ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Καταθλιψη Στρες Νευροδιαβιβαστες
ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Καταθλιψη Στρες Νευροδιαβιβαστες
Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη θερα- και στη θεραπευτική των ψυχιατρικών δια- τις συμπεριφορικές αντιδράσεις στα
πεία των ψυχιατρικών διαταραχών ονομάζο- ταραχών είναι η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη, η ερεθίσματα.
νται συχνά «ψυχοτρόπα» ή «ψυχοφάρμακα». νοραδρεναλίνη και φυσικά η ακετυλοχολίνη.
Τα ψυχιατρικά φάρμακα δρουν σε διάφορα Η υπόθεση της ντοπαμίνης στη σχιζοφρένεια
συστήματα νευροδιαβαστών του Κεντρικού Ντοπαμινεργικά συστήματα Η υπόθεση της ντοπαμίνης στη σχιζοφρένεια
Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ). Η ενότητα ξε- Η ντοπαμίνη έχει ανιχνευτεί κυρίως σε νευ- προέκυψε σαν συνέπεια της παρατήρησης ότι τα
κινά με μια συνοπτική περιγραφή των λειτουρ- ρωνικά κυκλώματα που εκτείνονται από τον κλασικά (ή «τυπικά») αντιψυχωτικά φάρμακα
γιών των κυριότερων συστημάτων νευροδια- προμετωπιαίο λοβό ως την αμυγδαλή και τον (δηλαδή τα παλαιότερα) είναι ανταγωνιστές
βίβασης και των βιοχημικών διαδικασιών που ιππόκαμπο στο μεταιχμιακό σύστημα (limbic των υποδοχέων της ντοπαμίνης. Σύμφωνα με
πιστεύεται ότι εμπλέκονται στην αιτιολογία system) του εγκεφάλου. Η σύνθεση της ντο- την υπόθεση αυτή, η σχιζοφρένεια είναι αποτέ-
των σημαντικότερων ψυχιατρικών διαταραχών. παμίνης φαίνεται στην εικόνα 2. Υπάρχουν 4 λεσμα υπερδραστηριότητας της ντοπαμίνης στη
Στις επόμενες σελίδες θα παρουσιαστούν οι κύρια ντοπαμινεργικά συστήματα στον εγκέ- μεσοφλοιώδη και μεσομεταιχμιακή οδό. Έτσι
γενικές αρχές με βάση τις οποίες χορηγούνται φαλο (Εικόνα 3): εξηγούνται και κάποιες κοινές ανεπιθύμητες
τα ψυχιατρικά φάρμακα (αντιψυχωτικά, αντι- 1. Ντοπαμινεργικοί νευρώνες στη μέλαινα ενέργειες των κλασικών αντιψυχωτικών φαρμά-
καταθλιπτικά, σταθεροποιητές της διάθεσης, ουσία που είναι υπεύθυνοι για την έναρξη κων. Ο ανταγωνισμός των υποδοχέων ντοπαμί-
αγχολυτικά και αντιανοϊκά φάρμακα). Περισ- και τη διατήρηση της κίνησης, τον μυϊκό νης στη μέλαινα ουσία μπορεί να οδηγήσει στις
σότερες πληροφορίες για τη χρήση των φαρ- τόνο ηρεμίας και τη στοχοκατευθυνόμενη λεγόμενες «εξωπυραμιδικές παρενέργειες» των
μάκων αυτών στη θεραπευτική συγκεκριμένων κίνηση. Τα κύτταρα αυτά εκφυλίζονται αντιψυχωτικών, στις οποίες περιλαμβάνονται
ψυχιατρικών διαταραχών θα αναφερθούν στα στην νόσο του Parkinson. διάφορα «Παρκινσονικά» συμπτώματα, όπως ο
αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου. 2. H φυματοχοανική (tuberoinfundibular) τρόμος και η αύξηση του μυϊκού τόνου ή αλ-
οδός αποτελείται από νευρώνες του το- λιώς υπερτονία. Η αναστολή των υποδοχέων
Συστήματα νευροδιαβιβαστών ξοειδούς πυρήνα του υποθαλάμου που της ντοπαμίνης στη φυματοχοανική οδό έχει
Νευροδιαβιβαστές προβάλλουν στη μέση προεξοχή του ως αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων της
Οι νευροδιαβιβαστές είναι χημικές ουσίες που υποθαλάμου (median eminence). Ασκεί προλακτίνης (καθώς η ντοπαμίνη δρα ως ανα-
βρίσκονται στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα ανασταλτική επίδραση στην έκκριση σταλτικός παράγων στην έκκριση προλακτίνης)
και μεταφέρουν σήματα μεταξύ των νευρώνων, της προλακτίνης από τον πρόσθιο λοβό με συνέπεια τη γαλακτόρροια στις γυναίκες και
διασχίζοντας το μικρό διάστημα (σχισμή) που της υπόφυσης. τη γυναικομαστία στους άνδρες.
