I 9 5 4

ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ
ΧΡΥΣΟΥΝ ΜΕΤΑΛΛ ΙΟΝ ΑΚΑ Δ Η Μ Ι ΑΣ ΑΘΗΝΩΝ
 ΙΔ Ρ Υ Μ Α Ε Υ Γ Ε ΝΙΔ Ο Υ
T E X N I K H Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η

ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ
ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΜΩίΣΗ Μ. ΜΟΣΧΟΒΓΓΣ
ΔΙΠΛ. ΗΛΕΚΤΡΟΛΟrσr - ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟί Ε.Μ.Π.

ΑΘΗΝΑ
2003
 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΥΓΕΝΙΔΟV

Μιχαήλ Αγγελόπουλος. ομ. καθηγητής ΕΜΠ. Πρόεδρος.

Αλtξανδρος Σταυρόπουλος. ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς. Αντιπρόε­
δρος.
Ιωάννης Τεγόπουλος. καθηγητής ΕΜΠ.
Σταμάτης Παλαιοκρασάς. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός. Σύμβουλος Παιδαγωγικού
Ινστιτούτου.
Λαρισαlος Γεώργιος. Δ/ντής Σπ. Δευτ. Εκπαιδεύσεως ΥΠΕΠΘ.
Σύμβουλος εκδόσεων του Ιδρύματος Κ.Α. Μανάφης. καθηγ. Φιλ. Σχολής
Παν/μίου Αθηνών.
Γραμματέας της Επιτροπής. Γεώργιος Ανδρεάκος.

Διατελtσαντα μtλη ή σύμβουλοι της Επιτροπής

Γεώργιος Κακριδής (1955-1959) Καθηγητής ΕΜΠ. Άyyελος Καλογεράς (1957-1970)

Καθηγητής ΕΜΠ, Δημήτριος Νιάνιας (1957-1965) Καθηγητής ΕΜΠ. Μιχαήλ Σπε­
τσιέρης (1956-1959). Νικόλαος Βασιώτης (1960-1967). Θεόδωρος Κουζέλης (1968-
1976) Μηχ. Ηλ. ΕΜΠ. Παναγιώτης Χατζηιωάννου (1977-1982) Μηχ. Ηλ. ΕΜΠ. Αλέ­
ξανδρος I. Παππάς (1955-1983) Καθηγητής ΕΜΠ. Χρυσόστομος Καβουνίδης (1955-
1984) Μηχ. Ηλ. ΕΜΠ. Γεώργιος Ρούσσος (1970-1987) Χημ.-Μηχ. ΕΜΠ. Δρ. Θεοδό­
σιος Παπαθεοδοσίου (1982-1984) Δ!ντής Σπουδών Δευτεροβάθμιας Εκπαιδεύσε­
ως ΥΠΕΠΘ. Ιγνάτιος Χατζηευστρατίου (1985-1988) Μηχανολόγος. Δ/ντής Σπουδών
Δευτεροβάθμιας Εκπαιδεύσεως ΥΠΕΠΘ. Γεώργιος Σταματίου (1988-1990) Ηλε­
κτρολόγος ΕΜΠ, Δ/ντής Σπουδών Δευτεροβάθμιας Εκπαιδεύσεως ΥΠΕΠΘ. Σωτ.
Γκλαβάς (1989-1993) Φιλόλογος. Δ!ντής Σπουδών Δευτεροβάθμιας Εκπαιδεύσεως
ΥΠΕΠΘ. Εμ. Τρανούδης (1993-1996) Δ!ντής Σπ. Δευτ. Εκπαιδεύσεως ΥΠΕΠΘ.
 Π ΡΟΛ ΟΓΟΣ

Στ6 βιβλίο αύτ6, {γινε προσπάθεια νά δοθούν στ6ν άναγνώστη, μέ τή μεγαλύ­

τέρη δυνατή πληρ6τητα, δλες οί γνώσεις, πού χρειάζονται γιά τήν έκτέλεση Έσω­
τερικων Ήλεκτρικων 'Εγκαταστάσεων. ττσι, γίνεται λεπτομερής περιγραφή των
ύλικων πού χρησιμοποιούνται στίς έσωτερικές ήλεκτρικές έγκαταστάσεις, δίνονται
κατασκευαστικές δδηγίες καί δδηγίες έλέγχου των έγκαταστάσεων αύτων, σύμ­
φωνα μέ τούς Κανονισμούς Έσωτερικων Ήλεκτρικων 'Εγκαταστάσεων, πού Ι­
σχύουν στή Χώρα μας, καί περιγράφονται τά διάφορα τμήματα των έγκαταστά­
σεων.
Στ6 Πρωτο Παράρτημα παρέχονται πλήρη καί λεπτομερή στοιχεία γιά τήν έκπ6-
νηση των μελετων των Έσωτερικων Ήλεκτρικων 'Εγκαταστάσεων, μέ παραδεί­
γματα ύπολογι a//ων καί σχεδίων γιά κάθε είδους έγκατάσταση. Μέ γνώμονα πάν­
τοτε τήν πληρ6τητα {χουν περιληφθεί πολυάριθμοι πίνακες καί σχέδια, μέ στοιχεία
τεχνικων καί οίκονομικων ύπολογισμων γιά τήν δλοκλήρωση των έκπονούμενων
μελετων. Ό τρ6πος έκπονήσεως των φωτοτεχνικων μελετων lχει άποτελέσει Ι­
διαίτερο κεφάλαιο.
Στ6 Δεύτερο παράρτημα, τέλος, δίνονται στοιχεία πρώτων βοηθειων σέ περί­
πτωση ήλεκτροπληξίας καί δδηγfες γιά τήν άσφαλή χρήση τού ήλεκτρισμού.
Νομίζω δτι μέ τ6 βιβλίο αύτ6 οί ένδιαφερ6μενοι έφοδιάζονται μέ �να πλήρες,
σύγχρονο έγχειρίδιο Έσωτερικων Ήλεκτρικων 'Εγκαταστάσεων, στ6 όποίο μπο­
ρούν νά άνατρέχουν κάθε φορά πού θά συναντούν κάποιο πρ6βλημα, κατά τήν έκ­
τέλεση των έγκαταστάσεων αύτων.
Πρ6ς τήν 'Επιτροπή Έκδ6σεων τού 'Ιδρύματος Εύγενίδου, έπιθυμω νά έκφρά­
σω τίς θερμές μου εύχαριστίες γιά τήν πολύτιμη συμβολή της στήν lκδοση τού βι­
Βλίου.

Μ. Μ. ΜΟΣΧΟΒΠΣ
 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΓΕΝΙΚΟrnΊΈΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ

ΕΓΚΑΤΑΣτΆΣΕΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Βασικές fννοιες
ι. ι 'Εσωτεριιcές ήλειcτριιc:ές έyιcαταστάσεις ιcαί ύποδιαίρεσή το:>ς ............................. . ι
ι .2 Ήλειc:τριιcές παροχετεύσεις .............................................................
. 3
ι .3 Στοιχεία πού συνιστούν μιά Ε . Η . Ε . ..................................................... 6
1.4 Χρησιμοποιούμενες ήλειcτριιcές τάσεις στίς Ε . Η . Ε. ....................................... 6
ι .5 "Ερωτήσεις ...........................................................................
. 6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΠΕΡΟ
Άyω-yοί Ε.Η.Ε . αί
κ χρήσεις τους
2.ι Χρήσεις άyωyών .
. . . • . . . • . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ,

2.2 Γυμνοί άyωyοί . . . . . . . 8

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.3 Μονωμένοι άyωyοί . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

.

2.4 Καλώδια ιc:αl σειρίδες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IΟ

.

2.5 Μεγέθη άyωyών ........................................................... 28

. . . . . . . . . • .

2.6 "Ερωτήσεις .......................................................................... 28

.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΙΤΟ

Σωλijνες Ε.Η.Ε . καί χρήσεις τους

3.ι Χρήσεις σωλήνων . . . . . - ..........................................
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3ι
3.2 Μονωτιιc:οί σωλήνες . . • . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
3.3 Μή μονωτιιc:οί σωλήνες .. . . . . ... . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.4 Μεγέθη σωλήνων .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.5 "Ερωτήσεις .... ... .. ............... ................ ........................
. . . . . . . . . • . 37

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

'Ηλεκτρικοί πίνακες διανομijι;

4.ι Εiδη πινάιc:ων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3�
4.2 Όμru•u Sιuιωπής ιc:αί έλέyχ.ου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4.3 Όργανα προστασίας . ................................................................. 50
4 4 ·οονανα μετρήσεως, ένδειιcτιιc:ές λυχνίες . . . . . . _ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . f.ι
4.5 "Ερωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . b(

ΚΕΦJ_.ι.ΑIΟ ΠΕΜπτΟ

Ρεuματοδδτιι; καί ρεuματολψττιι;, διακδπtιι;, λοιmί �αρτήμcnα, σιισκευές κcnαναλώσεως

5. ι Ρευματοδότες ιc:αί ρευματολήπτες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . .
. . . . . . . οΙ
5.2 Διαιc:όπτες τοίχου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . :............................................. 66
5.3 Λοιπά έξαρτήματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
5.4 Συσιcευές ιc:αταναλώσεως . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 7�
5.5 "Ερωτήσεις .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . _ _ . . . . . . . . . . 7�

ΜΕΡΟΣ ΔΕΎ'fΕΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ Ε.Η.Ε. - ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ Ε.Η.Ε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ
ι. ι Τοποθέτηση πινάιc:ων διανομής . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8�
 6.2 Έγκατάσταση γραμμών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . 89
6.3 Σύνδεση συσιc:ευών καταναλώσεως καί ιcινητήρων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 20
6.4 Μέτρα προστασίας dπό ήλεκτρικούς ιcινδύνους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 24
6.5 Έπι01Cόπηση τών Κανονισμών Ε . Η . Ε . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
6.6 Έλεγχος Ε . Η . Ε. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
6.7 Έρωτήσεις 157
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

ΜΕΡΟΣ ΤΡΠΟ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣτΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ

Έyκαταστάσεις φοmομοίί
7.1 Φωτισμός έσωτερικών χώρων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
7 . 2 Φωτισμός tξωτερικών χώρων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

Έyκαταστάσεις λοι7Ιών συσιcειιών καταναλώσεως

8.1 Έyκατάσταση συσιc:ευών οlιcιαιcfjς καί dνάλοyης χρήσεως . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
8.2 Τοποθέτηση θερμικών συσιc:ευών σέ βιοτεχνίες, dγροκτήματα .κλπ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
8.3 Έyκατάσταση μηχανών καί συσιc:ευών μέ ιcινητήρα σέ βιοτεχνίες, dγροκτήματα κλπ. . . . . 172
8.4 Έρωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

Έyκαταστάσεις �σεως κτηρίων

l.l Ήλεκτριιcή έyιcατάσταση κεντριιcfjς θερμάνσεως καί κλιματισμοϋ ....................... 175
9. 2 'Ηλεκτρική έyιcατάσταση dνελκυστήρων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
9.3 Έyκαταστάσεις dσθενών ρευμάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
�.4 Έyκατάσταση προστασίας κτηρίων dπό dτμοσιραιρικές bαενώσεις (κεραυνούς) . . . . . . . . . . 209
�.5 Έρωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ

Ύπολοyισμός Ε . Η . Ε . καί σχεδίαση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

Γενιιc:ότητκς yιά τήν iιmόνηση τών μελετών Ε.Η.Ε.

10.1 Περιεχόμενα μελέτης Ε . Η . Ε . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214
10. 2 Τρόπος συγκροτήσεως καί παρουσιάσεως μιάς μελέτης Ε . Η . Ε . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

Ύπολοyισμός ήλεκτριιc:ών γραμμών ιc:αί άcλοyή μεyέθοutϊ Α�αρτημάτων ιc:αί λοι7Ιών όλιιc:ών,
άcλοyή μηχανών ιc:αί συσιc:ευών, όπολοyισμός lσχύος Ε.Η.Ε.
11.1 Ύπολοyισμός διατομής dγωγών γραμμών μέ κριτήριο τήν πυκνότητα ρεύματος καί τή
μηχανική άντοχή . . . . . . . . . . • . . . . . . . . • . . . . . . . . • . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . • . . . . • . . . . . . . . . . . . 240
11. 2 Ύπολοyισμός διατομής dγωγών γραμμών μ έ κριτήριο τήν έπιτρεπόμενη πτώση τάσεως . . 244
11.3 Ύπολοyισμός διατομής άγωγών γραμμών μέ οlιc:ονομικά κριτήρια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2
11.4 Έκλοyή μεγέθους όργάνων ήλεκτρικών πινάκων καί λοιπών έξαρτημάτων καί ύλικών .. . 26 2
11.5 Έκλοyή ιcινητήρων καί έξαρτημάτων τους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
11.6 ΈκλΌyή συ01Cευών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284
ι 1.7 Ύπολοyισμός lσχ(>ος Ε . Η . Ε . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298
ι 1.8 Έρωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ

Μελέτη φωτισμοίί hJωτερικών καί ��ωτερικών χώρων

1 2. 1 'Υπολογισμός φωτιστικής έγκαταστάσεως έσωτερικών χώρων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309

1 2. 2 'Υπολογισμός έγκαταστάσεως φωτισμού σέ έξωτερικούς χώρους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335
1 2.3 'Ερωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

Σχεδίαση Ε.Η.Ε. κατοικίας

13 . I Σχεδίαση έγκαταστάσεως ισχυρών ρευμάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345

13.2 Σχεδίαση τηλεφωνικής έγκαταστάσεως .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365
13.3 Σχεδίαση έγκαταστάσεως γιά κουδούνια, γιά άνοίγματα θύρας,γιά θυροτηλέφωνα . . . . . . . 366
13.4 Σχεδίαση έγκαταστάσεως κεραιών ραδιοφωνικής και τηλεοπτικής λήψεως . . . . . . . . . . . . . . 366
13.5 Παραδείγματα σχεδίων Ε.Η.Ε. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366
13.6 'Ερωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . . . . . 373

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Σχεδίαση Ε.Η.Ε. βιοτεχνίας

14. 1 Σχεδίαση έγκαταστάσεων ισχυρών ρευμάτων (φωτισμού καί κινήσεως ) . . . . . . . . . . . . . . . . . 380

14. 2 Σχεδίαση έγκαταστάσεων άσθενών ρευμάτων (τηλέφωνα, ένδοσυνεννόηση, συστήματα
συναγερμού κλπ.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .38 2
14.3 Σχεδίαση έγκαταστάσεως άλεξικεραύνων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384
14.4 'Ερωτήσεις .. .. .. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 �5

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ

Σχεδίαση �μπορικών, άyροτικών καί λοιπών �καταστάσεων

15.1 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. καταστημάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . 386

15. 2 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. γραφείων . .. ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 387
15.3 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. άγροκτημάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 396
15.4 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. ιατρείων - κλινικών .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . 398
. . . . . . . . . . . . . . . . . .

15.5 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. κινηματογράφων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1

15.6 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. ξενοδοχείων - έστιατορίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405
15.7 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. yιά έκπαιδευτήρια . .. . . . .. .. . .. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .. 4 10
15.8 'Ερωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411
.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ

Προίίπολοyισμόc; δαπάνης Ε.Η.Ε.

16. 1 Προμέτρηση ύλικών ................................................................ .' 414

16. 2 Ύπολογισμός χρόνων έρyασίας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 14
16.3 Προϋπολογισμός δαπάνης Ε.Η.Ε . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 14
16.4 'Ερωτήσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 16

ΠΑΡΆΡΤΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ

Πρώτες βοήθειες σέ περίπτωση ήλεκτροπληξ!ας, όδηγίες γιά τήν άσφαλή χρήση

τού ήλεκτρισμού

17 . I Τεχνητή άναπνοή . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . ... .. . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Ι

17. 2 'Οδηγίες γιά τήν άσφαλή χρησιμοποίηση τού ήλεκτρισμού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . : 435
 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Γ Ε Ν Ι ΚΟΤΗτΕΣ ΚΑΙ ΥΛΙ ΚΑ ΕΣΩτΕ Ρ Ι Κ Ω Ν Η Λ Ε ΚΤΡΙΚΩΝ Ε Γ ΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΒΑΣΙ Κ ΕΣ Ε Ν Ν Ο Ι ΕΣ

1.1 'Εσωτερικές ήλεκτρικές έγκαταστάσεις καί ύποδιαίρεσή τους.

Ή ήλε κτρική ένέργε ια παράγεται, δπως γνωρίζομε, στούς σταθμούς παραγω­

γής. 'Αναχωρεί άπό αύτούς μέ ήλεκτρική τάση 60 wς 380 kV η άκόμη μ εγαλύτε ρη
(wς 750 kV) καί μεταφέρεται μέ τίς λεγόμενες γραμμές μεταφοράς ύ ψηλής τάσεως
στά διάφορα κέντρα καταναλώσΕως, πού βρίσκονται σέ μεγάλες όποστάσεις.
'Ε κεί, σέ είδικές έγκαταστάσεις (σχ. 1 . 1 α), πού ό βασικός τους έξοπλ ι σμός άποτε­
\είται όπό μετασχηματιστές ( ύποσταθμούς δ ιανομ ής), ή τάση τοϋ ρεύ ματος ύποβι­
βάζεται (π.χ. άπό 1 50 kV σέ 20 kV). 'Έτσι, τό ρεϋμα μέ μικρότε ρη τάση (μέση τά­
ση), πού κυ μαίνεται άπό 3 wς 30 kV, διανέ μεται μέ τίς γραμμές διανομής μέσης τά­
σεως σέ διάφορες θέσε ις, κοντά στούς καταναλωτές. ' Ε κεί ή τάση μέ τή βοήθεια
μετασχηματιστών διανομής ύποβιβάζεται στήν τιμή τών 220/380 V, πού άποτελεί
rή συνηθέστερη τιμή τιϊςχαμηλής τάσΕως ( σχ. 1 . 1 α). Μέ τήν τάση αύτή φθάνει τό

/ι �ραμ�� ΙJ;Εταφορaς
αμμ ς δ ομ ς ετα μα σ ς
αμl)λi]ς ιτάσεως,
r χ
δ ανομ'ίjς

I�::U.:l.I.tq; :::1:.:.
�
Γρ
χ i αv 'ή Μι ο l) τι τ1ι (Uψl)λl)ς τασεως)
·ο _ _ _ _

__ --

·Ύnοστα�μος διανομl)ς

Σχ. 1.1a.

ρεϋμα μέ τίς γραμμές διανομής χαμηλής τάσΕως στούς διάφορους καταναλωτές,

γιά .οί κιακή, άγροτική, έμπορική καί βιοτεχνική χρήση. Σ τούς μεγάλους καταναλω­
τές, δπως εiναι οί βιομ ηχανίες καί όρισμένες μεγάλες πολυκατοι κίες καί συγκροτή­
ματα γραφείων ιϊ καταστημάτων, ή ήλεκτρι κή ένέργε ια παρέχεται μέ μέση τάση,
τήν όποία οί καταναλωτές μετατρέπουν σέ χαμηλή.
Σέ όρισμένες πολύ μεγάλες βιομ ηχανίες ή ήλεκτρική ένέ ργε ια παρέχεται κα­
rευθείαν μέ ύ ψηλή τάση καί ύποβι βάζεται μέσα σέ αύτούς σέ χαμ ηλότε ρες τάσεις.
Ή Δημόσια ' Επιχείρηση Ήλεκτρισμοϋ Δ Ε Η έχει τήν ύποχρέωση νά φέρει τήν
2

ήλε κτρική ένέργε ια μέχρι τήν είσοδο τών κτηρίων τών καταναλωτών, δηλαδή τώv
πελατών της.
Αύτό έπιτυγχάνεται μέ τή βοήθε ια καλωδίων, πού διακλαδίζονται όπό τό κατάλ­
ληλο έναέριο ι'\ ύπόγε ιο δίκτυο της ήλε κτρικf]ς ' Επιχει ρήσεως (σχ. 1 . 1 β). Τά καλώ­
δια αύτά καταλήγουν σέ κιβώτιο στε ρεωμένο στόν τοίχο τού κτηρίου καί σέ ση­
μείο κοντά στήν είσοδο. Μέσα στό κι βώτιο αύτό βρίσκεται καί ό μετρητής.
'Όλες ο1 έγκαταστάσε ις όπό τό δίκτυο της διανομής μέχρι καί τό κι βώτιο τού ι ι�
τρητη, όνήκουν στήν ήλεκτρική ' Επιχείρηση.

Έναέι;ι,ιι 1tαροχέτευση
(καλωδιο)

Μ----
} rρaμμή δικτύου

J
θiση μετρητij'

Σχ. 1.1β.

'Από τό μετρητή, ό πελάτης παραλαμβάνει τήν ήλεκτρική ι;νέργεια, τή διανέ μει

σέ διάφορες θέσεις στό έσωτε ρικό τού χώρου πού χρησι μοποιεί καί τήν καταναλί­
σκει μέ τή βοήθεια τών μηχανών καί συσκε υών καταναλώσεως. Ή ήλε κτρι κή έγ­
ιωτάσταση πού όπαιτείται γιά τήν παραλαβή, διανομή καί χρησι μοποίηση της ήλε­
αρικής ένέ ργε ιας στό iσωτΕρικ6 τού χώρου ( κλειστού ι'\ ύπαίθριου), πού όνήκει
:πόν πελάτη, καλείται iσωτΕρική ήλΕκτρική iγκατάσταση καί Εlναι Ιδιοκτησία τού
πελάτη.
01 καταναλωτές ήλε κτρικης ένέργειας (πελάτες) μεριμνούν όποκλειστικά μόνοι
rους γιά τήν έ κτέλεση της έσωτε ρικης τους ήλε κτρικής έγκαταστάσεως, στήν ό­
ποία ή ήλε κτρική έπιχείρηση δέν έχει καμία όνάμ ιξη.
ΟΙ 'Εσωτε ρικές 'Ηλε κτρικές ' Εγκαταστάσεις, καί γιά συντομία Ε . Η . Ε., ύποδιαι-
ρούνται:
'Ανάλογα μέ τόν προορισμό τους.
Σέ iγκαταστάσΕις Ισχυρών ρευμάτων καί iγκαταστάσΕις τηλΕπικοινωνιών.
Στήν πρώτη κατηγορία όνήκουν γενι κώς δλες ο1 έγκαταστάσεις φωτισμού
καί κινήσεως, ένώ στή δεύτερη όνήκουν ο1 έγκαταστάσεις τηλεφωνίας, τη­
λεγραφίας, ση ματοδοτήσεως, όγγελτήρων κλπ. Αύτές παλιότερα ήταν γνω­
στές ώς έγκαταστάσε ις όσθενών ρευ μάτων.
'Ανάλογα μέ τό χώρο, μέσα στόν όποίο γίνεται ή έγκατάσταση.
Σέ iγκαταστάσΕις ύπαίθρου καί iγκαταστάσΕις κλειστού χώρου.
'Ανάλογα μέ τίς συνθή κες, πού έπικρατούν στό χώρο της ήλεκτρικης έγκατα­
στάσεως.
 Σέ iγκαταστάσ�ις ξηρών χώρων, iγκαταστάσ�ις ύγρών χώρων, iγκαταστά­
σ�ις χώρων, δπου ύπάρχ�ι κίνδυνος πυρκαίϊίς, iκρήξ�ων κλπ.
- 'Ανάλογα μέ τό ϋψος τής τάσεως τού ρεύματος λειτουργίας τής έγκαταστά­
σεως.
Σέ iγκαταστάσ�ις χαμηλής τάσ�ως, δηλαδή τάσεως μ ι κρότερης όπό 1 000 ν,
iγκαταστάσ�ις ύψηλής τάσ�ως, δηλαδή τάσεως μεγαλύτε ρης όπό 1 000 ν*
καί iγκαταστάσ�ις ύποβιβασμiνης τάσ�ως ι'\ πολύ χαμηλής τάσ�ως, δηλαδή
τάσε ως μ ι κρότερης όπό 50 ν.

1.2 'Ηλεκτρικές παροχετεύσεις.

· Η τροφοδότηση τών καταναλωτών τής ήλεκτρικής ένέργειας, πραγματοποιείται

μέ καλώδιο (ι'\ όγωγούς), πού διακλαδίζεται όπό τό έναέριο ι'\ ύπόγειο δίκτυο (χα­
μ ηλής τάσεως) τής ήλε κτρικής ' Επιχε ιρήσεως καί φθάνει κοντά στήν εϊσοδο τού
π ελάτη. 'Από έκεί, τό καλώδιο αύτό, πού καλείται είδι κότερα καλώδιο παροχΕτ�ύ­
σ�ως, καταλήγε ι σέ κι βώτιο, στερεωμένο στόν τοίχο, τό κιβώτιο τού μΕτρητή
σχ. 1 . 2α καί 1 .2β). Τό κι βώτιο μετρητή περιλαμβάνει όσφάλε ιες (ι'\ μ ι κροαυτόμα­
rους) (παράγρ. 4.3) μία γιά κάθε φάση, καί eνα μετρητή, γιά τή μέτρηση τής ένέρ­
γειας πού παρέχεται . Τό καλώδιο παροχετε ύσεως μέσα στό κιβώτιο συνδέεται μέ
rούς όκροδέ κτες τών όσφαλειών, πού μέ τή σε ι ρά τους συνδέονται, μέ τό μετρητή
rής ένέργειας. 'Από τό μετρητή όναχωρεί άλλο καλώδιο, πού φθάνει στό έσωτερι­
κό τού κτηρίου. Τό κιβώτιο τού μετρητή, μετά τήν παροχή τού ρεύ ματος, σφραγί­
ζεται άπό τήν ήλεκτρική ' Επιχείρηση. WΕτσι δέν ύπάρχει δυνατότητα λήψεως ρεύ­
ματος όπό σημείο, πού βρίσκεται πρίν όπό τό μετρητή.
Οί καταναλωτές, πού καταναλίσκουν μεγάλη ήλε κτρική ίσχύ, έχουν συμφέρον
νά τροφοδοτούνται μέ ρεύμα μέσης η, όκόμη, καί ύψηλής τάσεως, γιατί τό ρε ύμα
:Jύτό πωλείται φθ ηνότε ρα. ΕΤναι ύποχρεω μένοι δμως νά παραλαμ βάνουν τήν ή­
λεκτρι κή ένέργεια όπό τό δίκτυο μέσης τάσεως τής ήλε κτρι κής ' Επιχε ιρήσεως, νά
ύποβι βάζουν τήν τάση της μέ δικούς τους ύποσταθμούς καί νά τή διανέμουν μέ δι­
κό τους δίκτυο χα μ ηλής τάσεως στίς διάφορες θέσε ις καταναλώσεως.
Οί ίδι ωτικοί ύποσταθμοί (σχ. 1 .2γ) περιλαμ βάνουν πάντοτε eνα τμή μα, μέ Ιδιαί­
τερα όσφαλισμένη είσοδο, δπου φθάνουν τά έξωτερικά καλώδια μέσης τάσεως.
Έκεί γίνεται μέ είδικά ό ργανα ή μέτρηση τής ήλεκτρικής ένέργειας πού παρέχετα ι.
f ό είδικό αύτό τμήμα όνήκει στήν ήλεκτρική ' Επιχείρηση. 'Όλα τά άλλα τμή ματα
τού ύποσταθμού, πού πε ριλα μ βάνουν τόν η τούς μετασχη ματιστές, τά ό ργανα δια­
κοπής, προστασίας, μετρήσεως κλπ. όνήκουν στόν καταναλωτή. Γενικά ή τροφο­
δότηση τών καταναλωτών μέ ήλεκτρική ένέργεια εΤνα ι έργο τής ήλεκτρικής ' Επι­
χε ιρήσεως.

* Στίς έσωτερικές ήλεκτρικές έγκαταστόσεις, ώς ύψηλή τόση νοείται, γενικό, κόθε τόση μεγαλύτε­
.η όπό 1 000 V καί δέν πρέπει νό γίνεται σύγχυση μέ τήν κυρίως ύψηλή τόση μεταφοράς τής ήλε­
τρικής ένέργειας (συνήθως έπόνω όπό 60 kV), πού όναφέρεται στήν παρόγραφο 1 . 1 . 'Εδώ λοιπόν.
αί ή μiση τάση (μέχρι 30 kV) θεωρείται δτι όνήκει στή γενική κατηγορία τής ύψηλής τόσεως.
4

Μον�μέvοι
,
αγωγοι τιρο
σ τα τευομενο ι
,

μt οCΙ σέ χαλυβ
δοσωλ�να

τιαροχε­
τευσεως

Σχ. 1.2a.

/- Κτή ρ ιο τιού τροφοδοτείται

· μέ: τ-ήν nσροχέτευση
άττο τό στύλο '
Κατέβασμα γραμμ'ijς
τοϋ διχτuου

Σχ. 1.2β.
 5

Σχ. 1.2γ.
1 ) Π ροστατε υτικός σωλήνας. 2) Π ίνακες χαμηλής τάσεως. 3) Ζυγοί ύψηλής τάσεως. 4) Χώρος μετα­
σχηματιστών. 5) Έξοδος όέρα. 6) Είσοδος όέρα. 7) Κυψέλη όργάνων. 8} Αύτόματος διακόmης.
9,1 Ο) 'Υπόγεια καλώδια. 11) Θάλαμος ύψηλής τάσεως τής 'Επιχειρήσεως ήλεκτρισμοϋ.

"Ετσι ό ήλε κτ ρολόγος, πού θά όναλάβει τ ή μελέτη καί �κτ έλεση τ ής Ε . Η . Ε . , θά

όσχοληθεί στήν πλευρά τ ής τ ροφοδοτ ήσεως, μόνο μέ τό καλώδιο πού όναχωρεί
άπό τό με τρητ ή πρός τ ή λοιπή ήλεκτρική έγκατάσταση τοϋ πελάτη.
6

1.3 Στοιχεία πού συνιστούν μιά Ε.Η.Ε.

Κάθε Ε . Η . Ε . όποτελείται όπό τά έξής βασικά στοιχεία:

α) Τήν κύρια γραμμή, δηλαδή τό καλώδιο, πού όναχωρεί όπό τό μετρητή καί κα­
ταλήγει στόν πίνακα διανομής τής έγκαταστάσεως μαζί μέ τίς τυχόν παρεμ βαλλό­
μενες διατάξε ις μετασχηματισμού τής τάσεως ( Ιδιωτι κός ύποσταθ μός).
β) Τόν πίνακα ιϊ τούς πίνακες διανομ ής.
γ) Τά τοπικά κυκλώματα διακλαδώσΕως τής Ε . Η . Ε .
δ ) τίς ήλεκτρικές μηχανές καί συσκευές καταναλώσεως.
ε) τίς διατάξε ις γΕιώσΕως προστασίας.
Τά στοιχεία αύτά τής Ε . Η . Ε. θά έξετασθούν μέ λεmομέρεια παρακάτω καί θά
δοθούν στόν ήλε κτρολόγο δλα τά έφόδια γιά νά μπορεί νά έ κτελέσει έγκαταστά­
σεις, πού νά πληρούν τρείς βασι κούς δρους: α) Τόν δρο τής καλής λΕιτουργίας τής
έγκαταστάσεως. β) Τόν δρο τής οίκονομικής λΕιτουργίας τής έγκαταστάσεως καί
γ) τόν δρο τής άσφαλούς λΕιτουργίας της, χωρίς κινδύνους ήλεκτρικών ότυχημά­
των (πυ ρκαϊές καί ήλε κτροπληξίες).
Γιά νά πληρεί μιά Ε. Η. Ε. τούς τρείς αύτούς δρους, κυ ρίως δμως τόν τελευταίο,
έχουν θεσπισθεί όρισμένοι κανόνες, σύ μφωνα μέ τούς όποίους πρέπει νά έκτε­
λούνται ο1 Ε . Η . Ε. 01 κανόνες αύτοί όνομάζονται Κανονισμοί "ΕσωτΕρικών ΉλΕ­
κτρικών "ΕγκαταστάσΕων καί έχουν Ισχύ Νόμου τού Κράτους.

1.4 Χρησιμοποιούμενες ήλεκτρικές τάσεις στίς Ε.Η.Ε.

Στίς Ε . Η . Ε . χρησιμοποιούνται, κατά κανόνα, μόνο χαμηλές τάσεις ιϊ τάσε ις πού

έχουν ύποβι βασθεί. Ή ύψηλή τάση (πάνω όπό 1 000 ν) χρησι μοποιείται μόνο γιά
όρισμένες έφαρμογές ε ίδικής φύσεως.
Στήν ' Ελλάδα ή ήλεκτρική ένέργεια παρέχεται στούς καταναλωτές μl μορφή i­
ναλλασσ6μΕνου ρΕύματος συχν6τητας 50 πΕρι6δων. Τό ρεύ μα αύτό εΤναι τριφασι­
κ6 ιϊ μονοφασικ6. Ή τι μή τής χα μηλής τάσεως τού τριφασικού ρεύ ματος έχε ι τυ­
ποποιηθεί στά 220/380 ν καί τού μονοφασι κού ρεύ ματος στά 220 ν. Σέ βιομ ηχα­
νι κές έσωτε ρικές έγκαταστάσε ις χρησι μοποιούνται καί χαμηλές τάσεις μεγαλύτε­
ρες όπό 380 ν. Αύτές προκύmουν όπό μετασχη ματισμό τής τάσεως μέσα στήν έγ­
κατάσταση.
Τέλος, σέ όρισμένες πε ριmώσε ις χρησιμοποιείται καί συνεχές ρεύ μα, πού πα­
ράγεται συνήθως όπό συσσωρευτές διάφορων τάσεων.

1.5 'Ερωτήσεις.
1. Ποιά εΤναι ή διαδρομή τfiς ήλεκτρικ fiς ένέργειας όπό τάν τόπο παραγωγής της μέχρι τόν τόπο κα-
ταναλώσεώς της;
2. τί καλείται έσωτερική ήλεκτρική έγκατάσταση;
3. Ποιές εΤναι ο1 κατηγορίες, στίς όποίες ύποδιαιροϋνται ο1 Ε . Η . Ε . ;
4 . Ποιά εΤναι τ ά στοιχεία πού όποτελοϋν μιά Ε . Η . Ε . ;
5 . Ποιούς δρους πρέπει ν ά πληροϋν ο 1 Ε . Η .Ε.;
6. Χρησιμοποιείται ή ύψηλή τάση στίς Ε . Η . Ε.;
7. τί είδους ρεϋμα χρησιμοποιείται στίς Ε . Η . Ε. καί ποιές εΤναι ο1 τυποποιημένες τιμές τfiς χαμηλii
τάσεως;
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΑΓΩ ΓΟΙ Ε . Η . Ε . ΚΑΙ Χ Ρ Η Σ Ε Ι Σ ΤΟΥΣ

2.1 Χρήσεις άγωγώv.

Ή διοχέτε υση τής ήλεκτρικής ένέργειας άπό τό μετρητή πρός τά σημεία κατα­
ναλώσεως πραγματοποιείται μέ ήλεκτρι κούς άγωγούς (σύ ρματα).
Οί ήλεκτρικοί αύτοί άγωγοί, άνάλογα μέ τήν περίπτωση, είναι γυμνοί, μονωμi­
νοι, ιϊ άκόμη, μονωμένοι καί καλυμ μένοι μέ προστατευτικό μανδύα. Τέλος, σέ περι­
πτώσε ις πού τό ήλεκτρικό ρεύμα διοχετεύεται ύπογείως, ώς άγωγοί χρησι μο­
ποιούνται ύπόγεια καλώδια.
Στίς Ε. Η . Ε. χρησιi.JΟποιούνται πολλές ποικιλίες άγωγών, οί όποίες προκύπτουν
άπό τούς διάφορους συνδυασμούς ύλικού άγωγών, ύλικού μονώσεως καί ύλικού
προστασίας. Τό είδος τού άγωγού, πού θά χρησι μοποιηθεί σέ κάθε περίπτωση, έ­
ξα ρτότα ι , άπό τίς ίδιαίτερες συνθήκες, πού έπι κρατούν στό χώρο τής έσωτερικής
έγκαταστάσεως, μέσα στόv όποίο πρόκειται νά τοποθετηθεί ό άγωγός. 'Έτσι, όλλο
είδος άγωγού θά χρησι μοπο ι ηθεί σέ μιά iσωτερική Εγκατάσταση ύπαίθρου, δπου
οί άγωγοί θά είναι συνεχώς έ κτε θε ιμένοι στίς και ρι κές συνθή κες καί όλλο είδος ά­
γωγού σέ iσωτερική iγκατάσταση κλειστού χώρου. Σέ αύτές, τό είδος τών άγω­
γών πού θά χρησι μοποι ηθούν έξαρτόται άπό τό όν ό χώρος είναι π.χ. ύγρός ιϊ ξη­
ρός, όv χρησι μοποιείται γιά κατοι κία, βιοτεχνία κλπ.
Γιά τήν κατασκευή άγωγών Ε . Η . Ε . χρησι μοποιούνται σήμερα δύο άγώγι μα ύλι­
κά:
α) Ό χαλκός. Είναι τό πιό ήλε κτραγωγό ύλικό. 'Έχει ύψηλή μηχανική άντοχή, εί­
ναι άνθεκτικός στή διάβρωση καί κατε ργάζεται ε ϋ κολα.
β) Τό άλουμίνιο. "Εχε ι μι κρότερη άγωγιμότητα άπό τό χαλκό, άλλά είναι πάρα
πολύ έλαφρότε ρο. Παράδειγμα: Γιά νά έχει eνας άγωγός άλουμινίου τήν ίδια άγω­
γιμότητα μέ eνα χάλκινο, πρέπει ή διατομή του νά είναι 1 ,6 φορές μεγαλύτερη, τό
βάρος του δμως στήν περίπτωση αύτή θά είναι τό μισό άπό τό βάρος τού χάλκινου
άγωγού. Οί άγωγοί άλουμινίου είναι φθηνότεροι άπό τούς άγωγούς χαλκού. Χρη­
σι μοποιούνται πολύ στίς έναέ ριες γραμ μές. Στίς έγκαταστάσε ις κλε ιστού χώρου,
δέν χρησι μοποιούνται άκόμη πολύ, γιατί τό άλου μίνιο παρουσιάζει όρισμένα προ­
βλή ματα. ' Ενώνεται δηλαδή μέ τό όξυγόνο τού άέρα καί σχηματίζει έπιφανειακό
στρώμα όξει δίου, πού είνα ι κακός άγωγός.
Ή σύνδεση πάλι ένός άγωγού άπό όλου μίνιο μέ τούς συνηθισμένους χάλκινους
ιϊ όρειχάλκινους άκροδέκτες σχηματίζει, δταν ύπάρχει ύγρασία, κλε ι στό γαλβανικό
στοιχείο, μέ άρνητικό πόλο τό άλου μίνιο. "Ετσι μέ τή ροή τού ήλεκτρικού ρεύματος
προκαλείτα ι ή λεγόμενη ήλεκτρολυτική διάβρωση τού άλουμινίου, τό όποίο σιγά -
σιγά καταστρέφεται στά ση μεία έπαφής. Τό όλου μίνιο έχει, έπίσης, τήν ίδιότητα μέ
τήν πάροδο τού χρόνου νά παραμορφώνεται, δταν βρίσκεται σέ πίεση (φαινόμενο
ψυχρής ροής) . Αύτό έχε ι σάν όποτέλεσμα νά χαλαρώνοντα ι οί συνδέσεις. τέλος,
τό όλουμίνιο εiνα ι πολύ μαλακό ύλι κό, πού τραυματίζεται εύ κολα όπό τούς κοχλίες
τwν όκροδεκτwν καί δέν όντέχει σέ πολλές κάμψε ις.
Άπό δλα αύτά όντιλα μβανόμαστε δτι η χρησι μοποίηση όγωγwν όπό όλουμίνιο
στίς έγκαταστάσε ις κλειστού χώρου, δπου, συνήθως, όπαιτούνται καί μ ι κρές δια­
�ομές έπι βάλλε ι τή λήψη όρισμένων μέτρων δπως:
α) Τό ξύσιμο τwν ά κρων τwν όγωγwν μέ μεταλλική ψήκτρα ( βού ρτσα) όμέσως
πρίν όπό τή σύνδεσή τους μέ τούς ό κροδέ κτες. "Ετσι όφαι ρείται τό όξείδιο, πού
σχη ματίζεται μέ ταχύ ρυθμό. Μετά τούς έπαλείφομε μέ λίπος όπαλλαγμένο όπό ό­
ξέα ( βαζελίνη), γιά νά παρεμποδίζεται η είσοδος ύγρασίας στίς θέσεις τwν έπα­
φwν.
β) Τή χρησι μοποίηση,στούς ό κροδέ κτες,κοχλιwν μέ έπίπεδα άκρα (χωρίς αίχμ ή).
γ) Τήν έξασφάλιση συνεχούς πιέσεως στίς έπαφές, χρησι μοποιώντας ε ίδικούς
όκροδέ κτες μέ έλατηριωτά συστήματα. ' Επε ιδή, δμ ως, τά μέτρα αύτά δέν εiνα ι βέ­
βαιο δτι θά ληφθούν πάντοτε , ούτε δτι θά καταβάλει ό τεχνίτης - έγκαταστάτης
δση φροντίδα έπι βάλλεται γιά τήν έ κτέλεση μιδς όσφαλούς έγκαταστάσεως μέ ό­
γωγούς όλουμ ινίου, οί έγκαταστάσε ις αύτές άποφεύγοντα ι.

2.2 Γυμνοί άγωγοί.

Στίς Ε . Η . Ε ., γυ μνοί όγωγοί χρησιμοποιούνται κυ ρίως στίς γραμμές ύπαίθρου.

Αύτό έπιτρέπεται, γιατί στούς ύπαίθριους χώρους, οί Ε . Η . Ε . περιλαμ βάνουν συνή­
θως lναlριΕς γραμμές καί έτσι πε ριορίζεται όρκετά ό κίνδυνος ήλε κτροπληξίας, ό­
φού οί όγωγοί εiνα ι σέ τέτοια θέση, πού η έπαφή μέ αύτούς νά μήν εiναι γενι κwς
δυνατή σέ πρόσωπα πού κυ κλοφορούν. 'Υπάρχουν καί περιmώσεις, πού εiναι δυ­
νατόν νά χρησιμοποι ηθούν γυ μνοί όγωγοί καί σέ Ε . Η . Ε . κλε ιστwν χώρων, δπως σέ
όρισμένες βιομ ηχανικές ίδίως έγκαταστάσε ις κλε ιστών χώρων, πού οί γραμμές
γυμνών όγωγwν τοποθετούνται έπάνω σέ μονωτήρες. Εiνα ι πάντως προτιμότερο
νά άποφεύγονται οί γραμμές μέ γυ μνούς όγωγούς σέ κλειστούς χώρους καί νά κα­
τασκευάζονται όρατlς γραμμές έπάνω σέ μονωτήρες μέ μονω μένους όγωγούς.

(
Πολύκλωνοι; άγωγοι;

(ζ Ξ()
Μονόκ)ωvο ι; άγωγόι;

Ιχ. 2.2.
 9

Οί γυμνοί άγωγοί εiναι χάλκινοι η άπό άλουμίνιο καί όποτελούνται είτε όπό eνα
άπλό σύρμα, όπότε καλούνται μονόκλωνοι, είτε όπό πολλά λεmά συρματίδια (κλώ­
νους) συνεστραμμtνα, όπότε καλούνται πολύκλωνοι (σχ. 2.2). 01 πολύκλωνοι ό­
γωγοί εiναι πολύ πιό εϋκαμmοι καί προσφέρουν έτσι μεγαλύτερη εύκολία χειρι­
σμού. Χρησιμοποιούνται σέ δλες τίς περιmώσεις, πού δέν όπαιτείται έγκατάσταση
άγωγων σέ όρισμένες σταθερές θέσεις. 01 μονόκλωνοι όγωγοί, λόγω τfΊς δυσκαμ­
ψίας τους δέν κατασκευάζονται μέ διάμετρο μεγαλύτερη όπό όρισμένο δριο (συ­
νήθως 1 6 m m 2 ).

2.3 Μονωμένοι άγωγοί.