βρίσκεται μεταξύ τους (σύναψη). Οι νευροδια- 3. Η μεσοφλοιώδης (mesocortical) οδός που Είναι πιθανόν τα παραπάνω να αποτελούν
βιβαστές βρίσκονται αποθηκευμένοι σε κυστίδια συνδέει το κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο μια υπεραπλούστευση της νευροχημικής βά-
κοντά στο προσυναπτικό άκρο και όταν απελευ- (ventral tegmentum) με τον μετωπιαίο σης της σχιζοφρένειας, καθώς τα νεότερα (ή
θερωθούν στη συναπτική σχισμή συνδέονται σε λοβό. Διαδραματίζει ρόλο στις γνωστικές «άτυπα») αντιψυχωτικά φάρμακα έχουν πιο
υποδοχείς που βρίσκονται στην κυτταρική μεμ- διαδικασίες, στην παρακίνηση και στη σύνθετους μηχανισμούς δράσης.
βράνη του μετασυναπτικού νευρώνα. Το αποτέ- διαμόρφωση κινήτρων και στις συναισθη-
λεσμα της σύνδεσης εξαρτάται από τις ιδιότητες ματικές αντιδράσεις. Συστήματα μονοαμινών
του υποδοχέα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, 4. Το μεσομεταιχμιακό (mesolimbic) Εκτός της ντοπαμίνης, υπάρχουν ακόμη άλλες
η σύνδεση στον υποδοχέα προκαλεί εκπόλωση σύστημα που εκτείνεται από το κοιλιακό δύο μονοαμίνες που έχουν ιδιαίτερη σημασία
του μετασυναπτικού νευρώνα. Η εκπόλωση αυτή καλυπτρικό πεδίο ως το μεταιχμιακό στην ψυχιατρική. Είναι η κατεχολαμίνη νορα-
θα έχει ως αποτέλεσμα την πυροδότηση ενός σύστημα (limbic system) και περιλαμβά- δρεναλίνη (norepinephrine) και η σεροτονίνη
δυναμικού ενεργείας που θα έχει ως συνέπεια τη νει τον ιππόκαμπο, την αμυγδαλή και τον (5-hydroxy-tryptamine, 5-HT). Η σύνθεσή
διέγερση του νευρικού κυττάρου. Κάποιοι νευρο- επικλινή πυρήνα. Η ντοπαμίνη θεωρείται τους φαίνεται στην εικόνα 2Β. Κάποιοι αδρε-
διαβιβαστές μπορεί να προκαλούν υπερπόλωση ότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη νεργικοί και νοραδρενεργικοί νευρώνες που
στον μετασυναπτικό νευρώνα, προκαλώντας τε- διαμόρφωση των συναισθημάτων που προβάλλουν από το μεσομεταιχμιακό σύστημα
σχετίζονται με την επιβράβευση και την στον μετωπιαίο λοβό, ρυθμίζουν την εγρήγορ-
λικά την αναστολή του.
επιθυμία και ως εκ τούτου επηρεάζει
Για να μπορεί να θεωρηθεί μια χημική ου-
σία ως νευροδιαβιβαστής πρέπει να πληροί τις
õĒđĔĖďĄ ûĊČčĀēđĖĔĂĈēđĒĈĂďĄĈĂďĄČ
ακόλουθες προϋποθέσεις (Εικόνα 1). Πρέπει να
ĕČčĝē ďĈĖĒđćČĄąČąĄĔĕĀēĄď
υπάρχουν ενδείξεις ότι συντίθεται στον προ- ďĈĖĒğďĄē
συναπτικό νευρώνα. Τα πρόδρομα μόρια και õĒĝćĒđĄĝĒČĄčĄČĀďĉĖĄ
τα ένζυμα που συμμετέχουν στη σύνθεσή της ĔĞďċĈĔĊēĈĂďĄČĄĒĝďĕĄ
πρέπει να ανιχνεύονται στον προσυναπτικό ÷ĖďĕĂċĈďĕĄČĔĕđďĒđĔĖďĄĕČčĝ
νευρώνα. Πρέπει να μπορεί να εκλύεται από ďĈĖĒğďĄ
τον προσυναπτικό νευρώνα όταν αυτός διε- êčĎĞđďĕĄČĄĝĕđďĒđĔĖďĄĕČčĝ
γερθεί και να συνδέεται στον μετασυναπτικό ďĈĖĒğďĄčĄĕÿ
υποδοχέα, προκαλώντας κάποιο βιολογικό απο- ĕđďĈĒĈċČĔĝĕđĖ
τέλεσμα. Επίσης πρέπει να υπάρχουν ενδείξεις
ύπαρξης μηχανισμού χημικής απενεργοποίησης ÷ĖďćĀđďĕĄČĈĈĕĄĔĖďĄĕČčđĞē
ĖđćđĘĈĂē
της δράσης του στη σύναψη ή μηχανισμού επα-
ναπρόσληψης στον προσυναπτικό νευρώνα.
õĒđčĄĎđĞďąČđĎđĆČčĀēćĒÿĔĈČē
Ο πρώτος νευροδιαβιβαστής που περιγρά-
φηκε ήταν η ακετυλοχολίνη, το 1914. Από τότε
ùÿĒĘđĖďĊĘĄďČĔđĂ
έχουν ανακαλυφθεί πολλοί νευροδιαβιβαστές. ĄćĒĄďđđĂĊĔĊēāĈĄďĄĒĝĔĎĊęĊē
Ο πιο κοινός νευροδιαβιβαστής του ΚΝΣ είναι
το γλουταμικό οξύ (glutamate) που απαντάται
σε περισσότερο από το 80% των συνάψεων του
εγκεφάλου. Το γ-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA)
είναι παρόν στην πλειονότητα των υπόλοιπων
συνάψεων. Άλλοι νευροδιαβιβαστές που εμφα-
νίζονται λιγότερο συχνά στις συνάψεις, αλλά ñĈĕĄĔĖďĄĕČčĝē
ďĈĖĒğďĄē
έχουν ιδιαίτερη σημασία στην αιτιοπαθολογία
Εικόνα 1 Ιδιότητες νευροδιαβιβαστών.
21
ση, τη διάθεση και την αντίδραση στο stress Η λειτουργία αυτή φαίνεται να μειώνει τα συ- μιση πολλών εγκεφαλικών λειτουργιών, συ-
(αντίδραση «μάχης ή φυγής»). Οι κατεχολα- μπτώματα και να καθυστερεί την εξέλιξή της μπεριλαμβανομένου του συνολικού επιπέδου
μίνες δρουν επίσης στην περιφέρεια. Εκκρί- νόσου Alzheimer για κάποιο χρονικό διάστημα. εγρήγορσης.
νονται από τα επινεφρίδια σε περιπτώσεις Το GABA συνδέεται σε δυο είδη υποδοχέων,
άμεσου κινδύνου, οπότε και ενεργοποιείται Γ-Αμινοβουτυρικό οξύ (GABA) τους GABA-A και τους GABA-B, προκαλώντας
η αντίδραση τύπου ««μάχης ή φυγής», και και γλουταμικό υπερπόλωση του συμπλόκου GABA-υποδοχέα
έχουν σαν αποτέλεσμα πολλές φυσιολογικές Το GABA απαντάται παντού στον εγκέφαλο και καθιστώντας έτσι λιγότερο πιθανή την πυ-
αλλαγές, όπως την αύξηση του καρδιακού και αποτελεί τον κύριο ανασταλτικό νευ- ροδότηση ενός δυναμικού ενεργείας. Οι βεν-
ρυθμού, τη μυδρίαση και την αύξηση της ροδιαβιβαστή στο ΚΝΣ. Συντίθεται από το ζοδιαζεπίνες δρουν στους GABA-A υποδοχείς
παροχής αίματος στους μυς. γλουταμικό οξύ, το οποίο αποτελεί τον διεγερ- αυξάνοντας τη δράση του GABA στις περιοχές
Οι σεροτονινεργικοί νευρώνες προβάλλουν τικό νευροδιαβιβαστή του ΚΝΣ. Η ισορροπία αυτές και προκαλώντας με τον τρόπο αυτό κα-
από τον πυρήνα της ραφής στον μετωπιαίο μεταξύ των επιδράσεων του GABA και του τασταλτικό αποτέλεσμα. Έτσι εξηγείται η ηρεμι-
λοβό. Ρυθμίζουν τη μνήμη, τη διάθεση, την γλουταμικού παίζει κομβικό ρόλο στη ρύθ- στική και υπνωτική δράση των βενζοδιαζεπινών.