Στίς Ε. Η.Ε. κλειστων χώρων χρησιμοποιούνται κατά κανόνα μονωμένοι όγωγοί,

δηλαδή μονόκλωνοι ιϊ πολύκλωνοι όγωγοί, γύρω άπό τούς όποίους ύπάρχει περί­
βλημα άπό μονωτικό ύλικό.
Τό μονωτικό αύτό ύλικό παλαιότερα ιlταν έλαστικό, ένω σήμερα χρησιμο­
ποιούνται καί θερμοπλαστικά συνθετικά ύλικά. '"Οταν ώς μονωτικό ύλικό χρησιμο­
ποιείται τό έλαστικό καί ό όγωγός εiναι χάλκινος, τότε έπιβάλλεται ι'j ή έπικασσιτέ­
ρωση των χάλκινων συρμάτων ιϊ ό διαχωρισμός τους όπό τό έλαστικό περίβλημα
μέ λεmό στρωμα άπό κατάλληλο ύλικό. Αύτό συμβαίνει, γιατί όλλιως θά ύπfΊρχε
χημική άλληλεπίδραση μεταξύ τού θείου, πού ύπάρχει στό έλαστικό καί τού χαλ­
κού. Αύτό δέν συμβαίνει δταν χρησιμοποιείται ώς μονωτικό, συνθετικό θερμοπλα­
στικά ύλικό.
Ώς συνθετικό μονωτικό ύλικό γιά μονωμένους όγωγούς χρησιμοποιείται σχε­
δόν άποκλειστικά τό χλωριούχο πολυβινύλιο, πού συμβολίζεται μέ τήν ένδειξη
PVC (Polyνinyl Chloride). Τό PVC άνήκει στά θερμοπλαστικά ύλικά, δηλαδή στά ύ­
λικά, πού σέ ύψηλές θερμοκρασίες μαλακώνουν καί σέ χαμηλές θερμοκρασίες
σκληρύνονται. Τό PVC όντέχει στήν έπίδραση τού νερού, των λαδιων καί τfΊς βεν­
ζίνης, άλλά προσβάλλεται όπό τό βενζόλιο. Δέν προσβάλλεται όπό τά όραιά όξέα
καί άλκάλεα καί δέν παρουσιάζει εύαισθησία στό όζον, στό ήλιακό φως καί στήν ύ­
περιώδη όκτινοβολία. 'Επίσης δέν προσβάλλεται όπό μικροοργανισμούς καί μπορεί
άκόμα, σέ είδικές συνθέσεις, νά γίνει πρακτικά άφλεκτο. Σέ χαμηλές θερμοκρασίες
(κάτω άπό +3°C), δπως άναφέραμε προηγουμένως, τό PVC γίνεται σκληρό καί εϋ­
θραυστο, γι' αύτό καί ύπάρχει κίνδυνος νά προκληθούν ρωγμές σέ περιmώσεις
κρούσεων, όπότομων κάμψεων κλπ.
Ή μονωτική ίκανότητα τού PVC (διηλεκτρική άντοχή) όνέρχεται σέ 20 kV/m m
περίπου. Αύτό έχει ώς συνέπεια νά μειώνεται τό πάχος πού χρειάζεται τό περίβλη­
μα σέ σύγκριση μέ τό έλαστικό (έλάπωση τού πάχους κατά 0,2 m m περίπου). Ή
μονωτική ίκανότητα τού PVC δέν μεταβάλλεται μέ τήν ύγρασία.
Μονωμένων όγωγων ύπάρχουν, δπως θά δούμε, πολλά εϊδη, τά όποία πρέπει
νά γνωρίζει ό ήλεκτρολόγος των έγκαταστάσεων γιά νά διαλέγει κάθε φορά τόν
καταλληλότερο.
Οί άγωγοί των Ε.Η.Ε., δπως άλλωστε καί δλοι ο1 ήλεκτρικοί όγωγοί καί τά καλώ­
δια, τυποποιούνται άπό τίς διάφορες χωρες καί ώς πρός τό μέγεθος καί ώς πρός τή
μορφή. Στήν 'Ελλάδα κυκλοφορούν συνήθως στό έμπόριο, ήλεκτρικοί όγωyοί τfΊς
10

γΕρμανικής τυποποιήσΕως• καί σπανίως όγωγοί δλλων τυποποι ήσεων ( 'Αμερικανι­

κής, Γαλλικής, ' Ελβετι κής κλπ.) .
ΟΙ διάφοροι τύποι μονωμένων όγωγών τής γε ρμανικής τυποποιήσεως όνάλογα
μέ τήν κατασκε υήν τους, έχουν διάφορες όνομασίες, πού όποτελοϋνται όπό όρι­
σμένα γράμματα, συνήθως όρχικά γερμανικών λέξεων. ΟΙ όνομασίες αύτές χρησι­
μοποιοϋνται καί στό βι βλίο μας, όφοϋ, δπως είπαμε, ή γερμανική τυποποίηση τών
άγωγών όκολου θείται καί στήν ' Ελλάδα.
Οί ήλεκτρικοί όγωγοί, δπως θά δοϋμε όναλυτι κότερα στό Κεφάλαιο 6, τοποθε­
τούνται είτε στήν έπιφάνεια τών τοίχων, όπότε λέ με δτι οΙ γραμμiς, πού σχηματί­
ζουν είναι 6ρατtς, είτε μέσα στούς τοίχους, όπότε λέ με δτι οΙ γραμμές είναι χω­
νΕυτtς.
Γιά νά όναγνωρίζονται οΙ διάφοροι όγωγοί τών Ε. Η . Ε. κατά τήν πραγματοποίη­
ση τών διαφόρων συνδέσεων, τά μονωτικά τους περιβλή ματα έχουν διάφορα
χρώματα.
ΟΙ μονωμένοι όγωγοί τοποθετούνται συνήθως μέσα σέ σωλήνες γιά νά δη­
μ ιου ργηθοϋν οί λεγόμενες σταθΕρiς η μόνιμΕς γραμμtς, οί όποίες μετά τήν έγκα­
τάστασή τους δέν έχουν τή δυνατότητα νά μετακινηθούν.
Τά διάφορα είδη τών μονωμένων όγωγών καί καλωδίων καθώς καί οΙ χρήσε ις
τους πε ριγράφονται λεmο μερώς στόν Π ίνακα 2.4. 1 . 01 χώροι, στούς όποίους χρη­
σι μοποιείται κάθε είδος διακρίνονται σέ ξηρούς, ύγρούς, βρΕγμtνους, tμποτισμt­
νους, ύποκΕίμΕνους σi πυρκαϊά, ύποκΕίμΕνους σt ΕκρήξΕις κλπ.
Ή όναλυτι κή κατάταξη τών χώρων σέ κατηγορίες γίνετα ι στήν παράγραφο 6.5
( Μ έ ρος Δεύτερο).
Στό τέλος τοϋ Π ίνακα 2.4. 1 . παρέχεται σύντομ η περιγραφή τών βασικών αύτών
κατηγορι ών.

2.4 Καλώδια καί σειρίδες.

Καλώδιο καλείτα ι τό σύνολο δύο τουλάχιστον μονωμένων όγωγών, γύρω όπό

τούς όποίους ύπάρχει €να η περισσότερα κοινά περιβλήματα. Τά περιβλή ματα αύτά
είναι όπό διάφορα ύλι κά (έλαστικό, πλαστικό η μεταλλι κό) καί προστατε ύουν τούς
μ ονωμένους όγωγούς όπό διάφορες καταπονήσε ις καί έπιδράσεις (π.χ. μ ηχανικές
καταπονήσεις, έπίδραση ύγρασίας κλπ. ).
'Ανάλογα μέ τόν όριθμό τών μονωμένων όγωγών, πού σχηματίζουν τό καλώ­
διο, αύτό όνομάζεται διπολικό (2 μονωμένοι όγωγοί), τριπολικό (3 μονωμένοι όγω­
γοί) κ.ο.κ.

* ΟΙ ήλεκτρικοί όγωγοί, δπως καί όλάκληρος ό ήλεκτρολογικάς έξοπλισμάς, τυποποιείται ατή Γε­
ρμανία όπά τά Σύνδεσμο Γερμανών Ήλεκτρολάγων (Verband Deυtscher Elektrotechniker- V.D.E).
Στή χώρα μας μέ τήν τυποποίηση τοϋ ήλεκτροτεχνικοϋ ύλικοϋ όσχολοϋνταν μέχρι πρίν όπά λίγο ή
'Ελληνική Ήλ�κτpοτ�)(llική Ένωση, τήν όποία διαδέχθηκε ό Έλληνικ6ς Όpγανισμ6ς Τυποποιήσ�ως
(ΕΛΟΤ}, ό όποίος όκολουθεί γενικά, τή Διεθνή τυποποίηση (ό ήλεκτροτεχνικάς διεθνής όργανισμάς
'Τναι ή Διεθνής ' Ηλεκτροτεχνική ' Επιτροπή (lnternational Electrotechnical Commission - I.E.C.)),
·ράς τήν όποία προσαοι•ΑCοvται σιγά - σιγά καί οΙ τυποποιήσεις δλων τών κρατών.
 11

( ά ύπόγΕια καλώδια, κατ' έξαίρεση τού όρισμού, μπορεί νά όποτελούνται καί ό­

ιό eνα μόνο όγωγό, όπότε καλούνται μονοπολικά.
Τά διάφορα είδη καλωδίων Ε. Η . Ε. πε ριγράφονται στόν Π ίνακα 2.4.1, δπου όνα­
φέρονται καί οί χρήσε ις τους. Στόν ίδιο πίνακα περιγράφονται καί τά διάφορα εϊδη
σΕιρίδων ( κορδόνια), πού είναι εϋκαμmα σύνολα δύο τουλάχιστον μονωμένων ό­
γωγών, πού είτε είναι όπλώς συνεστρα μ μένοι είτε βρίσκονται μέσα σέ έλαφρό
κοινό περίβλημα.
Έ κτός όπό τούς όγωγούς, καλώδια καί σε ι ρίδες Ε . Η . Ε., πού πε ριλα μβάνονται
στόν Π ίνακα 2.4.1, ύπάρχουν καί όρκετοί όλλοι, πού χρησι μοποιούνται σέ εΙδικές
έγκαταστάσεις, δπως είναι π.χ.:
Τά καλώδια γιά τροφοδότηση συσκευών ήλεκτροσυγκολλήσεως (NSLFδu,
NSLFFδu).
Τά καλώδια γιά τροφοδότηση καί eλεγχο κινούμενων μ ηχανών (όνυψωτι κές
μ ηχανές, άνελκυστfiρες, έγκαταστάσε ις μεταφοράς κλπ.) (NGFLGδu, NY­
FLY).
- Τά καλώδια γιά έγκαταστάσε ις θεάτρων (ΝΤΚ, NTSK).
Στόν Π ίνακα 2.4.2 όναγράφεται ή σημασία τών διαφόρων γρα μ μάτων, όπό τά
)Ποία σχηματίζονται οί διάφορες όνομασίες τών μονωμένων όγωγών καί καλω­
)ίων. 'Όταν eνα γράμ μα €χει πε ρισσότερες όπό μία σημασίες, όναγράφονται δλες
!ί σημασίες αύτές χωρισμένες μέ κόμματα.
 ΠΙΝΑΚΑΣ 2.4.1.
Ε16η άγωγών καΙ καλωδlων

Χ Ρ Η Σ ΕΙΣ
ι
J
Είδος άγωγού Σε χωρους ξηρους Σέ χώρους ύγρaύς Σέ χώρους πaύ ύ- Σέ χώρους πού ύ­
καί
άνομ αστική
.
ταση
' �
Ό νομασ α καί
πραφορα της
Πε ριγραφή Παρατηρήσεις
κaί παρό μ ο ι ο υ ς, πόκε ινται σέ πυρ- πόκεινται σέ �κρη-
βρεγμένους καί καγιά.
έμποτισμένους
ξη.

καί ατό ϋπαιθρα.

�
4 3/
t .<"'-
"

I
1

Μονωμένος
άγωγός μέ
NGA
Έν γκέ δ
�iii9��{( --�-Ο Ό άγωγός αύτός ε1ναι μο­
νόκλωνος μέχρι 1 6 mm2
μόνωση καί πολύκλωνος γιά μεγα­
έλαστικού 1. ' Επικασσιτερωμένος χάλκινος όγωγός. μονό­ λύτερες διατομές. Τό ε1-
1000 ν κλωνος ή πολύκλωνος (γιά διατομές μεγαλύτε­ δας NGA �χει πιά έκτοπι­
ρες όπά 1 6 mm'l
ι'
ΙΣέ γειωμένεςΙ σθεί τελείως άπό τό ε1δας
έγκαταστάσεις 2. Μ όνωση έλαστικού ΝΥΑ, έπειδή δμως δλες οΙ
Σ.Ρ. μέχρι 750 3. Ύφασμάnνη ταινία έμποτισμένη μέ έλαστικό παλαιότερες έγκαταστά­
ν ώς πρός τc (γιά διατομές μεγαλύτερες όπά 6 mm'l σεις �χουν κατασκευα­
γειωμένο άγω 4. Ν ημάτινο πλέγμα έμποτισμένο μέ άνθεκτική σθεί μέ NGA, άναφέρεται
γό) ατή θερμότητα ούσία έδώ πληροφοριακώς.

�----:-. ···�·. οι πλαστικές μονώσεις, I

/
Μονωμένος ά­ Έγκατάσταση μέσα σέ Δέν έπιτρέπεται Έγκατάσταση μέ Μόνο σέ πίνακες
γωγός πλαστι­
κής μονώσεως
ΝΥΑ
"Εν ϋ δ
2 ,. / .
συγκρινόμενες μέ τό έλα­
στικό, έχουν μεγαλύτερη
σωλήνες tπάνω r'\ κάτω ά-
πό τό έπίχρισμα Ισέ λου-
σα σέ πλαστικού
σωλήνες tπάνω
διανομής καί έλέγ­
χαυ.
lΟΟΟν ΙΝύαl 1. Μονόκλωνος ή πολύκλωνος άγωγός χάλκινος
μηχανική καί θερμική άν­ τρά κατοικιών καί ξενοδο- καί κάτω άπό τό έ
ταχή καί δέν σχίζονται σέ χείων μόνο μέσα σέ πλα- πίχρισμα.
IΣέ γειωμένες 2. Πλαστική μόνωση ΙΡνCΙ
θερμό περι βάλλον ούτε ά- στικούς σωλήνες), όρατή
έγκαταστάσεις
πασυντίθενται μέ τήν πο­ έγκατάσταση σέ μονωτικά
NYAF
Σ.Ρ. μέχρι
75Ον ώς πρός λυκαιρία δπως αύτό. Ή στηρίγματα έπάνω άπό τό
Έν ϋ δ έφ
----ι
τό γειωμένο ά­ 2! ,,
άντοχή τους ατό όζον τίς έπίχρισμα σέ άπρόσιτες
κάνει κατάλληλες γιά άγω- θέσεις. σέ συσκευές καί
1. Λεmόκλωvος άγωγός χάλκινος
γωγό)
γούς τροφοδοτήσεως λυ- πίνα κες διανομής καί
2. Πλαστική μόνωση χνιών έκκενώσεως. Οί ά- έλέγχου. ΙΉ άπευθείας,
L-------...J

·'��
� �'1,.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 Μονωμ ένος ά- 1
2 γωγοί NYAF καί NSYAF �
έγκατάσταση μέσα στό έ- :ορατή έγκατά­

(.Ε�- S
I V ι; Ε t> Ν 5γΑ q Η λόγω τής λεπτότητας τών πίχρισμα δέν έπιτρέπετα ι). tπαση σέ μονωτι­

1/
γωγός είδικfις NSYA <J
Έν ές ϋ ό
πλαστικής μο- κλώνων τους εiναι εύκαμ- κά στηρίγματα σέ
νώσεως 1. 'Αγωγός χάλκινος πτοι καί προσφέρονται γιά όπρόσιτες θέσεις.
1000 ν 2. 'Ενισχυμένη πλαστική μόνωση έγκατάσταση σέ χώρους όχι δμως στό ϋ­

.(SιEMENS <JVOEρ: tι,SΥΔ-'-.

IΣέ γειωμένες μέ περιορισμένες διαστά­ παιθρο.
έγκαταστάσεις σεις ή γιά τή σύνδεση κι­
Σ.Ρ. μέχρι 2f νητών μ ερών, π.χ. μετα­
750 ν ώς πρός
I
τοπιζομένων πινάκων δια­
1. Λεmόκλωνος άγωγός χάλκινος
NSYAF
"Εν έ ς ϋ ό έφ νομής.
2. 'Ενισχυμένη πλαστική μόνωση
τό γειωμένο ά-
γωγόl

Κυρίως ώς όγωγοί
NSYAW 'Όπως τό N SYA άλλά γιά
"Εν έ ς ϋ ό βέ έγκαταστάσεις στό ϋπαι­ γραμμών ε ίσαγω­
θρο . γfις σέ κτίρια σέ
όπρόσιτες θέσεις.

ι Ό όγωγός NSGA όποτελείται όπά μονόκλωνο ι'\ jΣταθερή έγκατάσταση σέ χώρους ξηρούς καί σέ τροχιόδρομους καί "λεκτ-pοκίνητα λεω-'
tJ> ορεία Ιτρόλεϋ).
Μονωμένος ά- N SGA Συνηθέ ι;τερη κατασκε � ή .
γωγός είδικfις "Εν ές γκέ ό πολύκλωνο έπικασσιτερωμένο χάλκινο όγωγό, μο­ τελευταιως, ή NSGAFoυ.
έλαστικfις μο- νωμένο μέ πολλά στρώματα θειωμένου έλαστι­ Μέγιστη έπιτρεπόμενη
νώσεως NSGAF κοϋ. Γύρω όπά τή μόνωση ή κατασκευή εiναι δ­ θερμοκρασία όγωγοϋ
2.3.6 kν "Εν ές γκέ μοια μέ τόν όγωγό NGA. Γιά τίς άλλες παραλλαγές 100°C.
ό έφ βλέπε πίνακα 2.4.2.

NSGAFδυ
"Εν ές γκέ ό
έφ έ ού

,e,Pγιlr
.;-'�"\",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 Ε1δος όγωγού
καί
l:έ χώρους ξηρούς Ι
Χ Ρ Η Σ Ε Ι Σ
Σέ χώρους ίιγραύς Σέ χώρους πού ίι-
καί παρόμοιους, πόκεινται σέ πυρ-
έ χώρους πού ύ ­
πόκεινται σ έ �κρη­
nερι γραφ ή nαρατηρήσέις βρεγμένους καί καγιά.
�
όνομοστική Ονομασία καί
ροφορό της έμποτισμένους
τάση
καί στό ϋπαιθοο.

Σταθερή έγκατόσταση ι-1 Δέν έπιτρέπεται Δέν έπιτρέπε παιl Δέν έπιτρέπε ται
mtνω, 14ισα καί κάτω ·όπό
Καλώδιο ( σω­ NYRAMA

... ...
......
ληνόσυρμα) μέ Νύραμ δ
κοινό περίβλη­
μα γύρω όπά NYRAMZ
�3 1
έπίχρισμα.

τούς μονωμέ- I Νύραμ τ-σέτ

νους όγωγούς
καί μεταλλικό 21.. nλαστική
'Αγωγός χάλκινος
μόνωση
μανδύα όπά ό-
3. nλαστικό περίβλημα
Γι
4. Μεταλλικός μανδύας όπά όλουμίνιο ι'\ ψευδάρ­
λουμίνιο
ψευδόργυρ ο
γυρο μ έ όναδιπλωμέν α δκρα
380 ν

οι έπίπεδες σειρίδες ε1ναι Σταθερή έγκατάσταση μι-ι Δέν έπιτρέπεται Δέν έπιτρέπεται Δέν έπιτρέπεται

�ι- ; Η σα
'Επίπεδες σει­ NYIF
ρίδες Νύ ί �φ όπαραίτητης δταν, γιά καί κ6τω άπό τό έπί-
3ΒΟ ν στατικούς λόγους δέν έπι­ χρισμα.
N YIFY 4 3 ' / J τρέπονται αύλακες γιό τήν 'Εγκατάσταση σέ δωμάτια
Νύ ί �φ ϋ τοποθέτηση τών όγωγών, λουτρού κατοικιών καί ξε­
σέ οΙκοδομήματα όπά χυ­ νοδοχείων. ΟΙ σειρίδες
1. 'Αγωγός χάλκινος μονόκλωνος τό-ι'\ προεντεταμένο σκυ­ αuτές πρέπει νά καλύ­
ρό �εμα I\ δλλα δομικό mοντσι μ έ έπίχρισμα σέ
2. nλαστική μόνωση
3. 'Ελαστική έπένδυση στοιχεία. δλη τή διαδρομή τους, έ­
4. Αύλάκι γιά τό διαχωρισμό τών όγωγών
Ε!ναι γνωστές καί ώς σει­ κτός όν τοποθετηθούν σέ
ρίδες SIFLA. κενούς χώρους μέσα σέ
τοιχοποιία ή σέ όροφές
κατασκευασμένες άπό ά­
καυστα ύλικά. Δέν έπιτρέ­
πεται σέ ξύλινες οίκίες καί
άγροτικά οίκήματα ούτε
σέ τμήματα οίκοδομών τά
όποία δέν χωρίζονται μέ
άλεξίπυρα τοιχώματα άπc
τά παpαπάνω. -

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.����
' -1 o v ,�
 Καλώδιο χωρίς
μεταλλικό . πε­
ΝΥΜ
Νύμ
I�J(ri'(- '
j
'
J
(
r
'' ""roσm"""' "' Σταθερή, έγκατάσταση
ξημένες καταπονήσεις, δ- tn6νω, μtσα καί κ6τω
πω� οΙ άγροτικές έσωτε- άπό τό έπίχρισμα.
, Σταθερή έγκατά-
σταση tn6νω, μt-
Σταθερή έγκατό- Σταθερή έγκατά­
σταση tn6νω, μt- σταση tn6νω, μt­

\
ρίβλημα σα καί κ6τω όπό σα καί κ6τω όπό σα ι<αί κ6τω όπό τό
�
500 ν ρικες "λεκτρικές έγκατα- τό έπίχρισμα. Δέν τό έπίχρισμα. έπίχρισμα καί όψο
� 2 στάσεις. οΙ έγκαταστάσεις έπιτρέπεται έγκα- ληφθούν ύπόψη οΙ

1 . Χάλκινος άγωγός
γαλακτοκομείων, τυροκο­ τόσταση μ έ σο ίδιαίτερες χημικές
μείων, ·πλυντηρίων κλπ. ατό �δαφος. καί θερμικές έπι­
2. Πλαστική μόνωση
3. Μίγμα γεμίσματος
δρόσεις.

4. Πλαστικ ός μανδύα ς

Σωληνόσυρμα NYRUZY Χρησιμοποιείται όντί γιά ταθερή έγκατάσταση Σταθερή έγκατά­ Σταθερή έγκατά Δέν έπιτρέπεται
μέ έπικαλυμμέ­ Ν ύρουτσέτυ τό .καλώδια χωρίς μεταλ­ ·π6νω, μtσα καί κ6τω σταση tn6νω, μt­ σταση tn6νω, μt
νο όπλισμό λικό περίβλημα» σέ έγκα­ ' πό τό έπίχρισμα άλλά δχι σα καί κ6τω όπό σα καί κ6τω όπ
(άνθυγρό κα­ NYRUAY ταστόσεις έπόνω ατό έπί­ έ δωμάτια λουτρού κο­ τό έπίχρισμα. Δέν τό έπίχρισμα.
λώδιο) Νύρουαϋ χρισμα στίς όποίες ε1ναι έ­ οικιών κοί ξενοδοχείων. έπιτρέπεται έγ­
500 ν
1. Χάλκινος άγωγός πιθυμητές μεγαλύτερες ά­ κατόσταση μέσα'
2. Πλαστική μόνωση
NHYRUZY ποστάσεις μεταξύ τών ση­ ατό έ δαφος.
3. Μίγμα γεμίσματος μείων στερεώσεως.
4. Μεταλλικός μανδύας άπό άλουμίνιο ι'\ ψευδάρ­
Έν χά ϋ ρου­

Γ---ιι - ι
τσέτυ ΟΙ τύποι' NHYRUZV καί
γυρο μέ άναδιπλωμένα δκρα
NHYRUZYr �χουν κάτω
5. Πλαστικός μανδύας
��-==:==:::ι
όπό τό μεταλλικό μανδύα

r--�!Ξ' � �
�να σύρμα όπό έπιψευ-
1 δαργυρω� ένο χα κό γι
NYRUZYr -�� έγκαταστασεις μεσα σε
Νύρουτσέτυ
έρ
· �- χώρους δπου ύπάρχουν
έγκαταστόσεις ύψηλής
1. Σύρμα έκκενώσεως συχνότητας.
NHYRUZYr

"" h=
"Εν χά ϋρου­
τσέτυ έρ
-_.,.--1

1. Αύλακωτός μεταλλικός μανδύbς

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�"'..,(')
�\>.��f?)�
·..;;;,�
 ΕΤδος όγωγοϋ
καί
όνομαστική ·ονομασία καί Περιγραφή Παρατηρήσεις
Σέ χώρους ξηρούς ι
Χ Ρ Η ΣΕ Ι Σ
Σέ χώρους ύγρούς Σέ χώρους πού ύ
καί παρόμ οιους, πόκεινται σέ πυρ
Σέ χώρους πού ύ­
πόκεινται σέ Εκρη­
τόση προφορά της βρε γ μ ένους καί καγιά. ξη.

3
έμποτισ μένους
καί στό ϋπαιθρο.

Καλώδιο μολύ­ NYBUY

Ν ύ μπεου ϋ
Ό τύπος αύτός καλωδίου Σταθερή έγκατάστασ ι
Σταθερή έγκατά­ Σταθερή έγκατά- Σταθερή έγκατά­

\ ---·c---b � �
βδινου μανδύα χρησιμοπαιείται κατά προ- ιπάνω , μισα καί κάτ σταση ιπάνω, μι- σταση ιπάνω, μι- σταση ιπάνω, μι-
500 ν �
τίμη η όπου όπαιτε ται ίJ-
� ό πά τό Επίχρισμα άλ ά όχ σ� � ί κάτω όπά σα καί κάτω όπό ιτα καί κάτω όπό τό
. όσφαλειας �
ψηλος βαθμας
�.,.�
σέ δωμάτια λουτρου κο το έπιχρισμα. τό έπίχρισμα. έπίχρισ μ α , όφού
\ --_ όπως π.χ. σέ χημ ικά έργα- 7Ο ικιών καί ξενοδοχε ίων.
. .Ί 1 ληφθούν ύπόψη οί
3 στήρια, στή βαριά βιομη- ίδιαίτερες χημικές
χανία. σέ όρυχεία ύπο- καί θερμικές έπι·
γείως. δράσεις.
1. Χάλκινος όγ...;γός
2. Πλαστική μόνωση
3. Μίγμα γεμίσματος
4. Μολύ�δινας μανδύας
5. Πλαστικό περίβλημά

;;:------A._�•-•·v
-

Μονωμένος ά­
1 \
NYL Τό συμπληρωματικό σύρ- Σταθερή έγκατάσταση μόνο μέσα σέ όεριζό­ Δέν έπιτρέπεται
2
Δέν έπιτρέπεται
γωγός λυχνιών Νύλ μα όποτελείται όπά έπι- μενομς χαλυβδασωλ ήνες ή ίσοδύναμους
Εκκενώσεων ψευδαργυρο μέναυς χάλ- σωλήνες ιπάνω ή κάτω όπά τό έπίχρισμα,
3750 ν κινους κλώνους μέ διόμε- καθώς καί μέσα στά περι['λήματα φωτεινών
7500 ν 1. Χάλκινος λεmόκλωνας όγωγός τρο 0.3 mm περίπου κα ί γραμμάτων καί έπιγραφών. σέ μεταλλικούς
2. Πλαστική μόνωση lχει διατομή 1,5 mm2. όχετούς άγωγών καί σέ όχήματα.

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�.\>.�f7)
-1QV\�
�
 2 1

NYLRZY
Νύλ έρ τσέτ ϋ
:

:·φ;; ; :;[,;:;.,aw
3

1. Σύρμα έκκενώσεως (σuμπληρωματικό)

2. Μεταλλικός μανδύας (όπά ψεuδάργuρα) μέ όνο-
διπλωμένα άκρα
3. Πλαστικό περίβλημα

Μονωμένος
\2 ,ι
Δέν έπιτρέπεται γιό σύν- Σταθερή έγκατάσταση μtσα καί tπάνω σέ φωτιστικό σώματα.
όγωγός καί κα- δεση φορητών σuσκεuών
NYFAF
λώδιο φωτιστι- Νύφα έφ καταναλώσεως.
κών σωμάτων
1. Χάλκινος λεmόκλωνος όγωγός
2. Πλαστική μόνωση
(σειρίδα)
380 ν

N Y FAZ
ι Η
,ι
-
ΝύΦα τσέτ

1. Χάλκινος λεmόκλωνος όγωγός

2. Ένιαία πλαστική μόνωση μέ δuνατότητα όπα-
χωρισμού ατό μέσο

)·.-- "'-.�!
Μονωμ�νος SiA Μή τuποποιημένος άγω- Προστατεuμένη έγκατά Δέν έπιτρέπεται Δέν έπιτρέπεται Σέ πίνακες διανο-

-y&S
Σί ά ..,.η. -·-- . γός άπό τή νDΕ. Ό τύπος σταση μέσα σέ σuσκεuές μ fις καί έλέγχαu.
όγωγός ύψη-
λών θερμο- 2 SiA ε1ναι μονόκλωνος ά- δπως καί μtσα ή tπάνι..
κρασιών
1 . Χάλκινος όγωγός
γωγός. ένώ ό SiAF δπως σέ φωτιστικά σώματα. I
500 ν SiAF καί ό N 2 GAFU ε1ναι πα-
2. Μόνωση σuνθετικοϋ έλαστικοϋ μέ βάση τό πu- λύκλωνος.
Σί ά έφ
ρίτιο

,e,Pγιlr
�-�...,",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 Ε1δος όγωγοΟ
καί
Περιγραφή Παρατηρήσεις
Σέ χώροuς ξf1ρο ύς
ΧΡ Η Σ
Σέ χώροuς ίιγρούς
καί παρόμοιοuς,
ι
ΕΙΣ
Σέ χώροuς πούu
πόκεινται σέ πu
Σέ χώροuς πού ύ­
πόκεινται σέ �κpη­
όνομαστική 'Ονομασία καί βρεγμένοuς καί καγιά. ξη.
τάση προφορά της

ι
έ μποτισμένοuς
καί στό 'Οπαιθρο.
Μονωμένος ό- N2GAFu Τό άνώτερο έπιτρεπόμενο Σταθερή �γκατάσταση μέ­ Δέν �πιτρέπεται 'Εγκατάσταση μέ­ Σέ πίνακες διανο­

.d,i�1Ψi!i\t�!�1\E:"��-
·
γωγός μέ μό- Έν τσβάϊγκέ δριο θερμοκρασίας �πάνω σα σέ σωλήνες tπάνω ισα σέ πλαστικούς μής καί έλέγχοu .
δ �φ οίί στόν άγωγό ε1ναι 1 BOOC.
Ι .Α ·-r ·ii!!!P
νωση �λαστι- � .. ·...... . . . καί κάτω όπά τό �πίχρι-· ισωλήνες tπάνω
κοΟ ύψηλής .
1
. . .. � ·· ·· .. ΟΙ άγωγοί αύτοί χρησιμο­ σμα, καθώς καί μtσα καί αί κάτω όπά τά �­
ποιοίινται δποu 1'1 θερμο-
3 2
όντοχής στή tπάνω σέ φωτιστικά σώ ίχρισμα.
θερμότητα κpασία τοίι περιβάλλοντος 1 ματα.
500 ν ε1ναι ίιψηλή, π.χ. σέ σu­
σκεuές θερμάνσεως, σέ
1. 'Επικασσιτερωμένος χάλκινος λεmόκλωνος ό­ φωτιστικά σώματα μεγά-
γωγός λης ίσχύος, σέ προβολείς,
2. Μόνωση σuνθετικοΟ έλαστικοΟ μέ βάση τό πu­ σέ βιομηχανίες κεραμι-
ρίτιο κών, σέ χuτήρια καί λεβη­
3. Πλέγμα ύαλονήματος μέ έπικάλuψη βερνικιοίι τοστάσια. Πρέπει πάντως,
νά άποφεύγεται 1'1 �πίδpα-
ση ίιδpατμών καί καuσαε-
ρίων.

N4GAF
"Εν φίιργκέ δ
Τό όνώτερο �πιτρεπόμενο
δριο θερμοκρασίας �πάνω
Σταθερή �γκατάσταση μέ- Ι Δέν �πιτρέπεται ι
'Εγκατάσταση μt- Σέ πίνακες διανο­
σα σέ πλαστικούς μής καί �λέγχοu
°
σα σέ σωλήνες tπάνω καί
έφ στόν όγωγό ε1ναι 1 20 C. ιι6τω όπό τό �πίχρισμα . �- σωλήνες tπάνω
Γιά σuρματώσεις πού δέ - πiσης μtσα καi tπάνω σέ καί ιι6τω όπό τό �-
1. Λεmόκλωνος έπικασσιτερωμένος χάλκινος ό­ χονται ίσχuρές μηχανικές φωτιστικά σώματα καί μΙ- πίχρισμα.
γωγός καταπονήσεις. σα σέ σuσκεuές σέ προ-
2. Μόνωση σuνθετικοίι έλαστικοΟ μέ βάση αlθu­ στατεuμένη �γκατάσταση.
λένιο καί όξικό βινύλιο

,r:.ΡΙ-ιο,
.;-'�"\"',
�\>. ����
.-1QV \�
 ΕΥΚΑΜ ΠΤΑ ΚΑΛΩΔΙΑ ΚΑΙ ΣΕΙ ΡΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙ ΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ

Ε1δος
καλωδίου
καί Όνομασία καί Περιγραφή Παρατηρήσεις Συνθfiκες χρησιμοποιήσεως Χώροι
I
όνομαστική προφορά της
τόση
II

Δίδυμος άγω- ΝΥΖ

γός
380 ν
"Εν ϋ τσέτ
2 / Δέν έπιτρέπεται γιό θερ- Μ ικρές μηχανικές καταπονήσεις σέ έλαφρές
μικές συσκευές. φορητές συσκευές πού κρατάμε στό χέρι, δ-
Ξηροί

1 . Λεmόκλωνος χάλκινος άγωγός πως ε1ναι τό ραδιόφωνα, οΙ ξυριστικές μηχα-

2. Πλαστική μόνωση νές κλπ.

Τρίδυμος άγω-
γός NYD
{ � :
,J
380 ν "Εν ϋ ντέ
�
'Ελαφρύς δίδυ- N LYZ 'Όπως τό ΝΥΖ άλλά λεmότερος καί πολύ εύκαμ- Γιό τήν άποφυγή ύπερ - Γιά τή σύνδεση ίδιαιτέρως έλαφρών φορη- Ξηρ οί
μος άγωγός "Εν �λ ϋ τσέτ mος φορτίσεων, τό καλώδιο τών συσκευών πού κρατιούνται στό χέρι π.χ.
380 ν αύτό πρέπει νό συνδέεται ήλεκτρικές ξυριστικές μηχανές. Τό μfiκος τού
μόνιμα έπόνω στήν τρο- τροφοδοτι κού καλωδίου δέν πρέπει νά ε1ναι
φοδοτού μενη συσκε υή. μεγαλύτερο άπό 2 m.
Σέ περίmωση συνδέσεως
μέσω ρευματολήmη συ-
σκευfiς ι'ι όπορροφούμενη
όπό τή συσκευή �νταση
δέν πρέπει νό ύπερβαίνει
τό 1Α.

I
Δέν έπιτρέπεται γιό θερ-
μικές συσκευές.

,e,Pγιlr
�·�'\",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 Εiδος όγωγοϋ
κοί
nεριγρ αφή nαρατηρήσεις Συνθήκες χρησιμοποιήσεως Χώροι
όνο μαστική 'Ονομασία καί
τάση προφορά της

Σειρίδα έλαστι­ 2 Τό έξωτερικά πλέγμα όπα­ Μικρές μηχανικές καταπονήσεις σέ έλαφρές

�t
NSA Ξηροί
,,,,,·;,..,:,:,;';)1).......,...., -
τελείται όπό νήματα τε­
., �� '· -
κής μονώσεω ς Έν �ς ό

1τ
φορητές συσκευές πού κρατιούνται στό χέρι
380 ν χνητής μέταξας � μερσε­ καί ήλεκτροθερμικές συσκευές δπως ε1ναι
4 3 ριζέ. τό ήλεκτρικό σίδερο σιδερώματος.

1 . Λεmόκλωνος έπικασσιτερωμένος χάλκινος ό-

γωγός
2. Μόνωση έλαστικοϋ
3. 'Υφασμάτινο ύλικό γεμίσματος

Έλαφρίι καλώ-
δια μέ πλαστι-
, NYLHYrd
"Εν ίί lλ χά
4. 'Εξωτερικό πλέγμα

2
'Επιτρέπεται γά χρησιμο­
ποιηθεί σέ θερμικές συ­
Μικρές μηχανικές καταπονήσεις σέ έλαφρές
φορητές συσκευές, δπως ε1ναι οΙ μηχανές
Ξηροί

σκευές όν όποκλεισθεί ή
ρbc ψfl
κά σωληνωτά ίί έρ ντέ γραφείου, τό έπιτραπέζια φωτιστικό (πορτα­
περίβλημα ( .. \ι έπαφή του μέ θερμό τμή­ τίφ) κλπ.
380 ν 3 1 ματά τους, τό όποία μπο­
ρεί νό φθάσουν σέ θερ­
1 . Λεmόκλωνος χάλκινος όγωγός μοκρασίες μεγαλίιτερες ό­
2. nλαστική μόνωση πό 85°C.
3. nλαστικός μανδύας Έ κτός όπό τή στρογγυλή
κστασκευή ύπόρχει καί έ­
πίπεδη.

--.ιιιιιι--.-!""1- τ
Έλαφρίι καλώ­ NLH Μικρές μηχανικές καταπονήσεις σέ έλαφρές Ξηροί
διο μέ έλαστι­ "Εν έ λ χά συσκευές ποίι κρατιούνται στό· χέρι καί ή­
2 1
κό σωληνωτό 3 λεκτροθερμικές συσκευές, π.χ: άπορροΦη­
περίβλημα 1 . Λεmόκλωνος έπικασσιτερωμένος χάλκινος ό­ τήρες σκόνης, σίδερα σιδερώματος. ήλεκτρι­
380 ν γωγός κά κολλητήρια, φρυγανιέρες.
2. Μόνωση έλαστικοϋ
3. ' Ελαστικός μανδύας

,e,Pγιlr
.;-'�'\",.,
�-�---I���
QV\�
 Μέσο καλώδιο NYM HYrd 'Όπως τό NYLHYrd 'Επιτρέπεται νό χρησιμο­ Μέσες μηχανικές καταπονήσεις, π.χ. σέ Ξηροί και υγροί στήν περίmωση συ­
μέ πλαστ ικό Έν ϋ �μ χό ϋ ποιηθεί σέ θερμικές συ­ Πλυντήρια, στεγνωτήρια, ψυγεία. σκευών μαγειρείου καί οrκιακών συ­
σωληνωτό πε­ �ρ ντέ σκευές άν άπακλεισθεί ι') σκευών.
ρίβλημα έπαφή του μέ θερμό τμή­
500 ν ματά τους τό όποία μπορεί
νό φθάσουν σέ θερμο­
κρασίες μεγαλύτερες άπό
8 5°C.
'Επιτρεπόμενη τόση λει­
τουργίας σέ γειωμένες έγ­
καταστάσεις Σ.Ρ. μέχρι
440 ν ώς πρός τό γειωμέ­
νο άγωγό.

3
Μέσο καλώδιο ΝΜΗ Τό είδος αuτό καλωδίου Μέσες μηχανικές καταπονήσεις σέ συ­ Χώροι ξηροί καί ύγροί καθώς καί χώροι
μέ έλαστ ικό "Εν � μ χό χρησψοπαιείται έπίσης σέ σκευές μαγειρίου καί σέ συσκευές βιοτεχνι­ δπου ύπάρχει κίνδυνος έκρήξεων (άπό
σωληνωτό πε­ σταθερές έγκαταστόσεις, κών καί άγροτικών έγκαταστάσεων, π.χ. ή­ διατομή 1 , 5 mm2 καί πάνω).
ρίβλημα Ν Μ Ηδu π.χ. έπάνω ατό έπίχρισμα λεκτροκίνητα έργαλεία χεριού, έπαγγελματι­ Σέ άγροτικές έ κμεταλλεύσεις, σέ χώ­
"Εν έ μ χ.ά � ο σέ προσωρινά οrκοδομή­ κά μαγειρεία, λυχνίες χεριού ( μπαλαντέζες). ρους δπου ύπόρχει κίνδυνος πυρκαγιάς,
4
500 ν
ματα καί στρατώνες. καθώς καί ατό ϋπαιθρο I\ μέσα σέ νερό
'Επιτρεπόμενη τάση λει­ γιό βιομηχανική χρήση έπιτρέπεται μό­
1. Λεmόκλωνος έπικασσιτερωμένος χάλκινος ό­ τουργίας σέ γειώμένες έγ­ νο ό τύπος Ν Μ Ηδu.
γωγός καταστάσεις Σ.Ρ. μέχρι
2. Μόνωση έλαστικού 440 ν ώς πρός τό γειωμέ­
3. Ύφασμότινη ταινία (τοποθετείται σέ όρισμένες νο άγωγό.
κατασκευές γιό διατομές μεγαλύτερες άπό 2 , 5 Ό μανδύας είναι άπό μ ίγ­
mm2) μα έλαστικού μέ βάση τό
4. Μανδύας έλαστικού πολυχλωροπρένιο (Neo­
prene).

,e,Pγιlr
�·�'\",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 Ε1δος όγωγοΟ

I
καί
Περιγραφή Παρατηρήσεις Συνθήκες χρησιμοποιήσεως Χώροι
όνομαστική Όνομασία _καί
τάση προφορά της

Βαρύ καλώδιο ΝSΗόυ Τό ε1δος αύτό καλωδίου Μεγάλες μηχανικές καταπονήσεις σέ βαριές Χώροι ξηροί καί ύγροί, άγροτικοί, ύπο­
μέ �λαστικό -Εν ές χά ι ού μπορεί νά χρησιμοποιηθεί συσκευές δπως εlναι οί έργαλειομηχανέ ς. οΙ κε ίμ ενοι σέ πυρκαγιά, έκρήξεις στό Ο­
σωληνωτό πε­ έπίσης γιά σταθερή έγκα­ κινητές ήλεκτρογεννήτριες, οΙ κινητήρες �λ- παιθρο καθώς καί μέσα σέ νερό γιό
ρίβλημα τάσταση π.χ. σέ έπαφή μ έ ξεως (ήλεκτρικοί σιδηρόδρομοι ), οΙ όγροτι- βιομηχανική χρήση.
1 000 ν κατασκευαστικά στοιχεία κές μηχανές καί σέ έργοτάξια.
άνυψωτικών μηχανών, γιό
τροφοδότηση συσκευών
συγκολλήσεως.
"Επιτρεπόμενη τόση λει­
τουργίας σέ γειωμένες έγ­
1 . Λεmόκλωνος �πι κασσιτε ρωμένος χάλκινος ό- καταστόσεις Σ.Ρ. μέχρι
γωγός 7 50 ν ώς πρός τό γειωμέ­
2. Μόνωση �λαστικοΟ νο άγωγό.
3. Έλαστικός �σωτερικός μανδύας
4. Μανδύας �λαστικού (Neoρrene)

,t:.ΡΙ-ιο,
.;-"�'\"',
�\>. ����
. -1 Q V \�
 γ Π Q Γ Ε Ι Α Κ Α Λ Ω Δ Ι Α

Χρή σεις
Περιγραφή

τάση

Πλαστικά κα­ ΝΥΥ

λώδια χωρίς "Εν ϋ ϋ
μεταλλικό μαν­
δύα
1 000 ν
�
'
(ή όνομασ τική 3
όχετούς καλωδίων καί
Καλώδιο ένέργειας όλλά καί έλέγχου. Κατό προτίμηση μέσα σέ
τάση μεταξύ 1 . Χάλκινος όγωγός αι μηχανικές κατα­
2. Πλαστική μόνωση σέ έσωτε ρικούς χώρους. Μέσα ατό ιδαφος μόνο δταν δέν όναμένοvτ
φάσεως καΙ . Σέ βιομηχανικ ές έγκαταστό σεις ατό Οπαιθρο δταν
πονήσεις ή μέ πρόσθετη προστασία
3. 'Εσωτερική έπένδυση
4. Πλαστικός μανδύ� ς
γής, δηλα δή
δέν όναμένοvται μηχανικές καταπονήσ εις.
μεταξύ ένός ό­
πά • τούς όγω­

�
γούς καί τού
μεταλλικού πε­
ριβλήματος, δ­ ..:::::: "
πως είναι ό ό­
2
πλισμός, ό 4
συγκεvτρικάς
όγωγός ή ή
θωράκιση εi­
ναι βΟΟν)

Πλαστικό κα- ι
NYCY
Κατά προτίμηση μ έ σα ατό ιδαφος όλλά καί σέ χώρους πού χρησιμοποιε
ίται ό τύπος
λώδιο μέ συγ- Έν ϋ τσέ ϋ
κεvτρι κό όγω- ΝΥΥ άν όναμένοvτα ι μηχανικές καταπονήσε ις.
σέ
γό 1 . 'Αγωγός Ό συγκεvτρικό ς όγωγός, ό όποίος γειώνεται, μπορεί νό χρησιμεύσε ι ώς προστασία
φτυαριού).
1 000 ν 2. Πλαστική μόνωση τυχαία έπαφή στήν περίmωση μηχανικής ζημιάς (π.χ. όπό κτύπημα όξίνας ι'j
( μ εταξύ φά­ 3. ' Εσωτε ρική έπένδυση
σεως καί γής 4. Συγκεντρ ικός όγωγός όπό χάλκινα σύρματα
600 ν) 5. 'Εγκάρσι α όντιστρόφως περιελιγ μένη χόλκινη
ταινία

Πλασ τικό κα­ ΝΥΚΥ

"Εν ϋ κά ϋ σέ ύγρό καύσιμα, λάδια, δια�
λώδ ιο μέ μ Είδικό καλώδιο γιό χώρους δπου ύπόρχει συνεχής ικθεση
σταθμούς βενζίνης. 'Επίσης γιό έγκατόστα ση μέσα ατό �δαφος,
λύβδ ινο μαν­ λυτικό κλπ. ίδιαίτερα γιό
μέσα ατό νερό, ατό ϋπαιθρο καί σέ κλειστούς χώρους.
1. 'Αγωγός
δύα
2. Πλαστική μόνωση
3. 'Εσωτε ρική έπένδυσ η
4. Μολύβδιν ος μανδύας
5. Πλαστική προστατε υτική έπένδυση
 tQ
�

Π Ε Ρ Ι ΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΒΑΣ Ι Κ Ω Ν ΚΑΤΗ Γ Ο Ρ Ι Ω Ν ΧΩΡΩΝ

1. Ξηροί χώροι.
Κατά κανόνα . aτούς χώρους αύτούς δέν γίνεται συμπύκνωση ύδρατμών ούτε ό όέρας είναι κορεσμένος μέ ύγρασία. !Δωμάτια κατοικιών καί ξενοδοχείων.
γραφεία. καταστήματα. Τά μαγειρεία κατοικιών θεωρούνται ξηροί χώροι γιά τίς ήλεκτρικές έγκαταστάαεις. γιατί σέ αύτά ή ύγρασία έμφανίζεται μόνο προ­
σωρινά!.