ερωτική επιθυμία και την όρεξη για φαγητό.
Υπάρχουν 3 κύριοι τύποι σεροτονινεργικών
υποδοχέων, οι 5HT-1, 5HT-2 και 5ΗΤ-3. Οι
δυο πρώτοι πιστεύεται πως είναι οι πιο ση- øĖĒđĔĂďĊ /GRSD òĕđĄĂďĊ
μαντικοί στην ψυχιατρική.
ùćĒđĐĖĎÿĔĊ /'RSD
Θεωρία των μονοαμινών στην κατάθλιψη ĕĊēøĖĒđĔĂďĊē çđčĄĒąđĐĖĎÿĔĊ
Όπως και στην υπόθεση της ντοπαμίνης, η
θεωρία των μονοαμινών στην κατάθλιψη προ-
έκυψε από την κατανόηση του μηχανισμού
δράσης των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων.
òĕđĄĂďĊ òđĒĄćĒĈďĄĎĂďĊ
Τα αντικαταθλιπτικά αυξάνουν τη δραστη-
ριότητα των μονοαμινών στον εγκέφαλο. ąĖćĒđĐĖĎÿĔĊ
Κάποια αυξάνουν μόνο τη σεροτονινεργική ĕĊēďĕđĄĂďĊē
δραστηριότητα (π.χ. φλουοξετίνη), κάποια
μόνο την νοραδρενεργική (π.χ. ρεμποξετί-
νη), ενώ άλλα αυξάνουν τη δραστηριότητα
και της σεροτονίνης και της νοραδρεναλί- øĒĖĕđėÿďĊ ĖćĒđĐĖĕĒĖĕđėÿďĊ ÷ĈĒđĕđďĂďĊ
νης (π.χ. βενλαφαξίνη). Η παρατήρηση αυτή
οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η κατάθλιψη ùćĒđĐĖĎÿĔĊĕĊē çđčĄĒąđĐĖĎÿĔĊ
σχετίζεται με μείωση των επιπέδων των δυο øĒĖĕđėÿďĊē ĕĊē+73
αυτών νευροδιαβιβαστών στο ΚΝΣ. B
Σύστημα ακετυλοχολίνης
Η ακετυλοχολίνη είναι ένας διεγερτικός
νευροδιαβιβαστής που απαντάται τόσο στο çčĀĕĖĎđ&R$ûđĎĂďĊ çčĈĕĖĎđĘđĎĂďĊ ôĐČčĝđĐĞčĄČ
Κεντρικό όσο και στο Περιφερικό Νευρικό ûđĎĂďĊ
Σύστημα. Η σύνθεση και η αδρανοποίηση της çčĈĕĖĎđĕĒĄďĔėĈĒÿĔĊ
ακετυλοχολίνης παρουσιάζεται στην Εικόνα ĕĊēûđĎĂďĊē çčĈĕĖĎđĘđĎČďĈĔĕĈĒÿĔĊ
!" # $%" &'()*&
éĈďĈĕČčđĂõĄĒÿĆđďĕĈē
Επιδημιολογία ÷ĚĄĕČčāāĔĈĐđĖĄĎČčā
Η διπολική διαταραχή είναι πιο σπάνια από τη μονοπολική καταθλιπτική ./ čĄčđđĂĊĔĊ
διαταραχή, με επιπολασμό ζωής περίπου 1%. Τα δυο φύλα διατρέχουν 0 . êČćČčđĂĄĒÿĆđďĕĈēđĖĄĖĐÿďđĖď
ĕĊďĈĖĄĎĚĕĝĕĊĕĄĔĈĆĖďĄĂčĈē
τον ίδιο περίπου κίνδυνο να αναπτύξουν διπολική διαταραχή τύπου
§ĕĒĂĄāĈĒČĔĔĝĕĈĒĄĄČćČÿčÿĕĚ
Ι, αλλά οι γυναίκες φαίνεται να υπερτερούν στη διπολική τύπου ΙΙ. ĕĊēĊĎČčĂĄēĕĚď
Παρ’ όλο που κάποιοι ασθενείς με διπολική διαταραχή μπορεί να είναι ". 1!. §ĝĘČĈĒĆĄĔĂĄĈčĕĝēĔČĕČđĞ
ιδιαίτερα δημιουργικοί και αποτελεσματικοί κατά τις περιόδους που §ĔĘĀĔĊĝĘČĖđĔĕĊĒČčĕČčā
η διάθεσή τους είναι ανεβασμένη, σε άλλους ασθενείς η διπολική ïĄĒćČđĄĆĆĈČĄčāćČĄĕĄĒĄĘā
διαταραχή σχετίζεται με σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας
και μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη κοινωνικο-οικονομική θέση.
Οι συγγενείς των ασθενών με διπολική διαταραχή είναι πιο πιθανόν 2 #' " )&
να είναι άτομα ανταγωνιστικά με υψηλούς στόχους συγκριτικά με τους
συγγενείς ασθενών με μονοπολική κατάθλιψη. ÷ĕĒĈĔđĆĝďĄĆĈĆđďĝĕĄĉĚāē
( . ðđĘĈĂĄ
Πορεία της ασθένειας # $. ÷ĚĄĕČčāçĔċĀďĈČĄ
Η μέση ηλικία έναρξης είναι στην όψιμη εφηβεία, ενώ η μέση ηλι-
κία της πρώτης διάγνωσης είναι στα τέλη της δεκαετίας των είκοσι.
Η καθυστέρηση στη διάγνωση συχνά οφείλεται στο ότι τα μανιακά 0 #' " )&
επεισόδια μπορεί να μην αναγνωρίζονται ως εκδηλώσεις διαταραχής %"*&
της διάθεσης. Σε άλλες περιπτώσεις, τα πρώτα επεισόδια είναι κατα- ûĒĝďČĈēčđČďĚďČčđđČčđďđČčĀē
θλιπτικά και έτσι δεν μπορεί να γίνει εμφανής η φύση της ασθένειας ćĖĔčđĎĂĈē ĘėĕğĘČĄĄďĈĒĆĂĄ
μέχρις ότου εκδηλωθεί και ένα επεισόδιο μανίας. ĄďĄĊĒĂĄĒđąĎāĄĕĄĔĕđĆÿđ
#3" .2 #'12* ïĄĕÿĘĒĊĔĊĄĎčđĝĎāÿĎĎĚď
Τα μανιακά επεισόδια κρατούν τυπικά 4 με 6 μήνες, αν και παρα- ( . # $. đĖĔČğď
τηρούνται σημαντικές διακυμάνσεις. Εφόσον κάποιος εκδηλώσει ένα
μανιακό επεισόδιο, είναι πιθανόν να εμφανίσει στην πορεία και άλλα Εικόνα 2 Αιτιολογία της καταθλιπτικής διαταραχής.
!" # $%" &'()*& 49
êĐĀĕĄĔĊęĖĘČčğď
ĎĈČĕđĖĒĆČğď
çďĕČčĈČĈďČčā
čĎČďČčāĈĐĀĕĄĔĊ
!
"
đĒĆĄďČčĝē
• &
)*+,-..-
ĀĎĈĆĘđē
•
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
•
/
•
( nΟι ιδεοληψίες είναι επαναλαμβανόμενες δυσάρεστες σκέψεις που
0
επιμένουν παρά τις προσπάθειες του ατόμου να τις αποδιώξει.
nΟι καταναγκασμοί είναι επαναληπτικές πράξεις ή τελετουργίες που το
Εικόνα 3 Διαφορική διάγνωση της ιδεοψυχαναγκαστικής. άτομο νιώθει την ανάγκη να τις επιτελέσει.
nΟι ασθενείς με ΙΨΔ παρουσιάζουν υψηλή συννοσηρότητα με κατάθλιψη.