2. Χώροι ύγροί κοί παρ6μοιοι.

Χώροι μέσα aτούς όποίαυς ή άσφάλε ια τού ήλεκτρικού �ξοπλισμαύ μπορεί νά μειωθεί όπά τήν ύγρασία, τούς συμπυκνωμένους ύδρατμούς, τίς χημικές καί
άλλες έπιδράσεις . ('Υπόστεγα καλλιεργειών, σιταποθήκες, γαλακτοκομείο, κτηνοτροφεία, όφοδευτήρια, μαγειρεία, πλυντήρια, αίθουσες ψυγείων, όντλιο­
στάσια. μή θερμαινόμενα καί όεριζόμενα ύπάγεια, πλυντήρια πιατικών έστιατορίων, όρτοποιεία, δωμάτια λουτρού κατοικιών καί ξενοδοχείων κλπ.!

3. Χώροι βρΕγμίνοι καί ίμποτισμίνοι.

Χώροι παρόμοιοι μέ τούς ύγρούς, δπαυ δμως, �πί πλέον. οΙ τοίχοι καί τά δάπεδα μπορεί νά πλένονται μέ έ κτόξευση νερού. ΙΖυθοποιεία, ύγρά έργαστή­
ρια, πλυντήρια αύτοκινήτων, τυροκομεία, κρεοπωλεία, βιομ ηχανίες τροφίμων, βυρσοδεψεία, χημικές βιομηχανίες, γαλβανιστήριο κλπ.Ι

4. Χώροι ύποκΕiμΗοι σt πυρκαγιίς.

Χώροι δπου oi συνθήκες καί ή φύση τής �ργασίας συνεπάγονται κίνδυνους όπά προσέγγιση ή έπαφή τού ήλε κτρικού έξαπλισμού μέ μεγάλες ποσότητες
ύλικών ηαύ άναφλέγανται ε ύκολα, έτσι ιϊιστε ύψηλή θερμοκρασία τού χώρου ή δημιουργία ήλεκτρικών τόξων νά έχει ώς όποτέλεσμα τήν πρόκληση πυρκα·
γιός. (Ξηραντήρια, όποθήκες. όρισμένες βιομηχανίες ή τμήματά τους, δπως είναι oi χαρτοποιίες, τά ύφαντουργεία, oi βιομηχανίες ξύλου, oi όποθήκες χόρ­
του, γιούτας. λινού κλπ . . ai σταθμοί αύτακινήτων κλπ!.

5. Χώροι ύποκΕίμΕνοι ο7ί tκρή{f!ις.

Χώροι δπου oi συνθήκες καί ή φύση της έργασίας δημιουργούν κίνδυνο δημ ιουργίας έκρηκτικών μιγμάτων. λόγω τής συσσωρεύσεως σέ έπι κίνδυνες
ποσότητες άερίων, άτμών, όμίχλης, κονιορτόύ, μέ παρουσία όέρα. ( Χ η μικές βιομηχανίες, δεξαμενές καυσίμων καί χώροι δπως αύτοί πού όναφέρονται στήν
παράγραφο 41.

6. 'Αγροτικοί χώροι.
Χώροι δπου ή ύγρασία, ό κονιορτός, oi ίσχυρώς διαβρωτικοί ότμοί. τά όξέα κλπ. μπορεί νά προσβάλουν τή μόνωση τού ήλεκτρικού �ξοπλισμού, έτσι ιϊι­
.
σοκείμεναι σέ πυρκαγιά!. τών κτηνών καί νά μεγαλώνουν οί κίνδυνοι πυρκαγιάς, Ιδιαίτερα δταν ύπάρχουν εύφλε κτα ύλικά. ( 'Αγροκτήματα καi γενικώς όγρο­
τικές έγκαταστάσεις. Oi χώροι αύτοi θεωρούνται ταυτοχρόνως ύγροi καί ύποκεiμενοι σέ πυρκαγιά!.

, e.Pr;.,
�·�,,...(')
�.\�
-Ιοv\�
��
 ΠΙΝΑΚΑΣ 2.4.2.
Γράμματα ό νομασιώ ν μονωμέ νω ν άγω γώ ν

Ν Τοποθετούμενο πάντοτε στήν όρχή, σημαίνει τυποποιημένο όγωγό η καλώδιο κατά V D E .

Α Μονωμένος όγωγός, 'Αλου μίνιο, έξωτερική Μ Μανδύας έλαστι κού η πλαστι κού, μίγμα e Μ ονόκλωνος όγωγός
έπένδυση
fl 'Επίπεδος όγωγός
Β Π ολύκλωνος ΜΗ Μέσο σωληνωτό περίβλημα
m Πολύκλωνος όγωγός
BU Μολύβδινος μανδύας Ρ Π ροστατευτικός όπλισμός
ό 'Αντοχή στά λάδι καί βενζίνη
c 'Αγώγιμο περίβλημα (Συγκεντρικός άγω- R Μεταλλικός μανδύας (σωλήνας), όπλισμάς
γός η θωράκιση) σύρματος κυκλικής διατομής. Γ Αύλακωτός μεταλλικός μανδύας, κυκλική
διατομή
CE 'Όπως παραπάνω άλλά γύρω όπά κάθε s Σειρίδα
μονωμένο όγωγό Ιδιαιτέρως υ 'Αντοχή στή φλόγα, στή θερμότητα

F Λεπτόκλωνος όγωγός, όγωγός όχημάτων, SG Είδικό έλαστικό 2G Μονωτικό περίβλημα άπό μίγμα συνθετικού
έναέριος όγωγός έλαστικού ύψηλής όντοχής στή θερμότητα

FA Μονωμένος όγωγός λυχνιολαβών S H Βαρύ σωληνωτό περίβλημα 2Υ Μονωτικό περίβλημα μέ βάση τό πολυαιθυ-
λένιο.
FF Πολύ λεπτόκλωνος όγωγός SL Καλώδιο συσκευών συγκολλήσεως
Κ, - Κ Μανδύας μολύβδου, πρόσθετη προστασία
Fι 'Αγωγός έλέγχο υ όνελκυστήρων SSH Πολύ βαρύ σωληνωτό περίβλημα (πχ γιά διαβρώσεως
καλώδια όρυχείων)
ν ' Ενισχυμένο όπά PVC η όπά πολυαιθυλένιο
G Μόνωση έλαστικού τ Φέρον στοιχείο προστατευτικό περίβλημα

Η 'Υψηλή συχνότητα, θερμική προστασία υ Περίβλημα ή έπένδυση

IF 'Επίπεδη σειρίδα w 'Αντοχή σέ καιρικές συνθήκες

LH ' Ελαφρό σωληνωτό περίβλημα γ Πλαστική μόνωση ( PVC) ιϊ μανδύας

ιο Λυχνίες έκκενώσεως (άντοχή στό όζον) z Ταινία ψευδαργύρου

,e,Pγιlr
.;-'�'\",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
 �

ΠαρατηρήσΕις στ6ν πίνακα 2.4.2.

Τελευταία. ή Ε ύρωπαϊκή ' Επιτροπή 'Ηλεκτροτεχνικής Τυποποιήσεως (CENELEC), πού όσχολείται

μέ τήν έναρμόνιση τών έθνικών τυποποι ήσεων τής Ε ύρωπαϊκής Κοινότητας, έξέδωσε ένιαίες τυπο­
ποιήσεις γιά όρισμένους μονωμένους όγωγούς καί καλώδια, γιά δλες τίς χώρες-μέλη τής Εύρωπαϊκής
Κοινότητας, μέ βάση τίς προδιαγραφές τής Διεθνούς 'Ηλε κτροτεχνικής ' Επιτροπής (IEC).
"Όσοι όπά τούς παλιούς τύπους καλωδίων όντικαταστάθηκαν μέ νέους, σύμφωνα μέ τίς έναρμονι­
άμένες εύρωπαϊκές τυποποιήσεις, δέν πρέπει νά κυκλοφορούν στίς χώρες τής εύρωπαϊκής κοινότη­
τας.
Στίς παραπάνω τυποποιήσεις καθιερώθηκε νέο σύστημα όνομασίας όγωγών καί καλωδίων. Σύμ­
φωνα μ' αύτό κάθε τύπος καλωδίου χαρακτηρίζεται μέ ένα σύνολο γραμμάτων καί όριθμών, πού
γράφονται στή σειρά ώς έξής:

Σειρά Χαρα-
κτηριστ. Σημασία
'
Η "Αγωγός ή καλώδιο σίιμφωνα μέ τίς �ναρμονισμένες είιρωπαϊκές τυποποιήσεις

Α "Αγωγός ή καλώδιο ποίι έχει άναγνωριστεί άπό τή C E N E LE C άλλά δέν περιλαμ βάνεται
"
:ι στίς έναρμονισμένες τυποποιήσεις
•C"
:ι
ι-

;:. 03 "Ονομαστικές τάσεις φάσεως πρός γή καί φάσεως πρός φάση 300/300 ν

05 "Ονομαστικές τάσεις φάσεως πρός γή καί φάσεως πρός φάση 300/500 ν

I

07 "Ονομαστικές τάσεις φάσεως πρός γή καί φάσεως πρός φάση 450/750 ν

ν χλωριούχο πολυβινύλιο ΡνC 'Υλικό μονώσεως

τών άγωγών
R φυσικό � συνθετικό έλαστικό ή καί τά δύο

s πυριτιούχο έλαστικό

\t>P I-,ι�r

.;; "�"\'"',.,
�-\---��
οv,�
�
 I
ν χλωριούχο πολυβινύλιο PVC

R φυσικό ι; συνθετικό έλαστικό ι'i καί τό δύα 'Υλικό μανδύα

Ν συνθετικό έλαστικό παλυχλωραπρενiαυ

J πλέγμα ύαλανήματος

ο τ ύφασμότινο πλέγμα
::ι
•<="
"-
f- Η έπίπεδα διαιρούμενα καλώδια ι; σειρiδα Ε Ιδικό χαρακτηριστικό
ο κατασκευής
Ν
Η2 έπίπεδο μή διαιρούμενο καλώδια 1'\ σειρίδα

υ μονόκλωνος όγωγός

R πολύκλωνος όγωγός

κ πολύκλωνος όγωγός λεmών κλώνων γιό καλώδια καΙ όγωγούς μόνιμης έγκαταστόσεως

F παλύκλωνας όγωγός λεmών κλώνων ε uκαμmων καλωδίων καί σε ιρίδων

Η πολύκλωνος όγωγός έξαιρετικό λεmών κλώνων εΟκαμmων καλωδίων καί σε ιρίδων

Υ όγωγός σέ πλεξίδες

...
πλήθος όγωγών
ο
::ι χ χωρίς όγωγό προστασίας
•<="
::ι
f-
ο G μέ όγωγό προστασίας
I "'

. .. όνο μαστική διατομή όγωγαϋ

"Ετσι, ό όγωγός ΝΥΑ 1 , 5 m m 2 όντικαθίιtταται όπό τόν H07V - υ 1 , 5

καί τό τριπολικό Ν Μ Ηδu 2,5 m m ' μέ όγωγό προστασίας όπό τό H07RN - F3G2,5 κ.α.κ.

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.
����
.-1QV \�
28

2.5 Μεγέθη άγωγών.

Οί όyωγοί τών Ε. Η . Ε. τυποποιούνται καί ώς πρός τό μέγεθος.

Τό μέγεθος τών όγωγών χαρακτηρίζεται βασικά όπό τή διατομή τους.
Μέ τήν τυποποίηση θεσπίζεται σε ιρά διατομών. Σέ κάθε μ ία όπό αύτές όντι­
στοιχοϋν όρισμένα άλλα χαρακτηριστικά τοϋ όγωγοϋ ή τοϋ καλωδίου, δπως εΤναι
ή έξωτερική διάμετρός του, ή ήλεκτρική του όντίσταση, τό πάχος τής μονώσεώς
του κλπ. Τά χαρακτηριστικά αύτά προκύπτουν όμέσως ή έ μμέσως άπό τή διατομή, ·
έάν ληφθεί ύπ' δψη καί ή μορφή, τό ύλικό καί ό προορισμός τοϋ όγωγοϋ.
"Ετσι, π.χ. σέ δεδομένη διατομή όντιστοιχεί όρισμένη έξωτερική διάμετρος ό­
γωγοϋ, πού προκύπτει όπό τή διατομή, άν ληφθεί ύπόψη καί ή μορφή τοϋ όγωγοϋ
(μονόκλωνος ή πολύκλωνος συνεστραμ μένος). 'Επίσης, ή ήλεκτρική όντίσταση
προκύπτει , δπως γνωρίζομε όπό τήν 'Ηλεκτροτεχνία, όπό τή διατομή, άν ληφθεί ύ­
πόψη καί τό ύλικό τών όγωγών.

Πlνακας 2.5. 1 .
Χαpαιπηpιστικ6 τυποποιημ�νων μονωμ�νων 6γωγών χαλκού ΝΥΑ

'Ονομαστική Β όρος Β όρος 'Αριθμός Μέγιστη Μέγι στη

Διατομή χωρίς μόνωση μέ μόνωση διόμετρος διόμε τρος
(mm2 )
κλώνων
kg/km kg/km (περίπου) χωρίς μόνωση μέ μόνωση
(mm ) (mm)

0,75 7,2 11 1 1 ,0 2,5

1 ,0 9,6 14 1 1 ,2 2,6
1 ,5 1 4.4 19 1 1 .4 2,9
2,5 24 30 1 1 ,8 3,5

4 38 47 1 2,3 4,2
6 58 66 1 2,8 4,7
10 96 1 10 1 3,6 6

1 6 μ• 1 54 1 70 1 4,6 6,9
1 6 π• 1 54 1 75 7 5,2 7,5
25 240 275 7 6, 5 9,3

35 336 370 19 7,8 1 0, 5

50 480 530 19 9,5 1 2, 5
70 672 7 20 19 11 1 4, 5

95 912 980 19 1 2,8 17

1 20 1 1 52 1 220 37 1 4, 5 1 8, 5
1 50 1 440 1 520 37 1 6,2 20, 5

1 85 1 7 76 1 880 37 18 23
240 2304 2450 61 20,5 26
300 2880 3000 61 23 28,5

• μ: μονόκλ ωνος • π: πολ ύκλω νος

 29

Τό μέγεθος τοϋ άγωγοϋ ή καλωδίου, πού έπιβάλλεται νά χρησιμοποιηθεί σέ κά­

θε συγκεκριμένη περίmωση, τό διαλέγαμε μετά άπό κατάλληλο ύπολογισμό.
Στόν Πίνακα 2 . 5 . 1 δίνονται τά χαρακτηριστικά τών τυποποιημένων άγωγών
ΝΥΑ, πού εiναι καί οί πιό συνηθισμένοι άγωγοί Ε . Η . Ε. Στόν Πίνακα 2 . 5.2 γιά γυμ­
νούς άγωγούς, άναγράφονται έπίσης οί τυποποιημένες διατομές τών άγωγών καί
όρισμένα όλλα χαρακτηριστικά τους κατά τή γερμανική τυποποίηση (VD E).

Πίνακας 2.5.2.
Χαρακτηριστικά τυποποιημΕνων γυμνών άγωγών χαλκού καΙ άλουμινlου

'Ονομαστική Βάρος 'Αντίσταση Βάρος 'Αντίσταση

διατομή όγωγών χαλκού όγωγών χαλκού όγωγών όγωγών
όλου μ ινίου όλου μ ινίου
( m m2) kg/km Ω/km kg/km Ω/km

1 ,0 μ 9 1 7, 5
1 ,5 μ 13 1 1 ,9
2,5 μ 22 7,2 6,7 1 1 ,6

4 μ 36 4.4 11 7,2
6 μ 54 2,9 16 4,3
10 μ 89 1 ,7 5 37 2,9
10 π 92 1 ,8 - -

16 μ 1 42 1.12 43 1 .8
16 π 1 46 1,13 43 1 ,8
25 μ 219 0,73 - -

25 π 228 0, 74 67 1,16

35 π 319 0, 52 95 0,83
50 π 455 0,36 1 35 0,58
70 π 637 0,27 1 89 0.42

95 π 845 0, 1 9 256 0,3 1

1 20 π 1 1 00 0, 1 5 324 0,24
1 50 π 1 365 0, 1 2 405 0, 1 9

1 85 π 1 650 0,098 500 0, 1 6

240 π 2220 0,074 655 0, 1 2
300 π 2 7 50 0,060 810 0, 1 0

2.6 'Ερωτήσεις.
1 . Σέ τί χρησιμεύουν οΙ ήλεκτρικοί όγωγοί;
2. Ποιά προβλήματα παρουσιάζονται κατά τή χρησιμοποίηση όγωγών όλουμινίου σέ 'Εσωτερικές
'Ηλεκτρικές 'Εγκαταστάσεις κλειστού χώρου;
3. 'Από τί έξαρτάται ή έκλογή τού είδους τών όγωγών, πού θά χρησιμοποιήσομε κάθε φορά στίς
Ε.Η.Ε.;
4 . Π εiναι o i μονωμένοι όγωγοί; 'Από ποιά ύλικά εiναι κ-ατασκευασμένοι;
30

5. Πού χρησιμοποιούνται ol γυμνοί όγωγοί;

6. Πώς σχηματίζονται ol όνομασίες τών μονωμένων όγωγών καί καλωδίων; 'Αναφέρετε τίς όνομα­
σίες όρισμένων όγωγών, πού χρησιμοποιούνται συνήθως στήν κατασκευή τών σταθερών γραμ­
μών.
7. Ποιός εΤναι ό προορισμός τών χρωμάτων τών μονωτικών περιβλημάτων τών όγωγών;
8. τί καλείται καλώδιο καί τί σειρίδα;
9 Πώς χαρακτηρίζεται τό μέγεθος τών όγωγών; Π οιές εΤναι ol 1 3 πρώτες τυποποιημένες διατομ�ς;
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΣΩΛΗ Ν ΕΣ Ε . Η . Ε. ΚΑΙ Χ Ρ Η Σ Ε Ι Σ ΤΟΥΣ

3.1 Χρήσεις σωλήνων.

'Από τόν Π ίνακα 2.4.1 συμπεραίναμε δτι οί συνηθισμένοι μονωμένοι όγωγοί,

πού χρησι μοποιούνται γιά τήν κατασκευή τών σταθερών γρα μ μών δέν έχουν με­
γάλη μηχανική όντοχή. Γι' αύτό οΙ όγωγοί αύτοί τοποθετούνται μέσα σέ σωλήν�ς,
πού τούς προστατε ύουν όπό μηχανι κές ζημίες, δπως είναι π.χ. ό τυχαίος τραυματι­
σμός τής μονώσώς τους όπό αΙχμηρό όντικείμενο.
Οί προστατ�υτικοί σωλήν�ς τών μονωμένων όγωγών είναι διαφόρων εΙδών, ό­
νάλογα μέ τό είδος τών γραμ μών (όρατές η χωνευτές) καί τίς καταπονήσεις, τίς ό­
ποίες ένδέχεται νά ύποστούν κατά τήν έγκατάσταση η καί μετά όπό αύτή.
Οί σωλήνες τών ήλεκτρικών γρα μμών Ε . Η . Ε . διακρίνονται σέ δύο βασι κές κατη-
γορίες:
α) Τούς μονωτικούς σωλήν�ς.
β) Τούς μή μονωτικούς σωλήν�ς.
Οί μονωτικοί είναι κατασκευασμένοι όπό μονωτικό ύλικό ιϊ φέρνουν στό έσω­
rερι κό τους μονωτική έπένδυση. 'Έτσι έξασφαλίζεται, δτι δέν θά τεθούν σέ τάση,
']ν οί όγωγοί, πού θά τοποθετηθούν μέσα σέ αύτούς, έχουν η ύποστούν κατά τήν
rοποθέτηση κάποιά καταστροφή τής μονώσεώς τους (π.χ. τραυματισμό, γδάρσι μο)
σέ eνα ιϊ περισσότερα ση μεία.
Οί μή μονωτικοί σωλήνες είναι μεταλλι κοί χωρίς έσωτερική μονωτική έπένδυ­
ση .

3.2 Μονωτικοr σωλήνες.

α) Όπλισμtνοι μονωτικοί σωλήν�ς.

Οί σωλήνες αύτοί · eχουν ώς μονωτικό ύλικό χαρτί έ μποτισμένο σέ μονωτική ού­
σία, πού έξωτερικώς πε ρι βάλλεται όπό σιδηρελασμάτινο μανδύα.
Είναι πε ρισσότερο γνωστοί στήν όγορά μέ τό όνομα σωλήν�ς Μπtργκμαν, όπό
τό όνομα τού πρώτου κατασκε υαστή τους ( B ergmann). Ό έξωτερικός μανδύας
τους, γιά νά προστατε ύεται όπό τή διάβρωση, όποτελείται, συνήθως, όπό έπιμολυ­
βδωμένο λεπτό χαλυβδέλασμα (λαμqρίνα) . Ή λαμαρίνα τού μανδύα μπορεί νά έχει
ι'πιστοωθεί καί μέ όλου μίνιο όντί γιά μόλυβδο, η, όκόμα, νά έχε ι έπαλειφθεί μέ όν-
:J2

τιδιαβρωτικό χρώμα. Ό κυλινδρικός μανδύας τών σωλήνων Μπέργκμαν πε ρι βάλ­

λε ι τήν έσωτερική του μόνωση καί κλείνει μέ διαμήκη άναδίπλωση τών όκρων (σχ.
3.2α). 'Υπάρχουν στό έ μπόριο σέ μήκη τών 3 m. Γιά νά σχη ματισθούν μεγαλύτερα
μήκη κατά τήν έγκατάσταση τών σωλήνων αύτών, χρησι μοποιούνται κατάλληλοι
σύνδεσμοι (μούφες) καί όλλα έξαρτήματα συνδέσεως, δπως θά δούμε στό Κεφά­
λαιο 6. Οί σύνδεσμοι αύτοί δέν έχουν έσωτερική μονωτική έπένδυση, καί τά τεμά­
χια τών σωλήνων, πού πρόκειται νά συνδεθούν, έφαρμόζουν άπό τήν μ ία καί άπό
τήν όλλη πλε υ ρά τού συνδέσμου (σχ. 3.2β). Οί όπλισμένοι μονωτι κοί σωλήνες εί­
ναι τό συνηθέστερο είδος σωλήνων Ε. Η . Ε. καί χρησι μοποιούνται σέ ξηρούς κυ­
ρίως χώρους, γιατί δέν παρέχουν άρκετή προστασία άπό τήν ύγρασία. Κατ' έξαίρε­
ση, οί Κανονισμοί Ε . Η . Ε . έπιτρέπουν τήν όρατή έγκατάσταση τών σωλήνων αύτών
μέσα σέ χώρους, δπου ύπάρχει κίνδυνος πυρκαϊάς ι'j έκρήξεως, άλλά μέ τόν δρο νά
προστατε ύονται άρκετά άπό φθορά.

! : 11 : i
Σχ. 3.2α. Σχ. 3.2β.

β) Εύκαμπτοι 6πλισμlνοι μονωτικοί σωλήνες (σπειράλ Μπέργκμαν).

Οί σωλήνες Μπέργκμαν κάμπτονται μέ τή βοήθε ια έργαλείων. 'Υπάρχουν, δμως
καί εύκαμπτοι όπλισμένοι μονωτικοί σωλήνες, πού κάμπτονται χωρίς τή βοήθεια
έργαλείων. Αύτοί βασικά είναι κατασκευασμένοι δπως καί οί σωλήνες Μπέργκμαν,
μέ τή διαφορά δτι γιά νά έπιτυγχάνεται ή εύ καμψία τους, ό χαλυβδελασμάτινος
μανδύας τους είναι αύλακωτός, δπως φαίνεται στό σχήμα 3.2γ. Σέ όλλη κατα­
σκε υή, ό μανδύας άποτελείται άπό έπι μολυ βδωμένη χαλυβδελασμάτινη ταινία πε­
ριτυλιγμένη έλικοε ιδώς γύρω άπό τό μονωτικό σωλήνα, πού σχηματίζεται άπό τα ι­
νίες έ μποτισμένου χαρτιού.

Σχ. 3.2γ.

Οί σωλήνες αύτοί χρησι μοποιούνται άντί γιά τούς σωλήνες Μπέργκμαν, δταν ή
έγκατάσταση περιλαμ βάνει διαδρομές μέ πολλές καμπύλες. Έτσι κερδίζομε χρόνο
κατά τήν έκτέλεση τής έγκαταστάσεως.
Έπίσης, οί σωλήνες αύτοί άκολουθούν καλύτερα τίς διαδρομές, πού έπι βάλ­
λουν οί δομ ι κές κατασκευές, έπομένως έχουν μι κρότε ρες άπώλειες άπό κοψίματα,
είνα ι δμως άκριβότε ροι· γι' αύτό χρησι μοποιούνται συνήθως έκεί, δπου ύπάρχουν
δύσκολες διαδρομές. Τά έξαρτήματα συνδέσεώς τους είναι δ μοια μέ τ.ά έξαρτήμα­
τα τών σωλήνων Μπέργκμαν. Π ωλούνται στό έ μπόριο σέ κουλούρες μέ-μήκος μέ­
χρι 50 m.
 33

γ) Μονωτικοί σωλήνΕς χωρίς μΕταλλικό όπλισμό.

Οί σωλήνες αύτοί (σχ. 3.2δ) κατασκευάζονται άπό θερμοπλαστικά ύλικό ( PVC)
καί εΤναι λείοι ιϊ αύλακωτοί (εύκαμπτοι «πλαστικοί σπε ιράλ» ) . Χρησιμοποιούνται
κυρίως στίς διαβάσεις (περάσματα) μέσα όπό χωρίσματα (π.χ. τοίχους).
Χρησιμοποιούνται έπίσης, σέ συρματώσεις πινάκων καί δπου όπαγορεύεται ό­
πό τούς Κανονισμούς ή χρήση σωλήνων μέ μεταλλικό όπλισμό. Τελευταία χρησι­
μοποιούνται συχνά άντί γιά τούς σωλήνες Μπέργκμαν.
Τά έξαρτή ματα συνδέσεώς τους είναι παρόμοια μέ τά έξαρτή ματα τών σωλήνων
Μπέργκμαν.

Σχ. 3.26.

δ) ΣωλήνΕς μt χαλύβδινο 6πλισμό (χαλυβδοσωλήνΕς).

ΕΤνα ι μονωτικοί σωλήνες άπό έμποτισμένο χαρτί μέ συνεχή έξωτερι κό χαλύ βδι­
νο μανδύα. Παρέχουν τή μεγαλύτερη άσφάλε ια στίς μηχανικές καταπονήσεις όπό
δλους τούς άλλους σωλήνες Ε. Η . Ε. καί έχουν μεγάλη διάρκε ια ζωής. 'Επειδή ή κα­
τασκε υή τους εΤναι ίδιαίτερα ίσχυρή (δέν ύπάρχει κίνδυνος ούτε άπό τυχαία διεί­
σδυση καρφιών στή θέση έγκαταστάσεώς τους), χρησι μοποιούνται σέ όρατή ιϊ
χωνευτή έγκατάσταση μέσα σέ όποιοδήποτε χώρο, ίδίως δμως σέ χώρους, δπου
προβλέπονται ίσχυρές μηχανικές καταπονήσεις. Ή έγκατάστασή τους άπαγορε ύε­
τα μόνο σέ χώρους κορεσμένους όπό διαβρωτικούς ότμούς.
Οί χαλυβδοσωλήνες είναι άκριβότεροι άπό τούς όλλους. Π ωλούνται στό έ μπό­
ριο σέ μήκη 3 m καί έχουν καί στά δύο δκρα σπε ίρωμα καί έτσι συνδέονται μεταξύ
τους μέ τή βοήθεια συνδέσμων, πού φέρνουν έπίσης σπείρω μα (σχ. 3.2ε). Ό τρό­
πος αύτός συνδέσεως παρέχει όρκετή στεγανότητα, άλλά παρ' δλα αύτά ή χρήση
τών χαλυβδοσωλήνων μέσα σέ ύγρούς χώρους εΤναι πε ριορι σμένη. 'Εξωτερικά
φέρνουν προστατε υτι κή έπάλε ιψη κατά τής όξειδώσεως.

Σχ. 3.2ε.

Ε) Εύκαμπτοι 6πλισμtνοι μονωτικοί σωλήνΕς μt tνισχυμtνο 6πλισμό (σπΕιράλ χα­

λύβδινοι).
'Αποτελούντα ι : α) άπό αύλακωτό έσωτε ρικό μανδύα άπό έπι μολυβδωμένη λα­
μαρίνα, β) άπό eνα στρώμα έμποτισμένου χαρτιού καί γ) όπό eνα αύλακωτό έξωτε­
ρικό μανδύα, έπίσης άπό έπι μολυβδωμένη λαμαρίνα. Παρου σιάζουν αύξη μένη μη­
χανική όντοχή καί στεγανότητα, όν συγκριθούν μέ τούς όπλούς εύκαμπτους όπλι­
σμένους μονωτικούς σωλήνες. Γενικά χρησι μοποιούνται στή θέση τών χαλυβδο-
14

σωλήνων στίς περιmώσεις καί μόνο πού άπαιτείται εύκαμψία. 'Επειδή δμως:έχουν
μι κρότερη στεγανότητα άπό τούς χαλυβδοσωλήνες, δέν έπιτρέπεται νά χρησι μο­
ποιούνται σέ όρατές διαβάσεις δαπέδων, ούτε σέ θέσεις, δπου ένδέχεται νά ύπο­
στοϋν βλάβη. Π ωλούνται στό έ μπόριο σέ κουλούρα μέ μ ήκος μέχρι 50 m. Συν­
δέονται μεταξύ τους � μέ τούς χαλυβδοσωλήνες μέ έξαρτήματα παρόμοια μέ τά έ­
ξαρτή ματα τών χαλυβδοσωλήνων.

3.3 Μ ή μοvωτικοr σωλήνες.

α} ΜΕταλλικοl σωλήν�ς μt tπικαλυμμtνη σχισμή (σωλήν�ς Πtσ�λ).

ΕΤναι χαλύβδινοι σωλήνες χωρίς έσωτερική μονωτική έπένδυση, ο1 όποίοι πα­

λιότερα εΙχαν κατά · μ ήκος σχι σμή, πού σήμερα πλέον εΤναι έπικαλυμ μένη, δπως
φαίνεται στό σχήμα 3.3α. 01 σωλήνες αύτοί έχουν έσωτε ρι κώς καί έξωτε ρικώς
προστατε υτι κή έπάλειψη μέ βερνίκι κατά τής όξειδώσεως. Π ροσφέρουν μεγαλύτε­
ρη μ ηχανι κή προστασία άπό τούς σωλήνες Μπέργκμαν, γιατί τό χαλύβδινο τοίχω­
μά τους εΤναι ίσχυ ρότερο. Σέ σύγκριση δμως μέ τούς χαλυβδοσωλήνες ύστεροϋν.
·Η σύνδεση τών σωλήνων αύτών πραγματοποιείται μέ συνδέσμους έσωτερικά
λείους χωρίς σχισμές (σχ. 3.3β). Μέσα σέ αύτούς ε ίσάγονται, άπό τή μ ία καί άπό
τήν άλλη πλευρ'ά, τά άκρα τών σωλήνων πού πρόκειται νά συνδεθούν. 01 σωλήνες
έφαρμόζουν ίσχυρά στό έσωτερικό τοίχωμα τών συνδέσμων λόγω τής πρός τά
έξω έλατηριωτής ένέργειας τών σωλήνων, πού όφε ίλεται στή σχισμή πού φέρ­
νουν.

- ιe
0::.��, ''"μ"

v
ο . Σωλήνας
'- Ι:ινο μΕ μή
ιχτiι σχισ
( παλιότερη κατcwκε:v1\ ) Σχ. 3.3β.

Σχ. 3.3α.

01 σωλήνες μέ σχισμή μποροϋν νό χρησιμοποι ηθούν σέ όρατές έγκαταστάσε ις

γενικά δπως καί ο1 χαλυβδοσωλήνες άπαγορεύεται δμως, άπό τούς κανονισμούς
πού ίσχύουν στήν ' Ελλάδα ή χρησιμοποίησή τους σέ χωνευτές �γκαταστάσεις
στήν Ε. Η . Ε.*. Π ωλούνται στό έμπόριο σέ μ ή κη τών 3 m.

• Σέ δλλες χώρες �πιτρέπεται ιΊ χρησιμοποίηση τών σωλήνων μέ imκαλυμμiνη σχισμή τόσο σέ ό­

ρατές δσο καί σέ χωνευτές �γκαταστόσεις. 'Απαγορεύεται δμως μόνο σέ χωνευτές �γκαταστόσεις ιΊ
χρησιμοποίηση τών παλιότερα κατασκευαζόμενων σωλήνων μέ άνοικτή σχισμή.
 35

β} ΚλΕιστοί μΕταλλικοί σωλήνΕς.

Εiναι χαλύβδινοι σωλfινες χωρίς έσωτε ρική μονωτική έπένδυση. Κατασκευά­
ζονται όπό χυτοχάλυβα χωρίς ραφή (ή μέ συγκολλημένη ραφή). 01 σωλfινες αύτοί
χρησιμοποιούνται, δπως άκρι βώς καί ο1 χαλυβδοσωλfινες. Εiναι φθηνότεροι καί, έ­
πε ιδή δέν ύπάρχει έσωτε ρική μονωτική έπένδυση, διαθέτουν μεγαλύτερη έσωτε­
ρική διάμετρο. Ή μεγαλύτερη έσωτε ρική διάμετρος διευκολύνει τή διέλευση τών
μονωμένων όγωγών καί πολλές φορές γιά τήν ίδια διατομή καί τό ίδιο πλfιθος ό­
γωγών εiναι δυνατόν νά χρησι μοποιηθούν σωλfινες μ ι κρότερης διαμέτρου σέ
σύγκριση πρός τούς χαλυβδοσωλfινες. Τά πλεονεκτήματα αύτά συντελούν στή
διαρκώς αύξανόμενη χρήση τους.
·Η σύνδεσή τους πραγματοποιείται δπως καί ή σύνδεση τών χαλυβδοσωλήνων.
Εiναι δυνατόν δμως νά χρησι μοποιηθούν καί λείοι σύνδεσμοι, πού έφαρμόζουν μέ
τριβή.
'Εξωτε ρικά οί σωλfινες έχουν προστατευτική έπάλειψη κατά τfις όξειδώσεως
καί έσωτε ρικά έχουν έπάλε ιψη μέ βερνίκι, γιά νά διευ κολύνεται ή διέλευση τών ό­
γωγών.
Οί κλε ι στοί μεταλλι κοί σωλfινες άλλά καί κάθε εiδος σωλήνων Ε . Η . Ε. πρέπει νά
εiνα ι έσωτε ρικά λείοι καί στά άκρα νά μή παρουσιάζουν όξείες όκμές ιϊ αΙχμηρές ό­
νωμαλίες, πού προέρχονται π.χ. όπό κόψιμο μέ πριόνι κλπ.

3.4 Μ εγέθη σωλήνων.

Τό μέγεθος τών σωλήνων χαρακτηρίζεται όπό τήν έσωτερική τους διά μετρο,
πού έχει τυποποι ηθεί. Σέ κάθε μία όπό αύτές άντιστοιχούν όρισμένα άλλα χαρα­
κτηριστικά, δπως π.χ. τό πάχος τού μεταλλι κού μανδύα. Στόν Π ίνακα 3 .4. 1 όναγρά­
φονται τά μεγέθη τών διαφόρων σωλήνων τών Ε . Η . Ε. καί τό όντίστοιχα λοιπά χα­
ρακτηριστικά, κατά τή γερμανική τυποποίηση.
Οί Κανονι σμοί Ε . Η . Ε. έπιτρέπουν τήν τοποθέτηση όρισμένου μόνον όριθμού
μονωμένων όγωγών γνωστfις διατομfις σέ κάθε μέγεθος σωλήνων. Στόν Π ίνακα
3 .4.2 δίνεται γιά κάθε διατομή μονωμένου όγωγού μέ πλαστική μόνωση ( Ν ΥΑ) ή
μι κρότε ρη διάμετρος σωλήνα, πού έπιτρέπεται νά χρησι μοποιηθεί γιά διάφορα
πλήθη όγωγών. Γιά πλfιθος όγωγών μεγαλύτερο όπό 6 πρέπει νά έ κλεγεί διάμε­
τρος σωλήνα τέτοια, ώστε νά γίνεται ε ύ κολα ή eλξη τών όγωγών μέσα στό σωλή­
να καί χωρίς κίνδυνο ζημίας τών μονωτικών περιβλημάτων τών όγωγών.
Ή μ ι κρότε ρη έσωτε ρική διάμετρος σωλήνων, πού έπιτρέπεται όπό τούς κανονι­
σμούς, εiναι 9 mm γιά όρατή έγκατάσταση, καί 1 1 mm γιά χωνευτή. ΜΕχει όποδε ι­
χθεί όπό τήν πείρα, δτι οί διάμετροι τών σωλήνων σέ χωνευτή έγκατάσταση πρέ­
πει νά εiναι, γιά όρισμένες διατομές όγωγών, μεγαλύτερες όπό δ,τι στήν όρατή. Γι'
αύτό, στόν Π ίνακα 3.4.2 γιά χωνευτή έγκατάσταση, άντί γιά τίς όναγραφόμενες
δια μέτρους σωλήνων πρέπει νά χρησι μοποι ηθούν οί όμέσως μεγαλύτερες, άν οΙ
όναγραφόμενες διάμετροι έχουν εΙδική έπισήμανση. Γιά χαλυβδοσωλfινες, τέλος,
όντί τfις όναγραφόμενης στόν Π ίνακα 3.4.2 έ σωτε ρικfις διαμέτρου 2 3 , έπιτρέπεται
διά μετρος 2 1 m m .
:16 ΠΙΝΑΚΑΣ 3.4. f,
ΜΕγ�θη σωλήνων ΕΗΕ

Κλειστοί μεταλλι-
κοί σωλήνες μέ
Έσωτ. Πλαστικοί Σωλήνες Χαλυβδο- καί χωρίς σπεί- Σωλήνες
Διάμετρος σωλήνες Μπέργκμαν σωλήνες ρω μα «Πέσελ»

Έξωτ. Πάχος Έξωτ. Πάχος Έξωτ.

Διάμετρος Μανδύα Δια μετ. Μανδύα Διαμετ. Διάμετρος Διάμετρος

�σωτ. �ξωτ. �σωτ. έξωτ.

mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm

8 � - - - - -
9 10
9 12 0, 1 5 13 1 ,2 5 1 5,2 1 3,2 1 5,2 - -

11 14 0, 1 5 1 5,8 1 .3 1 8,6 1 6.4 1 8, 6 - �

1 3,5 1 6, 5 0, 1 5 1 8, 7 1 ,3 20.4 18 20.4 - -

14 - - - - - - - 1 4. 4 1 5, 5
16 20 0, 1 8 2 1 ,2 1 ,3 5 22,5 1 9, 9 22,5 - -

18 - - - - - - -
1 9, 3 20,5
21 � - -
1 ,5 28,3 2 5, 5 28,3 - -

23 27 0,20 28,5 - - - - - �

26 - - - - - - -
26,6 28
29 34 0,22 34,5 1 ,7 37 34,2 37 - �

36 41 0,24 42,5 2 47 44 47 - -

37 - - - - - - -
38 40
42 - - -
2,25 54 51 54 - -

48 -
0,24 54,5 2,5 59,3 5 5, 8 59,3 - -

ΠΙΝΑΚΑΣ 3.4.2.
Τοποθ�τηση άγωγών Ν ΥΑ μ�σα σ� σωλή νΕς

Μονωτικοί σωλήνες Κλειστοί μεταλλικοί σωλήνες

Πλήθος άγωγών Πλήθος όγωγών

2 3 4 5 6 2 3 4 5 6
Διατομή --
Διατομή
όγωγών* Έσωτ. διάμετροι σωλήνων σέ mm όγωγών* Έσωτ. διάμετροι σωλήνων σέ mm
mm2 m m2

1,5 μ 11 11+ 1 3, 5 1 3, 5 16 1,5μ 1 3,2 1 3,2 1 3, 2 1 3,2 1 6.4

2.5 μ 11 + 1 3, 5 16 16 23 2,5 μ 1 3,2 1 3, 2 1 6.4 1 6.4 1 6.4
4 μ 1 3, 5 16 16 23 23 4 μ 1 3,2 1 3, 2 1 6.4 18 1 9, 9
6 μ 16 1 6+ 23 23 23 6 μ 1 3,2 1 6.4 18 1 9, 9 25,5
10 μ 23 23 29 29 29 10 μ 18 1 9, 9 2 5,5 25,5 34,2
10 π 23 23 29 29 29 10 π 1 9, 9 25,5 25,5 25,5 34,2
16 μ 23 29 29 29 36 16 μ 25,5 2 5,5 25,5 34,2 34,2
16 π 23 29 29 29 36 16 π 2 5,5 25.5 34,2 34,2 34,2
25 μ 29 29 36 36 48 25 μ 2 5,5 34,2 34,2 44 44
25 π 29 29 36 36 48 25 π 34,2 34.2 34,2 44 44
35 π 29 36 36 48 48 35 π 34,2 34,2 34,2 44 44
50 π 36 36 48 48 -
50 π 34,2 44 44 51 51
70 π 48 48 48 - -
70 π 44 44 51 51 55,8
95 π 48 48 - - -
95 π 44 51 51 - �

1 20 π 48 - - - -
1 20 π 51 51 5 5,8 - �

1 50 π - - - - -
1 50 π 55,8 55,8 - - -

I
• μ μονόκλωνος
+ Νά ληφθεί · ή- όμέσως μεγαλύτερη διάμετρος γιά χωνευτή έγκοτάσταση
π πολύκλωνος
 37

3 .5 ' Ερωτήσεις.
1 . Σέ τί χρησι μ ε ύουν οΙ σωλήνες Ε . Η . Ε.;
2. Ποιές εΤναι ο Ι βασικές κατηγορίε ς σωλήνων Ε . Η . Ε . ;
3. Ποιά είδη σωλήνων περιλαμβάνονται στούς μονωτικούς σωλήνες;
4. 'Από τί όποτελοϋντα ι οΙ όπλισμένοι μονωτικοί σωλήνες;
5. ΟΙ σωλήνες μέ χαλύβδινο όπλισμό εΤναι μονωτικοί σωλήνες;
6. Σέ τί διαφέρουν οΙ κλειστοί μεταλλικοί σωλήνες όπό τούς χαλυβδοσωλήνες;
7 . Πώς χαρακτηρίζονται τά μεγέθη τών σωλήνων;
8. Σέ κάθε μέγεθος σωλήνων Ε. Η. Ε., πώς βρ ίσκεται τό πόσους τό πολύ όγωγούς γνωστής διατομη<
μποροϋμε νά τοποθετήσομε;
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑ ΡΤΟ

Η Λ Ε ΚΤΡΙΚΟΙ Π Ι Ν Α Κ Ε Σ ΔΙΑΝ Ο Μ Η Σ

4.1 Είδη πινάκων.

Τό καλώδιο, πού έ ρχεται όπό τό μετρητή, καταλήγει στό έσωτερικό τοϋ κτηρίου
σέ eναν πίνακα. 01 πρώτοι ήλεκτρικοί πίνακες iΊταν ξύλινοι. 'Αργότερα χρησι μο­
ποιήθηκε τό μάρμαρο. Σήμερα ο1 ήλεκτρικοί πίνακες κατασκευάζονται ο1 πε ρισσό­
τεροι έντοιχισμένοι, ίίιστε ή έξωτε ρική έπιφάνε ιά τους νά όποτελεί συνέχεια τής έ­
πιφάνειας τοϋ τοίχου. Άποτελοϋνται όπό μεταλλικό σκελετό, πού περι βάλλεται ό­
πό χαλυβδέλασμα ιϊ άκαυστο πλαστικό ύλικό. Ό πίνακας αύτός καλείται πίνακας
διανομής (σχ. 4.1 α). ' Επάνω στόν πίνακα εΊναι τοποθετημένα τά δργανα προστα­
σίας καί tλtγχου τής Ε. Η . Ε., πού θά γνωρίσομε σέ έπόμενες παραγράφους. Τελευ­
ταία, ο1 πίνακες διανομής κατασκευάζονται δλο καί περισσότερο μέ πλαστικό περί­
βλημα. Μέ αύτούς ή τοποθέτηση είναι εϋκολη καί εΊναι κατασκευασμένοι έτσι, ίίι­
στε τό πέρασμα τών όγωγών νά εΊναι όπλό καί εύδιάκριτο. "Εχουν έπίσης τό
πλεονέκτημα δλες οί συνδέσεις τους νά εΊναι προσιτές όπό έ μπρός καί έτσι κάθε
στιγμή έπιτρέπουν εϋκολα τόν έλεγχο ιϊ τήν τροποποίησή τους, μετά τήν έγκατά­
σταση τοϋ πίνακα, χωρίς νά όπαιτείται καμία μετακίνησή του .
Τό καλώδιο, πού έ ρχεται όπό τό μετρητή τής ήλεκτρικf]ς ένέργειας (κύρια γραμ­
μή), όποτελείται όπό τρείς 6γωγούς φ6σt:ων, eναν ούδlτt:ρο 6γωγό καί σέ πολλές
περιmώσεις eναν όγωγό προστασίας (παράγρ. 6.4), άν ή παροχή εΊναι τριφασική.
"Αν ή παροχή είναι μονοφασική, όποτελείται όπό eναν όγωγό φάσεως, eνα ούδέτε­
ρο καί, σέ πολλές περιmώσεις, eναν όγωγό προστασίας.
Ό όγωγός ιϊ ο1 όγωγοί φάσεων συνδέονται στούς όκροδέ κτες ένός διακόπτη,
πού καλείται γενικός διακόmης καί είναι τοποθετημένος έπάνω στόν πίνακα διανο­
μ ής (σχ. 4.1 β). Ό διακόmης αύτός διακόmει όλόκληρη τήν ήλεκτρική έγκατάστα­
ση τοϋ καταναλωτή όπό τήν τροφοδότηση. Ό γενικός διακόmης συνδέεται, κατό­
πιν, μέ μία ιϊ τρείς 6σφ6λt:ιt:ς, όνάλογα μέ τήν περίmωση, πού καλοϋνται γt:νικtς
6σφ6λt:ιt:ς καί χρησι μεύουν γιά τήν προστασία τών ήλεκτρικών γραμμών. Ή γενι­
κή όσφάλε ια (ή ο1 γενικές όσφάλε ιες, στήν περίmωση τής τριφασικής παροχής)
συνδέεται κατόπιν όγώγιμα (μέ τή βοήθεια συνδετικών όγωγών) μέ μιά σε ι ρά ό­
κροδεκτών (δέν φαίνεται στό σχήμα). Μέ τή βοήθεια τών όκροδεκτών αύτών δια­
'<λαδίζεται ή κύρια γραμμή πρός πε ρισσότε ρες δt:υτt:ρt:ύουσt:ς γραμμtς. 01 όγωγοί
pάσεων αύτών τών γραμ μών όδηγοϋνται πρός όσφάλε ιες (μt:ρικtς 6σφ6λt:ιt:ς}.
Από τίς όσφάλε ιες αύτές όναχωροϋν οί δευτε ρε ύουσες γραμμές καί κάθε μία τους
τροφοδοτεί είτε eνα άλλο μερι κότερο πίνακα, πού καλείται ύποπίνακας, είτε κατ'
εύθείαν, eνα όπό τά τοπικά κυκλώματα διακλαδώσΕως της έσωτε ρικης έγκαταστά­
σεως.
 39

• Εντ οιχισιι.έν ο �
nλ αστικό ι; nινα και;
I
\

•Εμτιρόσ�ιο χάλ\Jμμα Υ
Γ,Ιινακίδες:
αναγνωριοεωι;
κ υκλωμάτω ν

Σχ. 4. 1 α.
1 ) Ξύλινο κάλυμμα. 2) Μαρμάρινος πίνακας. 3) "Ακροδέκτης πίνακα. 4) Ζυγοί.