62 ɁȵɉɆɏɈȻȾȵɇȴȻȰɈȰɆȰɍȵɇ
Το στρες ή διάφορα αρνητικά «γεγονότα με περαιτέρω αξιολόγηση και υποστήριξη όταν
ζωής» δρουν συχνά ως εκλυτικοί αιτιολο- το οξύ επεισόδιο περάσει. •
•
γικοί παράγοντες πολλών ψυχιατρικών δια- •
ταραχών, αλλά το άτομο συνήθως είναι ήδη Διαταραχή στρες
ευάλωτο λόγω του γενετικού του προφίλ μετά από ψυχοτραυματική εμπειρία
ή των πρώιμων παιδικών εμπειριών του. Γι’ (PTSD)
•
αυτό άλλωστε, σε πολλές περιπτώσεις δεν Η PTSD μπορεί να εκδηλωθεί μετά από ένα •
προηγείται κάποιος εκλυτικός στρεσογόνος ακραίο στρεσογόνο γεγονός, εξαιρετικής και •
παράγοντας. Αντίθετα, οι αντιδράσεις στο ασυνήθιστης έντασης, το οποίο θα προκαλούσε
στρες που περιγράφονται εδώ έχουν άμε- μεγάλη δυσφορία σε όλους. Τέτοιες εμπειρίες
ση σχέση με στρεσογόνους παράγοντες και περιλαμβάνουν τα σοβαρά ατυχήματα ή τις σω-
θεωρείται ότι δεν θα προέκυπταν εάν αυτοί ματικές επιθέσεις κατά τις οποίες απειλείται η
δεν ενεργούσαν. Δυο τύποι διαταραχών θα ζωή του ίδιου του ατόμου ή της οικογένειάς
περιγραφούν: η διαταραχή στρες μετά από του ή φυσικές ή άλλες καταστροφές μεγάλης
ψυχοτραυματική εμπειρία (γνωστή και ως κλίμακας. Συχνά, παρατηρείται μια μικρή κα-
PTSD, από τα αρχικά του διεθνούς όρου post- θυστέρηση λίγων ημερών ή εβδομάδων για την
traumatic stress disorder), η οποία προκύπτει εκδήλωση των συμπτωμάτων, αν και σε γενικές Εικόνα 1 Η αντίδραση στο στρες.
μετά από εξαιρετικά απειλητικό στρες, και οι γραμμές η διαταραχή εκδηλώνεται μέσα σε έξι
διαταραχές προσαρμογής, που παρατηρούνται μήνες από την επίδραση του στρεσογόνου πα- έχει επίσης χρησιμοποιηθεί. Απαιτείται επίσης
σε μεταβατικές περιόδους της ζωής ή μετά από ράγοντα και συνήθως η πορεία της είναι χρόνια σημαντική κοινωνική υποστήριξη την περίοδο
κάποιο στρεσογόνο γεγονός ζωής. με αρκετές διακυμάνσεις. Το εύρος των παρα- αμέσως μετά το τραυματικό γεγονός, λόγω της
Το να αντιδρά κανείς στο στρες με συναι- τηρούμενων συμπτωμάτων σημειώνεται στην επίδρασης του τελευταίου σε όλες τις πτυχές
σθηματικό τρόπο είναι απόλυτα φυσιολογικό. Εικόνα 2. Από τα τρία είδη των συμπτωμάτων, της ζωής του ατόμου, όπως στα οικονομικά του,
Οι διαταραχές που περιγράφονται εδώ θεω- ωστόσο, αυτό που διακρίνει την PTSD από τις στην εργασία, στο σπίτι ή στο φιλικό του δίκτυο.