Ακρ�έκτει;
•κuκλω μα�ος
διακ λαδωσεω ι;

•Αyωγdι;
φ]οεως ...

Σχ. 4.1 β.
40

Τά κυ κλώματα γιά οίκιακούς καταναλωτές εiναι σχεδόν δλα μονοφασικά. Δηλα­

δή άποτελούνται άπό eναν άγωγό φάσεως, πού όναχωρεί, δπως εϊδα με, όπό μερι­
κή όσφάλε ια, καί μία όπό τίς διακλαδώσε ις τού ούδετέρου όγωγού (σχ. 4.1 β). Ό ό­
γωγός αύτός δέν περνά, κατά κανόνα, οϋτε μέσα άπό διακόmη οϋτε μέσα όπό ό­
σφάλε ια.
Τά κυ κλώματα τροφοδοτούν τίς συσκε υές φωτισμού, τούς ρευματοδότες (πρί­
ζες), καί τίς μεγάλες οίκιακές συσκε υές ( ήλεκτρικό μαγει ρείο, ήλεκτρικό θερμοσί­
φωνα κλπ. ) .
Τά κυ κλώματα διακλαδώσεως τών βιομηχανικών καί βιοτεχνικών Ε.Η.Ε. εiναι
τριφασικά καί τροφοδοτούν τριφασικές μηχανές καί συσκευές.
'Όπως εϊπα με, οί δευτε ρεύουσες γρα μμές όντί νά τροφοδοτούν κυ κλώματα
διακλαδώσεως, εiναι δυνατόν νά τροφοδοτούν ύποπίνακες. Αύτοί εϊτε συγκεντρώ­
νουν τά διάφορα κυ κλώματα κατά κατηγορίες, δπως εiνα ι τά φωτιστικά καί λοιπά
οίκιακά κυ κλώ ματα (πίνακες φωτισμού) καί τά βιομ ηχανικά κυ κλώματα (πίνακες κι­
νήσεως), εΊτε τροφοδοτούν όμάδες κυ κλωμάτων, πού έξυπηρετούν όνεξάρτητους
χώρους ένός κτηρίου μέ είδικό προορισμό. Στήν περίmωση αύτή, όπό τό γενικό
πίνακα άναχωρούν συνήθως καί οί δευτε ρεύουσες γραμμές τροφοδοτήσεως τών
ύποπινάκων καί τά τοπικά κυ κλώματα διακλαδώσεως.
Οί πίνακες κινήσεως εiναι πάντοτε τριφασικοί, γιατί τροφοδοτούν καί τριφασι­
κές καταναλώσεις, ένώ οί πίνακες φωτισμού, παρ' δλο δτι τροφοδοτούν σχεδόν
μόνο μονοφασικά κυκλώματα, μπορεί νά εiνα ι μονοφασικοί ιϊ τριφασικοί (άν ή ί­
σχύς τής έγκαταστάσεως εiνα ι μεγάλη).
Οί πίνακες διανομής φέρνουν όπό έ μπρός όφαι ρετό κάλυμμα, πού προστατε ύει
δλα τά γυ μνά μεταλλι κά τμή ματα τού πίνακα καί τούς συνδετικούς άγωγούς, πού
βρίσκονται σέ τάση όπό τήν τυχαία έπαφή (σχ. 4.1 α). Τό κάλυμμα αύτό άφαιρείται
μόνο μέ iργαλεία, γιά λόγους άσφάλειας. ( Γιά νά μήν μπορούν νά τό όφα ιρούν παι­
διά ιϊ όναρμόδιοι). ' Επάνω σέ αύτό τοποθετούντα ι μικρές πινακίδες, πού όναγρά­
φουν τό κύκλωμα, στό όποίο όνήκει κάθε όργανο.
Σήμερα οί πίνακες διανομής εiναι κατά κανόνα κλε ιστοί γιά νά προστατεύονται
τά όργανα πού κατασκευάζονται μέσα τους κυρίως όπό τήν εϊσοδο σκόνης καί νε­
ρού. Κατασκε υάζονται όπό χαλυβδέλασμα, όπό χυτοσίδηρο ι'j όπό άκαυστο πλα­
στικό κατά διάφορους τρόπους. "Ετσι παρέχουν διάφορους βαθμούς προστασίας
τών όργάνων καί προσφέ ρουν τή δυνατότητα έκλογής τού καταλληλότερου τύπου
όνάλογα μέ τό εiδος τού χώρου, μέσα στόν όποίο θά έγκατασταθούν. Στό σχήμα
4. 1 γ παρουσιάζονται διάφοροι τύποι πινάκων σύγχρονης κατασκευ ής.
Τελευταία κατασκευάζονται μεγάλοι ίδίως πίνακες μέ διαφανές κάλυμμα. 'Έτσι,
ένώ οί πίνακες εiναι κλειστού τύπου καί παρέχουν στεγανότητα, προστασία όπό έ­
πικίνδυνη έπαφή καί προστασία όπό τίς έπιδράσεις τού περι βάλλοντος, έπιτρέπεται
ή άμεση έποmεία τού έσωτερικού τού πίνακα καί ή άμεση έκτίμηση τών βλαβών.
Οί σύγχρονοι πίνακες, πάλι, κατασκε υάζοντα ι, γιά διάφορους όριθμούς κυ κλωμά­
των διακλαδώσεως καί όργάνων προστασίας καί έλέγχου, σέ μεγάλες ποικιλίες. Εi­
ναι eτοιμοι, συνδεσμολογημένοι καί κατά τήν έγκατάσταση δέν όπα ιτείται παρά έ­
λάχιστος χρόνος γιά συνδέσεις, πού γίνονται εϋ κολα μέ τίς ύπάρχουσες σέ κατάλ­
ληλες θέσεις σε ιρές άκροδεκτών.
'Ένα άλλο εiδος πίνακα είκονίζετα ι στό σχήμα 4.1 δ. Σέ αύτόν, τά διάφορα όργα-
 !Ι---....-•111i�-----
f. +§�:Η!��
n"""--- "" ---
!· -
rr- -
fΓJ "4 � i'I,I S\ι • • T<Ι 2 ' " • 1'i

Θ
���
ω

[,1 -1·1·1·�
• • • :!t e

Σχ. 4.1 y.
α) ' Εντο ιχισ μ ένος πλαστικός π ίνακας μέ θύρα. β) Μ εταλλικός π ίνακας γιά έ γκατάσταση aτόν τοίχο.
γ) ' Εντοιχισμ ένος μεταλλικός π ίνακας μ έ θύρα . δ ) Κλε ι στός μεταλλικός π ίνακας τύπου έ ρ μ α ρ ίου μ έ
θύρα γιά έ γκατάστα σ η aτόν τοίχο.

να δέ στηρίζονται σέ κοινή βάση, όλλά είναι όνεξάρτητα καί τοποθετούνται μέσα

σέ χυτοσιδηρά κι βώτια, πού στε ρεώνονται στόν τοίχο, τό /Ξνα κοντά στό όλλο. Τά
κιβώτια α ύτά συνδέονται μεταξύ τους μέ όγωγούς μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες.
Χρησιμοποιούντα ι στίς βιομηχανι κές έγκαταστάσε ις καί καλούνται χυτοσιδερiνιοι
στεγανοί πίνακες fχυτοσιδηρή διανομή). Π ίνακες α ύτοϋ τοϋ εϊδους κατασκευάζον­
ται σή μερα καί όπό πλαστικό ύλικό μορφοποιημένο μέ χύτευση. ΟΙ πλαστικές αύ­
τές διανομές είναι κατάλληλες γιά χώρους, δπου ή πραγματοποίηση τής γε ιώσεως
προστασίας παρουσιάζει δυσκολίες η ή ότμόσφαιρα προκαλεί χημικές προσβολές.
 Σχ. 4.1 6.

ΟΙ διόφορες συνδέσεις στούς πίνακες διανομής πραγματοποιούνται μέ τούς ά­

κpοδtκnς (μπ6pνΕς, κλΕμΕνς}. ΟΙ όκροδέκτες βρίσκονται καί έπόνω στό διόφορα
όργανα (όκροδέκτες όργόνων) καί, σέ σε ι ρές έπόνω σέ μεταλλικούς ζυγούς (ό κρο­
δέκτες πίνακα) . (Ζυγοί καλούνται συλλεκτήριοι όγωγοί όρθογωνικής ή άλλης δια­
τομής, πρός τούς όποίους συνδέονται πολλοί όγωγοί, πού όνήκουν σέ διόφορά κυ-
 43

κλώματα). Στούς ό κροδέκτες καταλήγουν καί συνδέονται οί όγωγοί τής κύ ριας

γραμμής (γραμμή μετρητή - πίνακα) καί όπό αύτούς όναχωροϋν οί όγωγοί γιά τίς
δευτερεύουσες γραμμές διακλαδώσεως. 'Επίσης, μεταξύ τών όκροδεκτών έκτε­
λοϋνται διάφορες όγώγι μες συνδέσεις, μέ μ ικρά τεμάχια όγωγών (συνδετικοί όγω­
γοί). Τό σχήμα 4. 1 ε δείχνει διάφορους τύπους όκροδεκτών.

Σχ. 4.1 ε.
44

4.2 'Όργανα διακοπής καί έλέγχου.

Στούς πίνα κες διανομής ύπάρχουν μεταξύ τών όλλων καί όργανα, μέ τά όποία
διακόπτονται (όνοίγουν) fj άποκαθίστανται ( κλείνουν) τά διάφορα κυκλώ ματα. Τά
όργανα αύτά όνομάζονται διακόπτες πίνακα. Στούς όκροδέκτες τών διακοmών αύ­
τών καταλήγουν, όπό τήν πλε υ ρά τής τροφοδοτήσεως καί όπό τήν πλε υ ρά τής κα­
ταναλώσεως, τά όκρα τών δύο τμη μάτων ένός fj πε ρισσότε ρων όγωγών μιός
γραμμής. Μέ τό χε ι ρισμό τού διακόmη, τά δύο τμήματα τού fj τών όγωγών τής
γραμμής όποσυνδέοντα ι fj συνδέοντα ι μεταξύ τους. ΟΙ διακόmες συμβολίζοντα ι δ­
πως δείχνει τό σχήμα 4.2α. 'Όταν οί δια κόmες συνδέουν fj όποσυνδέουν τά δύο
τμήματα ένός όγωγού, καλούνται μονοπολικοί διακόπτες. 'Όταν συνδέουν fj όπο­
συνδέουν ταυτοχρόνως πε ρισσότε ρους όπό eναν όγωγούς, καλούνται πολυπολικοί
(διπολικοί, τριπολικοί κλπ). ' Επίσης, ύπάρχουν δια κόmες, πού συνδέουν eναν όγω­
γό μέ δύο όλλους όνεξάρτητους, πότε μέ τόν eνα καί πότε μέ τόν όλλο (σχ. 4.2α).
Οί διακόmες αύτοί καλούνται διακόπτες δύο κατευθύνσεων ( μεταγωγείς). τέλος,
ύπάρχουν καί διακόπτες πολλών κατευθύνσεων.

Μονοτrολικος
διακοΙtτης
lJY ιm �'
1 ! .
Δι1t0�ικος
,

ι.ιακο1tτ-ης
Τρι1t�λικος
διακ01tτης
· Μ εταγωγεας

Σχ. 4.2α.

ΟΙ πιό συνηθισμένοι δια κόmες πίνακα είναι οί μαχαιρωτοί (σχ. 4.2β). 'Αποτε­
λούνται όπό μιά κινητή λεπίδα, πού μετακινείται μέ τή βοήθεια μοχλού καί εiσέρχε­
ται σέ σχισμή, πού σχηματίζουν δύο έλατηρι ωτά έλάσματα. 'Έτσι έπιτυγχάνεται ή
σύνδεση (άποκατάσταση) τού κυ κλώματος. Σέ όρισμένους μαχαιρωτούς διακόmες
ή λεπίδα εiνα ι όκίνητη καί κινούνται τά έλατηρι ωτά έλάσματα.
· Η λεπίδα καί ή σχισμή καλούνται Επαφtς ( κινητή καί σταθερή έπαφή), γιατί μέ
τήν έπαφή τους πραγματοποιείτα ι ή όγώγιμη σύνδεση (όποκατάσταση τής συνέ­
χειας) τού κυ κλώματος. Τά μεταλλικά μέρη ένός διακόmη (έπαφές κλπ.) περι βάλ­
λονται μέ μονωτικό περίβλημα γιά λόγους όσφάλε ιας. Ό μοχλός χειρισμού (όνα­
τρεπόμενη χε ι ρολαβή), πού βρίσκεται eξω όπό τό περίβλημα αύτό, εiναι όπό μονω­
τικό ύλι κό. Ό διακόmης αύτός καλείτα ι διακόπτης τύπου Βάλ τερ. Σέ όλλο τύπο, ή
λεπίδα τού μαχαι ρωτού διακόmη μπαίνει μέσα σέ δύο σχισμές, πού βρίσκονται -σέ
όρισμένη όπόσταση μεταξύ τους (σχ. 4.2β). Σέ αύτούς τό σημείο περιστροφής τής
λεπίδας εiναι ήλεκτρικά μονωμένο καί τό ρεύμα περνά διά μέσου τών ζευγών έλα­
τηριωτών έλασμάτων, δπ';!Jς δείχνει τό σχήμα 4.2β. τέλος, έκτός όπό τούς μαχαι­
ρωτούς δια κόmες ύπάρχουν καί μαχαι ρωτοί μεταγωγείς.
Κατά τή διακοπή ιϊ τήν όποκατάσταση ένός κυ κλώματος σχηματίζεται, κυ ρίως
 45

Μοvωτικ� π.ερ�βλημα

ΜαχαιρωιΟς μεταγωγεας

Σχ. 4.2β.

σέ κύ κλωμα συνεχούς ρεύ ματος, ήλεκτρικό τόξο ιϊ ήλεκτρικοί σπινθ fiρες. ΟΙ διακό­
πτες λοιπόν πρέπει νά εiναι έτσι κατασκευασμένοι, wστε οί σπινθfiρες ιϊ τό ήλε­
κτρικό τόξο νά σβήνουν μέ ταχύτητα καί όσφάλεια. Γι' αύτό οί διακόπτες περιλαμ­
βάνουν έλατηριωτούς μηχανι σμούς. Μ έ αύτούς έπιτυγχάνεται ή κινητή έπαφή νά
παραμένε ι σέ έπαφή μέ τή σταθερή έπαφή, έστω καί άν όρχίσει ό χει ρισμός διακο­
πfiς. 'Έτσι, ό χωρισμός τών έπαφών γίνεται όπότομα σέ όρισμένη στιγμή, όνεξάρ­
τητα όπό τήν ένέ ργεια τού χε ριού καί οί κινητές έπαφές μεταπηδούν όπότομα όπό
τή θέση ζΕύξΕως στή θέση διακοπής καί όντίθετα, όκόμα καί άν ό χειρισμός γίvει
μέ όργό ρυθμό. Ή ένέργεια αύτή τών δια κοπτών εiναι όπαραίτητη στήν περίπτω­
ση τού συνεχούς ρεύ ματος, γιατί σχηματίζεται ε ϋ κολα ήλεκτρικό τόξο όνάμεσα
στίς έπαφές πού, άν παρέμενε, θά προκαλούσε ζημίες όπό τή θερμότητα πού έ­
κλύε ι . Στό έναλλασσόμενο ρεύμα ό κίνδυνος αύτός δέν ύπάρχει, άλλά παρ' δλα αύ­
τά, χρησι μοποιοuνται καί πάλι διακόπτες όπότομης διακοπfiς ( καί ζεύξεως), γιατί μέ
αύτούς �πιτυγχάνεται άσφαλώς ό άκρι βής καί τέλε ιος χει ρισμός διακοπfiς ιϊ ζεύ­
ξεως.
Οί δια κόπτες κατασκευάζονται γιά διάφορες όνομαστικές �ντάσε ις καί τάσε ις.
46

Ή ένταση τού ρεύ ματος καθορίζει τό πάχος τών έπαφών καί ή τάση τίς όποστά­
σε ις μεταξύ τών στοιχείων τού διακόπτη, πού βρίσκονται σέ τάση.
01 μαχαιρωτοί διακόπτες έκτοπίζονται σιγά - σιγά όπό τούς διακόπτες τύπου
τυμπάνου (σχ. 4.2γ). Αύτοί έχουν Ισχυρότερη κατασκε υή, μ ι κρότερες διαστάσε ις
καί μεγαλύτερη διάρκεια ζωής δχι μόνο όπό τούς μαχαιρωτούς άλλά καί όπό τούς
διακόπτες προστασίας, πού θά γνωρίσομε παρακάτω καί όπό τούς πΕριστροφικούς
διακόπτΕς τύπου Πάκκο ( Pacco).

Σχ. 4.2y.

01 περιστροφικοί διακόπτες τύπου Πάκκο, συγκριτικά μέ τούς άλλους διακό­

πες, έχουν πολύ μεγαλύτερη Ισχύ διακοπής, παρά τό μικρό τους μέγεθος. 01 δια­
κόπτες τύπου Πάκκο όποτελούνται όπό μιά σει ρά μονωτικών καί όνθεκτικών στό
ήλεκτρικό τόξο δίσκων, πού είναι τοποθετημένοι ό �νας έπάνω στόν άλλο (πακέτο)
καί στερεωμένοι μέ κατάλληλους συνδετι κούς κοχλίες. Τό σχήμα τών δίσκων αύ­
τών είναι τέτοιο, ίί.ιότε νά διαμορφώνονται θάλα μοι διακοπής ( σχ. 4.2δ), πού εiναι
τελείως κλε ι στοί καί δέ συγκοινωνούν ο ϋτε μεταξύ τους οϋτε μέ τό έξωτερικό τού
διακόπτη. Στούς θαλάμους αύτούς γίνεται ή διακοπή καί ή ζεύξη τού κυ κλώματος,
χωρίς νά ύπάρχει δυνατότητα νά μεταδοθεί τό σχηματιζόμενο τόξο όπό τόν έΞνα
θάλαμο στόν άλλο ιϊ πρός τά έξω. Ό έλατηριωτός μ ηχανισμός όπότομης διακοπής
εiναι όνεξάρτητος όπό τίς έπαφές καί έπιτρέπει τήν πε ριστροφή τού κου μπιού χε ι­
ρισμού είτε πρός τά δεξιά είτε πρός τά όριστερά (σχ. 4.2δ). Ό χε ι ρισμός τών δια­
κοπτών αύτών γίνεται μέ τή βοήθεια περιστρεφόμενου κουμπιοίί ιϊ λαβής.
"Αλλος τύπος διακόπτη πίνακα εΤναι ό άσφαλΕιοδιακόπτης. 'Αποτελεί συνδυα­
σμό μαχαιρωτού διακόπτη καί όσφάλειας (παράγρ. 4.3 ). Ό διακόπτης αύτός, πού
δ ιαθέτει όσφάλε ιες συνδε μένες σέ σε ι ρά μέ τίς έπαφές του, τοποθετείται μέσα σέ
στεγανό κιβώτιο καί χρησιμοποιείται κυρίως σέ στεγανές βιομ ηχανι κές έγκατα­
στάσε ις (σχ. 4.2ε).
Έκτός άπό τούς τύπους διακοπτών, πού μ ιλήσαμε πιό πάνω, στούς όποίους ό
χει ρισμός γίνεται μέ τό χέρι, ύπόρχουν καί διακόπτες, πού ό χει ρισμός τους γίνετα
 47

Θ 'Ελατηριωτός μηχανισμός

' κρο�f:κτες
σviιδεσεως

Μσνωτιχο\ δ\σκσι
®

Σχ. 4.26.
α) Τύπος κουμπιοϋ, πού προσαρμόζεται έ πάνω στόν άξονα . β ) Π ραγματι κή δ ψ η περιστροφικού δ ιακό­
mη « Π άκκο» .

Σχ. 4.2ε.

μέ τήν πίεση δύο κουμπιών· έΞνα γιά τό άνοιγμα καί έΞνα γιά τό κλείσι μο τών έπα­
φών τού διακόmη. Αύτοί οΙ διακόmες χρησι μοποιούνται συνήθως στίς έγκαταΟτά­
σεις κινήσεως καί ό χε ιρισμός τους μπορεί νά γίνει όπό μακριά. ΟΙ διακ6πτΕς μi
κουμπιά λειτουργούν μέ τή βοήθεια συστήματος ήλεκτρομαγνήτη (ήλεκτρονόμου).
'Όταν τό πηνίο τού ήλεκτρομαγνήτη διαρρέεται όπό ρεύ μα, έΞλκε ι τόν όπλισμό του ·
ό όπλισμός μετατοπιζόμενος κλείνει τίς έπαφές τού διακόmη καί τ ή βοηθητική t­
παφή, μέ τήν όποία ό διακόmης παραμένει στήν κλειστή θέση (σχ. 4.2στ). 'Όταν ό
διακόmης είναι όνοικτός, οΙ έπαφές του βρίσκονται στίς θέσε ις πού δείχνει τό σχrϊ­
μα 4.2στ (θέσε ις ήρε μ ίας). ΜΑν πιέσομε τό κου μπί I ( ' Εντός) περνά ρε ύμα μέσω τού
πηνίου τού ήλεκτρομαγνήτη, έΞλκεται ό όπλισμός του καί κλείνει, δπως είπαμε, τό­
σο τίς κύριΕς έπαφές τού διακόmη, δσο καί τή βοηθητι κή έπαφή. 'Όταν όφήσομε
48

τό κου μπί I, τό κύκλωμα τού ήλε κτρομαγνήτη δέν όνοίγει, λόγω τής βοηθητικής έ­
παφής, πού είναι κλει στή. "Ετσι ό διακόπτης παραμένει κλει στός. 'Εάν, τώρα, πιέ­
σαμε τό κου μπί Ο ( Έκτός), τό κύ κλωμα τοό ήλεκτρομαγνήτη όνοίγει καί ό όπλισμός
του, πού τώρα είναι έλε ύθερος, έπισ-fpέφει στή θέση ήρεμίας τού σχήματος
4.2στ. Αύτό έπιτυγχάνεται μέ τήν έπενέ ργεια μιάς έπανατακτι κής δυνάμεως, δπως
είναι ή δύναμη ένός έλατηρίου rϊ ή βαρύτητα.

R ----�----
5 ----��----------­
τ --��--
-- ---- ---- r-
0 -- ·

u vw

Σχ. 4.2στ.

Τό βασικό πλεονέκτημα τών ήλεκτρονόμων είναι δτι μπορούν νά έπιτυγχάνουν

έλεγχο τών κύριων κυ κλωμάτων μεγάλης Ισχύος μέ μ ι κρή ίσχύ στό κύκλωμα έλέγ­
χου (κύκλωμα ήλε κτρομαγνήτη). Αύτό συμβαίνε ι, γιατί τό κύκλωμα έλέγχου κλείνει
όπό όρισμένη διάταξη, ή όποία μεταβιβάζει τήν έντολή γιά τό κλείσιμο τού διακό­
πτη. Στήν πε ρίπτωσή μας ή έντολή γιά τό κλε ίσιμο τού διακόπτη δίνεται όπό τό χει­
ριστή καί μεταβιβάζεται όπό τό κου μπί πιέσεως. Σέ άλλες περιπτώσεις, ή έντολή
δίνεται αύτόματα όπό τή μεταβολή ένός φυσικού μεγέθους (π.χ. έντάσεως ρεύ μα­
τος), δταν ή μεταβολή αύτή ξεπεράσει προκαθορισμένη τι μ ή καί μεταβι βάζεται π.χ.
όπό αύτό τό ίδιο τό φυσικό μέγεθος. ΟΙ διακόπτες μέ ήλεκτρονόμο μπορούν, έπί­
σης, νά έχουν μιά ι'j καί πε ρισσότε ρες διατάξε ις μεταβιβάσεως τής έντολής, στήν
πε ρίπτωσή μας είναι τά κου μπιά πιέσεως,σέ όποιαδήποτε όπόσταση όπό τή μ ηχα­
νή, τής όποίας τό κύκλωμα τροφοδοτήσεως θέλομε νά όνοίγομε καί νά κλείναμε.
Τέλος, έπάνω στούς πίνακες μπορούν νά έγκατασταθούν καί ε ίδικοί διακόπτες,
δπως είναι οΙ διακόπτες έκκινήσεως τών ήλεκτρικών κινητήρων (διακόπτες όστέρα
- τριγώνου, έκκινητές μέ όντιστάσε ις), πού περιγράφονται στά μάθημα τών ήλεκ­
τρικών μ ηχανών καί διάφοροι άλλοι διακόπτες έλέγχου τών ήλεκτροκινητήρων.
Μέ αύτούς είναι δυνατόν:
α) Νά μεταβάλλομε τήν ταχύτητα περιστροφής τών κινητήρων ( μεταβολή ό ριθ­
μοϋ στροφών) καί
 49

β) νά άλλάζομε τή φορά πε ριστροφής τών κινητήρων.

Έκτός άπό τούς διακόmες, πού ό χειρισμός τους γίνεται άπό κάποιο πρόσωπο
(χε ιριστή), ύπάρχουν καί διακόmες, πού ό χειρι σμός του γίνεται, δπως είδα με πιό
πάνω, αύτόματα. Ή κατηγορία αύτή περιλαμβάνει τούς αύτόματους διακόπτες
προστασίας (παράγρ. 4.3) καί τού ς αύτόματους διακόπτες ρυθμίσεως.
Οί αύτόματοι διακόmες ρυθμίσεως άνοίγουν rϊ κλείνουν τό κύκλωμα, πού έλέγ­
χουν, μόλις έπι κρατήσουν όρισμένες συνθήκες, πού καθορίζομε άπό πρίν. τέτοιοι
διακόmες είναι π.χ. οί θερμοστατικοί διακόπτες (θερμοστάτες). Οί διακόmες αύτοί
περιλαμ βάνουν ίΞνα διμεταλλικό στοιχείο, δηλαδή δύο ήλεκτροσυγκολλη μένα με­
ταξύ τους έλάσματα άπό διαφορετικά μέταλλα, μέ διαφορετικό συντελεστή δια­
στολής. 'Όταν ή θερμοκρασία τοϋ χώρου πού βρίσκεται ό θερμοστάτης, ξεπεράσει
όρισμένη τι μή, πού έχομε άπό πρίν ρυθμ ίσε ι, τό διμεταλλικό στοιχείο παραμορφώ­
νεται (κάμmεται), λόγω διαφορετι κής θερμικής διαστολής τών μεταλλικών έλα­
σμάτων άπό τά όποία άποτελείται, καί άνοίγει μιά ήλεκτρική έπαφή. 'Αντί γιά συνη­
θι σμένες μεταλλικές έπαφές, σέ όρισμένες περιmώσεις χρησι μοποιούνται σωλή­
νες, πού πε ριέχουν ύδράργυρο (σχ. 4.2ζ). Μέσω αύτών άνοίγει καί κλείνει ενα
κύκλωμα, άνάλογα μέ τή θέση, πού παίρνει ό σωλήνας. Τό εiδος αύτό τών έπαφών
μπορεί νά διακόψει μεγαλύτερες ίσχ ύ.ς. δέν ρυπαίνεται καί δέν προσβάλλεται άπό

Κ λειστ� αιΕτιαφα ] β .
ι ΙJι α�εται
τ ό ρεύμ δ
/1

I f.Ε :Ξ
•!
;��
-�
··••�
p�:ΞΞ�
" ) . η . ./f'f)),)
...

\2

Κατεu,:)υνση
τtεpιστρ οφljς
Σχ, 4.2ζ.
1 ) Μέταλλο μεγάλου συντελεστή διαστολής. 2) Μ έταλλο μ ι κρού συντελεστή διαστ ολής.

τήν ύγρασία. 'Επίσης, έχει άθόρυβη λειτου ργία (χρήση σέ Ν οσοκομεία) καί λόγω
τής μεγάλης θερμικής διαστολής τοϋ ύδραργύρου, χρησιμοποιείται στούς θερμο­
στατικούς διακόmες. "Ετσι, διακόmεται άμέσως rϊ έ μ μέσως τό κύκλωμα, πού έλέγ­
χεται άπό τό θερμοστάτη. 'Όταν ή θερμοκρασία κατέ βει πάλι, τό δι μεταλλι κό στοι­
χείο παίρνει τό άρχικό του σχήμα, όπότε τό κύκλωμα κλε ίνε ι . Μέ αύτόν τόν τρόπο
ή θερμ οκρασία τοϋ χώρου, πού εiναι έγκαταστημένος ό θερμ οστάτης, διατη ρείται
μεταξύ προκαθορισμένων όρίων.
"Αλλο εiδος αύτόματων διακοmών ρυθμίσεως εiναι οί χρονοδιακόmες. Σέ αύ­
τούς ή έντολή άνοίγματος rϊ κλεισίματος δίνεται αύτόματα, μετά άπό κατάλληλη
ρύθμιση, σέ όρι σμένη χρονική στιγμή, μέ ώ ρολογιακό μηχανισμό. Στούς χρονοδια-
5Ο

κόmες δηλαδή, ή �ντολή χε ιρισμού δίνεται όπό τό πέρασμα τού χρόνου, �νώ
στούς θερμοστατικούς διακόmες δίνεται όπό τή μεταβολή τής θερμοκρασίας.

4.3 "Όργανα προστασrας.

α) Αύτ6ματοι διακ6ιττ�ς.
Έκτός όπό τούς διακόmες μέ κουμπιά, πού εrδαμε στήν προηγού μενη παράγρα­
φο, ύπάρχουν καί διακόmες, πού ό χε ιρισμός τους μπορεί νά γίνει καί μέ κου μπιά
καί αύτόματα, δταν παρατη ρηθεί κάποια όνωμαλία στό κύκλωμα πού �λέγχουν.
"Αν τό κύκλωμα τροφοδοτεί κατανάλωση καί συμβεί όπό καταστροφή π.χ. τής
μονώσεως τών όγωγών νά �λθουν σέ �παφή οΙ όγωγοί τού κυκλώματος, τό ρεύμα
θά κυκλοφορήσει μόνο μέσω τής όντιστάσεως τών τροφοδοτικών όγωγών
(σχ. 4.3α), ή όποία, δπως εΤναι γνωστό, εΤναι πολύ μικρή (βραχυκύκλωμα). "Ετσι, ή
�νταση τού ρε ύ ματος θά εΤναι πολύ μεγάλη καί ύπάρχει μεγάλος κίνδυνος νά κατα-

Οvδ έ τεροι; άγωγόι;

ο

Δ ιαδ ρομ-ή
ρεύματο!;

Συσκευή
καταναλώσεως;

Σχ. 4.3 α.

στραφούν οΙ όγωγοί καί οΙ συσκευές, πού τυχόν εΤναι συνδεμένες πρίν όπό τή θ€:
ση τού βραχυκυκλώματος, ι'\ νά δημιουργηθούν πυρκαϊές κλπ. Γιά νά �ξουδετερω·
θούν οΙ κίνδυνοι αύτοί, στήν όρχή κάθε κυ κλώματος τοποθετείται �να δργανο
προστασiας. Π pοοpισuός του εΤναι νά διακόmε ι όμέσως τήν τροφοδότηση (διακό
 51

πτε ι τό κύκλωμα), δταν τό ρεϋ μα, πού κυ κλοφορεί, γίνει μεγαλύτερο όπό τό κανο­
νικό ρεϋμα τοϋ κυ κλώματος. τέτοια όργανα είναι καί οΙ αύτόματοι διακόπτΕς. Ό
χειρισμός τους μπορεί νά γίνει μέ κου μπιά, δπως καί στήν περίπτωση τών διακο­
πτών μέ κου μπιά, τό άνοιγμά τους δμως γίνεται καί αύτόματα, μόλις περάσει όπό
αύτούς ρε ϋ μα μεγαλύτερο όπό τό κανονικό.
Στά κυκλώματα, είναι δυνατόν έπίσης, νά παρατηρηθούν μ ι κρές σχετι κώς αύξή­
σεις τf]ς έντάσεως τοϋ ρεύ ματος, πέρα όπό τήν κανονι κή, οΙ όποίες έχουν γενικά
μεγάλη διάρκεια καί όφείλονται σέ διάφορες αΙτίες. ΟΙ αύξήσεις αύτές τοϋ ρεύ μα­
τος καλοϋνται ύπΕρφορτίσΕις. ·Όταν τό ρεϋμα αύτό περάσει όπό τόν αύτόματο δια­
κόπτη θερμαίνει eνα διμεταλλικό στοιχείο παρόμοιο μέ έκείνο τf]ς παραγράφου
4.2, πού έδώ όνομάζεται θΕρμικό στοιχΕίο τοϋ αύτόματου διακόπτη. Μέ τή θέρ­
μανση, τό Αc:nυ ι κό στοιχείο κάμπτεται καί διακόπτεται τό κύκλωμα (σχ. 4.3β).

Σχ. 4.3β.

·Όταν συμ βεί βραχυκύκλωμα, ρε ϋμα πολύ μεγαλύτερο όπό τό κανονικό διέρχε·
τα ι μέσω ένός μαγνητικού στοιχΕίου καί προκαλεί τό σχεδόν όκαριαίο άνοιγμα τοϋ
αύτόματου δια κόπτη. Τό μαγνητικό στοιχείο όποτελείται βασικά όπό eναν ήλεκτρο­
μαγνήτη. Άπό τό πηνίο του περνά ή πολύ μεγάλη ένταση τοϋ ρεύ ματος βραχυκυ­
κλώσεως καί προκαλεί έτσι τήν έλξη τοϋ όπλισμοϋ του μέ όποτέλεσμα τό άνοιγμα
τών έπαφών τοϋ διακόπτη (σχ. 4.3δ).
Άπό αύτά πού είπα με, συ μπεραίνομε δτι : Τό μαγνητικό στοιχείο τών αύτόμα­
των δια κοπτών προκαλεί τήν ταχύτατη διακοπή τοϋ κυ κλώματος, όμέσως μόλις ή
ένταση, πού περνά όπό τό πηνίο τοϋ ήλεκτρομαγνήτη, φθάσει σέ τιμ ή Ι κανή νά δη­
μιουργήσει τή δύναμη πού όπαιτείται γιά τήν eλξη τοϋ όπλισμοϋ . Τό θερμικό στοι­
χείο τών αύτόματων διακοπτών προκαλεί τή διακοπή τοϋ κυκλώματος, δταν περά­
σει όρισμένος χρόνος (π.χ. 2 ι1ρες, άν τό ρεϋμα ύπερφορτίσεως είναι 1 ,2 φορές
52

μεγαλύτερο άπό τό κανονικό). 01 αύτόματοι διακόmες πε ριλαμβάνουν θε ρμικό ή

μαγνητικό στοιχείο ή καί τά δύο άνάλογα μέ τήν περίmωση.
'Όταν ό αύτόματος διακόmης άνοίξει έΞνα κύκλωμα, αύτό παραμένε ι, συνήθως,
άνοικτό καί μετά τήν άποκατάσταση τής βλάβης, πού προκάλεσε τήν αύξηση τής
έντάσεως τού ρεύματος. Αύτό γίνεται μέ έΞνα μηχανισμό μανδαλώσεως τού διακό­
mη στήν άνοικτή θέση. "Ετσι, γιά νά κλείσει πάλι τό κύκλωμα, Πρέπει νά πιεσθεί τό
κουμπί, πού έπαναφέρει τό διακόmη (Ιπαν6πλιση) σέ κατάσταση λειτου ργίας
(σχ. 4.3β). Ή έπανόπλιση τού αύτόματου διακόmη δέν εΤναι δμως δυνατή, όν δέν
έχει περάσει ή αfτία πού προκάλεσε τό όνοιγμά του .
0 1 αύτόματοι διακόmες τών Ε . Η . Ε. διαι ρούνται σέ δύο κατηγορίες: Στούς αύτ6-
ματους λαδιού ( έλαιοδιακόmες), πού ο1 έπαφές τους, κατά τή διακοπή, άποχωρί­
ζονται μέσα σέ μονωτικό λάδι καί στούς αύτ6ματους άlρα (άεροδιακόmες), πού οί
έπαφές τους άποχωρίζονται μέσα στόν άέρα (σχ. 4.3γ).

Σχ. 4.3y.

01 έλαιοδιακόmες τοποθετούνται συνήθως στούς χυτοσι δερένιους στεγανο ύς

πίνακες διανομής, ένώ ο1 άεροδιακόmες στούς συνηθισμένους πίνακες διανομής.
01 αύτόματοι διακόmες άέρα σέ όρισμένες πε ριmώσε ις καλούνται καί μ ι κροαυτό­
ματοι.
'Ένα εΤδος μ ι κροαυτόματου διακόmη εΤναι καί ό πωματοαυτ6ματος (σχ. 4.3δ).
Ό διακόmης αύτός έχει στή βάση του σπε ίρωμα, μέ τό όποίο βιδώνεται έπάνω
στόν πίνακα μέσα σέ ε ίδική ύποδοχή καί στήν κορυφή του φέρνει δύο κουμπιά χει­
ρισμού. Άπό αύτά, τό έΞνα έ κτινάσσεται πρός τά έξω, δταν λειτουργήσει ό διακό­
mης καί διακόψει τό κύκλω μα. Γιά νά όπλισθεί πάλι ό διακόmης, πρέπει νά πιε σθεί
τό κουμπί, πού έχει έ κτιναχθεί. Τό όλλο κουμπί χρησι μεύει γιά τόν μή αύτόματο
χε ι ρισμό τού διακόmη.
01 αύτόματοι διακόmες, πού έξετάσαμε μέχρι τώρα, χρησι μεύουν γιά νά προ­
στατεύουν τόν ήλεκτρικό έξοττλισμό καί τίς συσκευές γενικά. 'Υπάρχουν δμως καί
όλλοι αύτόματοι διακόmες. Αύτοί διακόmουν τό κύ κλωμα, δταν. συμβοuν καί όλ­
λου είδους άνωμαλίες, έπιζήμιες γιά τόν ήλεκτρικό έξοπλισμό. τέτοιοι' διακόmες
εΤναι :
01 αύτ6ματοι iλλΕiψΕως τάσΕως. 'Ανοίγουν αύτόματα τ ό κύκλωμα, δταν ή
τάση τού ρε ύ ματος πέσει κάτω άπό όρισμένη τι μή. Χρησιμοποιούνται στά
κυ κλώματα κινητήρων, πο.ύ εΤναι δυνατόν νά καταστραφούν όν ή τάση μειω-
 - Κουμτci �εu�εως Κον μπl ,
( tτcανότcλιση) τc ωματοαvrσμaτοu
Κοuμτcί διακοτciϊς

θερμικό στοιχείο

Μαγνητικο στοιχέίο

θέση διmωτcής Θ θέση �ε\ι�εως

οχλίΟ'Μ.ος
χειριομο\J ------1.
:z: ����.......
μαγνητικού στοιχειον -;:p.:z:::::i::;i
Κοχλίας ρu�ίοεω��
Ότcλιομός μαγν. σ

θΕση δια'Μ.Οm'jς θέση ςε\ιfεως

Γωνιακή άρ1)ρωοη
®

Σχ. 4.3δ.
α) Π ωματοαuτόματος. β) Μικροαυτόματος μέ μαγνητικό καί θερμικό στοιχείο.

θεί πολύ ( κάτω άπό 25% wς 50% τής κανονικής της τιμής).
ΟΙ διακ6πτ�ς μΕ κουμπι6 (παράγρ. 4.2) προστατε ύουν τό κύκλωμα άπό Ε.λ­
λειψη τάσεως, γιατί, δταν ή τάση μειωθεί πολύ, πραγματοποιείται αύτόματα
ή διακοπή τού κυκλώματος. ΟΙ διακόπτες αύτοί διακόπτουν μέ μεγάλη Ε.λλει­
ψη τάσεως τό ρεύ μα.
Οί αύτ6ματοι ύπ�ρτ6σ�ως. Διακόπτουν τό κύκλωμα, δταν ή τάση άνέβει σέ
τιμή μεγαλύτερη άπό τήν κανοyική.
Οί αύτ6ματοι 6ντlστροφου ρ�ύματος. Διακόπτουν τό κύκλωμα, δταν άντι­
στραφεί ή φορά τού ρεύ ματος.
Οί αύτ6ματοι 6ντlστροφης διαδοχής τών φ6σ�ων. Διακόπτουν τό κύκλωμα.
δταν εχει γίνει λάθος στήν τριφασική συνδεσμολογία.
'Υπάρχουν �πίσης καί αύτόματοι προστασίαc ποοσώπων.
54

β) Άσφ6λΕιΕς.
Έ κτός άπό τούς αύτόματους διακόπτες, δργανα προστασίας εΤναι καί οί 6σφά­
λΕιΕς τηκτών.
ΟΙ άσφάλειες τοποθετούνται aτούς πίνακες διανομής στήν άρχή κάθε κυκλώμα­
τος καί μάλιστα σι σΕιp6 πρός τόν ή τούς άγωγούς φάσεων έτσι, wστε νά περνά ά­
πό αύτούς όλόκληρο τό ρεύμα τού κυ κλώματος. Σέ περίπτωση τώρα βραχυκυ κλώ­
ματος, τό Ισχυρό ρεύμα προκαλεί τήν τήξη ένός λεπτού ε ύτηκτου συρματιδίου, πού
καλείται τηκτ6 καί βρίσκεται μέσα στήν άσφάλεια. "Ετσι διακόπτεται ή συνέχεια
τού κυκλώματος.
'Υπάρχουν πολλών εfδών άσφάλειες άνάλογα μέ τά είδη έγκαταστάσεων στίς
όποίες τοποθετούνται, δπως:
ΟΙ βιδωτlς άσφάλειες (σχ. 4.3ε), εΤναι ή συνηθισμένη μορφή άσφάλειας χαμη-
' ΕνδεικτικΟ τιιοιεςόμενο
άπι\ έλα τήρ

Θ
Ένδεικ;ικό

θ
Άκpobi
i: ξ ό δ ο u
'

ι
Π ίίί μ α

(JJ
Μ"Ι\ τρα
τιροοα p μογlj ς
' Α κ ρ οδ i: κτl)�
ε:"ι σ ο δ οu
•Α οφ αλειο�ήκ11 ΤΟΜΗ ΑΣΦΑΛΕιΑ Σ
Σχ. 4.3ε.
α) Μ έ τήν τήξη τοϋ τηκτοϋ σπόει καί τό σύρμα συγκρατήσεως τοϋ i;νδει κτικοϋ δίσκου, πού πέφτει
καθώς πιέζετα ι όπό τό i;λατήρι ο. Ή δμμος τήκεται όπό τή θερμότητα τοϋ σχηματιζόμενου τόξου καί
τήν όπορροφό. "Ετσι όJΊΟψεύγεται ή �κρηξη.
 55

λής τάσεως καί άποτελοϋνται άπό τό φυσιγγιο, τή β6ση (6σφαλειοθήκη) καί τό πώ­
ιια. Τό φυσίγγιο εΤναι άπό πορσελάνη καί φέρνει στό �σωτερικό του τό τηκτό νήμα
τής άσφάλειας. Στό �να δκρο τοϋ φυσιγγίου ύπάρχει tνδεικτικ6 ( μ ι κρός δίσκος), τό
f>ποίο παύει νά συγκρατείται στή θέση του καί πέφτει μόλις λε ιώσει τό τηκτό· lΞτσι
δείχνει δτι ή άσΦάλεια κ6ηκε. Ή βάση τής άσφάλε ιας στερεώνεται στόν πίνακα
διανομής. 'Επάνω της βιδώνει τό πώμα, πού συγκρατεί στό �σωτερικό του τό φυ­
σίγγιο. Γιά νά χρησιμοποιείται ή Τδια βάση γιά περισσότερα μεγέθη φυσιγγίων (μέ
διαφορετικές όνομαστικές �ντάσεις), �πάνω στή βάση στερεώνεται, γιά κάθε μέ­
γεθος, πού ιΞχε ι διάφορες διαστάσεις, μία μήτρά προσαρμογής, ώ στε νά �πιτυγχά­
νεται ή άπαιτού μενη �παφή.
Στίς βάσε ις τών άσφαλειών βιδώνονται καί οΙ πωματοαυτ6ματοι διακ6πτες [πα­
ράγρ. 4.3(α) ] .
ΟΙ μαχαιpωτtς 6σφ6λειες (σχ. 4.3στ) χρησιμοποιούνται σέ �γκαταστάσεις με­
γάλων �ντάσεων ρεύ ματος. 'Αποτελούνται άπό κεντρι κό σώμα, πού στό �σωτερι­
κό του εϊναι τοποθετημένο τό τηκτ6 καί άπό δύο λεπίδες, πού χρησιμεύουν γιά νά
στερεώνονται σέ κατάλληλα διαμορφωμένη βάση. Οί λεπίδες άποτελοϋν καί τίς �­
παφές, άπό τίς όποίες περνά τό ρεϋ μα, δπως άκρι βώς περνά καί στούς μαχαιρω­
τούς διακόπτες. Γιά τό χει ρι σμό τους, δταν ή �γκατάσταση βρίσκεται σέ λειτουρ­
γία, χρησι μοποιούνται μονωτικές λαβίδες � ή �νσωματωμένη στήν άσφάλεια μο­
νωτική λαβή.

Σίίiμα
Μ σχαιρω-ιές; άοφάλειας;
έnαψές;
Μ ονωτική λαβή

�I ��
0 Q
·Θ ®

Σχ. 4.3στ.
α) Μαχαι ρωτή άσφόλεια. β) Μαχαιρωτή άσφόλεια μέ μονωτική λαβή.

ΟΙ κυλινδpικtς 6σφ6λειες (σχ. 4.3ζ) χρησι μοποιούνται σέ �γκαταστάσεις ύψη­

λής τάσεως καί άποτελοϋνται άπό μονωτικό κύλινδρο, πού στό �σωτερικό του το
ποθετείται τό τηκτό.

γ) Χαpακτηpιστικ6 αύτ6ματων διακοπτών κα1 6σφαλειών.

Oi αύτόματοι διακόπτες καί .οΙ άσφάλειες χαρακτηρίζονται, δπως δλΛώστε καί ι
56

άλλος r'ιλεκτρικός �ξοπλισμός, άπό τήν όνομαστική τόση καί τό όνομαστικό ρεύμα
λειτουργίας τους (όνομαστικό είναι τό χαρακτηριστικό, γιό τό όποία έχει κατα­
σκε υασθεί νό λειτουργεί κανονικό ό r'ιλεκτρικός �ξοπλισμός). "Ετσι, έΞνας αύτόμα­
τος διακόπτης π.χ. ή μιό άσφόλεια όντέχουν νά τούς διαπερνά ρεύμα έντάσε ως μέ­
Χ Ρ Ι καί τής όνομαστι κής τοι.ις έντάσεως καί γιά χρονικό διάστημα όσοδ ήποτε μεγά­
λο, χωρίς νά διακόψουν τό κύκλωμα καί χωρίς νά ύποστοϋν καμ ιά ζημιά. Τά όνομα­
στικά χαρακτηριστικά τών αύτόματων καί τώv όσφαλε ιών είναι τυποποιη μένα, πχ
ύπάρχουν αύτόματοι ιϊ όσφάλε ιες όνομαστικής έντάσεως 6, 1 Ο, 1 6, 20 Α κλπ.

Σχ. 4. 3 ζ.
Κυλινδρική όσφάλε ια ύψη λ η ς τάσεως.

Έκτός όπό τήν όνομαστική ένταση καί τήν όνομαστική τάση, οΙ αύτόματοι δια­
κόπτες καί οί άσφόλε ιες χαρακτηρίζονται καί άπό τήν ένταση διακοπής, δηλαδή ά­
πό τή μέγιστη ένταση τού ρεύ ματος, πού έχουν τήν Ι κανότητα νά διακόπτουν, χω­
ρίς vά παθαίνουν καμιά ζημιά. ΟΙ αύτόματοι διακόπτες άπό τήν άποψη αύτή διαι­
ρούνται σέ διάφορες κατηγορίες, δπως π.χ.:
Α ύτόματοι διακόπτ�ς προστασlας γραμμών φωτιστικών κυκλωμάτων οΙκιακών
iσωτ�ρικών Ιγκαταστάσ�ων. Τοποθετούνται σέ �γκαταστόσε ις κατοικιών καί γρα­
φείων καί διακόπτουν τό κύκλωμα πού προστατε ύουν μέ τό μαγνητικό τους στοι­
χείο, δταv ή ένταση τού ρεύματος φθάσει στίς 3 φορές περίπου τήν όνομαστική
τους ένταση. Ή διακοπή είναι σχεδόν άκαριαία, γίνεται σέ 0,2 sec τό άργότερο.
Α ύτόματοι προστασίας γραμμών κυκλωμάτων φωτισμού καΙ συσκ�υών βιομη­
χανικών iγκαταστάσ�ων. Διακόπτουν τό κύκλωμα δταν ή ένταση γίνει 5 φορές πε­
ρίπου μεγαλύτερη άπό τήν όνομαστική τους ένταση. Ή διακοπή γίνετα ι σέ
0,2 sec. ΟΙ αύτόματοι διακόπτες διακόπτουν τό κύκλωμα, πού προστατε ύουν καί
δταν περνούν μ ι κρότερα πολλαπλάσια τής όνομαστι κής τους �ντάσεως, άλλά ό
χρόνος διακοπής είναι μεγαλύτερος άπό 0,2 sec. Έκτός, λοιπόν, άπό τήν ένταση
διακοπής ύπάρχει καί άλλο eνα χαρακτηριστικό συνυφασμένο μέ αύτήν στούς αύ­
τόματους διακόπτες, ό χρόνος διακοπής. "Ετσι οί αύτόματοι διακόπτες χαρακτηρί­
ζονται πλήρως άπό μιά καμπύλη λε ιτουργίας (σχ. 4. 3η).
 57

240
120
-� 60
w
"" 3 l c,·
tj 10
·i�
\
\
1\
[\

·s 10 I-
ο
g
""
χ 3 �� �
2 4 5 8 10 20 40 100 ·�σω.ό
ρε υ μα

Σχ. 4.3η.
Μέσες καμπ ύ λε ς λειτουργίας αύτόματων διακοmών προστασίας γρα μ μ ών οίκιακών έγκαταστάσεων
( 1 ) βιομ ηχανικών έγκαταστάσεων (2) καί προστασίας συσκε υών καί μ ηχανών (3).

Αύτόματοι προστασίας συσκ�υών ιι μιιχανών. ΔΙακόmουν ρεύμα 8 ώς 1ο φο­

ρές μεγαλύτερο άπό τό όνο μαση κό. 'Υπάρχουν έπίσης α ύτόματο1 προστασίας ΚΙ­
νητήρων μέ θερμ ικό καί μαγνητικό στοιχείο, πού διακόmουν ρεύμα 8πλάσιο ώς
1 6πλάσιο τού όνομαστικού ρε ύματος τού α ύτομάτου.
Κατά τό βραχυ κύκλωμα, μπορεί καμιά φορά τό ρεύμα νά εiναι τόσο μεγάλο, ώ­
στε κατά τό άνοιγμα τού αύτόματου διαοοmη νά παραμείνε ι όνάμεσα στίς όνοικτές
έπαφές ήλεκτρικό τόξο· μπορεί έπίσης σέ περίmωση αύτόματων προστασίας
γραμ μών νά καταστραφεί 6 διακόmης. Γιά νά όποφύγομε αύτά, πρίν όπό τούς αύ­
τόματου<, διακόmες συνδέονται, σέ σειρά, όσφάλειες κατάλληλων όνομαστικών
έντάσεων, οί όποίες διακόmουν όσφαλώς τά μεγάλα ρεύματα βραχυκυ κλώσεως.
Αύτόματοι διαΙfόπτ�ς Ισχύος. Είναι κατασκε υασμένοι έτσι, ώστε νά μπορούν νά
διακόmουν όσφαλώς καί πολύ μεγάλα ρεύματα βραχυκυκλώσεως καί έπομένως
νά μήν όπαιτούν σύνδεση όσφαλειών πρίν όπό αύτούς. Οί αύτόματοι αύτοί, γιά νά
σβήσει τό ήλεκτρικό τόξο, πού δημιουργείται κατά τή διακοπή, έχουν τούς θαλά­
μους τόξου διαι ρεμένους μέ έλάσματα ψύξεως (οχ. 4.3θ). Τά έλάσματα αύτά διαι­
ρούν τό ήλεκρικό τόξο τής διακοπής σέ πολλά τμήματα καί όποϊονίζουν τό χώρο
τού θαλάμου (θάλαμος άποϊονισμού).
'
Γιά τή σύνδεση τού αύτομάτου στή γρα μ μ ή, ό φα ι ρούνται οί θάλαμοι όποΊΌνι­
σμού κα ί έπανατοποθετοϋνται μετά τή σύνδεση. Oi αύτόματοι ίσχύος όνομαστικού
ρε ύ ματος κάτω άπό 2 5 Α eχουν ί κανότητα νά διακόmουν ρεύμα έντάσεως τουλά­
χι στον μ έ χρι 1 500 Α Οί α ύτόματοι διακόmες ίσχύος χαρακτηρίζονται καί όπό τήν
ίσχύ διακοπής, δηλαδή τό γινόμενο τής έντάσεως διακοπής έπί τήν όνομαστική τά­
σ η . "Ετσι, σέ εναν αύτό ματο όνομαστικής τάσεως 500 V καί έντάσεως διαl<'οπής
58

Κινητή
έ:παφή .......

Σχ. 4.38.

1 500 Α. ή Ισχύς διακοπής εΊναι 500 V χ 1 500 Α = 7 50.000 VA = 7 50 kVA.

01 όσφάλε ιες χαρακτηρίζονται, δπως καί οΙ αύτόματοι, όπό μιά καμπύλη λε ι­
του ργίας (σχ. 4.3ι), πού είναι διαφορετική γιά τίς διάφορες όνομαστικές έντάσε ις.
Άπό τίς καμπύλες α ύτές λειτουργίας, φαίνεται δτι τό τηκτό τών συνηθισμένων ό­
σφαλε ι ών τήκεται (λειώνε ι ) γρήγορα (σέ χρόνο 0,2 wς 0,5 s περίπου). δταν ή �ν­
ταση τοϋ ρεύ ματος πού περνά ξεπε ράσει 3,5 φορές τήν όνομαστική �ντασή τους.
ΟΙ όσφάλε ιες αύτές καλούνται άσφάλΕΙΕ{ ταχΕΙας τήξΕως.
b
100

-� I ��10 I I\\ I

li 1 \ \ \ .\
c
�1
20 \ \ \ ι\\1\\\
Ul
10

�'-\��\�\
3
.. 5

-\--�-\�\
""
' F" 2 - -�
1 ..,. .. ..,. > ...
\ \1 \ \ ,,
., α
;;
?

... Q5
_g&. ·.!:! 0.2 -�- �--\'�\�.\ �\\��
--- �"'JO'
χ :;}-
...
01
ο .,.. 'V

1\ \.' '\.
\ \ \. \. \.. ' �· �
��
... 005
� 0.02
' ' � � λ'-
' '- 1"-.. � "....� .. ��
<I ο.οι

' t--. 1'-ο.'-.: ,...... ��;:,....

0.005
0.002
...... ..... 1'-.. � �
500 1000 2000 JlXIO 10000 20000 5QOOO 1110000
0.001
2 5 10 20 50 100 200

Ρε\ίμα σέ Α (ένδ.τιμή)

Σχ. 4.3ι.
Άσφόλειες ταχεiας τήξεως.

Παρέχουν πλήρη προστασία στούς άγωγούς τών γραμ μών στίς όποίες τοποθε­
rοϋνται, άλλά διακόπτουν τό κύκλωμα σέ κάθε περίπτωση ύπερεντάσεως, �στω
<αί στιγμιαίας. "Ετσι, σέ πε ριπτώσε ις στιγμ ιαίων ύπερεντάσεων ή παροδικών ύ­
,ερφορτίσεων, τό κύκλωμα διακόπτεται χωρίς νά κινδυνεύουν ol άγωγοί, πού μέ
rόν τρόπο αύτόν δέν άξιοποιοϋνται πλήρως. Στίς περιπτώσε ις, λοιπόν, πού άναμέ­
ιονται ύπερεντάσε ις αύτοϋ τοϋ είδους (π.χ. ρεύματα έκκινήσεως ήλεκτροκινητή -
 59

ρων), χρησι μοποιούνται όσφάλε ιες μιδς όλλης κατηγορίας, πού καλούνται άσφά
λειες βραδείας τήξεως. Διακόπτουν τό κύκλωμα μόνο, δταν ή διάρκεια τής ύπερεν
τάσεως ή τό ϋ ψος τής έντάσεως τού ρεύ ματος θέσουν σέ κίνδυνο τή μόνωση τt.JJ\
άγωγών (σχ. 4.3ια). Χρησιμοποιούνται, μεταξύ όλλων, σέ κυκλώ ματα πού προστα
τεύονται άπό μ ι κροαυτόματους ή αύτόματους προστασίας κινητήρων, δπως άνα­
φέραμε προηγου μένως, (προτασσ6μενες άσφάλειες). Χρησι μοποιούνται έπίσης
γιά τήν προστασία κυ κλωμάτων κινητήρων καί γιά τήν άσφάλιση τής παροχετεύ­
σεως (άσφάλειες μετρητή). ΝΕτσι όποφεύγονται όνωμαλίες πού προκαλούνται όπό
συχνές όχρηστες τήξεις.

Vl
3
....
ω
· F"
μ tS
\ \ \ \\1\'1: ι \\
Vl μ ι
ο "'
> ω
-ο ,<.

χ f}
a. - o

�
μ

<]

Σχ. 4.3ια.
Άσφάλειες · βραδείας τ ήξεως.

Δ ιά
γιά
ι«i
μ ρο τ
τω1ετ
6Α
ς _ ης
έπαφης ""-
"<· .,
�
Λ'>' -

"' '""'- γυ'J.

.

<;: Δ άμε10 Α ς
ι τρο τ τ
l\ς μή ρας

Σχ. 4.3ιβ.

Τά μεγέθη τών βάσεων τών όσφαλε ιών εΤναι τυποποιη μένα. ΝΕτσι, γιά τίς συνη-
3ισμένες άσφάλε ιες όνομαστι κής τάσεως 500 V, κατασκευάζονται βάσε ις 25, 63,
1 00 καί 2 00 Α. Σέ κάθε βάση εΤναι δυνατόν έπομένως νά χρησι μοποιηθούν φυ-
 60

σίγγια διαφορετι κής όνομαστι κής έντάσεως. Γιά νά όποφεύγεται, ή κατά λάθος ιϊ
:όπό όμέλεια χρησι μοποίηση φυσιγγίων όνομαστι κού ρεύ ματος μεγαλύτερου όπό
·αύτό πού έπι βάλλεται γιά τήν προστασία τής γραμμ ής, τά κάτω ό κρα τών φυσιγ­
\γίων έχουν γιά κάθε όνομαστική ένταση διαφορετι κ ή διά μετρο (σχ. 4.3ιβ). Γιά κά­
�θε διά μετρο λοιπόν, τοποθετείται μέσα στή βάση όντίστοιχη μ ήτρα προσαρ μογής.
'Έτσι δέν εiναι δυνατόν νά γίνει έπαφή μέ φυσίγγιο μ εγαλύτε ρου όνομαστικού
ρεύ ματος, γιατί τό όκρο του πρός τή βάση δέν θά πε ρνά άπό τή μ ήτρα.

4. 4 'Όργανα μετρήσεως. ένδεικτι κές λυχν ίες.

' Επάνω στούς πίνακες διανομής τοποθετούνται σέ όρισμένες περιmώσε ις καί

διάφορα όργανα μετρήσεως, πού χρησι μεύουν γιά τόν έλεγχο καί παρακολούθηση
τής λειτουργίας τών μ ηχανών ιϊ συσκε υών, πού συνδέονται στά κυ κλώ ματα πού ά­
ναχωρούν όπό τόν πίνακα. Τά πιό συνηθισμένα όπό τά όργανα αύτά εiναι : τά βολ ­
τόμΕτρα καί τά άμπερόμΕτρα. Μέ αύτά έλέγχομε όρισμένα ήλεκτροκίνητα μ ηχανή­
ματα, γιά τά όποία εiναι όπαραίτητο νά γνωρίζομε κάθε στιγμή τήν τάση μέ τήν ό­
ποία λειτουργούν καί τήν ένταση ιϊ τήν ίσχύ (βαττόμΕτρα) πού όπορροφοϋν. Στούς
πίνα κες τοποθετούνται έπίσης καί μΕτρητΕς ήλεκτρικής ΕVΕργειας, δταν οί πίνακες
αύτοί όποτελοϋν uποπίνα κες γιά τήν έξυπηρέτηση ίδιαίτερων όνεξάρτητων χώ­
ρων, στούς όποίους θέλομε νά γνωρίζομε πόση ήλε κτρι κ ή ένέργε ια καταναλίσκε­
τα ι .
'Όταν δέν χρησι μοποιούνται όργανα έπάνω στούς πίνακες διανομ ής, εiναι δυνα­
τόν νά τοποθετηθούν ένδεικτικΕς λυχνίες. Αύτές συνδέονται παράλληλα μέ τήν
κατανάλωση, σέ κάθε κύκλωμα πού όναχωρεί όπό τόν πίνακα μετά τούς δια κόmες
καί τίς όσφάλε ιες. 01 λυχνίες φωτοβολούν, δταν τό κύκλωμα συνδέεται μέ τήν
τροφοδότηση καί δε ίχνε ι έτσι, πότε ί:Ξνα κύ κλω μα βρίσκεται σέ τάση (εiναι συνδε­
μένο μέ τήν τροφοδότηση) καί πότε όχι .

4.5 ' Ερωτήσε ις.

1 . Ποιός εΤνοι ό προορισμός τών πινάκων διανομής;
2. Ποιές εΤναι οί δευτερεύουσες γρα μ μές μ ιός Ε . Η . Ε . ;
3. Σέ ποιές περιmώσεις τοποθετούνται ύ ποπίνακες καί όπά πού τροφοδοτούντα ι ;
4 . ΟΙ πίνακες φωτισμού εΤναι μονοφασικοί ή τριφασικοί;
5 . Ποιά εΤναι τά πλεονεκτήματα τών κλειστών πινάκων;
6. Πώς εΤναι κατασκευασμένοι οί χυτοσιδερένιοι στεγανοί πίνα κες διανομής;
7. Πώς εΤναι κατασκευασμένοι οί δια κόmες τύπου Βάλτε ρ;
8 . Γιατί οί δια κόmες κατασκευάζονται γενικά μέ σύστημα άπότομης διακοπής;
9. Σέ τί ύπερτερούν οΙ διακόmες τύπου « Π άκκο)) όπά τούς άλλους δια κόmες;
1 Ο . Π ε ριγράψετε τόν τρόπο λειτουργίας τών διακοmών μέ κουμπιά.
1 1 . ' Ε ξηγήσετε τή λειτου ργία τών δια κοmών μέ κουμπιά κάνοντας καί τή σχετική συνδεσμολογία.
1 2 . Ποιά εί'δη α ύτόματων διακοmών έΞχομε; 'Αναφέρετε παραδείγματα.
1 3 . ΟΙ αύτόματοι διακόπτες προστασίας περιλαμβάνουν θερμικό ή μαγνητικό στοιχείο;
1 4. Ποιά εΤναι τά χαρακτηριστικά: α) ένός αύτόματου διακόmη προστασίας γρα μ μ ών οΙκιακών έγκα-
ταστάσεων καί β) ένός αύτόματου προστασίας γρα μ μών βιομ ηχανικών έγκαταστάσεων;
1 5 . Π όσα εί'δη άσφαλειών eχομε;
1 6 . Σέ ποιές περιmώσεις χρησιμοποιούμε τίς προτασσόμενες όσφάλειες;
1 7 . Ποιά εΤναι ή διαφορά μεταξύ όσφαλειών ταχείας τήξεως καί όσφαλειών βραδείας τήξεως; Σέ
ποιές περιmώσεις χρησιμοποιούμε όσφάλε ιες βραδείας τήξεως;
1 8 . Ποιός εΤναι ό ρόλος τής μ ήτρας προσαρμογής τών άσφαλειών;
1 9 . Σέ ποιές περιmώσεις τοποθετούνται έπάνω στούς πίνακες διανομής μετρητές ένέργειας;
 ΚΕΦΑΛΑ Ι Ο ΠΕ Μ ΠΤΟ

Ρ ΕΥΜΑΤΟΔΟΤΕΣ ΚΑΙ Ρ ΕΥΜΑΤΟΛ Η ΠΠΣ, ΔΙΑΚΟ ΠΠΣ,

Λ Ο Ι Π Α ΕΞΑΡΤ Η Μ ΑΤΑ, ΣΥΣ Κ ΕΥΕΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ

5.1 Ρευματοδότες καί ρευμ ατολήπτες.

Άπό τόν πίνακα διανομής άναχω ρούν οί ήλεκτρικοί άγωγοί τών διάφορων κυ­
κλωμάτων δια κλαδώσεως, είτε μέ μορφή μονωμένων συρμάτων μέσα σέ ήλε­
κτρικούς σωλήνες, είτε μέ μορφή καλωδίων, πού τοποθετούνται χωνευτά ι'\ όρατά
κατά μ fi κος τών τοίχων καί όροφών ι'\, άκόμα, κάτω άπό τό δάπεδο. Οί άγωγοί αύ­
τοί καταλήγουν σέ διάφορα σημεία ρε υ ματοληψίας, άπό δπου τροφοδοτούνται οί
διάφορες ήλε κτρι κές καταναλώσε ις ( ήλεκτρικές συσκε υές ι'\ μ ηχανές).
Ό πιό συνηθ ισμένος τρόπος ρευ ματοληψίας, πού έφαρμόζεται κυ ρίως γιά τήν
τροφοδότηση φορητών ήλεκτρικών συσκε υών, εiναι ή χρησιμοποίηση ρευ ματο­
δοτών (πριζών). Γιά νά πραγματοποι ηθεί ή τροφοδότηση, άπαιτείται eνας ρευμα­
τολήπτης (φίς), πού συνδέεται στό aκρο εϋκαμmου καλωδίου, μέσω τού όποίου
τροφοδοτείται ή συσκε υ ή . Ό ρε υ ματολήmης φέρνει δύο ι'\ τρία βύσματα (περό­
νες), πού ε ίσάγονται σέ άντίστοιχες ύποδοχΕς τού ρευ ματοδότη (σχ. 5 . 1 α). Στά
τρία βύσματα τού ρε υματολήmη συνδέονται ό άγωγός φάσεως, ό ούδέτερος άγω­
γός καί ό άγωγός προστασίας τού ε ϋ καμmου καλωδίου. Στίς ύποδοχές πάλι τού
ρε υ ματοδότη, πού στε ρεώνεται στόν τοίχο, γίνεται ή σύνδεση τών άντίστοιχων
τριών άγωγών τής σταθερής ήλε κτρι κής έγκαταστάσεως. 'Υπάρχουν δμως καί
ρευματοδότες - ρευ ματολήmες, δπου ή σύνδεση τού άγωγού προστασίας εϋκαμ­
πτου καλωδίου καί σταθερής έγκαταστάσεως, γίνεται μέ τή βοήθεια ε ίδικών έπα­
φών (σχ. 5 . 1 α) καί δχι βυ σμάτων. Αύτοί καλούνται ρευματοδότες ι'\ ρευματολήπτες
σούκο (Schuko: όπό τίς γε ρμανικές λέξεις Schutz Kontskt, πού σημαίνουν: έπαφή
προστασίας) .
Στούς ρε υματοδότες καί τούς ρευ ματολήmες οί μεταλλικές ύποδοχές καί τά με­
ταλλι κά βύσματα μαζί μέ τούς άκροδέ κτες συνδέσεως τών ήλεκτρικών άγωγών εi­
ναι στερεω μένα έπάνω σέ μονωτικό σώ μα (όπό βακελίτη ι'\ πλαστικό ύλικό).
Οί ρε υ ματοδότες κατασκε υάζονται χωνευτοί (σχ. 5 . 1 α) ι'\ έξωτε ρικοί (σχ. 5 . 1 β ) .
Οί χωνευτοί τοποθετο ύνται, δπως θ ά δούμε στό Κεφάλαιο 6, μέσα σ έ ε ίδικό έν­
τοιχισμένο κουτί. Οί χωνευτοί καί οί έξωτε ρι κοί ρευ ματοδότες κατασκευάζοντα ι ά­
πλοί ι'\ στεγανοί, γιά έγκατάσταση μέσα σέ ύγρούς χώρους. Εiναι δυνατόν νά ε­
χουν έμπρόσθ ιο έλατηριωτό κάλυμμα (σχ. 5 . 1 β).
Έ κτός άπό τούς ρευ ματοδότες, στούς όποίους συνδέεται eνας ρε υ ματολήmης,
ύπάρχουν καί πολλαπλοί ρευματοδότες. Σέ αύτούς μπορούν νά συνδεθούν περισ­
σότε ροι άπό eνας ρευ ματολήmες (σχ. 5 . 1 γ). ' Επίσης ύπάρχουν ρευματοδότες μΕ
62

@) ®

® Θ
Σχ. 5.1 α.
J) Τριπολικός ρευματοδότης. β) Τριπολικός ρευματοδότης εύθεiας διατόξεως. γ) Ρευματοδότης σοϋ­
κο. δ) Τριπολικός ρευματολήπτης τριγωνικής διατόξεως. ε) Τριπολικός ρευματολήπτης εύθείας διατό­
ξεως. στ) Ρευματολήπτης σοϋκο.

Σχ. 5.1 β.
α) Τριπολικός ρευματοδότης. β) Ρευματοδότης σοϋκο. γ) Στεγανοί ρευματοδότες.
 63

διακ6πτη ( σχ. 5 . 1 δ), pΕυματοδ6τΕς μΙ άσφάλΕια (σχ. 5 . 1 ε), συγκΕντpικοl pΕυματο­

δ6τΕς (σχ. 5 . 1 ε) κλπ., οΙ όποίοι προορίζονται γιό διάφορες �φαρμογές.
Γιά τή σύνδεση τριφασι κών μ ηχανών ή καί συσκευών ύπάρχουν τριφασικοί
ρευ ματοδότες καί ρευματολήπτες (σχ. 5 . 1 στ) πολλών εΙδών. Χρησι μοποιούνται
κυρίως σέ Ε . Η . Ε. βιοτεχνιών καί βιομ ηχανιών. -Εχουν συνήθως τέσσερα βύσματα,
τρία γιά τή σύνδεση τών τριών άγωγών φάσεων καί �να γιό τή σύνδεση τοϋ άγω­
γοϋ προστασίας.

Σχ. 5.1 y. Σχ. 5.1 6.

®
Συγκ εντρι�t� ψ ί ς;

Σχ. 5.1 ε.
α ) Ρ ε υ μ ατοδ ότε ς μέ ό σφάλεια . β ) Σ υγ κ εντρικο ί ρε υ μ ατοδ ότ ε ς.

Τρ ιψασικciς ρευμeιτσδοτης
ρευματολ,ιπτ'Υ!ς
βιομηχανικι:>ϋ τύπου

Σχ. 5.1 στ.

C.4

Τέλος, ύπάρχουν καί οΙ πολλαπλοί ρΕυματολήπτΕς (πολλαπλό φίς ή ταύ), πού

χρησι μεύουν γιά τήν ταυτόχρονη σύνδεση πολλών ρευματοληmών aτόν ίδιο ρευ­
ματοδότη (σχ. 5 . 1 ζ). Ή χρησι μοποίησή τους πρέπει νά γίνεται μέ προσοχή, γιατί
εΤναι δυνατόν νά συνδεθούν μέσω αύτών πολλές συσκε υές aτόν ίδιο ρευματοδό­
τη, μέ κίνδυνο νά ύπερφορτισθεί ή γραμ μ ή .
Ο Ι ρευματοδότε ς χαρακτηρίζονται όπό τήν όνομαστική τους τάση καί τήν όνο­
μαστι κή τους ένταση. ΟΙ τυποποι η μένες όνομαστικές τάσε ις εΤναι : 2 50, 3 8 0, 500
καί 7 50 ν, ένώ οΙ τυποποιημένες όνομαστικές έντάσε ις εΤναι : 6, 1 Ο, 1 5, 2 5, 60 καί
1 00 Α.

Διπολικός
πn λλαπλbς
ρcυ ματολ�τιτ..., ς Σχ. 5.1 η.

Σχ. 5.1 ζ. Σχ. 5.1 θ.

Σέ οίκιακές Ε. Η . Ε. οΙ ρευματοδότες καί οΙ ρευματολήmες εfναι 1 Ο Α. 2 5 0 ν ή

1 5 Α, 2 50 ν. Γιά νά έπιτυγχάνεται καλύτε ρη έπαφή μεταξύ βυσμάτων καί όντίστοι­
χων ύποδοχών, τά βύ σματα έχουν μιά σχισμή, δπως δείχνει τό σχήμα 5 . 1 η, πο ύ τά
κάνει έλατηριωτά. Σέ νεώτερη κατασκε υ ή δμως, τά βύσματα δέν έχουν σχισμή καί
εfναι έλατη ριωτές οΙ ύποδοχές τού ρευ ματοδότη. Ή κατασκε υ ή αύτή πλεονε κτεί
ώς πρός τήν προηγού μενη, γιατί οί ύποδοχές σχηματίζουν καλύτερο καί έλαστι κό­
τερο έλατήριο όπό τά βύ σματα μέ σχισμή. 'Επί πλέον τά βύσματα χωρίς σχισμή έ­
χουν μεγαλύτερη όντοχή . Γιά νά έπιτευχθεί καλύτε ρη έπαφή, σέ όρι σμένες χώρες
( 'Αμερική) κατασκε υάζονται καί ρευματοδότες - ρευ ματολήmες μέ ύποδοχές καί
βύσματα γωνιακής ή καί όρθογώνιας διατομής (σχ. 5 . Ί θ).
Oi ρευ ματολήmες κατασκε υάζονται έτσι, wστε νά εfναι όδύνατη ή είσαγωγή
βυσμάτων σέ ρε υματοδότε ς μεγαλύτερης όνομαστι κής έντάσεως. Αύτό έπι βάλλε­
ται γιά νά μήν εΤναι δυνατό νά συνδεθεί ατό ρευματοδότη συσκευή, πού άπορρο­
φά ένταση ρεύματος μ ι κρότερη όπό τήν ένταση γιά τήν όποία έχε ι ύπολογισθεί τό
όργανο προστασίας τής γραμμής πού καταλήγε ι ατό ρευματοδότη. Έτσι, δέν ύ­
πάρχει κίνδυνος τό καλώδιο μεταξύ ρευ ματολήmη καί συσκε υής νά παραμείνει
χωρίς προστασία. Δέν εfναι δυνατόν, έπίσης, νά έφαρμόσουν βύσματα ρε υ ματολή­
mη στίς ύποδοχές ρευματοδότη μι κρότερης όνομαστικής έντάσεως. "Ετσι όπο­
φεύγοντα ι άσκοπες τήξεις όσφαλε ιών, πού θά συνέβαιναν μέ τή σύνδεση κατανα-
 65

λώσεων μεγάλης άπορροφο ύ μενης έντάσεως, άντίστο ιχης πρός τήν όνομαστική
ενταση τοϋ ρευ ματολήmη.
Δέν έφαρμόζουν, έπίσης, οί ρευ ματολήmες μέ ρευ ματοδότες μεγαλύτερης όνο­
μαστικής τάσεως, γιατί διαφορετικά θά ύπήρχε κίνδυνος, άπό λάθος, νά βρεθοϋν
οί συνδε όμενες συσκευές σέ μεγαλύτε ρη τάση καί νά καταστραφούν.
Τέλος, οί τριφασικοί ρευ ματολήπτες είνα ι κατασκευασμένοι, έτσι πού νά μπαί­
νουν στο ύς τριφασικούς ρευ ματοδότες κατά eνα μόνο τρόπο. 'Έτσι, δέν είναι δυ­
νατόν νά γίνει έναλλαγή (άντιστροφή) τwν πόλων, πού θά είχε ώς άποτέλεσμα τήν
άναστροφή τής φοράς περιστροφής τwν τριφασικwν κινητήρων.
Κατά το ύς ' Ελληνι κούς Κανονισμο ύς, Ε. Η. Ε., δλοι οί ρευ ματοδότες πρέπε ι νά εί­
ναι έφοδιασμένοι μέ έπαφή η ύποδοχή προστασίας καί νά είναι κατάλληλοι γιά νά
δέχονται έκτός άπό τούς ρευ ματοδότες μέ έπαφή η βύσμα προστασίας καί τούς δι­
πολικούς ρευ ματοδότες (χωρίς έπαφή προστασίας). Μέ αύτούς έφοδιάζονται οί
συσκε υές καταναλώσεως πού δέν άπαιτείτα ι νά προστατε ύονται μ έ άγωγό προ­
στασίας.
Οί ρε υματοδότες - ρευματολήmες είναι έτσι κατασκε υασμένοι, wστε κατά τήν
ε ίσαγωγή το ϋ ρευματολήmη μέσα στό ρευ ματοδότη νά πραγματοποι είται πρwτα ή
έπαφή προστασίας καί ϋστερα ή έπαφή τwν άλλων βυσμάτων. Κατά τήν έξαγωγή,
επομένως, τοϋ ρευ ματολήmη θά όποχωρίζονται πρwτα τά βύσματα τwν ρευ ματο­
φόρων όγωγwν καί ϋστερα ή έπαφή προστασίας. (Στούς ρευματολήmες μέ βύσμα
προστασίας π.χ., αύτό έπιτυγχάνετα ι μέ βύσμα, πο ύ κατασκε υάζεται λίγο μακρύτε­
ρο άπό τά λοιπά βύσματα). Μέ τόν τρόπο αύτό παρέχεται προστασία σέ δλη τή
διά ρκεια, πο ύ ή συσκευή καταναλώσεως βρίσκεται ύπό τάση. Γιά λόγους όσφά­
λειας, πάλι, τό μονωτι κό πε ρίβλημα τwν ρευ ματοδοτwν πρέπει νά είναι έτσι κατα­
σκευασμένο, wστε νά άποκλείετα ι : α) Ή έπαφή μέ τά βύσματα τοϋ ρευ ματολήmη,
οταν αύτά iΞχουν άρχίσει νά εiσέ ρχοντα ι μέσα στίς ύποδοχές τοϋ ρευματοδότη καί
β) μέ τό eνα άπό τά βύσματα, δταν τό άλλο βρίσκεται σέ έπαφή μέ ύποδοχή τοϋ
ρευματοδότη (σχ. 5 . 1 ι). ' Επίσης, γιά λόγους όσφάλε ιας, σέ όρισμένες έγκαταστά-

•Ατtαγορεuμ,ένη
κα τασ'Κ.Ε1ιlη
Σχ. 5. 1 ι. Σχ. 5.1 ια.

σε ις \τάσεως λειτουργίας μεγαλύτερης άπό 2 5 0 V η σέ χώρους πού ύπόκε ινται σέ

έκρήξεις) έπιβόλλεται ή χρησι μοποίηση ρευματοδοτwν μέ μηχανισμό μανδαλώ­
σ�ως καί διακόmη. Σέ αύτούς ή έξαγωγή καί ή είσαγωγή τοϋ ρευματολήmη γίνε­
ται τότε μόνο, δταν ό διακόmης διακόψει προηγοι• uένως τό κύκλωμα καί eέσει τό
ρευ ματοδότη έκτός τάσεως ( σχ. 5. 1 ια).
66

5.2 Διακόmες τorxou.

ΟΙ διακ6πτΕς τοfχου χρησι με ύουν κατά κανόνα γιά τόν έλεγχο τού φωτισμού
τών διαφόρων χώρων. Τοποθετούνται είτε χωνΕυτοί είτε iξωτΕρικοί άνάλογα μέ
τό είδος τrϊς σταθερής ήλεκτρικrϊς έγκαταστάσεως (σχ. 5.2α) καί διακρίνονται σέ
κοινούς, γιά ξηρούς χώρους καί στΕγανούς, γιά ύγρούς χώρους.
ΟΙ διακόmες τοίχου είναι συνήθως πΕριστροφικοί, μt άνατρΕπ6μΕνο μοχλίσκο
(διακόmες τάμπλΕρ) ιϊ μέ πλήκτρο (σχ. 5.2α). 'Υπάρχουν, έπίσης, διακόmες μέ
κουμπl πιtσΕως (διακόmες κλιμακοστασίων, κουδουνιών κλπ.) ιϊ τραβηκτοί (διακό­
mες ύπνοδωματίων, κουδουνιών κλπ.) (σχ. 5.2 β).

·Ε�ωτε ρικοi

Π ερ ιστροφι"ΜΟί

τάμttλερ

Θ .
.

Π ε ριστροφ ιχό ς; ® Πλήκτρου

Σχ. 5.2α.
α) Κοινοί διακόπτες τοίχου. β) Στεγανοί διακόπτες τοίχου.
 67

Στέλεχος τοϊί διακότιτ11

Σχ. 5.2β.
α) Διακόmης μέ κουμπί πιέσεως. β) Τραβηκτοί διακόmες.

'Ανάλογα μέ τή χρήση ύπάρχουν τά έξής είδη διακοπτών τοίχου :

α) "Απλοί διακόπτΕς. 'Ανοίγομε καί κλείναμε .eνα κύκλωμα φωτισμού μέ eνα rϊ
περισσότερα φωτιστικά ση μεία.
β) ΔιακόπτΕς διαδοχής (κομμιτατΕρ). Έλέγχομε δύο φωτιστικά ση μεία η δύο ό­
μάδες φωτιστικών σημείων.
'Έτσι, μπορούμε νά όνάβομε πρώτα τή μιά όμάδα μόνο, ϋστερα ( μέ δε ύτερη πε­
ριστροφή τού διακόπτη) τίς δύο όμάδες μαζί καί τέλος ( μέ τρίτη περιστροφή), τή
δεύτερη όμάδα μόνο.
γ) ΔιακόπτΕς Εναλλαγής (άλλΕ - pΕτούρ). Έλέγχο με (όνάβομε καί σβήνομε) τό ί­
διο φωτιστικό σημείο rϊ όμάδα φωτιστικών σημείων όπό διάφορες θέσεις ένός με­
γάλου χώρου (π.χ. διαδρόμου, κλιμακοστασίου κλπ.) . Οί διακόπτες έναλλαγής το­
ποθετούντα ι, έπομένως, σέ δύο τουλάχιστον θέσεις. 'Όταν θέλομε νά έλέγχομε
ενα φωτιστικό ση μείο όπό πε ρισσότερες θέσεις, τοποθετούμε, έκτός όπό τούς
δύο όκραίους διακόπτες έναλλαγής καί άλλους διακόπτες, πού καλούνται ε ίδικότε­
ρα ΕνδιάμΕσοι Εναλλαγής;. σέ διάφορες θέσε ις μεταξύ τών δύο όκραίων θέσεων.
'Όλοι αύτοί οί δια κόπτες, δπως είδαμε καί στήν παράγραφο 4. 1 , διακόπτουν κα­
τά κανόνα μόνο τόν όγωγό φάσεως.
Οί συνηθισμένοι διακόπτες τοίχου κατασκευάζονται γιά όνομαστική τάση
2 50 V καί όνομαστική ένταση τουλάχιστον 6 Α. 'Όταν χρησι μοποιούνται γιά κυ­
κλώματα λαμπτήρων φθορισμού, πρέπει νά eχουν όνομαστικό ρε ύμα τουλάχιστον
1 Ο Α. Οί διακόπτες τάμπλερ rϊ πλήκτρου κατασκευάζονται σχεδόν όποκλειστικά γιά
όνομαστικό ρε ύμα 1 Ο Α.

5. 3 Λοιπό έξαρτήματα.

Έκτός όπό τούς ρευματοδότες - ρε υματολήπτες καί τούς διακόπτες τοίχου, ύ­

πάρχουν καί πολλά άλλα έξαρτήματα, πού χρησι μεύουν, έπίσης, γιά τή λειτου ργία
τής Ε . Η . Ε . Τά πιό συνηθισμένα όπό αύτά είναι :
1 ) Ο ί λυχνιολαβΕς (ντουi1. Χρησι μεύουν γιά νά στερεώνουν τούς λαμπτήρες
φωτισμού καί νά τούς τροφοδοτούν μέσω τών τροφοδοτικών όγωγών (σειρίδων)
μέ ρεύ μα άπό τή σταθερή ήλεκτρική έγκατόσταση, δπως δείχνει τό σχήμα 5.3α.
Ύπόρχουν διόφορα εϊδη λυχνιολαβών άνόλογα μέ τό είδος τού λαμmήρα, γιό
τόν όποίο προορίζονται (λαμmήρες πυ ρακτώσεως, λαμmήρες φθορισμού κλπ.) καί
τήν κατασκε υή τους (βιδωτοί λαμmήρες, λαμmήρες μπαγιονέτ).

Θ ®
Σχ. 5.3α.
α) Β ιδωτός λαμmήρας. β) Λαμmήρας μπαγιονέτ. 1 ) Τροφοδοτικοί όγωγοί. 2) Σπείρωμα. 3) Π ροστα­
τευτικοί δακτύλιοι. 4) ' Εγκοπή στερεώσεως λαμmήρα μπάγιονέτ.

Δ ι ακόπ't'ης

Ρεuμα't

Σχ. 5.3β.

Ύπόρχουν έπίσης, οΙ συνδυασμοί λυχνιολαβών μέ ρευματοδότη ι'\ μέ δια κόmη

(σχ. 5.3β). Ό συνδυασμός λυχνιολαβής μέ ρευ ματοδότη έπιτρέπεται άπό τούς ' Ελ­
ληνικούς Κανονισμούς Ε . Η . Ε. γιό πε ριορισμένη μόνο χρήση. 'Απαγορεύεται τε­
λείως άπό τούς Κανονισμούς δλλων χωρών (π.χ. Γε ρμανικούς Κανονισμούς), γιατί
εΤναι δυνατόν νό συνδεθεί σέ αύτόν συσκε υή μεγόλης fσχύος καί ή άπορροφούμε­
νη �ντασή της νό ύπερφορτίσει τή σειρίδα.
ΟΙ λυχνιολαβές κατασκευόζονται εϊτε όλόκληρες άπό μονωτικό ύλικό (βακελί­
της, πλαστικό) εϊτε έξωτε ρικό άπό μέταλλο, πού �χε ι έσωτερικό μονωτικό διαχωρι­
στικό στοιχεία άπό τό μεταλλικό σέ τόση στοιχεία. Γιό λόγους άσφόλειας, οί λυ­
χνιολαβές κατασκε υόζονται �τσι, wστε νό παρέχεται προστασία σέ περίmωση έ­
παφης άπό αύτόν πού χειρίζεται τή λυχνιολαβή μέ τό στοιχεία πού έχουν τόση (σχ.
5. 3γ).

Στό σχήμα 5.3α φαίνεται παλιότt:ρη κατασκευή τών λυχνιολαβών. Σέ αύτήν ή προσται.ιiα γινόταν
μέ προστατευτικό uονωτικό δακτύλιο, πού δμως δέν ή ταν όρκετή, γιατί δταν �σπαζε ι; χανόταν ό
 69

Μεταλλι-κό
περίβλημα

ι ··�
j \

Λυχνιολαβι\ lιττό •Η κοχλιωτή βaση (κάλυκας)

μονωτικό όλικό τqiί λαμπτήρα βρiσκεται 'Η κοχλιωτ-ι\ �ιiση (κάλ\ΙΙΙάι;)
σε τάση μόνο οταν έλ� ει τοiί λαμτtτ-ι\ρα βρίσκεται
σέ έτταφη μ& τό έλασμα α σέ τάση

Σχ. 5.3y. Σχ. 5.36.

Λυχνιολαβές μέ προστασία σέ περίmωση έπαφής. Λυχνιολαβή χωρίς προστασία
γιά περίmωση έπαφής.

δακτύλιος, ύπήρχε κίνδυνος νά �Ξλθει σέ έπαφή τό μεταλλικό σπείρωμα τής λυχνιολαβής μέ τό έξωτε­
ρικό μεταλλικό περίβλημα καί νά τό θέσει σέ τάση. Στήν κατασκευή αύτή ίΊταν έπίσης δυνατόν νά έλ­
θουν σέ έπαφή τά δάκτυλα, καθώς θά βίδωναν � θά ξεβίδωναν τό λαμmήρα, μέ τήν κοχλιωτή βάση
του, δταν ή βάση βρισκόταν σέ έπαφή μέ τό σέ τάση κοχλιωτό μέρος τής λυχνιολαβής (σχ. 5.3δ).

ΟΙ λυχνιολαβές γιά λαμπτήρες πυ ρακτώσεως (παράγρ. 5.4), δπως όναφέραμε

καί προηγουμένως, κατασκευάζονται: Γιά τή σύνδεση λαμπτήρων μέ κοχλιωτή βά­
ση, όπότε έχουν καί αύτές όντίστοιχο κοχλιωτό μέρος ιϊ γιά τή σύνδεση λαμπτή­
ρων μέ βάση τύπου ξιφολόγχης (μπαγιονiτ), όπότε έχουν κατάλληλες έγκοπές γιά
τή σύ μπλεξη τών λαμπτήρων αύτών (σχ. 5.3α).