ρούνται παθολογικές αντιδράσεις στο στρες, άλλες αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές της Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται
είτε διότι η έντασή τους είναι υπερβολική ή διάθεσης είναι κυρίως οι επαναλαμβανόμενες SSRI που μπορεί να είναι αποτελεσματικοί ακό-
η διάρκειά τους μεγαλύτερη, είτε διότι προ- σκέψεις σχετικά με το τραυματικό γεγονός. Το μη και επί απουσίας κατάθλιψης.
καλούν έκπτωση της λειτουργικότητας στο άτομο παρουσιάζει ανεπιθύμητες και ζωντανές
σπίτι ή στην εργασία. Οι παθολογικές αντι- αναμνήσεις του τραυματικού γεγονότος, που Διαταραχές προσαρμογής
δράσεις στο στρες εξαρτώνται από τη φύση επανέρχονται παρά την προσπάθειά του να τις Οι διαταραχές προσαρμογής αποτελούν αντι-
του στρεσογόνου παράγοντα, τον τρόπο αποδιώξει από το συνειδητό του, τόσο κατά τη δράσεις σε σημαντικές μεταβολές στη ζωή του
αντιμετώπισης από το άτομο ή συχνά από διάρκεια της ημέρας όσο και κατά τον ύπνο με ανθρώπου, όπως στο πένθος (βλ. πιο κάτω),
συνδυασμό και των δυο (Εικόνα 1). Ο στρε- τη μορφή εφιαλτών. Οι αναμνήσεις αυτές συνο- στον χωρισμό, στην απόλυση ή στην έναρ-
σογόνος παράγοντας μπορεί να είναι ασυνή- δεύονται από συναισθήματα και συμπτώματα τα ξη καινούριας δουλειάς. Η παθολογική αυτή
θιστα έντονος, όπως μια φυσική καταστροφή οποία βιώθηκαν κατά τη στιγμή του τραυματι- αντίδραση παίρνει τη μορφή συναισθηματικής
ή μια άσχημη εμπειρία σε πολεμικό μέτωπο. κού γεγονότος. Μπορεί να παρατηρηθούν πολύ διαταραχής με συμπτώματα άγχους και καταθλι-
Λιγότερο ακραία γεγονότα μπορεί να γίνουν έντονες και επώδυνες αναβιώσεις (flashbacks), πτικής διάθεσης, ενώ το άτομο μπορεί να νιώθει
πιο στρεσογόνα είτε λόγω μεγάλης διάρκει- κατά τη διάρκεια των οποίων το άτομο νιώθει αδύναμο να αντιμετωπίσει τη νέα κατάσταση. Τα
άς τους, είτε διότι το άτομο έχει απωλέσει τη σα να ξαναζεί ή να πρόκειται να επαναβιώσει το συμπτώματα αυτά δεν είναι τόσο σοβαρά ώστε
δυνατότητα ελέγχου τους. Οι δυνατότητες τραυματικό γεγονός. Η κατάθλιψη είναι αρκετά να μπορεί να πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια
αντιμετώπισης σε κάθε άτομο επηρεάζονται συχνή επιπλοκή, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί για κατάθλιψη ή κάποιας ειδικής αγχώδους δια-
από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών στην προ- ταραχής, αλλά επηρεάζουν κάποιον τομέα της
και από τις προηγούμενες εμπειρίες του ατό- σπάθεια του ατόμου να ανακουφιστεί από τα λειτουργικότητας του ατόμου, στο σπίτι, στην
μου σε ανάλογες περιπτώσεις. Τα στρεσογόνα συμπτώματα. εργασία ή στις διαπροσωπικές σχέσεις. Οι δια-
γεγονότα θεωρείται ότι είναι πιο δύσκολο να Ο κυριότερος αιτιολογικός παράγοντας της ταραχές προσαρμογής συνήθως εκδηλώνονται
αντιμετωπιστούν, όταν παρουσιάζονται σε PTSD είναι η παρουσία του ακραίου στρεσο- μέσα στον πρώτο μήνα από το γεγονός και στις
περιβάλλον χρόνιων κοινωνικών δυσκολιών γόνου παράγοντα. Όσο μεγαλύτερο το στρες περισσότερες περιπτώσεις υφίενται μέσα σε έξι
ή απουσία υποστηρικτικού δικτύου. τόσο πιθανότερη γίνεται και η ανάπτυξη της μήνες. Στοιχειώδεις ψυχοκοινωνικές παρεμβά-
διαταραχής. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι σεις, όπως η παροχή υποστήριξης στον ασθενή
Οξεία αντίδραση στο στρες η διαταραχή είναι πιο πιθανόν να αναπτυχθεί ο οποίος ενθαρρύνεται να μιλήσει για τα αισθή-
Η διαταραχή αυτή πιο συχνά θα απασχολήσει ύστερα από καταστροφές που οφείλονται στον ματά του, αλλά και πρακτικές τεχνικές επίλυσης
τους γενικούς – οικογενειακούς ιατρούς παρά ανθρώπινο παράγοντα παρά σε φυσικές αιτίες, προβλημάτων μπορούν να βοηθήσουν στην πιο
τους ψυχιάτρους. Η διάρκεια είναι βραχεία, με καθώς και στις περιπτώσεις στις οποίες οι συ- γρήγορη αποκατάσταση.