�άση στηρίgεως ντουί

λαμπτήρας ψ�οριομο\ί
Εiδικά ντου· ί·
λαμπτήρων ψ�ορισμο:U

Σχ. 5.3ε.
1 ) Σημεία στηρίξεως καί ήλεκτρικής έπαφής τοϋ λαμ τirήρα φθορισμού. 2) 'Υποδοχή τοποθετήσεως
στάρτερ.

ΟΙ λυχνιολαβές γιά λαμπτήρες φθορισμού (παράγρ. 5.4) όποτελοϋνται όπό δ ύ ο

μέρη, �να γιά κάθε άκρο τοϋ λαμπτήρα ( σχ . 5.3ε), πού στηρίζονται έπάνω σ έ κοινiΊ
βάση. Μέσα σέ αύτή τή βάση τοποθετείται καί ή όπαιτού μενη ήλε κτρική συρμά­
τωση μέ τό όπαραίτητο κιβώτιο ζεύξεως [παράγρ. 5.4(4)] . Άπό τή βάση αύτή
70

βγαίνουν τά άκρα τών δύο άγωγών τροφοδοτήσεως τού λαμπτήρα άπό τή σταθε­
�ή ήλεκτρική έγκατάσταση.
01 λυχνιολαβές λαμπτήρων πυρακτώσεως κατασκευάζονται σέ διάφορα μεγέ­
θη, wστε νά συνδέουν λαμπτήρες μέ βάσε ις άνάλογων μεγεθών. "Ετσι ο1 λυχνιο­
λ.αβές μέ κοχλιωτή βάση (λυχνιολαβές "Έντισον) κατασκε υάζονται σέ τρία μεγέθη:
Γό κανονικ6, γιά τούς συνηθισμένους λαμπτήρες, τό μινι6ν γιά λαμπτήρες μ ι κρού
Jεγέθους καί τό γολιάθ γιά μεγάλους λαμπτήρες.
01 λυχνιολαβές κατασκευάζονται γιά όνομαστική τάση τουλάχιστον 2 5 0 V. άλ­
λ.ά ο1 συνδυασμοί λυχνιολαβών μέ διακόπτη δέν κατασκε υάζονται γιά μεγαλύτερη
όνομαστική τάση. 01 συνδυασμοί αύτοί δέν παρουσιάζουν τήν άσφάλε ια, πού πα­
ρουσιάζουν ο1 όπλές λυχνιολαβές, γι" αύτό καί ή χρησιμοποίησή τους πρέπει νά εί­
ναι κατά τό δυνατόν περιορισμένη.
2) 01 άκροδiκτΕς συνδiσΕως συσκΕυών καταναλώσΕως. Χρησι μεύουν γιά τή
μόνιμη σύνδεση τών συσκε υών καταναλώσεως ή τών μ ηχανών μέ τή σταθερή ή­
λε κτρική έγκατάσταση (σχ. 5.3στ).

Σχ. 5.3στ. Σχ. 5.3ζ.

01 άκροδέκτες συνδέσεως συσκε υών τοποθετούνται στούς τοίχους (χωνευτοί)

)πως καί ο1 ρευματοδότες καί διακόπτες τοίχων. Μετά τήν έγκατάσταση, τοποθε­
·είται μονωτικό κάλυ μ μα, τό όποίο φέρνει, συνήθως, καί κυρτ6 άκροσωλήνιο (τσι­
Jπούκι), γιά νά περνά άπό μέσα καί νά συγκρατείται κατάλληλα τό ε ύ καμπτο καλώ-
5ιο τής συσκε υής (σχ. 5.3ζ).
3) 01 ρυθμιστiς φωτισμού. Χρησι μεύουν γιά νά ρυθμίζουν τήν ένταση τού φω­
τισμού. 01 ρυθμιστές αύτοί τοποθετούνται στούς τοίχους, δπως καί ο1 διακόπτες,
καί άποτελοϋνται σήμερα, γιά τίς συνηθισμένες έγκαταστάσε ις φωτισμού, άπό ή­
\εκτρονικά στοιχεία, πού περιλαμβάνονται μέσα σέ πλαστικό κέλυφος (σχ. 5.3η).
)1 ρυθμιστές αύτοί είναι σέ μέγεθος δσος είναι ό διακόπτης τοίχου καί ρυθμίζουν
Jυνεχώς τήν ένταση φωτισμού τών λαμπτήρων πυ ρακτώσεως, δπως άλλωστε καί
)ποιοδήποτε άλλο ώμικό φορτίο μ ικρής σχετικά Ισχύος (π.χ. 600 W) άπό Ο% wς
Ι 00%. · Η λειτου ργία τών ρυθμ ιστών αύτών γίνεται μέ τήν περιστροφή ένός κουμ­
ιιού, πού χρησι μεύει, έπίσης, γιά τή διακοπή καί τή ζεύξη τού έλεγχόμενου κυκλώ­
Jατος μέ πίεση.
4) Οί ρΕυματοδ6τΕς ξυρίσματος. Χρησι μεύουν γιά νά συνδέονται ήλεκτρι κές ξυ-
 71

· '

Σχ. 5.3η. Σχ. 5.3θ.

ριστικές ·μηχανές μέσα σέ δωμάτια λουτρών � όνάλογους χώρους, κοντά στό νι­
πτήρα. οι ρευμάτοδότες αύτοf μοιάζουν μέ τούς συνηθισμένους ρευ ματοδότες
(σχ. 5.3θ) καf περιλαμβάνουν �να μικρό μετασχηματιστή όπομονώσεως (γιά λό­
γους όσφάλειας), μέ Ισχύ συνήθως 20 VA, καί �να διακόπτη, πού όποσυνδέει τό
μετασχηματιστή όπό τό δίκτυο αύτόματα, μόλις όφαιρείται ό ρευματολήπτης τής
ξυριστικής μηχανής, γιά νά μήν όπορροφδται ρε ύμα όπό τό μετασχrιματιστή �ν κε­
νώ (δταν δέν εΤναι συνδεμένη ι'} συσκευή). Ό ρευ ματοδότης περιλαμβάvει, όκόμη,
�να προστατευτικό διακόπτη ύπερεντάσεως, ό όποίος προκαλέί τήν αύτόματη δια­
κοπή τού μετασχηματιστή, δταν γίνει σύνδεση συσκευής, πού όπορροφδ Ισχύ με­
γαλύτερη όπό 2 0 VA. Ο Ι ύποδοχές τού ρευματοδότη ξυ ρίσματος εΤναι διαμορφω­
μένες �τσι, ώστε νά εΤναι δυνατή ι'} σύνδεση τόσο τών βυσμάτων κυκλικής διατο­
μής δσο καf τών πλατυσμένων βυσμάτων τών ρε υματοληπτών όμερικανικής κατα­
σκε υής.
5) ΟΙ peuματοδ6nς τηλeφώνοu. Χρησιμεύουν γιά νά συνδέουν τηλεφωνικές
συσκευές μέ τή σταθερή γραμμή τής τηλεφω�κι;ς:�γκαταστάσεως. ΟΙ ρευματοδό­
τες αύτοf εΤναι σχεδόν δμοιοι μέ τούς συνηθισμένους ρευ ματοδότες (σχ. 5.3ι).

Σχ. 5.3ι. Σχ. 5.3ια.

6) ΟΙ ρeuματοδ6nς ραδιοφώνου καΙ τηλeοpάιιeως. Τοποθετούνται δπως καί οΙ

συνηθισμένοι ρευματοδότες, γιά νά συνδέουν τούς ραδιοφωνικούς καί τηλεοπτι­
κούς δέκτες μέ τή σταθερή γραμμή τής �γκαταστάσεως κεραίας καί τή γραμμή
νειώσεως (σχ. 5.3ια).
72

7) Τά ήλt:κτρικά κουδούνια. Τοποθετούνται έπάνω στούς πίνακΕς κουδουνιών

(παράγρ. 9 . 3 ) καί χρησι μεύουν γιά νά παράγουν ήχητι κό σήμα. 'Υπάρχουν πολλά
εϊδη κουδουνιών άνάλογα μέ τόν προορισμό τους. Ό πιό συνηθισμένος τύπος εΊ­
ναι αύτός πού τοποθετείται στίς κατοι κίες. Τό κουδούνι αύτό άποτελείτα ι άπό ή­
λεκτρομαγνήτη (σχ. 5.3ιβ), πού 6 όπλισμός του διατη ρείται σέ όρισμένη άπόσταση
άπό τούς πόλους του μέ τή βοήθεια έλατηρίου. ' Επάνω στόν όπλισμό εΊναι στε-

' Ε λ ατ ή ρ ι ο
Με τ � λλι κο ε λ α σ μ α
u������-f'Η λε κτ ρ ομαγνή τ � ς
Ρu� μ ι ο τ ι κος κοχλ ί α ς

Ό ιιλ ι ο μος

Σχ. 5.3ιβ.

ρεωμένο μι κρό μεταλλικό έλασμα. Αύτό βρίσκεται σέ έπαφή μέ κοχλία ( βίδα) ρυθ­
μίσεως, δταν δέ λειτου ργεί τό κουδούνι (δέν περνά ήλεκτρικό ρεύμα άπό τόν ή­
λεκτρομαγνήτη ) . 'Όταν περάσει ρεύμα άπό τό κύ κλωμα, θά περάσει καί άπό τό
ρυθμ ιστικό κοχλία, άπό τό έλασμα πού βρίσκεται σέ έπαφή μέ τήν αίχμή του, άπό
τόν όπλισμό καί τό έλατήριο συγκροτήσεώς του καί, τέλος, άπό τίς σπείρες τών
πηνίων τού ήλεκτρομαγνήτη. Ό πυ ρήνας τού ήλεκτρομαγνήτη μαγνητιζόμενος έΞλ­
κει τόν 6πλισμό του, μέ άποτέλεσμα νά παύσε ι καί ή έπαφή μεταξύ τού μ ι κρού έλά­
σματος καί τf]ς αίχμf]ς τού ρυθμ ιστικού κοχλία, 6πότε τό ήλε κτρικό κύκλωμα δια­
κόmεται . Τώρα δέν κυ κλοφορεί ρεύμα όπό τόν ήλεκτρομαγνήτη καί 6 6πλισμός
του έπανέρχεται στήν όρχική του θέση μέ τή δύναμη τού έλατηρίου, 6πότε, καί τό
μι κρό έλασμα έφάmεται πάλι μέ τό ρυθμ ιστι κό κοχλία καί κλείνε ι πάλι τό ήλεκτρι­
κό κύ κλωμα. "Ετσι έπαναλαμβάνεται δλη ή έργασία άπό τήν όρχή. Μέ τόν τρόπο
αύτό 6 6πλισμός τού ήλεκτρομαγνήτη κινείτα ι παλινδρο μικά μέ ταχύτητα, πού ρυ­
θμίζεται άπό τό ρυθμ ιστικό κοχλία, 6 6ποίος μετακινούμενος, έλαπώνει ή αύξάνει
τήν όπόσταση τού 6πλισμού άπό τούς πόλους καί έπομένως τό μήκος τf]ς συνολι­
κής διαδρομής του. ' Επάνω στόν 6πλι σμό εiναι στε ρεωμένη μικρή σφύρα, πού
προσκρούει σέ μεταλλικό ήχείο ( καμπανάκι), κάθε φορά πού έΞλκεται 6 6πλισμός.
Τό κουδούνι αύτό προκαλεί συνεχές ήχητικό σή μα, δσο χρόνο εΊνα ι κλε ιστός 6 δια­
κόmης τού κυ κλώματος.
'Ένας άλλος τύπος κουδουνιού ήχεί μόνο μιά φορά, δταν κλείσει 6 διακόmης
τού κυκλώματός του, γι' αύτό καί καλείτα ι κουδούνι άπλής διαδρομής. 'Υπάρχουν,
τέλος, κουδούνια, πού μέ κάθε κλείσιμο τού διακόmη, θέτουν σέ κίνηση έΞνα μηχα­
νισμό παραγωγής σειράς ιϊχων, οί 6ποίοι συνθέτουν μ ία άπλή μελωδία.
 73

5 .4 Συ σ κευές καταναλώσεως.

Στίς διάφορες ήλεκτρικές μ ηχανές καί συσκευές καταναλώσεως, γενι κά, γίνεται
έκμετάλλευση τών γνωστών φαινομένων παραγωγής κινήσεως καί θερμότητας,
κατά τή ροή τοϋ ήλε κτρικοϋ ρεύ ματος μέσω άγωγών.
α) Οί θΕρμικές iφαρμογές τοϋ ήλεκτρισμοϋ πε ριλαμβάνουν τίς ήλεκτροθερμι­
κές συσκε υές καταναλώσεως οίκιακής, έ μπορι κής καί βιομηχανικής χρήσεως. Σέ
α ύτέ ς aνή κουν τά ήλΕκτpικά μαγΕιρΕία, οί ήλΕκτpικοί θΕρμοσίφωνΕς, τό ήλΕκτpικό
σίδΕρο σιδφώματος, ό βραστήρας, ή φρυγανιέρα, οί συσκευές κομμωτικής (στε­
γνωτήρες μαλλιών κλπ. ). Σέ αύτή τήν κατηγορία όνήκουν, έπίσης, πολλές όπό τίς
συσκε υές γιά άγροτι κές χρήσεις, δπως είναι τά έκκολαπτήρια, τά θΕρμοκήπια, τά
ξηραντήρια φρούτων, λαχανικών καί χόρτων κλπ. Θερμ ι κές είναι έπίσης καί πολλές
όπό τίς συσκε υές γιά βιομ ηχανικές καί έ μπορικές χρήσε ι ς (κλίβανοι άρτοποιfaς καί
ζαχαροπλαστικής, θΕρμαντήρΕς κόλλας ξυλουργείων rϊ έργαστηρίων χάρτου, οί
διάφορες συσκευές βιοτεχνιών δέρματος, οί κλίβανοι κΕραμικής, τά ήλΕΚτρικά κολ ­
λητήρια, οί στΕγνωτήρΕς χΕριών, οί ίατρικές θΕρμικές συσκΕυές, οί ήλΕκτρικές
θΕρμάστρΕς, οί ήλΕκτρικοί βιομηχανικοί κλίβανοι (φούρνοι), οί συσκΕυές ήλΕκτρο­
συγκολλήσΕως κ.ά.).
β) Οί μηχανικές έφαρμογές τοϋ ήλεκτρισμοϋ περιλαμβάνουν τίς μ ηχανές καί συ­
σκε υές μέ ήλεκτροκινητήρα. 'Ηλεκτρομ ηχανικές έφαρμογές συναντούμε σέ μεγά­
λη κλίμακα καί στή βιομ ηχανία καί στίς έ μπορικές καί οίκιακές χρήσε ις. Στή βιομη­
χανία δλες σχεδόν οί χρησι μοποιού μενε ς μ ηχανές καί συσκευές πε ριλαμ βάνουν ή­
λεκτροκίνηση ( Π ίνακας 5.4. 1 ). Στίς οiκιακές καί έ μπορι κές χρήσεις, πάλι, έ'χομε
σε ι ρά όλόκληρη ήλεκτρομ ηχανικών έφαρμογών, δπως είναι τά ήλΕκτρικά πλυντή­
ρια, γιά τό πλύ σιμο τών ρούχων καί τών μαγειρι κών σκε υών, ό άναρροφητής σκό­
νης (ήλΕκτρική σκούπα), γιά τόν καθα ρισμό δαπέδων καί άλλων έπιφανειών, ό ή­
λΕκτρικός στιλβωτής δαπέδων (παρκετέζα), γιά τήν έπίστρωση τοϋ κεριοϋ τή στίλ­
βωση καί τή συντήρηση τών ξύλινων δαπέδων, τό ήλΕκτρικό στΕγνωτήριο ρού­
χων, τό ήλΕκτρικό σιδΕρωτήριο, ό ήλΕκτρικός άναμικτήρας, γιά τήν άνά μιξη φρού­
των καί άλλων τροφών γιά παραγωγή έδεσμάτων, ό άνΕμιστήρας καί έξαΕριστή­
ρας, γιά τή δημιουργία ρεύ ματος άέρα, τό ήλΕκτρικό ψυγΕίο, οί συσκΕυές κλιματι­
σμού κ.ά.
Π ολλές όπό τίς συσκε υές μέ κινητήρα είναι μ ι κτές, γιατί έ κτός όπό τόν ήλεκτρο­
κινητή ρα πε ριλαμ βάνουν καί θερμαντικά στοιχεία γιά τήν παραγωγή θερμότητας.
γ) ΉλΕκτρονικές έφαρμογές τοϋ ήλε κτρισμοϋ.
Έ κτός όπό τή ροή τοϋ ήλε κτρικοϋ ρεύ ματος μέσω τών συνηθ ισμένων όγωγών,
στήν όποία βασίζεται ή λειτου ργία τών συσκε υών καταναλώσεως πού όναφέ ρα με,
έ'χομε καί ροή ρεύ ματος μέσω όερίων, κενοϋ rϊ ή μ ιαγωγών. Σέ αύτή τή ροή βασί­
ζοντα ι οί ήλΕκτρονικές συσκΕυές, oi όποίες έφαρμόζονται τόσο στούς τομείς τής
ραδιοφωνίας καί τηλΕοράσΕως, καί, γενικώς τής όσύρματης τηλΕπικοινωνίας, δσο
καί στούς τομείς τοϋ έλέγχου καί τής ρυθμίσΕως, πού έ' καναν δυνατό τόν αύτομα­
τισμό τής βιομ ηχανικής παραγωγής.
δ) Φωτιστικές έφαρμογές τοϋ ήλεκτρισμοϋ.
Ή ήλε κτρική ένέργεια, έ κτός δλων τών άλλων, χρησι μεύει καί γιά τήν παραγω­
γή φωτός.
 Πiνακας 5.4. 1.
"Εφαρμογlς καΙ Εκλογή ι)λ�κτροκινητήρων

ΟΙ �λεκτροκινητήρες ταξινομ�θηκαν, όνόλογα μέ τό χαρακτηριστικό ταχύτητός τους, ώς έξής:

1 ) Κινητήρ�ς σταθ�ρής ταχύτητας (Σ.Τ.), δηλαδή κινητήρες στούς όποίους � ταχύτητα εΤναι πρα­
κτικό σταθερ�. όνεξόρτητα όπό τό �πι βαλλόμενο φορτίο. Στούς κινητήρες αύτούς παρατηρείται μικρή
μόνο μεταβολή τής ταχύτητας όπό τή λειτουργία �ν κενώ στή λειτουργία μέ φορτίο (�κτός όπό τούς
σύγχρονους κινητήρες). Παραδείγματα τέτοιων κινητήρων εΤναι οΙ κινητήρες �παγωγής μέ μικρή διο-
λίσθηση καί οΙ κινητήρες συνεχούς ρεύματος μέ παρόλληλη διέγερση. q.
2) Κινητήρ�ς μηαβλητής ταχύτητας ( Μ .Τ.), δηλαδή κινητήρες στούς όποίους � ταχύτητα μεταβόλ­
λεται όνόλογα μέ τό φορτίο (�λαπώνεται μέ τήν αύξηση τοϋ φορτίου). τέτοιοι κινητήρες εΤναι οΙ κι­
νQ."!'ftρες �παγωγής βραχυκυκλωμένου δρομέα μεγόλης διολισθήσεως καί οΙ κινητήρες συνεχούς η �­
να � σσόμενου ρεύματος μέ διέγερση σειράς.
3) Κινητήρ�ς ρυθμιζ6μ�νης ταχύτητας ( Ρ.Τ.), δηλαδή κινητήρες πού εΤναι �φοδιασμένοι μέ διόταξη
ρυθμίσεως τής ταχύτητας μέ ρυθμιστικές όντιστόσεις. Π.χ. κινητήρας �παγωγής μέ δακτύλιους καί
ρυθμιστικές όντιστόσεις στό δρομέα εΤναι τύπου: Ρ.Μ.Τ., γιατί οΙ διόφορες ταχύτητες, πού παίρνει ό
κινητήρας μέ τή βοήθεια τής ρυθμιστικής όντιστόσεως, μεταβόλλονται καθώς μεταβόλλεται 'τό φορ­
τίο.
Κατό τήν � κλογή ένός κινητήρα πρέπει νό λαμβόνεται ύπόψη καί ό όριθμός στροφών του, γιά νά
έκλέγεται κατάλληλα καί ή διάταξη μεταδόσεως τής κινήσεως στό μηχόνημα, πού πρόκειται νά κινη­
θεί (όπευθείας σύζευξη, μειωτήρας στροφών κλπ.).
Τό περιβλήματα τών �λεκτρικών κινητήρων εΤναι κατασκευασμένα κατά διόφορους τρόπους, ω­
στε νά προστατεύουν τόν κινητήρα καί τό περιβάλλον του, όνόλογα μέ τίς συνθήκες πού έπικρατοϋν
σέ κάθε περίmωση. Τό κυριότερα ε!δη προστασίας, εΤναι:
α) Ή προστασία προσώπων όπό έπαφή μέ τά τμήματα τοϋ κινητήρα πού βρίσκονται σέ τάση ιϊ μέ
τό κινούμενα μέρη μέσα στό περίβλημα καί ή προστασία τοϋ κινητήρα όπό τήν εfσχώρηση ξένων
στερεών σωμάτων.
β) Ή προστασία τοϋ κινητήρα όπό τήν �πιβλαβή εΙσχώρηση νερού.
Κάθε εΤδος προστασίας έπιτυγχόνεται, σέ διάφορους βαθμούς, όπό τήν κατασκευή τοϋ περιβλή­
ματος. Ό βαθμός προστασίας συμβολίζεται διεθνώς μέ τά γράμματα «I P)) καί μέ δύο όριθμούς, πού
όκολουθοϋν. Άπό αύτούς ό πρώτος (όπό Ο ως 6), καθορίζει τό βαθμό τοϋ πρώτου ε!δους προστα­
σίας καί ό δεύτερος (όπό Ο ως 8) καθορίζει τό βαθμό τοϋ δεύτερου ε!δους προστασίας, π.χ. I P2 1 ,
I Ρ 54. Έκτός όπό τά δύο ε!δη προστασίας, πού όναφέραμε, ύπάρχουν καί άλλα, πού �φαρμόζονται, δ­
ταν οΙ κινητήρες προορίζονται νά λειτουργούν μέσα σέ �κρηκτικές ότμόσφαιρες, διαβρωτικούς ό­
τμούς κλπ.
"Αν μεταξύ τών γραμμάτων ΙΡ καί τών δύο όριθμών ύπόρχει τό γράμμα W, ό κινητήρας εΤναι εΙδι­
κότερα προστατευόμενος όπό τίς καιρικές έπιδράσεις.
τέλος, οΙ κινητήρες όνάλογα μέ τήν �ργασία γιά τήν όποία προορίζονται, κατασκευάζονται ώς: κι­
νητήρες συν�χούς λ�ιτουργiας μέ χαρακτηριστικό σύμβολο 5 1 . Κινητήρες βραχυχρ6νιας η π�ριοδικά
διακοπτ6μ�νης λ�ιτουργiας μέ χαρακτηριστικό σύμβολα 52 καί 53 όντιστοίχως, πού όκολουθοϋνται
όπό τό χρόνο λειτουργίας η όπό τή σχετική διάρκεια ζεύξεως (% τής χρονικής περιόδου).

'Απαιτούμενη Τύπος κινητήρα

Εlδος κινούμενου μηχανήματος Ισχύς Εlδος λειτουργίας
σέ Τππαυς Π ραστασία

Α. Μ η χ α ν έ ς κ α τ ε ρ γ α σ ί α ς μ ε τ ό λ λ ω ν
1 . Δρόπσνο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0, 1 ώς 2 Σ.Τ. S 1 /I P2 1
2. Τόρνος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,4 ώς 1 5 Ρ.Σ.Τ. S 1 /I P 1 1
3. Πλόνη . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Σ.Τ. S 1 /I P 1 1
4. Φραίζα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0, 1 ώς 5 Ρ.Σ.Τ. S 1 11P2 1
5. Πριόνι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς 8 Σ.Τ. S 1 /IP01
6. Λειαντική μηχανή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 ώς 1 5 Ρ.Σ.Τ. S 1 /IP44
7. Μ ηχανή καπijς σπειρωμότων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,25 ώς 2 Σ.Τ. S 1 /I P2 1
8. Ψαλίδι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς 1 2 Σ.Τ. S 1 ΙIP01
9. "Ελαστρο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 30 Σ.Τ. S 1 /I POO
1 Ο. Καμmική μηχανή (στρόντζα) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 2 ώς 30 Ρ.Σ.Τ. S 1 /I POO
1 1 . Σφύρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,5 ώς 1 0 Ρ.Σ.Τι S 1 /Ρ 1 1
1 2. Διατρητική μηχανή (πρέσσα) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Σ.Τ. S 1 /I POO
 ΕΤδος κινοίιμενου μηχονήματος Άπαιτοίιμενη Τύπος κινητήρα
Ισχίις ΕΤδος λειτοuργlας
σέ Υππους Πραστασfα

Β. Μ η χ α ν έ ς κ α τ ε ρ γ α σ Ι α ς ξ ίι λ ο υ
1 . Πριόνι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 ώς 5 Σ.Τ. S 1 /IP44
2. τόρνος ξίιλου . . . . • . • . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . 0,5 ώς 5
3. Πλόνη . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . 1 , 5 ώς 1 6
1\. Δισκοπρίονο . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . • . . 5 ώς 1 5
5. Πριόνι πολλαπλό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 ώς 34 •
6. Φραίζα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . • . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . . 13 •

Γ. Τ υ π ο γ ρ α φ ι κ έ ς μ η χ α ν έ ς
1 . 'Επίπεδα πιεστήρια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,5 ώς Σ.Τ. S 1 /I P0 1
2. Ταχυπιεστήρια μέ �πlπεδη βόση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς 2,5 Ρ.Σ.Τ. S 1 /IP01
3. Ταχυπιεστήρια δίιο ταχυτήτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . 2 ώς 5
4. Άπλό περιστροφικό πιεστήρια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 7
5. Δίδυμα περιστροφικό πιεστήρια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ώς 1 5 •
6. Δίχρωμες μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 ώς 3 •

Δ. Κ ρ ε α τ ο μ η χ α ν έ ς
1 . Πριόνι κοπής όστών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,25 ώς 0,75 Σ.Τ. S 1 /IP44
2. Μ ύλος κρέατος (όλεστική μηχανή) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς 6
3. Μηχανή όναμίξεως κρtστος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,25 ώς
4. Κοπnκή μηχανή κρtατος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,75 ώς

Ε. Μ η χ α ν έ ς ό ρ τ ο π ο ι ε l ο υ
1 . Ζυμωτική μηχανή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . 1 ώς 6
2. Διαχωριστική μηχανή ζίιμης γιό ψωμόκια . . . . . . . . . . . . • . • . .

Π. Ά γ ρ ο τ ι κ έ ς μ η χ α ν έ ς
1 . 'Αλωνιστικές μηχανές (περίπου 350 kg/h μέ διόταξη
καθαρισμοu) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . 2,5 ώς 4
2. Εύρείες όλωνιστικές μηχανές (περίπου 500 kg/h μέ
διπλό καθαρισμό) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 8
3. Εύρείες όλωνιστικές μηχανές (περlπου 1 000 �ως
4000 kg/h μέ αύτόμστη τραφοδότηση,
πιεστήριο δχυρου καΙ καθαρισμό) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 ώς 48
0,5 ώς 3
4. Μηχανές καθαρισμού σίτου . . . . . • • . . . . . . . . . . • . . .

40 ώς 90 Μ.Τ. S2/IP44
5. 'Ηλεκτρικό άροτρο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 min
6. Καλλιεργητικές μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 5 ώς 20 Μ.Τ. S2/IP44
90 min
7. Μεγόλες όλωνιστικές μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 ώς 90 Σ.Τ. S 1 /I P44
8. Άνυψωτικές μηχανές χόρτου καΙ σανοu
(περίπου 3000 kg/ι')μερ.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς 2 Σ.Τ. S2/IP24
60 min
9. 'Αντλίες λιπόσματος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • • . . . . . . . 1 .3 ώς 2 Σ.Τ. S 1 /IP44
1 Ο. Πιεστήρια χονδραu χόρτου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 12 Σ.Τ. S 1 /I P24
1 1 . Π ιεστήρια λεlου χόρτου μέ διόταξη δεσlματος . . . . . . . . . . . . 3 ώς 5 •
1 2. Μ ηχανές κοπής χόρτου. κοσκινlσμστος καΙ όνuψώσεως . . . Σ.Τ. S 1 /I P44
1 3. Μεταφορική ταινία, όναδευτήρες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 ώς 6 Σ.Τ. S 1 /I P 1 0
1 4. Μηχανές κοπής τείιτλων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Σ.Τ. S 1 /I P.1 0
1 5. Μηχανές συνθλίψεως βρώμης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ,, . . . . 2 ώς 3 Σ.Τ. S 1 /I P23
1 6. Μηχανές συνθλίψεως πατότας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,75
1 7. Ξηραντήρια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 ώς 30 Σ.Τ. S 1 /IP20
1 1 8. Μ ύλος λεmής όλέσεως . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 1 4 Σ.Τ. S 1 /IP44
1 9. Μ ύλος χονδρής όλέσεως . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 ώς 6 . .
76

'Απαιτούμενη Τύπος κινητήρα

Εlδος κινούμενου μηχανήματος Ισχύς Εlδος λειτουργίας
σέ Τππους Προστασlα

Ζ. Μ η χ α ν έ ς σ ι δ η ρ ο υ ρ γ ε I ο υ
1 . Δράπσνο, τόρνος. λειαντικός τροχός. φυσητήρας. σuνολικό 2 ώς 3 Σ.Τ. 5 1 /Ι Ρ 1 1
2. Άερόσφuρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 ώς Β Σ.Τ. 5 1 Ι/ Ρ 1 0
3. Σφύρα mώσεως . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . . . . . . . . . . . . . . . . . . ' 2 ώς 6

Η. Μ η χ α ν έ ς π λ ι ν θ ο π ο ι ε ί ο υ
1 . Κοmικές μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . . . 6 ώς 10 Σ.Τ. 5 1 Ι/ Ρ23
2. Πλινθόπρεσσα . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . • . . . 4 ώς 17

Θ. Μ η χ α ν έ ς ρ α φ ε ί ο υ
1 . Ραmικές μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο.� ως o.s Σ.Τ. 5 1 /IP44
2. Μ ηχανές κοmικής . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0.33 ώς 0. 7 5

'Αλε στικές μ η χανές ( μ ύλοι) 4 ώς 30

ΙΑ. Δ ο μ ι κ έ ς μ η χ α ν έ ς
1 . Μηχανή όσβεστοκονιόματος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2. Μηχανή σκυρακονιόματος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . 3 ώς 6
3. Θραυστήρες λ/θων μέ διόταξη κοσκιν/σματσς
(2 ώς 4,5mΊh) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 ώς 34

ΙΒ. ' Υ φ α ν τ ο υ ρ γ ι κ έ ς μ η χ α ν έ ς
1 . 'Αργαλειό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 0,33 ώς 1 Ρ.Σ.Τ 5 1 /1 Ρ44
2. Κλωστικές μηχανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . . . . . . . . . . 0, 5 ώς 3

/ Γ. Ά ν τ λ ί ε ς
1 . ΈμβολοΦόρες (60 {ως 1 50 στρ/mίn) . . . . . . . . . . . • . • . . . . . . 2 ώς 30 Σ.Τ. 5 1 /I Ρ23
2. Φυγοκεντρικές ( 1 000 {ως 3000 στρ/min) 1 ώς 15

/Δ. ' Ε ξ α ε ρ ι σ τ ή ρ ε ς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ι Ε. Ά ν u ψ ω τ ι κ έ ς μ η χ α ν έ ς
1 . Γ ερανογέφυρες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 ώς 30 Μ.Τ. 53// Ρ 1 0
25% 1\ 1 5%
2. 'Αναβατήρες φορτ/ων μέ ι'\ χωρίς όδηγό μέ όντiβαρο . . . . . . 2 ώς 10 Σ.Τ. 52// ΡΟΟ
60 min
3. 'Ανελκυστήρες προσώπων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 ώς 8

/ΣΤ. 'Εγκαταστάσεως σιδηροδρόμων

1. Περιστρεφόμενα δόπεδα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ώς 10 Μ.Τ. 52/ΙΡ44
60 min
2. Μεταφορικές �ξέδρες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 6 ώς 22
3. Βσραϋλκα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , ώς 3 Σ.Τ. 52/IP44
30 min
4. Γερανοί δνθρσκα . . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • 3 ώς 4 Μ.Τ. 53/ΙΡ44
40%
5. Συμπιεστές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . , . . . . . . . . • . • 1 5 ώς 1 00 Σ.Τ. 5 1 /I P0 1
6. Θραυστήρες δνθρακα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , 1 0 ώς 20 Σ. Τ. 5 1 ΙΙ Ρ44
7. Λειαντική μηχανή βόκτρων �μ βόλων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • 10 Σ.Τ. 5 1 /Ι Ρ 1 1
8. Ψαλ/δι σuρμότων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
9. Μηχανή καθαρισμού σωληνώσεων λεβήτων . . . . . . . . . . , . • 10

ΙΖ. · Η λ ε κ τ ρ ι κ ο / σ ι δ η ρ ό δ ρ ο μ ο ι
1 . Σιδηρόδρομοι όρυχεiων, όστικοί, ύπεραστικαi,
διασυνδετικοί κρατών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . • . . . . . . . 1 0 ώς 200 Μ.Τ. 52/Ι Ρ44
60 min
2. Σιδηρόδρομοι μεγόλης όποστόσεως . . . . . . . . . , . • . . . . . . . . . 1 000 ώς 3000 Μ.Τ. 52/IPOO
60 min
 77

Τό ήλεκτρι κό · φώς παράγεται όπό τίς φωτιστικtς συσκ�υtς κατά δύο τρόπους:
1 ) Μέ διοχtτ�υση ήλ�κτpικού p�ύματος μέσω λεπτοϋ μεταλλικού σύρματος, τό
όποίο, λόγω τοϋ φαινομένου Τζούλ, θε ρμαίνεται, �ρυθροπυρώνεται καί όκτινοβο­
λεί.
2 ) Μέ ήλ�κτpική tκκtνωση μεταξύ δύο ήλεκτροδίων (δηλαδή ροής ήλεκτρο­
νίων) μέσα σέ όέριο � μεταλλικό ότμό, όπότε προκαλείται φωτ�ινή άκτινοβολlα εί­
τε όπό αύτή τήν ίδια τήν �κκένωση είτε όπό τή μετατροπή τής μ ή φωτε ινής όκτινο­
βολίας τής �κκενώσεως σέ φωτεινή όκτινοβολία μέ τή βοήθεια διάφορων ούσιών
πού φθορίζουν.
Ό πρώτος τρόπος χρησι μοποιείται όπό τούς λαμιττήp�ς πυpακτώσ�ως, οΙ όποίο ι
όποτελοϋνται όπό γυάλινο κώδωνα κενό όπό όέρα � γεμάτο όέριο (όργό � δζωτο).
Μέσα σέ αύτόν τόν κώδωνα ύπάρχει λεπτό σύρμα όπό βολφράμιο, πού εΤναι στε­
ρεωμένο, δπως δείχνει τό σχήμα 5 .3α. Τό σύρμα θε ρμαινόμενο μέ τό πέρασμα
τοϋ ήλεκτρικοϋ ρεύ ματος, παράγει φωτεινή όκτινοβολία. Στούς λαμπτήρες πυρα­
κτώσεως χρησιμοποιείται σύρμα όπό βολφράμ ιο, γιατί τό ύλικό αύτό έχε ι σημείο
τήξεως 3400° C καί έπομένως όντέχει στίς ύψηλές θερμοκρασίες, πού εΤναι όπα­
ραίτητες γιά τήν παραγωγή τής φωτεινής όκτινοβολίας.

{}-Έχχινητ'η ς ( στάρτε ρ)
Iι- Κιβωτιο
�εύfεως
I

.J

Σχ. 5.4a.

Ή διάρκεια ζωής τών λαμπτή ρων πυρακτώσεως καί ή παραγωγή φωτός �ξαρ­
τώνται πολύ όπό τήν τάση λειτου ργίας τους, σέ σχέση μέ τήν όνομαστική του ς τό­
ση. 'Έτσι, τάση λειτουργίας μεγαλύτερη όπό τήν όνομαστική κατά 5% μόνο, έχει
ώς όποτέλεσμα τήν αύξηση τής φωτε ινής όποδόσεως τών λαμπτήρων πυ ρακτώ­
σεως κατά 2 0% καί τήν �λάπωση κατά 50% περίπου τής διάρκειας ζωής τους, πού
κατά μέσο δρο φθάνει τίς 1 000 ιΙιρες. Ή �λάπωση τής τάσεως λειτουργίας έχε ι
τά όντίθετα aποτελέσματα.
Στούς λαμπτήρες πυρακτώσεως, τό σύρμα όπό βολφράμιο �ξαχνώνεται σιγά -
σιγά καί τά ι'iτομα τοϋ βολφραμίου βγαίνουν όπό τό πυρακτωμένο νήμα καί κατε υ­
θύνονται πρός τά �σωτερικά τοιχώματα τοϋ κώδωνα τοϋ λαμπτήρα. Αύτό έχει ώς
συνέπεια νά �λαπώνεται ό συντελεστής διαφάνειας τοϋ κώδωνα (μαύ ρισμα) καί
γι' αύτό νά μειώνεται ή φωτεινή όπόδοση τών λαμπτήρων.
78

Τό μαύ ρισμα τού γυάλινου κώδωνα είναι μικρότερο στούς λαμmfιρες πυρακτώ­
σεως μέ όέ ριο, πού έ μποδίζει κάπως τήν έξάχνωση τού νήματος, σέ σύγκριση μέ
τούς λαμmfιρες κενού καί όποφεύγεται τελείως, δν στό όέριο προστεθεί ποσότη­
τα άλογόνων (π.χ. Ιωδίου ιϊ βρωμίου ). Στό τελε υταίο αύτό είδος λαμmήρων, oi πα­
ραγόμενοι ότμοί βολφραμίου ένώνονται μέ τό ίώδιο καί σχηματίζουν Ιωδιούχο
βολφράμιο σέ όέ ρια μορφή· αύτό, λόγω τού σχηματιζόμενου θερμ ι κού όνοδικού
ρεύ ματος, πηγαίνει πρός τό πυρακτωμένο νfιμα καί έκεί, μέ τήν ύψηλή θερμοκρα­
σία, πού έπικρατεί κοντά στό νfιμα, διασπάται πάλι σέ Ιώδιο καί βολφράμιο, τό ό­
ποίο έπιστρέφε ι έπάνω στό νfιμα.
01 λαμmfιρες πυρακτώσεως μέ άλογόνα λειτουργούν μέ ύψηλή θερμοκρασία,
γι' αύτό καί ώς ύλικό κώδωνα χρησιμοποιείται χαλαζιακό γυαλί. Oi λαμmfιρες αύ­
τοί έχουν μεγαλύτερη φωτε ινή όπόδοση όπό τούς κοινούς λαμmfιρες, διπλάσια
περίπου μέση διάρκεια ζωfις καί μι κρότερες διαστάσε ις. Ή χρησι μοποίηση χαλα­
ζιακού γυαλιού πάλι, έπιτρέπει μείωση στίς διαστάσε ις τών λαμmήρων αύτών καί
μεγαλύτε ρη πίεση τού όερίου, πού περιέχουν, μέ όποτέλεσμα νά αύξάνεται ή iκα­
νότητα φορτίσεως τού νή ματος καί, έπομένως, ή φωτεινή όπόδοση. Τούς λαμmfι­
ρες αύτούς χρησι μοποιούμε συνήθως σέ προβολείς αύτοκινήτων, σέ κινηματογρα­
φικούς προβολείς ιϊ προβολείς διαφανειών, σέ προβολείς όθλητικών γηπέδων κλπ.
Ό δεύτερος τρόπος παραγωγfις φωτός χρησι μοποιείτα ι όπό τούς λαμmfιρες έκ­
κενώσεων, πού είναι γυάλινοι κώδωνες η σωλfινες, μέσα στούς όποίους ύπάρχουν
όέρια η μεταλλι κοί ότμοί σέ χαμηλή η ύψηλή πίεση καί δύο ήλεκτρόδια. Μ εταξύ
τών ήλε κτροδίων προκαλείται συνεχής ήλεκτρική έκκένωση, πού είτε όκτινοβολεί
στή φωτεινή περιοχή τού φάσματος, δπως γνωρίζομε όπό τή Φυσι κή, είτε άποδί­
δει τό μεγαλύτερο μέ ρος τfις όκτινοβολίας της μέ μορφή ύπεριωδών όκτίνων. 01
όκτίνες αύτές έπιδρούν στήν έπικάλυψη τών έσωτερικών παρειών τών σωλήνων
τών λαμmήρων, πού όποτελείται όπό φθορίζουσες ούσίες, μέ συνέπεια νά έκπέ μ­
πονται όπό τήν έπικάλυψη φωτεινές όκτίνες.
Λαμmfιρες έκκενώσεων είναι ο1 σωλfινες νtον, πού χρησι μοποιούνται, κυ ρίως,
στίς φωτεινές έπιγραφές τών διαφημίσεων, ο1 λαμmfιρες μt άτμούς νατρίου, ο1
λαμmfιρες μt άτμούς ύδραργύρου χαμηλfις καί ύψηλfις πιέσεως καί, τέλος, ο1 γνω­
στότεροι λαμπτήρΕς φθορισμού. 01 λαμmfιρες φθορισμού είναι γυάλινοι σωλfινες.
Μέσα σέ αύτούς πραγματοποιείται ήλεκτρική έκκένωση μέσω ότμών ύδραργύρου
καί έχουν έσωτε ρική έπικάλυψη όπό φθορίζουσες ούσίες.
Γιά νά λειτουργήσουν ο1 λαμmfιρες φθορισμού όπαιτείται ε Ιδι κός διακόmης
μι κρών διαστάσεων, πού καλείται tκκινητής (στάρτΕρ) καί eνα κι βώτιο πού πε ρι­
λαμβάνει κυρίως πηνία αύτεπαyωγfις καί πυ κνωτές, τό κιβώτιο ζΕύξΕως (μπάλ ­
λαστ). Τά έξαρτήματα αύτά τοποθετούνται κοντά στούς λαμmfιρες φθορισμού (σχ.
5.3ε, 5.4α) καί είναι όπαραίτητα γιά νά γίνει ή έκκένωση, δταν θέταμε τό λαμmή­
ρα σέ τάση μέ τό κλείσιμο τού κυ κλώματος.
Ή διάρκε ια ζωfις τών λαμmήρων φθορισμού μειώνεται δταν τούς όνάβομε καί
τούς σβήνομε συχνά. Αύτό συμβαίνε ι, γιατί σέ κάθε δναμμα όποσπάται όπό τό νfι­
μα τών ήλε κτροδίων τους ποσότητα ένεργού ούσίας ( μεταλλι κών όξε ιδίων), πού έ­
πικάθεται στά γυάλινα τοιχώματα τού λαμmήρα, κυ ρίως στίς δκρες τού σωλήνα.
Αύτό έχει σάν όποτέλεσμα νά μαυρίζει ό σωλήνας καί, έπομένως, νά με ιώνεται ή
φωτε ινή του όπόδοση. Άκόμη δημιουργούνται ένοχλητικές διακυ μάνσε ις τού φω-
 79

τός, δταν τά ήλεκτρόδια χάσουν τά μεταλλικά όξείδια, μέ τά όποία καλύmονται.

Οί λα μmήρες φθορισμού πλεονεκτούν σέ σύγκριση μέ τούς λα μmήρες πυρα­
κτώσεως, γιατί: α) WΕχουν μικρή λαμπρ6τητα καί δέν προκαλούν θάμπωμα ατά μά­
τια, eστω καί άν χρησι μοποι ηθούν χωρίς φωτιστικό σώμα. β) Δίνουν φώς ήμέρQς
σέ κλε ι στούς χώρους. γ) WΕχουν μεγαλύτερη φωτε ινή άπόδοση (άποδίδουν 3 ώς 6
φορές πε ρισσότερο φώς μέ άπορρόφηση της ίδιας ί σχύος). δ) Άναmύσσουν μι­
κρές θερμοκρασίες (μπορούν έπομένως, νά χρησιμοποι ηθούν γιά τό φωτισμό προ­
θ ηκών καταστημάτων τροφίμων, πού δέν άντέχουν σέ ύψηλές θερμοκρασίες).
ε) Δίνουν όμοιόμορφο φωτισμό μέ έλαφρές μόνο σκιές καί στ) eχουν πολύ μεγα­
λύτερη μέση διάρκεια ζωής. Οί λα μmήρες αύτοί, δμως, εiναι άκρι βότεροι άπό τούς
λαμm fl ρες πυρακτώσεως.
ε) Γενικά, οί διάφορες ήλεκτρικές μ ηχανές καί συσκε υές καταναλώσεως είτε το­
ποθετούνται μ6νιμα σέ μιά θέση μέσα ατό χώρο τής Ε . Η . Ε . είτε εiναι φορητΕς καί
μπορούν νά μεταφέρονται όπουδήποτε μέσα ατό χώρο. Στήν πρώτη περίmωσι, οί
μηχανές καί οί συσκε υές εiναι είτε σταθερΕς, άν δέν μπορούν νά μετακινηθούν δ­
ΤJ!ν εΤνα ι μηχανικά στερεωμένες, είτε κινητΕς, άν μπορούν νά μετακινούνται, μέσα
σέ e κταση περι ορισμένης άκτίνας, πού καθορίζεται άπό τό μ flκος τού τροφοδοτι­
κού καλωδίου.
Οί σταθερές καί κινητές μηχανές καί συσκευές, πού περιλαμ βάνουν πε ρισσότε­
ρο τίς όγκώδεις καί βαριές συσκε υές καί μηχανή ματα, συνδέονται μόνιμα μέ τίς
σταθερές γραμμές τής Ε . Η . Ε., συνήθως μέ ε ϋ καμmο καλώδιο, πού στε ρεώνεται
μόνιμα ατή συσκευή [παράγρ. 5.3 ( 2 )] .
Οί φορητές συσκε υές φέρνουν, γιά τήν τροφοδότησή τους, ε ϋ καμmο καλώδιο
είτε μόνιμα στε ρεω μένο έπάνω τους είτε άφαιρετό. Στό έλε ύθερο άκρο τού καλω­
δίου, καί στίς δύο περιmώσεις, εiναι συνδεμένος ρευ ματολήmης. Τό άφαι ρετό εϋ­
καμmο καλώδιο συνδέεται μέ τή συσκε υή, πού τήν τροφοδοτεί μέ ρΕυματοδ6τη
συνδΕσεως καί ρΕυματολήπτη συσκΕυής.
Ό ρευ ματολήmης συσκε υής εiναι στερεωμένος πάντοτε έπάνω ατή συσκε υή
καταναλώσεως, ένώ ό ρευ ματοδότης συνδέσεως εiναι συνδεμένος ατό άκρο τού
άφαιρετού καλωδίου (σχ. 5.4β) πού βρίσκεται πρός τή συσκε υή.