τα συμπτώματα να υφίενται συνήθως εντός νέπειες είναι μακροχρόνιες, όπως στο πένθος,
ολίγων ωρών (έως και δυο το πολύ ημέρες). Τα σε αναπηρία, σε δικαστικές διαμάχες και σε Πένθος
συμπτώματα, ωστόσο, είναι σοβαρά, συχνά με απώλεια της εργασίας ή της στέγης. Ιδιαίτερα Η απώλεια ενός στενού συγγενή ή φίλου
έντονη σύγχυση στην αρχή, ακολουθούμενη ευάλωτοι σε ανάπτυξη PTSD είναι εκείνοι με αποτελεί πάντα ένα ακραίο στρεσογόνο γε-
από μια ποικιλία αντιδράσεων που μπορεί να προηγούμενο ιστορικό ψυχικής διαταραχής, γονός το οποίο θα προκαλέσει έντονη συναι-
εκτείνεται από εμβροντησία μέχρι ψυχοκινη- ανεπαρκείς δεξιότητες για την αντιμετώπιση σθηματική αντίδραση σε όλους. Αυτό είναι
τική διέγερση και υπερδραστηριότητα. Οι κρί- στρεσογόνων καταστάσεων ή απουσία υπο- απολύτως φυσιολογικό και οι περισσότεροι
σεις πανικού είναι συχνές. Τα ερεθίσματα που στηρικτικού δικτύου. άνθρωποι το χειρίζονται χωρίς επαγγελματική
εκλύουν τις οξείες αντιδράσεις στρες συχνά Η θεραπεία της PTSD περιλαμβάνει διά- βοήθεια. Η φυσιολογική αντίδραση πένθους
αφορούν τραυματικές σωματικές ή ψυχολογι- φορες ψυχολογικές παρεμβάσεις. Παλαιότερα παρουσιά ζεται στην Εικόνα 3. Έχει αρκετά
κές εμπειρίες, όπως επιθέσεις εναντίον της σω- είχε χρησιμοποιηθεί η εκδραμάτιση (debrief- κοινά χαρακτηριστικά με την καταθλιπτική
ματικής ακεραιότητας, ατυχήματα ή πένθος. ing), κατά την οποία οι ασθενείς καλούνται να διαταραχή, με επίμονα καταθλιπτική διάθεση,
Στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτείται ανακαλέσουν ενεργητικά οι ίδιοι το τραυματικό αϋπνία, απώλεια της όρεξης για φαγητό, ενο-
θεραπεία, καθώς παρατηρείται αυτόματη ύφε- γεγονός, επαναφέροντάς το στη μνήμη τους. χικό περιεχόμενο της σκέψης και απελπισία.
ση. Εάν απαιτηθεί θεραπεία, η βραχυχρόνια Ωστόσο, νεότερες μελέτες δεν την υποστηρί- Εφόσον απαιτηθεί θεραπεία, αυτή περιορίζε-
χρήση κάποιας βενζοδιαζεπίνης συστήνεται, ζουν. Γνωσιακή – συμπεριφορική ψυχοθεραπεία ται στην απλή υποστήριξη και ενθάρρυνση
63
$"
"#
&" '#
# & !
15 16
8
+
74
3
"
%
%"#
+4
•
•
• ,
•
•
•
• -
•
#
Εικόνα 2 Τα συμπτώματα της PTSD. /