Ρε vμ.ατοδο τη ς
σ υνδέσεω ς
!

Σuσκεv�

Ρευ ματολ-ήπτη ς
σvσκεvljς

Σχ. 5.4β.

Σέ όρισμένες περιmώσεις, γιά τήν τροφοδότηση τών φορητών ήλεκτρικών συ­

σκευών άπαιτείται τό ε ϋ καμmο καλώδιο νά εiναι μεγαλύτερο σέ μ ήκος άπό τό κα­
λώδιο, μέ τό όποίο εΤναι έφοδιασμένη ή συσκε υή. Τότε γιά νά άποφεύγεται ή άντι­
κατάσταςJη τού τροφοδοτι κού καλωδίου τής συσκε υ ής μέ άλλο, μεγαλύτερο, χρη-
80

σιμοποιούνται τό καλώδια ιπ�κτ6σ�ως. Καί τά καλώδια αύτά εΤναι εύκαμπτα μέ

διάφορα μήκη. Στό �να δκρο τους φέρνουν ρευ ματολήπτη γιά τή σύνδεση στή
σταθερή eγκατάσταση καί στό δλλο δκρο �ναν κινητό ρ�υματοδ6τη ιπ�κτ6σ�ως
(σχ. 5.4γ). Ό ρευ ματολήπτης τής συσκε υής καταναλώσεως, μπαίνει μέσα στό ρευ-

Σχ. 5.4y.
Καλώδιο έπε κτάσεως.

ματοδότη eπεκτάσεως καί �τσι πραγματοποείται ή άπαιτού μενη eπιμήκυνση τού

τροφοδοτικού καλωδίου.
ΟΙ διάφορες συσκε υές καταναλώσεως eλέγχονται συνήθως μέ διακόπτες, πού
τοποθετούνται είτε eπόνω στίς συσκε υές είτε στή σταθερή eγκατόσταση (διακό­
πτες πίνακα, διακόπτες τοίχου ) . Σέ όρισμένες δμως πε ριπτώσε ις χρησιμοποιούνται
καί κινητοl διακ6ιττ�ς πιέσεως, πού τοποθετούνται σέ eνδιόμεσο σημείο τροφοδο­
τικού ε ύ καμπτου καλωδίου ι'\ σε ι ρίδας (σχ. 5.4δ), ιϊ άκόμη καί στό δκρο εύ καμπτου
καλωδίου (τούτο δμως μόνο στήν άνόγκη καί δχι γιό φωτιστικές συσκε υές ).

Σχ. 5.4b.
Δια κόmης τοποθετού μενος σέ ένδιάμεσο ση μ είο τροφοδοτι κού κα λ ωδίου.

στ) Ά ν6γκ�ς Ισχύος στΙς ι)λ�κτρομηχανικtς ιφαρμογtς.

Στίς διόφορες μηχανές καί συσκευές μέ κινητήρα βιομ ηχανι κής καί γενικώς e­
παγγελματικής χρήσεως, άπαιτούνται κινητήρες διάφορων είδών καί μεγεθών, ά­
νάλογα μέ τίς συνθήκες λε ιτουργίας καί τίς άπαιτήσε ις iσχύος τών μηχανών, πού
κινούνται άπό τούς ήλεκτροκινητήρες. Στόν Π ίνακα 5.4. 1 περιλαμβάνονται διάφο­
ρες eφαρμογές τών ήλεκτροκινητήρων eναλλασσόμενου ρεύματος καί δίνονται γιό
κάθε μία: Ή περιοχή τών iσχύων, πού άπαιτούνται συνήθως, ό τύπος τού ήλε­
κτροκινητήρα, τό εΤδος τής λειτουργίας του ώς καί τό είδος τής προστασίας του. Ό
πίνακας μδς πληροφορεί γιό τό εΤδος τού κινητήρα, πού ύπόρχει στό διάφορα μη­
χανήματα, καί σέ όρισμένες περιπτώσε ις χρησι μεύει καί στήν e κλογή τού κατάλλη­
λου κινητήρα, γιό τήν όρισμένη χρήση πού προορίζεται άπό πλευράς γενικών χα­
ρακτηριστικών.
ζ) Ά νάγκ�ς ίσχύος τών διάφορων συσκ�υών καταναλώσ�ως.
ΟΙ διάφορες ήλεκτρικές συσκευές καταναλώσεως ( ήλε κτροθερμικές) συ­
σκε υές οΙκιακής καί βιομ ηχανικής χρήσεως καί συσκε υές οίκιακής καί άνάλογης
χρήσεως μέ κινητήρα ιϊ μικτές άνάλογα μέ τόν προορισμό τους, άπορροφούν δια­
φορετική σέ κάθε πε ρίπτωση ίσχύ καί συνεπώς καταναλίσκουν άνάλογη ήλε­
κτρική ένέργεια, πού έξαρτδτα ι, δπως γνωρίζομε, άπό τή διάρκεια λειτου ργίας τής
συσκε υ ής.
Στόν Πίνακα 5.4.2 δίνεται ή συνηθισμένη ίσχύς καί διάφορα όλλα στοιχεία όρι­
σμένων βασικών ήλεκτρικών συσκε υών.
 81

Πfνακας 5.4.2

Άπορροφαύμενη
Είδος έφαρμογής Ισχύς (σέ kW) Παρατηρήσεις

Θερμοσίφωνας 5 wς 1 Ο lt ο,5Ο wς 2 Πλύσιμο πιατικών, καθαρισμός σώματος•

Θερμοσίφωνας 1 5 lt 2 wς 4 Καταιόνηση (ντούς), πλύσιμο πιατικών
Θερμοσίφωνας 50 wς 60 lt ο,6ο ως 6 Λουτρό σέ μικρό λουτήρα
Θερμοσίφωνας 80 wς 1 00 lt 1 wς 6 Λουτρό σέ κανονικό λουτήρα, τροφοδότηση
πολλών λήψεων (λουτρό καί μαγειρείο)
Μαγειρική έστία ο.8ο ως 1 , 50
Θερμοεμβαmιστήρας ο,7ο ως 1
Βραστήρας νερού 2 lt ο,8ο ως 1
Μαγειρείο 5 ως 9,80
Σίδερο σιδερώματος ο, 5ο ως 1
Σιδηρωτήρια 1 .20 ως 3
Πλυντήριο 2 wς 4, 7 Ο Μέ ήλεκτρική θέρμανση
Στεγνωτήριο 2 wς 3 Μέ θερμό όέρα
Άναμικτήρες (μίξερ) 0, 1 5 ως ο,5ο
Στεγνωτήρες χεριwν 1 , 5Ο wς 2
Στεγνωτήρες μαλλιών ο, 3 5 ως ο,6ο
Ψυγείο όπορροφήσεως 0. 1 0 wς Ο, 1 6 Χωρητικότητα: 40 wς 80 lt
Ψυγείο συμπιέσεως ο,ο9 wς ο.2ο Χωρητικότητα 1 00 wς 200 lt
Συσκευή κλιματισμού 1 ,30 ως 2,6ο
'Αναρροφητής σκόνης ο.2ο wς Ο,6Ο
Στιλβωτής δαπέδων 0,25 ως ο,6ο
'Ανε μ ι στήρας 0,02 wς 0,06
Θερμαντικό σώματα 1 , 5Ο wς 3
Θερμάστρες ο, 7 5 ως 1 , 50
'Αερόθερμα 1 , 5Ο wς 3
Συσκευές θερμάνσεως μέ
όκτινοβολία 1 wς 2
Θερμάστρες όποθηκεύσεως 1 wς 8
Γιό φορτiο 1 wς 1 50 t .
Φούρνοι μέ τόξο γιά τήξη 100 wς 45οοο
χάλυβα καί χυτοσίδηρου Τάσεις πρωτεύ οντος 6 wς 1 1 Ο kV
Φούρνοι μέ έπαγωγή γιά τήξη 1 0 wς 4οοο Συχνότητες: 0,5 wς 1 Ο k H z
χάλυβα (μέσης συχνότητας) Φορτiο: 1 wς 1 οοοο kg

Φούρνοι μέ έπαγωγή γιό τήξη 1 00 ως 5οοο Συχνότητα: 50 Hz

χάλυβα (βιομηχανικής συχνότητας) Φορτiο: 0,5 wς 30 ι
Φούρνοι μέ έπαγωγή γιό χαλκό 7 Ο wς 1 8ΟΟ Συχνότητα: 50 Hz
καί κράματα χαλκού Φορτiο: 0,25 wς 1 5 ι
(βιομηχανικής συχνότητας)
Φούρνοι μέ έπαγωγή γιά 250 ως 900 Συχνότητα: 50 Hz
όλουμίνιο (βιομηχανι- Φορτίο: 1 wς 1 ο ι
κής συχνότητας)
Φοϋ ρνοι μέ έπαγωγή γιά 250 ως 1 000 Συχνότητα: 50 Hz
ψευδάργυρο (βιομηχα­ Φορτίο: 1 2 wς 1οο ι
νικής συχνότητας)
Φοϋρνοι μέ όντίσταση wς 1 5Οο

• Γι ά θερμοκρασία τοϋ νε ροϋ στούς 3ΊΩC καί θε ρμοκρασία τοϋ ψυχροϋ νεροϋ 1 2°C πε ρίπου. Μέ
αύτές τίς προϋποθέσεις, άπαιτείται θερμό νερό 85°C ποσότητας 80 lt γιά λουτρό σέ κανονικό λουτή­
ρα, 60 lt γιά λουτρό σέ μ ι κρό λουτήρα, 1 5 lt γιά καταιόνηση, 3 ιϊις 7 lt γιά λούσιμο (μακριά μαλλιά), 2
ιϊις 4 lt γιά λούσιμο (κοντά μαλλιά ) καί 1 ιϊις 2 lt γιά πλύσιμο χε ριών. 1 kWh, Εξάλλου, δίνει 1 Ο lt θερ­
μό νερό 85°C ή 30 lt θερμό νερό 50°C πε ρ ίπου.
82

5.5 ' Ερωτήσεις.

1 . Σέ τί διαφέρουν οΙ τριπολικοί ρευματοδότες - ρευματολήmες:
2. "Αν θέλομε νό συνδέσαμε περισσότερους όπά eνα ρευματολήmες στήν ίδια θέση, τί θά προτι­
μήσαμε; Τήν έγκατάσταση ένός πολλαπλού ρευματοδότη η ένός πολλαπλού ρευ ματολήmη
(ταϋ);
3 . Ποιές εΤναι οΙ συνηθισμένες όνομαστικές τάσεις καί έντάσεις ρευματοδοτών καί ρευματολη­
mών οΙκιακών Ε.Η.Ε.;
4. Π ώς έπιτυγχάνεται ή καλή έπαφή μεταξύ βυσμάτων ρευματοληmών καί όντίστοιχων ύποδοχών
ρευματοδοτών;
5. ΕΤναι δυνατόν νά έφαρμόσουν οΙ ρευματολήmες μέσα σέ ρευματοδότες μέ διαφορετικά όνομα-
στικό χαρακτηριστικό;
6. 'Επιτρέπεται σήμερα ή χρησιμοποίηση διπολικών ρευματοδοτών χωρίς έπαφές προστασίας;
7. Σέ τί συνίσταται ό ρευματοδότης μέ μ ηχανισμό μανδαλώσεως;
8. Ποιά είδη διακοmών τοίχου έχομε όπά πλευράς έγκαταστάσεως, όπά κατασκευαστικής πλευράς
καί όπά πλευράς λειτουργίας;
'
9. Π όσων εΙδών λυχνιολαβές έχομε γ ιά τή σύνδεση τών λαμmήρων πυρακτώσεως καί ποιά εΤναι
τά μεγέθη τους;
1 Ο. 'Από πόσα μέρη όποτελούνται οΙ λυχνιολαβές τών λαμmήρων φθορισμού;
1 1 . Ποιός εΤναι ό προορισμός τών ρυθμιστών φωτισμού;
1 2. Ποιός εΤναι ό προορισμός τών ρευματοδοτών ραδιοφώνου;
1 3. Πώς λειτουργούν τά ήλεκτρικά κουδούνια;
1 4. Ποιές εΤναι οΙ κατηγορίες τών συσκευών καταναλώσεως;
1 5. Πώς παρόγεται τό ήλεκτρικό φώς;
1 6. Ποιά εΤναι τά πλεονεκτήματα τών λαμmήρων φθορισμού;
1 7 . Πώς μεταβάλλεται ή διάρκεια ζωής τών λαμmήρων πυρακτώσεως μέ τήν τάση τού ρεύματος; Π
έπιδρά ατή διάρκεια ζωής τών λαμmήρων φθορισμού;
1 8. Ποιές κατηγορίες συσκευών καταναλώσεως έχομε όπά πλευράς έγκαταστάσεως;
1 9. Πώς τροφοδούνται οΙ φορητές συσκευές καταναλώσεως;
20. Π εΤναι καί σέ τί χρησιμεύει τό καλώδιο έπεκτάσεως;
2 1 . Π είδους διακόmες χρησιμοποιούμε γιό τόν έλεγχο τών συσκευών καταναλώσεως;
 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΒΑΣΙ Κ Ε Σ ΟΔΗ ΓΙ Ε Σ ΚΑΤΑΣΚ Ε Υ Η Σ ΤΩ Ν Ε . Η . Ε. - ΚΑΝ Ο Ν Ι Σ Μ Ο Ι Ε . Η . Ε .

6.1 Τοποθέτηση πινά κων διανομής.

α) Κύρια γραμμή.
Κύρια γραμμή είναι , δπως γνωρίζομε, ή ήλεκτρική γραμμή, πού όναχωρεί όπό
τό μετρητή τής ήλε κτρικής ένέργειας, πού τοποθετεί ή ' Επιχείρηση ' Η λε κτρισμού
(Δ. Ε. Η .) , καί καταλήγεί"' στό γενι κό πίνακα διανομής τοϋ πελάτη.
Κοντά στήν είσοδο τοϋ κτηρίου, πού γίνεται ή ήλεκτρική παροχέτε υση, στε­
ρεώνεται aτόν τοίχο, μέσα η καί έξω όπό τήν οΙκοδομή, ό μετρηt ής η οί μετρητές
τής ήλεκτρικής ένέργειας (γνώμονες). Ή έγκατάσταση τών μετρητών γίνεται μέσα
ιϊ έξω όπό τήν οΙκοδομή, δταν είναι λιγότε ροι όπό τρείς καί μέσα στήν οΙκοδομή, δ­
ταν ι ναι περισσότεροι όπό τρείς καί οί πελάτες ( καταναλωτές) διαθέτουν τόν κα­
τάλληλο χώρο στό Ισόγειο ι'j στό πρώτο ύπόγειο (σέ έξαιρετικές περιπτώσε ις καί
στό δεύτερο ύπόγε ιο). Κριτήρια γιά τήν έ κλογή τής θέσεως πού θά τοποθετηθούν
οί μεtρητές είναι ή όσφάλε ια, � εύ κολία νά τούς προσεγγίζει καί νά σημειώνει τήν
κατανάλωση ό ε Ιδι κός ύπάλληλος ( καταμετρητής) τής ' Η λεκτρικής ' Επιχειρήσεως
καί ή οΙκονομία κατασκε υής τους. "Ετσι, μετρητές δέν τοποθετούνται ποτέ σέ ύ­
γρούς χώρους η χώρους πού θερμαίνονται όπό έγκαταστάσεις θερμάνσεως, πού
βρίσκονται κοντά, ούτε σέ διαδρόμους, δπου ύπάρχει κίνδυνος νά κτυπηθοϋν άπό
μεταφερόμενα άντι κείμενα. "Αν δέν ύπάρχει όσφαλής χώρος, τότε οΙ μετρητές το­
ποθετούνται μέσα σέ μεταλλι κή θήκη η μέσα σέ έσοχή. Ό χώρος τών μετρητών
πρέπει, έuίσης, νά φωτίζεται καί νά όερίζεται καλά, καί ό διάδρομος νά έχει πλάτος
τουλάχιστον 1 ,2 0 m καί ϋψος 2,20 m. Τό μ ή κος τοϋ χώρου αύτοϋ προσδιορίζεται
άπό τό πλήθος τών μετρητών. Αύτό συμβαίνε ι, γιατί τό κι βώτιο γιά μονοφασικούς
μετρητές, έχει πλάτος 2 0 cm καί γιά τριφασι κούς μετρητές 30 cm, ένώ τό κι βώτιο
διακλαδώσεως έχει πλάτος 30 c m .
Τέλος, ό τοίχος, πού έπάνω του στερεώνονται οΙ μετρητές πρέπει νά Ι κανοποιεί
τίς άπαιτήσε·ις τής ' Ηλε κτρικής ' Επιχε ι ρήσεως.
Τό σχήμα 6. 1 α '"δείχνει πώς τοποθετούνται οΙ μετρητές.
Είδι κά στήν πε ρίπτωση τροφοδοτήσεως γραφείων, οΙ μετρητές τοποθετούνται
κατά συγκροτήματα aτούς όρόφους τής οΙκοδομ ής, κοντά στήν κεντρική κλίμακα.
Ή τροφοδότηση τών συγκροτημάτων αύτών πραγματοποιείται μέ όνερχόμενες
γραμμές, μιά γιά κάθε eνα συγκρότημα, πού όναχωροϋν όπό όσφαλειοκι βώτιο το­
ποθετημένο στό τέλος τοϋ καλωδίου παροχετε ύσεως (σχ. 6. 1 β).
Ή κύρια γραμμή τής E.fi.E., είναι γενικά τριπολική η πενταπολική καί όποτελεί-
84

Τριφασιχaς με τρ η τής

Καλώδια ΝΥΑ
111
1 1 1 1 1 1 1 1 1 /,
.ιο�
� JJ!ι
�

�� �� �!] Ί� �� ]� �� r�ϊ ::=,

:::=,

.......

r.
� �
Κο ινός Κοινόςρος Κοιγόςρο
�

ούδ έτερος ούδέτε ούδετε ς -

ϊ "ϊ Τ ϊ -τ--,r--τ-....,..--,.-ΓΙ
I I Ι Ι
L .L ...L ...L ....ι.....--�..----�.___._ο�ς:-7--..ι.-&.-'-

ΓΤ Τl
L..L ....ι.. ....ι.. ....ι.....---Ι_.._..ι..,,.,;..�--�.--...�ι..-._.._

Κοινός Κοινός
� �

Κοινός
σΌδέτερσς οόδε'tερ ος ούδέτερος

• Σ υ γ κ ε ντ ρ ι κ ό ή ύ πό γ ειο κα λ ώδιο μέσα σέ χα λυ βδοσ ωλ ήνα .

Σχ. 6.1 α.
 7ος Όρο φος

6 οςΟρ οφος

5οςΌροφος

4ος;'bροφος

3ος'bροφος

2ος'bροψος

Άνερχdμενη γ ρ α μ μ1] •Ανερχόμ ενες γρ α μμΕ:ς

'φοφοδοτήσεως τp ο ψοδοη\ σεω ς _:_...:::..._
__....

1ος 'bροψ ος

�
Τρ ιφασικός μ ετρη τ-1}ς;

ΜονοφασικΟς
μετρητή ς

Κιβ�τιο άσφαλειων
Κ ι βώτιο άσφαλει.ίΑίν Κ ιβώτιο άσφαλειωv
2 άναχω ρήσεων 4 άν,αχω ρ1]σεων 6 άναχω ρή σ εων
· ι σόγ ειο

Θ ® ω
Σχ. 6.1 β.
α) Διάταξη σέ 2 συγκροτή ματα (όνά 3 ή 4 όρόφο υ ς). β) Διάταξη σέ 4 σ υ γκροτήματα (όνά 2 όρόφους). ffi
γ) Διάταξη όνά όροφο.

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.
����
.-1QV \�
86

ται όπό �να ή τρείς όγωγούς φάσεων (μονοφασική ή τριφασική γραμμή), τόν ούδέ·
τερο όγωγό καί τόν όγωγό προστασίας (παράγρ. 6.4). Ε Ιδικά στήν περίπτωση βιο·
μ ηχανικών ή άλλων έγκαταστάσεων μέ έκτεταμένο έσωτερικό δίκτυο διανομής, δ
πως θά δούμε στήν παράγραφο 6.4, ή κύρια γραμμή εiναι δυνατόν νά μή περιλαμ­
βάνει όγωγό προστασίας. Ή διατομή τών όγωγών τής κύριας γρα μ μ ής έξαρτδται
όπό τήν Ισχύ τής έγκαταστάσεως όλλά σέ κάθε περίπτωση πρέπει νά είναι, κατά
τούς Κανονισμούς Ε . Η . Ε., τουλάχιστον ίση πρός 6 m m 2 γιά χάλκινους όγωγούς. Σέ
μι κρές Ε. Η. Ε., άν δέν προβλέπεται μελλοντι κή έπέκταση, ή έλάχιστη έπιτρεπόμενη
διατομή εΤναι 4 m m 2 • Ή ' Η λεκτρι κή ' Επιχείρηση πάντως μπορεί νά έπιβάλει μεγα­
λύτερες διατομές (π. χ. 1 Ο m m 2 ) .

β) ΠίνακΕς διανομής.
ΟΙ όγωγοί τής κύριας γραμμής ένός πελάτη καταλήγουν στή θέση έγκαταστά­
σεως τού πίνακα διανομής, πού πρέπει νά βρίσκεται δσο τό δυνατόν πιό κοντά στίς
μεγαλύτερες καταναλώσεις, πού τροφοδοτούνται όπό τόν πίνακα αύτόν. "Ετσι έπι­
τυγχάνομε μείωση τών όπωλει ών Ισχύος καί τών πτώσεων τάσεως.
"Αν όπό τόν πίνακα διανομής όναχωρούν δευτε ρεύουσες γραμμές τροφοδοτή­
σεως ύποπινάκων (παράγρ. 4. 1 ), τότε ό πίνακας αύτός όποτελεί τό γΕνικ6 πίνακα
τής έγκαταστάσεως καί τοποθετείται κοντά στήν είσοδο, ένώ οΙ ύποπίνακες τοπο­
θετούνται κοντά στίς μεγάλες καταναλώσεις. Σέ μεγάλες έγκαταστάσεις είναι δυ­
νατόν όπό τούς ύποπίνακες νά όναχωρούν γραμμές τροφοδοτήσεως άλλων μΕρι­
κών πινάκων, πού τοποθετούνται, έπίσης, κοντά στίς καταναλώσεις.
ΟΙ πίνακες διανομής στερεώνονται μέ κατάλληλα στηρίγματα στούς τοίχους η
έντοιχίζονται, ώστε ή έξωτε ρι κή τους έπιφάνε ια νά όποτελεί συνέχεια τής έπιφά­
νειας τού τοίχου, σέ ϋψος όπό τό δάπεδο 1 , 70 m ώς 1 ,80 m γιά νά είναι εύ κολος ό
χειρισμός τών όργάνων πού περιλαμβάνουν.
Κάθε πίνακας διανομής πρέπει νά φέρνει όπωσδήποτε γενικό διακόπτη, γενική
όσφάλεια καί μερικές όσφάλε ιες γιά τά κυ κλώματα διακλαδώσεως. ΟΙ ' Ελληνικοί
Κανονισμοί Ε . Η . Ε. δέν όπαιτούν νά φέρνει ό πίνακας διανομής γενικό διακόπτη.
Στήν πράξη δμως έχει όποδειχθεί δτι ή χρησιμοποίησή του εiναι όναγκαία γιά πολ­
λούς λόγους. Μπορεί όκόμα νά φέρνει καί μερικούς διακόπτες στά κυ κλώματα δια­
κλαδώσεως.
ΟΙ όγωγοί φάσεως τής κύ ριας γραμμής συνδέονται στούς όκροδέκτες τού γενι­
κού διακόπτη, κατόπιν περνούν όπό τή γενική όσφάλεια (ή τίς γενικές όσφάλειες,
σέ πε ρίπτωση τριφασικής γραμ μ ής) καί καταλήγουν στούς ζυγούς διακλαδώσεως,
όπό δπου όδηγούνται στίς όσφάλειες τών τοπικών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως
(σχ. 6 . 1 στ).
Ό άγωγος προστασίας καί ό ούδέτερος άγωγός, κατά κανόνα, δέν περνούν ού­
τε άπό διακόπτη ούτε άπό άσφάλεια. 'Υπάρχουν δμως περιπτωσεις. δπου έπιβάλ­
λεται ή διακοπή καί τού ούδέτερου, δπως:
1 ) Σέ δίκτυα, πού έφαρμόζεται ώς μέτρο προστασίας ή ούδετέ ρωση (παράγρ.
6.4), σέ περίπτωση πού ό ούδέτερος δέν χρησιμοποιείται γιά προστασία, άλλά ά­
νήκει σέ κύκλωμα πού τροφοδοτεί χώρους δπου ύπάρχουν κίνδυνοι έκρήξεων.
2) Σέ δίκτυα, πού έ φαρμόζεται ώς μέτρο προστασίας ή ά μεση γείωση ή ό διακό­
πτης διαφυγής (παράγρ. 6.4), σέ δλες τίς περιπτώσεις έκτός όπό α ύτήν, δπου ό ού -
 87

δέτερος όνήκε ι σέ κυ κλώματα φωτισμού μέσα σέ χώρους χωρίς κίνδυνο διαβρώ­

σεω ν.
Στίς πε ριπτώσε ις αύτές οΙ διακόπτες, έ κτός άπό τούς όγωγούς φάσεως. διακό­
πτουν ταυτόχρονα καί τόν ούδέτερο όγωγό, πού δμως, πάλι, δέν περνά όπό καμ ιά
άσφάλε ια.
Στά κυκλώματα διακλαδώσεως συνιστάται νά τοποθετούνται μερικοί διακόπτες
πρίν άπό τίς μερικές άσφάλειες (δηλαδή πρός τήν πλε υ ρά τής τροφοδοτήσεώς
τους) δταν Ί:ά κυ κλώματα αύτά τροφοδοτούν συσκευές καταναλώσεως (� κτός άπό
φωτιστικές) ίσχύος μεγαλύτερης άπό 1 500 W, άν τούς μερι κούς αύτούς διακόπτες
μπορεί ε ύ κολα κανείς νά τούς πλησιάσει, δταν χρε ιαστεί. ΟΙ διακόπτες αύτοί πρέ­
πε ι νά εΤναι ταυτόχρονής διακοπής δλων τών όγωγών φάσεως καί τοϋ ούδετέ ρου,
δπου τοϋτο άπαιτείται σύ μφωνα μέ τά παραπάνω.
Στά κυκλώματα διακλαδώσεως άντί γιά μερικές άσφάλε ιες ε1ναι δυνατόν νά το­
ποθετηθούν μ ικροαυτόματοι προστασίας γρα μμών.
'Όπως γνωρίζομε (παράγρ. 4. 1 ), στούς σύγχρονους πίνακες διανομής τά διάφο­
ρα όργανα καί �ξαρτήματα συναρμολογούνται �πάνω σέ μεταλλικό Ικρίωμα, πού
τοποθετείτα ι μέσα στή βάση �ντοιχισμοϋ καί καλύπτεται άπό μετωπική πλάκα, συ­
νήθως στε ρεωμένη σέ πλαίσιο η έρμάριο. Ή μετωπική πλάκα φέρει όπές γιά νά
προεξέχουν τά διάφορα όργανα, πού ε1ναι �γκαταστημένα στό Ικρίωμα (σχ. 6 . 1 γ).

Σχ. 6.1 y.
1 ) Βάση έvτοιχισμοϋ. 2) Μεταλλικό Ικρίωμα. 3) Μετωπική πλάκα. 4) Πλαίσιο μέ θύρα (έvτοιχισμένη
έγκατάσταση).

Οί άγωγοί φάσεως τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως άναχωρούν άπό τούς ά­

κροδέκτες τών μερικών άσφαλειών ι'\ μικροαυτόματων. ΟΙ ο ύδέτεροι κατά κανόνα
κοί πάντοτε οΙ άγωγοί προστασίας τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως άναχωρούν
κατε υθείαν άπό τούς ζυγούς διακλαδώσεως, γιά νά καταλήξουν στά διάφορα ση­
μεία ρευματοληψίας τής Ε . Η . Ε. (σχ.6. 1 στ).
'Όταν τοποθετηθεί μαχαι ρωτός διακόπτης. πρέπει νά προσέχαμε, ώστε οΙ λεπί­
δες του, άν τυχόν πέσουν λόγω τού βάρους τους, νά μή κλείσουν τό δφκόπτη, δ­
ταν είναι άνοι κτός. Γι' αύτό, δταν ή διαδρομή τών λεπίδων ε1ναι κατακόρυφη, οΙ
σταθερές �παφές τοποθετούνται �πάνω άπό τίς κινητές. 'Επίσης, δταν συνδέονται
ni μαχαι ρωτοί διακόπτες, πρέπει οί άγωγοί φάσεως νά συνδέονται, όπό τήν πλευ-
88

ρά τής τροφοδοτήσεως, μέ τίς σταθερές έπαφές (σχ. 6. 1 δ) έτσι, wστε με ανοι κτό
τό διακόmη τά μαχαιρωτά έλάσματα τών κινητών έπαφών, όν βρεθούν έκτεθειμέ­
να (όκάλυm J), νά μήν έχουν τάση. Γιά νά έλαπωθούν οί κίνδυνοι ήλε κτροπληξίας
(έκτός όπό τήν καλή σύνδεση τών μαχαιρωτών διακοmών), πρέπε ι : α) Οί άγωγοί
φάσεων, πού έρχονται όπό τό δίκτυο, νά συνδέ ονται πάντοτε στόν κεντρικό ά κρο­
δέκτη τών βάσεων τών όσφαλε ιών. β) Στόν ό κροδέκτη, πού συνδέεται μέ τό κο­
χλιωτό μέρος τής βάσεως, νά συνδέονται οί όγωγοί πού όναχωρούν πρός τίς κατα­
ναλώσε ις (σχ. 6. 1 ε).

1-1
ο · Ατιci δίκτvο
φ Πρ ο'ς
cx:
<

Σχ. 6. 1 6. Σχ. 6.1 ε.

1 --t�--4-���������
2
3

---lf----6

Σχ. 6.1 στ.

1 ) Ζυγός όγωγοϋ προστασίας. 2) Ζυγός ούδετέρου. 3) Ζυγοί φάσεων. 4) 'Ακροδέκτης όναχω ρ ήσεως
κυ κλωμάτων. 5 ) 'Ασφάλε ιες κυκλωμάτων. 6) Γενικός τριπολικός διακόmης. 7) Γενικές όσφάλειες.
8) ' Ακροδέκτης είσαγωγής.
 89

ΟΙ άγωγοί φάσεως τών κυ κλωμάτων δια κλαδώσεως όναχωρούν άπό τούς ό­

κροδέκτες τών μερικών όσφαλε ιών f\ μικροαυτόματων. Κατά κανόνα δέ οΙ ούδέτε­
ροι καί πάντοτε οί όγωγοί προστασίας τών κυ κλωμάτων αύτών όναχωρούν κατευ­
θείαν άπό τούς ζυγούς διακλαδώσεως γιά νά καταλήξουν στά διάφορα σημεία ρευ­
ματοληψίας τfΊς Ε . Η . Ε . ( σχ. 6. 1 στ).

6.2 Έγκατάσταση γραμμών.

1) Έγκατάσταση μονωμiνων άγωγών μΕσα σΕ σωλήνΕς iπάνω στό iπί)(ρισμα.

Γιά τήν έγκατάσταση αύτή μπορεί νά χρησιμοποι ηθούν τόσο οί μονωτικοί δσο
καί οί μή μονωτικοί σωλήνες. Αύτός ό τρόπος έγκαταστάσεως δέν συνηθίζεται πιά
σέ έγκαταστάσε ις κατοι κιών, γραφείων καί καταστημάτων, άλλά μόνο σέ βιοτεχνι­
κούς καί βιομ ηχανικούς χώρους καθώς καί σέ χώρους όποθηκών.
Στήν περίmωση έγκαταστάσεως π.χ. όπλισμένων μονωτικών σωλήνων
(Μπέργκμαν) έπάνω στό έπίχρισμα ό κολουθείται ή έξης διαδικασία: 'Αναζητείται,
άρχι κά, ή πιό ε ύνοϊκή διαδρομή τών σωλήνων στούς τοίχους καί στίς όροφές τών
χώρων, φροντίζοντας νά όποφεύγονται, κατά τό δυνατόν, οί έξωτερικοί τοίχοι . Κα­
τόπιν σημαδε ύεται ή διαδρομή έπάνω στούς τοίχους μέ σπόγγο, πού είναι περα­
σμένος μέ κιμωλία ιϊ κάρβουνο. Τό σημάδεμα γίνεται ώς έξfΊς: στε ρεώναμε στό
ενα άκρο τού τοίχου ιϊ τfΊς όροφης τό σπόγγο καί τόν τεντώναμε στήν άλλη όκρη
τού τοίχου μέ τό ενα χέρι κατά μήκος τfΊς έπιθυμητfΊς διαδρομ ής, όπότε μέ τό όλλο
χέρι τόν τραβούμε καί τόν άφήνομε όπότομα. "Ετσι, ό σπόγγος μέ τήν έλαστικότη­
τά του χτυπά έπάνω στόν τοίχο καί όφήνει μιά έγχρωμη γραμμή. Σέ κατάλληλη ό­
πόσταση όπό τή γραμμή αύτή γίνεται ή τοποθέτηση τών έξαρτημάτων στηρίξεως
τών σωλήνων.
α) Τά έξαρτή ματα στηρίξεως τών σωλήνων στούς τοίχους όποτελούνται όπό ά­
πλά ιϊ πολλαπλά πΕριλαίμια ( κολλάρα) ( σχ. 6.2α) γιά τή στΕρΕωση ένός ιϊ πε ρισσό­
τερων σωλήνων καί όπό είδικές διατάξε ις βρόχων όπό χαλύβδινα τεμάχια γιά τή
στε ρέωση όμάδων σωλήνων ( σχ. 6.2β).

Σχ. 6.2α.

· Η έγκατάσταση τών έξαρτημάτων αύτών πραγματοποιείται, δταν έχει στεγνώ­

σε ι καί τό τελευταίο έπίχρισμα τών τοίχων. Τοποθετούνται κατά μήκος της διαδρο­
μής τών σωλήνων, όνά 50 cm, άλλά μπορούν σέ όρισμένες περιmώσεις νά τοπο­
θετηθούν καί άνά 80 cm. ' Επίσης τοποθετείται πάντοτε Ι:Ξνα στή ριγμα σέ όπόστα­
ση 1 Ο cm περίπου όπά κάθε άκρη σωλήνα, τεμάχιο διακλαδώσεως ιϊ γωνίας, κουτί
διακλαδώσεως ιϊ κουτί ένώσεως (σχ. 6.2γ).
00

Σχ. 6.2β.
α) Σέ περι πτώσεις δοκών, γιά όποφ υ γή Ηασθενήσεώς του ς όκολο υ θείται ή κατασκε υ ή αύτή.

Ιχ. o ..ly.
 91

Τά περιλαίμια στερεώνονται στούς τοίχους συνήθως μέ διοyκnύμΕνα βύσματα

ιοϋπατ) καί μέ κοχλίες ξύλου (ξυλόβιδες).
Oi συνηθέστεροι τύποι διογκού μενων βυσμάτων (σχ. 6.2δ) είναι τό βύσμα όπό
ίνες καννάβεως, μέ λεπτό μεταλλικό περίβλημα καί τό πρεσσr:ριστό πλαστικό βύ­
Jμα (βύσματα οϋπατ). Καί στούς δύο τύπους β υσμάτων, γίνεται πριλιτα μία κυλιν­
δρική ύποδοχή στό σημείο τοϋ τοίχου, πού θέλομε νά φυτε:ψομ.: ι ο βύσμα, μέ διά­
μετρο ίση πρός τήν έξωτερική διά μετρο τοϋ βύσματος. Κατόπιν τοποθετούμε τό
βύσμα καί στό κέντρο του βιδώναμε τή ξυλόβιδα, πού έτσι στερεώνει τό πε ριλαί­
μ ιο. Τά πλαστι κά βύσματα είναι όνθεκτικά στίς έπιδράσεις τών όξέων, όλκαλίων
καί )<ημι κών ότμών καί χρησι μοποιοϋνται ίδιαίτερα σέ ύγρούς χώρους.

Βvσμα μέ μεταλλ ;κό Πλαστικό βύσμα

περίβλημα

Σχ. 6.2δ. Σχ. 6.2ε.

Σέ μαλακούς τοίχους χρησι μοποιείται, έπίσης, eνα βύσμα όπό ε ίδικό γύψο όνά­
μ ι κτο μέ όνόργανες ίνες όνθε κτι κές στήν όποσύνθεση. Τό βύ σμα αύτό διαμορφώ­
νεται μέ τό χέρι (πλάθεται ) όφοϋ προηγουμένως κατάλληΛη ποσότητα άπό τό ύλι­
κό τοϋ βύσματος (πού είναι σέ μορφή σκόνης) διαβραχεί μέ νερό. Κατόπιν τό βύ­
σμα τοποθετείται στήν ύποδοχή, πού έχε ι όνοιχθεί στόν τοίχο, συμπιέζεται καλά
μέσα σέ αύτήν καί στερεώνεται τό περιλαίμιο μέ ξυλόβιδα πού βιδώνεται έπάνω
στό βύσμα.
·Η διάνοιξη τfiς όπfiς γιά τήν ύποδοχή τοϋ βύσματος στόν τοίχο γίνεται μέ τό χέ­
ρι μέ έργαλεία όπό σκληρό μέταλλο, fi ταχύτερα καί ό κρι βέστερα, μέ κρουστικό ή­
λεκτροδράπανο (σχ. 6.2ε).
Σέ σκληρούς τοίχους (π.χ. τοίχοι μπετόν), ή στερέωση τών περιλαιμίων γίνεται
μέ χαλύβδινα καρφιά (ότσαλόκαρφα). Τό σχfiμα τών μεταλλι κών περιλαιμίων είναι
έτσι δια μορφω μένο wστε νά αύτοσυγκρατείται τό καρφί καί νά μή χαλαρώνεται ή
στερέωση τοϋ πε ριλαι μίου. "Αν τά περιλαίμια είνα ι πλαστικά, ή αύτοσυγκράτηση έ­
πιτυγχάνεται μέ τήν έλαστι κότητα τοϋ ύλικοϋ τοϋ πε ριλαι μίου. "Αλλος τρόπος στε­
ρεώσεως στούς τοίχους έπιτυγχάνεται μέ εΙδικά καρφιά, πού φυτε ύονται μέσα
στόν τοίχο μέ ε Ιδικά έργαλεία μέ κρούση (σχ. 6.2στ), ιϊ μέ τή βοήθεια συσκευών
τύπου περιστρόφου. Μ έ αύτές τό καρφί ε ίσχωρεί στόν τοίχο μέ τήν πίεση τfiς έκ­
πυρσο κροτήσεως.
'Όταν πρέπει νά στηριχθούν πολλοί σωλfiνες ό eνας κοντά στόν άλλο, όπευ­
θείας στόν τοίχο μέ περιλαίμιο, χρησι μοποιούνται μικρά κομ μάτια ξύλου (τακάκια),
πού φυτε ύονται μέσα στόν τοίχο, δπως δείχνει τό σχfiμα 6.2ζ. Ή στήριξη μέ τακά­
κια έχε ι τό πλεονέ κτημα δτι, όν όφήσομε μεγαλύτερο ξύλο στόν τοίχο, μποροϋν
!12

Σφύ ρα

Περιλαίμιο yιiJ.
- αύτοονγκράτηση

Σχ. 6.2στ. Σχ. 6.2ζ. Σχ. 6.2η.

άργότερα νά στηριχθούν καί άλλοι σωλήνες*. Τό είδος αύτό τής στηρίξεως έχε ι ύ­
ψηλό κόστος έργασίας.
Τό τακάκι πρέπει νά είναι άπό ξηρό έ μποτισμένο ξύλο καί νά έχε ι τραπεζοε ιδή
μορφή. Τήν ϊδια μορφή πρέπει έπίσης νά έχει καί τό άνοιγμα τού τοίχου. Ή στε­
ρέωση γίνεται μέ γύψο, δπως δείχνει τό σχήμα 6.2η.
'Όταν πρόκειται νά στε ρεωθούν σωλήνες έπάνω σέ δοκούς, πού δέν πρέπει νό
έξασθενούν μέ τρυπήματα, ή στερέωση γίνεται δπως δείχνει τό σχήμα 6.2θ.
β) Ή σύνδεση τών διαφόρων τε μαχίων τών σωλήνων μιάς σωληνώσεως έκτε­
λείται μέ συνδtσμους ( μούφες), πού δέν έχουν έσωτε ρική μονωτική έπένδυση.
Π ρίν άπό τή σύνδεση, άφαι ρείται ό μεταλλικός μανδύας στά άκρα τών σωλήνων
σέ μήκος 5 mm πε ρίπου, μέ εfδικό έργαλείο (σωληνοκόφτη). Τό δύο άκρα τών σω­
λήνων, πού θό συνδεθούν, είσόγονται (έφαρμοστά) άπό τή μ ιό καί τήν άλλη πλε υ­
ρά τής μούφας στό έσωτε ρικό της, δπως δείχνει τό σχήμα 6.2ι έτσι, wστε αύτά
πού άπομένουν μετά τήν άφαίρεση τού μεταλλι κού μανδύα μονωτικό πε ριβλήματα
τών άκρων, νά ένωθούν μεταξύ τους.
γ) Γιό τήν άλλαγή κατε υθύνσεως στίς γραμ μές, χρειάζεται νά δημιουργηθούν
καμπύλες στίς σωληνώσε ις. ΟΙ καμπύλες αύτές (σχ. 6.2ια) σχηματίζονται μέ ε ίδικό

* Ή διάταξη τού σχήματος 6.2ζ παρο υ σιάζει τό μειονέκτημα νά μήν ε!ναι δυ νατή ή άπομάκρ υνση
;νός άπό τούς τοποθετημένους σωλi'jνες, �κτός άπό τόν τελε υ ταίο.
 93

Σχ. 6.2θ.

=4 kf9J ι
..
�
=θ�-�1 lb i �
Σωστό

Σχ. 6.2ι. Σχ. 6.2ια.

Σχ. 6.2ιβ.

έργαλείο. Σέ έγκαταστάσεις δμως σωλήνων έπόνω στό έπίχρι σμα, εΤναι δυνατόν,
γιό τό σχηματισμό τών καμπυλών, νό χρησι μοποιηθούν καί εϋ καμmοι μονωτικοί
σωλήνες, όπότε άποφεύγεται ή πρόσθετη έργασία. Γιά νά άποφύγομε δμως τό
σχηματισμό καμπυλών στίς σωληνώσεις, χρησι μοποιούμε είδικό καμπύλα ιϊ γωνια­
κό "Fεμόχια σωλήνων, πού καλούνται καμπύλ€ς καί γωνί€ς (σχ. 6.2 ιβ). 'Επίσης, σέ
περιmώσεις διακλαδώσεως τών σωλήνων χρησι μοποιούμε διακλαδωτήp€ς ταύ
Ιrτν 6.2ιβ), πού χρησι μοποιούνται μόνο δπου άπαιτείται διακλάδωση τών σωλn
νων, χωρίς πω τόχρονη διακλάδωση τών άγωγών τους, γιατί συνδέσεις άγωγών
μέσα σέ ι')ιυ • ιδωτi']ρες ταύ ιϊ μέσα σέ σωλi']νες άπcγ�ρεύονται.
δ) Διακλο ! Ι ίJσ<::ι ς άγωγών ιϊ γενικώς ιlιποιαL•ήποτε σίινδεση μ!'Ξταξύ τους, έπιτρέ­
πεται μόνQ : . f �ι ι σέ εΙδικά έξαρτήματα, πού καλούνται Η:f' υτιά δι·ακλαδώσ�ως ιϊ t­
νώσ�ων (μπου{ r). Τά κουτιά διακλαδιίJσεως είναι μεταλλι κά μέ έσωτε ρική μονωτι­
κή έπένδυσ1 άιτό χαρτί ιϊ πλαστικά. Τά μεταλλικά χρησι μοποιοuνται γενικά σέ ύπό­
γε ιους χώρους ( ύπό• · r lιl, άποθf]κες κλπ. ) .
' Επίσης τά κουτιά διc.κλαδώσεως χρησιμοποιούνται καί γιά τ ή δημιουργία ένώ­
σεων μεταξύ τών άγωψi.Jν ( κουτιά ένώσεων). Είναι συνήθως στρογγυλά καί ή διά­
μετρός τους έξαρτάται άπό τή διάμετρο τών σωλήνων, πού καταλήγουν σέ αύτά.
'Έχουν βιδωτό ιϊ έφαρμοστό κάλυ μμα καί μέσα σέ αύτά μπορούν νά γίνουν μία ιϊ
πε ρισσότερες διακλαδώσε ις. "Ετσι, ύπάρχουν κουτιά διακλαδώσεως στρογγυλά ιϊ
τετράγωνα μέ 3, 4 ιϊ 6 άναχωρήσε ις σωλήνων (σχ. 6.2 ιγ), άπό μ ι κρά σωληνωτά
τεμάχια. Μ έσα σέ αύτά έφαρμόζουν ο1 σωληνες (σχ. 6.2 ιγ). Μπορεί έπίσης στά
κουτιά νά ύπάρχουν όπλώς χαραγμένες όπές (άδιάτρητες όπές) στά ση μεία διακλα­
δώσεως, πού άνοίγονται μέ ε Ιδικό μαχαιράκι, κατά τήν έγκατάσταση, γιά τήν ε Ι­
σαγωγή τών σωλήνων μέσα στό κουτί.

Σχ. 6.2ιy.
1 ) ΒιδωτLι '.κροδέκτες συνδέσεως όγωγών. 2) 'Αγωγοί. 3) Διακλαδωτήρας όπό πορσελάνη. 4) Δια­
�λαδωτήρας ταϋ. 5) Κολλόρα συσφίγξεως. 6) Στρογγυλό κουτί διακλαδώσεως. 7) Γωνία. 8) Τετρά­
γωνο κουτί διακλαδώσεως. 9) · Καμπύλη.

Μέσα στά κουτιά διακλαδώσεως τοποθετούνται ο1 διακλαδωτf]ρες (σχ. 6 . 2 ιγ

καί 6.2ιδ), πού άποτελούνται άπό βιδωτούς άκροδέκτες. 01 άκροδέ κτες στε ρεώ­
Jονται σέ τεμάχιο άπό πορσελάνη ιϊ άλλο μονωτικό ύλικό (π.χ. βακελίτη) καί σέ αύ­
τούς συνδέονται ο1 άγωyοί τών γραμμών πού καταλήγουν στό κουτί. Τά μεγέθη
τών διακλαδωτήρων έξαρτώνται άπό τόν άριθμό καί τή διατομή τών άγωγών, πού
σ υνδέονται σέ αύτούς (π.χ. διακλαδωτήρας 4 χ (3 χ 2, 5 ) , eχε ι 4 άκροδέ κτες, σέ κά­
θε eνα άπό τούς όποίους είναι δυνατόν νά συνθεδούν μέχρι 3 άγωγοί τώ\
2 , 5 m m 2 ).
 Σχ. 6.2ιδ. Σχ. 6.2ιε.

Oi συνδέσεις τών άγωγών στό κουτί άπαγορεύεται νά έ κτελοϋνται χωρίς δια­

κλαδωτήρες (π.χ. μέ συστροφή τών άπογυ μνωμένων όκρων τών άγωγών).
Τά πλαστικά κουτιά εΤναι μ ικρότερα καί α ίσθητικά καλύτερα καί eχουν άδιάτρη­
τες όπές, πού άνοίγονται ε ϋκcλα, μέ σπάσιμο τοϋ λεmοϋ τοιχώματος πού τίς καλύ­
mε ι .
Ή τοποθέτηση τών μεταλλι κών κουτιών έπάνω στό έπίχρισμα πρέπει ν ά γίνεται
σέ ϋψος τουλάχιστον 2,5 m άπό τό δάπεδο. Ή έγκατάστασή τους σέ ϋψος μ ικρό­
τερο έπιτρέπεται μόνο, δταν τό κάλυμμά τους άφαι ρείται μέ κατσαβίδι. Σέ ψηλό
ση μείο άπό τό δάπεδο πρέπε ι νά τοποθετούνται καί τά πλαστικά κουτιά.
ε) Ή τοποθέτηση τών σωλήνων πρέπει νά γίνεται eτσι, wστε νά μή συσσω­
ρεύονται νερά μέσα σέ αύτούς γιατί προκαλείται μείωση τής ήλεκτρικής μονώ­
σεώς τους. Τό νερό αύτό προέρχεται άπό τή συ μπύ κνωση μέσα στούς σωλήνες,
τής ύγρασίας τοϋ άέρα λόγω τών μεταβολών τής θερμοκρασίας τοϋ περι βάλλον­
τος. Γι' αύτό, καί κυρίως γιά σωλήνες πού τοποθετούνται σέ έξωτε ρικούς κρύους
τοίχους τών οίκοδομών, οΙ σωληνώσεις δέν πρέπει νά σχηματίζουν θήλακες ( σχ.
6.2ιε). Σέ τοποθετήσε ις σωλήνων γύρω άπό δοκούς ( σχ. 6.2 ι στ), δπου κατ' άνάγκη
θά σχηματισθούν θήλακες, έπι βάλλεται στίς κάτω γωνίες νά χρησι μοποιούνται
γωνιακά τεμάχια, πού eχουν άνοίγματα καί εΤναι δυνατή ή άπομάκρυνση τοϋ συγ­
κεντρωμένου νερού. "Αν καί αύτό δέν εΤναι δυνατόν, στή χαμ ηλότερη θέση τής
σωληνώσεως άνοίγεται μ ία μικρή τρύπα (σχ. 6.2 ιστ).

Σχ. 6.2ιστ
 Στίς διαβάσε ις διά μέσου τής όροφής, έπι βάλλεται οΙ μονωτικοί σωλήνες νά π •
ρι βάλλονται όπό eνα τε μάχιο μή μονωτικού χαλύ βδινου σωλήνα γιά λόγους μηχcι
νικής προστασίας (σχ. 6.2ιζ). Τό τε μάχιο αύτό πρέπει νά φθάνει σέ ϋψος 20 cι
τουλάχιστον όπό τό δάπεδο*.

Σχ. 6.2ιζ.

στ) Μ ετά τή στε ρέωση τών σωλήνων καί όφοϋ ή δλη έγ κατάσταση στεγνώο ο
καλά, όρχίζει ή έργασία είσαγωγής τών μονωμένων όγωγών μέσα στούς σωλήνε·
(συ ρμάτωση). Γιά τό σκοπό αύτό χρησι μοποιείται συνήθως μία λεmή χαλύβδινι
ταινία μέ μ ήκος μέχρι 1 5 m καί πλάτος 1 5 mm, ή γνωστή στή γλώσσα τών τεχνι
τών άτσαλίνα, πού στό eνα δκρο της eχει σφαιρίδιο γιά νά μπορεί νά προχωρεί στίι
σωληνώσεις, καί στό δλλο θηλειά δπου δένονται οΙ άγωγοί. Τό δκρο τής ότσαλί
νας, πού φέρε ι τό σφαιρίδιο, προωθείται μέσα στούς σωλήνες όπό eνα κουτί μέχρι
νά βγεί όπό δλλο. Κατόπιν eλκεται ή ότσαλίνα, παρασύροντας μέσα στό σωλήνα
καί τούς όγωγούς, πού εΤναι στε ρεωμένοι στή θηλε ιά στό δλλο δκρο τηζ
(σχ. 6.2ιη). Τό πέρασμα τών όγωγών διευκολύνεται, δν φυσήξομε μέσα στούς σω
λήνε ς τάλκ ή δν τρίψαμε τούς όγωγούς μέ κιμωλία.
Σέ eνα σωλήνα πρέπε ι, κατά κανόνα, νά πε ριέχονται μόνο όγωγοί τού Ιδίου κυ
κλώματος. Σέ ε Ιδικές περιmώσεις, δμως, είναι δυνατόν νά τοποθετηθούν καί άγω
γοί, πού όνήκουν σέ διάφορα κυ κλώματα, ύπό τόν δρο δτι προστατε ύονται όπι
τήν ίδια όμάδα όσφαλε ιών. τέλος, σέ όρισμένες θερμ ικές συσκε υές, μεγάλα πολύ ·
φωτα, συσκευές ρυθμίσεως κλπ., πού τροφοδοτούνται όπό πε ρισσότε ρες όπό μίο
γραμμές, προερχόμενες όπό διάφορες όμάδες όσφαλε ιών, είνα ι δυνατό νά τοπο
θετηθούν οΙ όγωγοί τών γρα μμών αύτών στόν ίδιο σωλήνα, μέ τήν προϋπόθεσr
δτι οΙ γραμμές αύτές τροφοδοτούνται όπό τήν ίδια πηγή ρε ύ ματος. Μέσα στόν ίδιυ
σωλήνα, έπίσης, είναι δυνατόν νά τοποθετηθούν τόσο οΙ τροφοδοτι κοί άγωγοί f:

*Τό τεμάχιο αύτό μπορεί νά όποφεύγεται, δταν ό μονωτικός σωλήνας τοποθετείται πίσω όπά τι
περ ι θώριο τού δαπέδο υ (σοβατεπί).
 '"

Σφα ιρίδιο
iιτσαλίνας
-�� uΑ Τεχν ίτης τιοu τραβa τovc
\ άγωγούς μέ τήv Ιιτσαλίνι:i �
\

άτσαλίvας
&η λει!ι
Ι/J� ο

,� Σφαιρίδιο aτσαλίνας

'fν 6.2ιη.

ό ς κυ κλώματος δσο καί ο ί όγωγοί ρυθμίσεως καί έλέγχου (πλοηγό σύρματα - πι­
\ότοι).
ζ) Μετά τό πέρασμα τών μονωμένων όγωγών aτούς σωλήνες, έ κτελοϋνται οί
Ίπαιτούμενες συνδέσε ις καί διακλαδώσε ις τους ατά διάφορα κουτιά. Γι' αύτό τό
•ποπό χρησιμοποιούνται οί διακλαδωτήρες τών κουτιών, όφοϋ προηγουμένως ά­
τογυ μνωθοϋν τά ά κρα τών μονω μένων όγωγών όπό τό μονωτικό τους περίβλημα.
Η άπογύ μνωση γίνεται εύ κολα μέ ε ίδικά έργαλεία καί eτσι δέν ύπάρχει κίνδυνος
vά τραυματισθούν οί όγωγοί, πράγμα πού συνήθως δέν όποφεύγεται δταν χρησι-
μοποιείται μαχα ιράκι.

2) "Εγκατάσταση μονωτικών σωλήνων κάτω άπό τ6 tπίχρισμα.

Ή έγκατάσταση σωλήνων κάτω όπό τό έπίχρισμα όρχίζε ι, άφοϋ στεγνώσει ή έ­

rίστρωση τών τοίχων μέ τή λάσπη (λάσπωμα).
α) Στήν όρχή χαράζοντα ι οί διαδρομές τών σωλήνων, δπως εϊδαμε στήν παρά­
•ραφο 6.2α. Οί διαδρομές αύτές εϊτε όριζόντιες εϊτε κατακόρυφες πρέπει νά χαρά­
ονται μέ μεγάλη ό κρίβε ια.
Οί όριζόντιες διαδρομές βαίνουν παράλληλα πρός τήν όροφή καί σέ όρισμένη ό­
όσταση άπό αύτήν, πού καθορίζετα ι όπό τή μορφή τής όροφής στίς γωνίες πού
rυναντaται μέ τούς τοίχους καί όπό τό άν θά περάσουν γραμμές έπάνω όπό πόρ­
ες καί παράθ υρα. Γενικά ή όπόσταση κυμαίνεται όπό 30 wς 50 cm (όπόσταση με­
αξύ τοϋ έπάνω σωλήνα καί τής κάτω όκμής τής όροφής).
Ή παλιότερη τεχνι κή, κατά τήν όποία οί γραμμές ό κολουθοϋσαν τή συντομό­
c:ρη πλάγια διαδρομή, δέν ό κολου θείτε πιά. Αύτό συμβαίνε ι , γιατί ή διαδρομή τής
ραμ μ ής eτσι eμενε άγνωστη, μέ όποτέλεσμα νά καρφώνονταν καρφιά γιά τήν ό­
άρτηση ε ίκόνων ιϊ γάντζοι γιά όποιαδήποτε άλλη χρήση καί σέ σημεία, δπου ύ­
• nχαν νon uuέc. Γιά νά όποφευχθεί λοιπόν ό κίνδυνοc vn τοιιπnθε:ί ... υι'ηι• ι Ιrτ�
v�
98

τό τό κόρφωμα, άκολουθούνται σήμερα μόνο όριζόντιες � κατακόρυφες διαδρο­

μές γραμμών. WΕτσι, ε1ναι γνωστό δτι �πόνω άπό διακόmες � ρευ ματοδότες ύπόρ­
χε ι κατακόρυφη γραμμή καί δέν καρφώνονται καρφιό � γόντζοι (σχ. 6.2ιθ).
Μετό τή χόραξη τών διαδρομών άνοίγονται μ ι κρό � μεγόλα αύλόκια μέ κατόλ­
ληλο πλότος καί βόθος γιό νό δεχτούν τούς σωλήνες. Τό βόθος πρέπει νό εΤναι τό­
σο, ώστε μετό τήν τοποθέτηση τού σωλήνα, � �ξωτερική �πιφόνε ιό του νό βρί­
σκεται λίγο βαθύτερα άπό τήν �ξωτε ρική �πιφόνεια τού τοίχου. WΕτσι άποφεύγεται
� πρόκληση ζημιών στό σωλήνα κατό τήν �πίστρωση τού τελικού �πικρίσματος
τι.ί•ν τοίχων. Τό αύλόκια ύποδοχής τών όριζόντιων σωληνώσεων, εΤναι σκόπι μο νό
ι'ι v ·Jίγονται άνόμεσα σέ δύο σειρές πλίνθους, θραύοντας τίς άκμές τής μιδς σειρδς
.ux. 6.2κ).

Κουtί δια'!C.λαδ\δσεωι;

Ι:tεΡi:ωση tοίί
<:JJJ� με καρφι

�Σω-
Λ επtομέρ ε ια

Σχ. 6.2ιθ. Σχ. 6.2κ. Σχ. 6 .2κα.

Στίς χωνευτές �γκαταστόσε ις γραμ μών � άλλαγή κατευθύνσεώς τους πρέπει νό

γίνεται μέ καμπύλες μεγόλης άκτίνας καμπυλότητας. 'Επίσης, σέ γωνίες τοίχων οΙ
σωλήνες πρέπει νό τοποθετούνται βαθύτερα γιό νό καλύmονται �ντελώς άπό τό
�πίκρισμα (σχ. 6.2κα).
β) Έκτός άπό τό αύλόκια άνοίγονται καί ύποδοχές γιό νό τοποθετηθούν τό διό­
φορα κουτι6.
Τό διόφορα αύτό κουτιό τοποθετούνται μέσα στίς ύποδοχές τους �τσι, ώστε �
�ξωτερική τους �πιφόνε ια νό βρεθεί στό Τδιο �πίπεδο μέ τήν �ξωτερική �πιφόνεια
τού τοίχου, δταν θό �χει �πιστρωθεί καί τό �ξωτερικό �πίκρισμα. Ή τοποθέτηση,
λοιπόν, τού κουτιού γίνεται �τσι, ώστε νό �ξέχει τούτο άπό τόν τοίχο, δσο εΤναι τό
πόχος τού �πικρίσματος (σχ. 6.2κβ).
Τό κουτιό διακοmών, πού κατασκευόζονται εΤτε άπό λεmό �πικασσιτερωμένο
�λασμα εΤτε άπό πλαστικό ύλι κό, τοποθετούνται σέ άποστόσεις άπό τό δόπεδο καί
άπό τήν άκμή τού άνοίγματος τών θυρών, πού άναγρόφονται στό σχήμα 6.2κγ.
Στό Τδιο σχήμα άναγρόφονται καί οΙ άποστόσεις τών κουτιών ρευματοδοτών.
Κουτιό διακλαδώσεως �κτός άπό τίς θέσεις, στίς όποίες γίνονται οΙ διακλαδώ­
σεις � ένώσεις τών ι')λεκτρικών γραμμών � τίς θέσεις δπου προβλέπεται νό γίνουν
μελλοντικό διακλαδώσεις, τοποθετούνται �πίσης σέ διόφορες θέσεις γιό νό δεί­
χνουν τή διαδρομή, πού άκολου θούν οΙ άθέατες, χωνευτές σωληνώσεις. WΕτσι το-
 Σχ. 6.2κβ.
1 ) Τεμάχιο ξύλου γιά νό όπλοποιείται ή τοποθέτηση κουτιών καί τακακιών. 2) Τακάκι. 3) Κουτί δια­
κλαδώσεως.

Κοvτί ,

δ ιαχλαbώσεως

Διαστάσει!; σέ cm

Σχ. 6.2κy.

ποθετοϋνται σέ εύθείες διαδρομές χωνευτών σωλήνων μεγάλου μήκους (κάθε 6

m), δταν � γραμμή μεταβαίνει όπό �να δωμάτιο σέ δλλο καί δταν παρουσιάζει πολ­
λές καμπύλες (συνήθως δπου οΙ καμπύλες εΤναι περισσότε pες όπό μία).
γ) Άφοϋ όνοιγοϋν τά αύλόκια καί οΙ ύποδοχές, �ργασία πού γίνεται καί μέ ε lδι-
100

κές μι κρές μηχανές, τοποθετούνται ο1 σωλήνες. Ή στήριξή τους πραγματοποιείτ

μέ γύψο* πού τοποθετείται κατά διαστήματα (σχ. 6 . 2 κδ), μέ λεπτά καρφιά πού η
ποθετούνται έπίσης κατά διαστή ματα πότε όπό τή μία καί πότε όπό τήν άλλη πλει
ρά τού σωλήνα κατά λοξή κατε ύθυνση πρός τόν τοίχο (σχ. 6.2κδ), μέ άγκιστρα r
τέλος, μέ καρφιά, κάτω όπό τό κεφάλι τών όποίων συστρέφονται δύο λεπτά σύρ
ματα όπό έπι ψευδαργυρωμένο χάλυβα. Τά σύρματα αύτά τυλίγονται γύρω όπό τ•
σωλήνα, δπως δείχνει τό σχήμα 6.2 κδ.
--

Σχ. 6.2κδ.

δ) Μετά τήν τοποθέτηση τών σωλήνων καί τών διάφορων κουτι ών ό κολουθεί r
έπίστρωση τού τελι κού έπιχρίσματος (σοβάντισμα).
Τό έπίχρισμα καλύπτε ι όλόκληρη τή χωνευτή έγκατάσταση, έτσι μένουν όρατc
μόνο τά καλύμ ματα τών κουτιών διακλαδώσεως καί τά κουτιά δια κοπών καί ρευ
ματοδοτών.
'Αφού στεγνώσει καλά τό έπίχρισμα, μέ όνοιχτά τά διάφορα κουτιά, περνιούν·
τα ι οί όγωγοί μέσα στούς σωλήνες [παράγρ. 6.2 ( 1 )] καί έκτελούνται οί διάφορεc
συνδέσε ις στά κουτιά.
Γιά νά έ κτελούνται ο1 συνδέσε ις τών άγωγών στά κουτιά χωρίς νά γίνει λάθος.
ο1 άγωγοί έχουν μονωτικά πε ρι βλήματα μέ διάφορα χρώματα, δπως θά δούμε
στήν παράγραφο 6.4. Στά κουτιά δια κοπτών καί ρευ ματοδοτών ο1 συνδέσεις γί­
νοντα ι στούς ό κροδέκτες τού σώματος τού διακόπτη η τού ρευ ματοδότη. Τό σώμο
αύτό, μετά τήν έ κτέλεση τών συνδέσεων τοποθετείται μέσα στό κουτί καί κλείνε­
ται μέ τό κάλυμμα τού δια κόπτη η ρευ ματοδότη, πού βρίσκεται στό ϊδιο έπίπεδο μέ
τήν τελε ιωμένη έπιφάνεια τού τοίχου.
ε) 01 διάφορες γραμμές μετά τό πέρασμά τους όπό τά κουτιά διακλαδώσεως.
καταλήγουν σέ κουτιά διακοπτών η σέ κουτιά ρευ ματοδοτών ( κατεβάσματα), η, ό­
κόμα, σέ κουτιά όκροδε κτών συνδέσεων συσκε υών. Άπό τά κουτιά αύτά όναχω-

*Ή χρησιμοποίηση τοϋ γύψο υ ώ ς μέσο υ στερεώσεως εΤναι ο ί κονομική, άλλά προκαλεί όξειδώσε ι
σέ περίπτωση πού θά χρησιμοποιηθούν σωλήνε ς καί κου τι ά μέ μεταλλικό μανδύα.
 101

ρούν έπίσης καί οί γραμμές, πού καταλήγουν στά σημεία όναρτήσεως φωτιστικών
συσκε υών όροφής. Στά σημεία αύτά οί όγωγοί τής γρα μ μ ής συνδέονται μέ μικρούς
συνδΕτήρες όπό μονωτικό ύλικό (πορσελάνη, πλαστικό), πού διαθέτουν κατάλληλο
όριθμό όκροδε κτών (κλέ μ μες) γιά τή σύνδεση τών όγωγών τής γραμμής καί τής
σει ρίδας τροφοδοτήσεως τής φωτιστικής συσκε υ ής (σχ. 6.2κε). Πλάϊ στούς συν­
δετήρες αύτούς στε ρεώνεται όγκιστρο (γάντζος) όροφής, γιά νά όναρτώνται όπό
έκεί οί φωτιστικές συσκευές.
Τά μικρά άγκιστρα στε ρεώνονται στήν όροφή μέ τακάκια, ένώ τά μεγάλα συν­
δέονται μέ τό σιδερένιο όπλισμό τής πλάκας τής όροφής.
Τόσο ό συνδετήρας δσο καί τό άγκιστρο μπορούν νά καλύmονται όπό μιά ρο­
ζέττα 6ροφής (σχ. 6.2κε), δηλαδή τό μονωτικό κέλυφος, πού στε ρεώνεται στήν 6-
ροφή στεγανά η όχι. Ή ροζέπα τοποθετείται έτσι, ώστε ό σωλήνας τής γραμμής
νά καταλήγει στό μέσον περίπου τής βάσεώς της*.

Κλέμμες πορσελaν�ς Γaντtος

Σχ. 6.2κε.
1 ) Τακάκι. 2) Π ροστόμιο γραμμής. 3) Γάντζος όροφής. 4) Ροζέπα όροφής. 5) Κλέμμες. 6) Σειρίδο
φωτισμού σώμ�-:-rις. "1 Σωλήνας όναρτήσεως φωτιστικού σώματος.

Στά σημεία τροφοδοτήσεως φωτιστικών συσκε υών είναι δυνατόν οί τροφοδο·

τικές γραμμές νά καταλήγουν σέ εiδικά κουτιά διακλαδώσεως. Αύτά χρησι μεύουν
γιά τή σύνδεση τών φωτιστικών σει ρίδων καί γιά τή διακλάδωση τών γραμμώ'ν
πρός όλλα φωτιστικά σημεία τής όροφής.
Σέ κάθε περίmωση, δταν ή άκρη eνός σωλήνα παρα μένε ι έλεύθερη η δταν ε ί·
σάγεται σέ συσκευή, πρέπει νά προστατε ύεται μέ ε ίδικό μονωτικό έπιστόμιο ιi
προστόμιο ι:ίσόδου.
3) Τοποθέτηση μονωμένων άγωγών άπι:υθι:ίας μέσα καί κάτω άπό τό έπίχρισμα.

Οί έπίπεδες σε ιρίδες τοποθετούνται, σέ ξηρούς χώρους, όπευθείας μέσα η κό

τω άπό τό έπίχρισμα, χωρίς δηλαδή νά χρησι μοποιηθούν σωλήνες.

*'Όταν ή γραμμή είναι όρατή, ό σωλήνας εΙσχωρεί όπό τήν πλευρά.

102

ΟΙ γραμμές μέ έπίπεδες σε ι ρίδες όκολουθούν μόνο όριζόντιες καί κατακόρυφει,

διαδρομές, οΙ όποίες καθορίζονται, δπως γνωρίζομε, όπό πρίν. Ή όλλαγή κατε υ­
θύνσεως τών γραμ μών έπιτυγχόνεται πολύ όπλό μέ κάμψη τών σε ι ρίδων (σχ.
6.2κστ).

Σχ. 6.2κστ.
α) Τρόπος κόμψεως τριπολικών έπίπεδων σειρίδων γιό τήν όποφυγή δημιουργίας ύπερβολικοϋ
έξογκώματος στό σημείο της κόμψεως.

Ή στε ρέωση τών έπίπεδων σειρίδων συνιστάται νό γίνεται μέ γύψο � μέ ε ίδικά

περιλαίμια* όπό μέταλλο � πλαστικό ύλικό, τά όποία στερεώνονται όπό πρίν στόν
τοίχο. Ή όπόσταση μεταξύ τών περιλαιμίων δέν πρέπει νά εΤναι μεγαλύτερη όπό
2 5 cm γιά νά έξασφαλίζεται ή συνεχής έπαφή τής σε ιρίδας έπάνω στόν τοίχο. σέ
δλο τό μ ήκος της. Σέ περίmωση πού θά έγκατασταθούν περισσότε ρες όπό μιά έ­
πίπεδες σειρίδες σέ παράλληλες διαδρομές, ή μεταξύ τους όπόσταση πρέπει νά εΙ­
ναι τό λιγότερο ίση μέ 2 c m .
Ή διακλάδωση τών σειρίδων γίνεται μέσα σέ πλαστικό κουτιά μ ι κρού βάθους.
Ό έλεγχος τών κυ κλωμάτων σέ γραμμές έπίπεδων σε ι ρίδων, γιό τήν ήλεκτρική
συνέχεια καί τήν όντίσταση μονώσεως (παράγρ. 6.6), πρέπει νά έκτελείται πρίν το­
ποθετηθεί ή ταπετσαρία η ό χρωματισμός τών τοίχων. Μ ετά τίς έργασίες αύτές
δέν μπορεί νό γίνει κα μιά όλλαγή χωρίς νά δημιουργηθούν σημαντικές δαπάνες καί
καθυστερήσεις.
Κατά τήν έξοδο τής άκρης μ ιός έπίπεδης σε ιρίδας όπό τό έπίχρισμα, στό σημεία
ρευ ματοληψίας, αύτή περι βάλλεται όπό τεμάχιο σωλήνα μήκους 1 Ο cm περίπου �
στερεώνεται μέ πλαστικό περιλαίμιο.
4) Έγκατ6σταση σωλήνων μι χαλύβδινο 6πλισμ6 (χαλυβδοσωλήνων) Ιπ6νω καΙ
κ6τω 6π6 τ6 lπfχpισμα.
Γίνεται, δπως είπαμε στήν παράγραφο 6.2 ( 1 ), (2). Ή κοπή τών χαλυβδοσωλή­
νων σέ κατάλληλα μ ήκη γίνεται μέ σιδηροπρίονο. Κατόπιν, στά σημεία κοπής, έξο-

• Ή στερέωση τών �πfπεδων σειρfδων μέ χαλύβδινα καρφιό, (ότσαλόκαρφα), �στω καf μέ μονωτικές
ροδέλλες. δέ συνιστάται, γιατf ύπόρχει κfνδυνος νό τραυματιστούν οΙ μονώσεις τών σειρfδων.
 103

..ιαλύνονται oi ά κρες τοϋ σωλήνα μέ τή λίμα καί όποκόπτονται oi προεξοχές πού

προκλήθηκαν άπό τό πριόνισμα της έσωτερικής μονώσεως τοϋ σωλήνα μέ τό μα­
και ράκι. Στή συνέχεια γίνεται κοχλιοστόμ ηση τών άκρων τών σωλήνων (όνοίγον­
rαι βόλτες) μέ βιδολόγο (φιλιέρα).
Τό μήκος τοϋ σπειρώματος σέ κάθε άκρη σωλήνα πρέπει νά είναι λίγο μεγαλύ­
τερο άπό τό μισό τοϋ σπει ρώματος τοϋ συνδiσμου (μούφας).
'Όταν δύο τμήματα σωλήνων, πού έχουν τοποθετηθεί, πρόκειται νά συνδεθοϋν
μέ τρίτο τμήμα μ ι κροϋ μήκους, όνοίγονται σπε ι ρώματα καί στά ά κρα τοϋ ένδιάμε­
σου τμή ματος, τών όποίων τό μήκος είναι τουλάχιστον ίσο πρός τό μ ήκος όλόκλη­
ρου τοϋ σπε ι ρώ ματος μιάς μούφας. Κατόπιν κοχλιώνεται μία μούφα σέ κάθε άκρο
τοίι ένδιάμεσου σωλήνα, σέ δλο τό μήκος της (σχ. 6.2κζ). 'Όταν τοποθετηθεί τό
ένδιάμεσο τμή μα, oi μοϋφες βιδώνονται στά άκρα τών όκραίων σωλήνων, όφοϋ
ξεβιδωθοϋν μερικώς όπό τό ένδιά μεσο τμήμα.

Σπείρωμα χαλ\ιβδοσωλ-ήvα
Σχ. β.2ιιζ.

·Ε�αρτήματα σwδCο� δ\ιο CΙΙιΙλ�νφν

διαφορετι.χ:ης; διαμiτροu (οuοτο�- δΙΔ!JWλ�)

Σχ. β.2ιιη.
Έξαρτ�ματα χαλυβδοσωλ�νων.
α) Έξ(ιρτημα συνδέσεως χαλυβδοσωλ�να μέ σωλ�να Μπέργκμαν. β) Τρόπος συνδέσεως σωλ�vωv
διαφορετικfις διαμέτρου.
104

'Άλλα έξαρτήματα χαλυβδοσωλήνων είναι αύτά, πού φαίνονται στό σχfiμα

6.2κη, δπου όναγράφεται καί ή χρήση τους.
Τά κουτιά τών χαλυβδοσωλήνων είναι όπό χυτοσίδηρο μέ έσωτε ρική μονωτική
έπένδυση καί τά καλύμ ματά τους κλείνουν στεγανά, μέ λαστιχένιο δακτύλιο. Φέρ­
νουν έπίσης, σωληνωτά όκρα μέ σπείρωμα, έπάνω στά όποία βιδώνονται οί σωλιl­
νες, πού καταλήγουν σέ αύτά (σχ. 6.2κη).
Κατά τήν έγκατάσταση χαλυβδοσωλήνων, πρέπει νά καταβάλλεται φροντίδα w­
στε οί όγωγοί, πού όνήκουν σέ μονοφασικά ιϊ τριφασικά κυκλώ ματα έναλλασσό­
μενου ρεύ ματος, νά τοποθετούνται όνά κύκλωμα, δλοι μέσα στόν ίδιο σωλήνα. Οί
όγωγοί ένός καί τού ϊδιου κυκλώματος (έναλλασσόμενου μονοφασικού ιϊ τριφασι­
κού ρεύ ματος) δέν έπιτρέπεται νά τοποθετούνται σέ χωριστούς χαλυβδοσωλfiνες,
γιατί όπό τά ρεύματα πού έπάγονται στό σωλήνα (σχ. 6.2κθ) προκαλείται όπώλεια
ένέργειας, θερμότητα καί mώση τάσεως.

I'
ι, Ίι ,
li

Λa,')ο ς Σωστό

τά ση μιο1Jργούμενα
μαγvιιτικά nεδία ,
nροέρ χονται άτtό ρΕ1Jμα­
τα άντ ί,')ετης !f>Opaς κ α ί
Σχ. 6.2κθ. άλλη λοαναιρο1Jνται
 105

5) Έγκατάσταση μή μονωτικών σωλήνων iπάνω καί κάτω άπό τό iπί)(ρισμα.

Οί κλειστοί μεταλλικοί σωλήνες τοποθετούνται, δπως άκριβώς καί οί χαλυβδο­

σωλήνες. Οί σύνδεσμοί τους εiναι βιδωτοί, όν οί σωλήνες φέρουν σπείρωμα, ιϊ έ­
φαρμόζουν μέ τριβή έπάνω στούς σωλήνες, δταν δέν έχουν σπείρωμα.
Οί μεταλλικοί σωλήνες μέ έπικαλυ μ μένη σχισμή (σωλήνες Πέσελ) μποροϋν νά
χρησι μοποιούνται σέ όρατές μόνο έγκαταστάσε ις, δπως καί οΙ χαλυβδοσωλήνες.
Στό σχή μα 6.2λ φαίνονται διάφορα έξαρτήματα τών σωλήνων μέ έπι καλυμ μένη
σχισμή καί άναγράφεται ή χρήση τους.

πιο
r=<
ι --J,f
I ι_ I

@
τεμaχιο
σω)\]\να

®
Σχ. 6.2λ.
α) Σύνδεση σωλήνων μέ μούφα. β) Τρόπος συνδέσεως σωλήνων μέ καμπύλες.

Κατά τήν έγκατάσταση μ εταλλικών σωλήνων μέ έπικcλυ μ μένη σχισμή σέ ξη­

ρούς χώρους, ή τοποθέτησή τους πρέπει νά γίνεται έτσι, ιϊ.ιστε ή σχισμή νά εiναι ά­
πό τήν πίσω πλε υρά, στίς όρι ζόντιες καί κατακόρυφες διαδρομές καί πρός τά έπά­
νω στίς διαδρομές όροφής. Σέ πρόσκαιρα ύγρούς χώρους, ή σχισμή πρέπει νά το­
ποθετείται πρός τά κάτω στίς όριζόντιες καί πάνω στήν όροφή διαδρομές, καί πλά­
για στίς κατακόρυφες διαδρομές. Καί οΙ σωλήνες αύτοί πρέπε ι νά έφοδιάζονται, μέ
μονωτικό έπιστόμιο στά έλε ύθερα ό κρα τους.

6) Έγκατάσταση σωληνοσυρμάτων iπάνω, μtσα καί κάτω άπό τό iπί)(ρισμα.

α) Έγκατάσταση iπάνω στό iπί)(ρισμα.

Τά σωληνοσύρματα (τύποι NYRAMZ καί NYRAMA) στε ρεώνονται στούς τοί­
χους (έπάνω στό έπίχρι σμα), άφοϋ προηγουμένως εύ θυγραμμισθοϋν, γιατί στό
έμπόριο προσφέ ρονται σέ κουλούρες. Ή ε ύθυγράμμιση γίνεται μέ τή βοήθεια τής
διατάξεως τοϋ σχήματος 6.2λα. Τό σωληνόσυ ρμα πρέπει νά ξετυλίγεται μέ προσ­
οχή καί νά μήν eλκεται τυχαία, γιατί ύπάρχει κίνδυνος νά τσακίσε ι . Στά σημεία, πού
θά δημιουργηθούν τυχόν τσακίσματα, πρέπε ι τό σωληνόσυρμα νά κόβεται καί νά
106

π άγχος;

Σχ. 6.2λα.

•Αφα�ρεση
με•αλλικοϋ μαν δύα

Σχ. 6.2λβ.

παρεμβόλλεται κουτί ένώσεων. Στό σχιϊμα 6.2λβ φαίνονται τρόποι άλλαγιϊς κατευ­
θύνσεως, διακλαδώσεως καί διαβόσεως τών σωληνοσυ ρμότων στούς τοίχους.
β) Έγκατ6σταση κ6τω 1/ μlσα στ6 lπfχpισμα.
ΕΤναι �ντελώς δμοια μέ τή χωνευτή �γκατόσταση τών σωλήνων Μπέργκμαν καί
 107

χρησιμοποιούνται καί τά ίδια έξαρτήματα. 'Επε ιδή ή έξωτερική διάμετρος τών σω­
ληνοσυρμάτων εΤναι άρκετά μικρότερη σέ σύγκριση μέ τούς σωλήνες Μπέργκμαν,
ή έργασία στηρίξεως εΤναι μικρότερη. Ή χωνευτή έγκατάσταση τών σωληνοσυρ­
μάτων παρουσιάζει τό με ιονέκτημα νά μ ήν έπιτρέπει τήν άλλαγή �νός άγωγού άνε­
ξάρτητα άπό τούς άλλους.

7} Έγκατ6σταση 6νθυγpών καλωδlων.

Σέ ύγρούς χώρους, χημικές βιομ ηχανίες καί έργαστήρια, σταύλους, άγροκτήμα­
τα, άντλιοστάσια, ψυγεία, πλυντήρα κλπ., δπου ύπάρχει ύγρασία, άναθυμιάσεις
κλπ., τίς ήλεκτρικές γραμμές κατασκεύαζαν άλλοτε όρατές έπάνω σέ μονωτήρες �
μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες. Αύτό δμως �χε ι σχεδόν έγκαταλειφθεί σήμερα, γιατί ή
έγκατάσταση τών μονωμένων άγωγών μέσα σέ σωλήνες δέν τούς προστατεύει ά­
ποτελεσματικά άπό τήν έπίδραση τής ύγρασίας, τών χημικών άτμών κλπ. καί γιατί
ή συσσώρευσή τους καταστρέφει τή μόνωση τών άγωγών, ένώ ό χαλύβδινος ό­
πλισμός τών σωλήνων, μέ τήν πάροδο τού χρόνου προσβάλλεται άπό τή σκου ριά.
Ή έγκατάσταση όγωγών έπάνω σέ μονωτήρες έξάλλου, παρουσιάζει δυσχέ ρειες
γιά τήν έπαρκή προστασία τους όπό τυχαία έπαφή σέ δωμάτια μ ι κρού ϋψους.
Γι' αύτό σήμερα χρησι μοποιούνται είδικά, όνθεκτικά στήν ύγρασία καλώδια, τά ·
όποία όνομάζονται 6νθυγpά.
Στήν κατηγορία τών όνθυγρών καλωδίων ύπάγονται τά γνωστά μας σωληνο­
σύρματα μέ προστατε υτικό έξωτε ρικό περίβλημα άπό PVC τύπου N Y R U ZY, Ν Υ�
R UAY κλπ., τά καλώδια μέ μολύβδινο μανδύα NYBUY μέ προστατευτικό έξωτερι­
κό περίβλημα όπό PVC καί τά καλώδια ΝΥΜ, χωρίς μεταλλικό μανδύα καί έξωτε ρι­
κό περίβλημα άλλά μανδύα άπό θερμοπλαστι κά ύλικό.
Τά όνθυγρά καλώδια πωλούνται στό έ μπόριο σέ κουλούρες, γι' αύτό πρέπει νά
ε ύθυγραμ μίζονται μέ προσοχή, χωρίς νά προκαλούνται στακίσματα (σχ. 6.2λγ).

Σχ. 6.2λy.

Σέ σημεία δπου δημιουργούνται τυχόν τσακίσματα � σπασίματα, πρέπει νά γίνε­

ται τομή καί νά παρεμβάλλεται κουτί �νώσεων. WΕτσι, άποφεύγεται ή είσοδος ύ­
γρασίας στά σημεία αύτά. Γιά νά Προφυλαχθούν τά καλώδια, πρέπει έπίσης, οΙ
καμπύλες, στίς άλλαγές κατευθύνσεως, νά �χουν άκτίνα τουλάχιστον 6 φορές με­
γαλύτερη άπό τή διάμετρο τού καλωδίου καί νά γίνονται μέ τό χέρι.
Ή στερέωση τών άνθυγρών καλωδίων έκτελείται είτε άπε υθείας στούς τοίχους
'
μέ κοινά περιλαίμια μέ δύο λοβούς, είτε σέ όρισμένη άπόσταση άπό τούς τοίχους,
μέ ε ίδικά περιλαίμια άποστάσεων (σχ. 6.2λδ). Ή άπευθείας στή ριξη στούς τοίχους
παρουσιάζει τή μεγαλύτερη μηχανική άντοχή, άλλά �χε ι τό με ιονέκτημα νά συγ-
108

rr
Σχ. 6.2λδ.

κρατεί τήν ύγρασία. " Ετσι, σέ χώρους μέ μεγόλη ύγρασία, χρησιμοποιούνται περι­
λαίμια άποστόσεως, �κτός δν τό τοιχώματα τών χώρων αύτών εΤναι άπολύτως
λεία. 'Αντίθετα, σέ άνώμαλα τοιχώματα άκόμα καί σέ σχετικό ξερούς χώρους χρη­
σιμοποιούνται περιλαίμια άποστόσεως*. Σέ βρεγμένους καί �μποτισμένους χώ­
ρους, ή στερέωση πρέπει νό γίνεται μόνο μέ πλαστικό περιλαίμια άποστόσεως.
Ή άπόσταση τών περιλαιμίων στερεώσεως πρέπει νό εΤναι όμοιόμορφη καί νό
μή ξεπερνά τό 30 cm γιό καλώδια NYBUY καί ΝΥΜ, μπορεί δμως νό φτόνει τό 50
cm γιό καλώδια NYRUZY. Π ρίν άπό κόθε κουτί διακλαδώσεως ι'\ δλλο κουτί (ρευ­
ματοδότη, διακόmη κλπ.), τοποθετείται στό καλώδιο �να πε ριλαίμιο σέ άπόσταση
1 Ο cm άπό αύτό (σχ. 6.2λε).

6'
·- .><>'
.
Περίπου
"-. 3Qc m γιά καλώδια NYB UY,NΊ'MIOC m
50 " NYR UZY

Σχ. 6.2λε.

"Αν ή στερέωση καλωδίων σέ τοίχους παρουσιόζει προβλή ματα (π.χ. σέ �γκα­

ταστόσε ις ύπαίθρου), τό άνθυγρό καλώδια συγκρατούνται μέ εΙδικό περιλαίμια ά­
πό σύρματα άναρτήσεως, δπως δείχνει τό σχιϊμα 6.2λστ. Σέ αύτές τίς �γκαταστό­
σεις, δπου λόγω τοϋ άνέμου τό καλώδιο καταπονείται μέ κραδασμούς, πρέπει νό
άποφεύγεται ή χρησιμοποίηση καλωδίου μέ μολύβδινο μανδύα ( N Y B UY), γιατί ό

• "Η στερέωση τών χαλύβδινων περιλαιμίων όποστάσεως πρέπει νά γίνεται μέ τή βοήθεια μίγμα­
τος τσιμέντου καf δμμου καί δχι γύψου.
 109

Διάτα�η τανύσεως
Περιλαίμιο ιivαρτήσεως

Σχ. 6.2λστ.

μόλυβδος μέ τόν και ρό γίνεται εύθραυστος, δταν ύπόκειται συνεχώς σέ κραδα­

σμούς.
'Όταν τοποθετούνται άνθυγρά καλώ�ια μέσα σέ κουτιά διακλαδώσεως, διακο­
πτών κλπ., πρέπει νά έξασφαλίζεται ή στεγανότητά τους μέ λαστιχένιους δακτύ­
λιους καί κοχλιωτούς στυπε ιοθλίπτες, δπως δείχνει τό σχήμα 6.2λζ. Τά χυτοσιδηρά
κουτιά διακλαδώσεως χρησι μοποιούνται κυρίως σέ βιομηχανι κές έγκαταστάσεις
λόγω τής μεγαλύτερης μ ηχανικής άντοχής, πού παρουσιάζουν σέ σύγκριση μέ τά
πλαστι κά κουτιά. Στά πλαστι κά κουτιά διακλαδώσεως ή στεγανότητα έπιτυγχάνε­
ται μέ στραγγαλι στικές διατάξεις, δπως φαίνεται στό σχήμα 6.2λη.
"Αν i:Ξνα άνθυγρό καλώδιο δέν καταλήγει σέ κουτί διακλαδώσεως, διακόπτη
κλπ., πρέπει νά τε ρματίζει σέ εfδ ι κό κουτί τtρματος η κατάλληλο έπιστόμιο γιά λό­
γους στεγανότητας (σχ. 6.2λθ).
Ό τρόπος έ κτελέσεως τών διαβάσεων τών άνε;}υγρών καλωδίων μέσα σέ τοί-
·

χους η όροφές φαίνεται στό σχήμα 6.2 μ.

· Η μετάβαση άνθυγρού καλωδίου άπό ύγρό χώρο σέ ξηρό καί ή σύνδεσή του, έ­
πομένως, μέ άγωγό άλλου είδους, πρέπει νά έ κτελείται δπως δείχνει τό σχήμα
6.2μ.
Τό κουτί πού χρησι μοποιείται συνιστάται νά εΤναι άπό έ κείνα, πού χρησιμο­
ποιούνται στίς έγκαταστάσε ις ύγρών χώρων, παρ' δλο δτι δέν εΤναι άπαραίτητη πιά
ή στεγανότητα, γιατί καί οΙ μονωτικοί σωλήνες τοποθετούνται εύ κολα μέσα στά
κουτιά αύτά (σχ. 6.2μ).
Άπό τά άνθυγρά καλώδια, τά ΝΥΜ, εΤναι κατάλληλα γιά έγκατάσταση σέ χώ·
ρους, δπου άπαγορεύεται ή χρησιμοποίηση καλωδίων μέ μεταλλικό μανδύα (π.χ
σέ χώρους πού ύπόκεινται σέ πυρκαϊά). Τά καλώδια αύτό μπορούν νό έγκαταστα
θούν έπάνω, κάτω η μέσα στό έπίχρισμα, χωρίς νά προσβάλλονται άπό αύτό κα
εΤναι άνθεκτικά σέ χημικές έπιδράσεις. 'Όταν τοποθετούνται έπάνω σέ έπίχρισμα
1 10

Σχ. 6.2λζ.
1 ) Άγωγός χαλκού. 2) 'Ελαστική μόνωση. 3) Έγχρωμη ταινία. 4) ' Ελαστικός μανδύας. 5) ' Εξωτερικό
προστατευτικό περίβλημα. 6) Στεγανότητα μέ εΙδική μόζα. 7) Άκροδέκτης γειώσεως. 8) Πώμα.
9) 'Ελαστικό παρέμβυσμα καλύψεως μ ή χρησιμοποιούμενης i;ξόδου. 1 Ο) 'Ελαστικός δακτύλιος στε-
γανοποι ήσεως. 1 1 ) Στυπειοθλίmης.

Σχ. 6.2λη.
 Κουτt τέρμιn�

Σχ. 6.2λθ.

χωρος

���:�μ1J �:ΡJddω Μ,ονωτικόι; ή

σωλήνας �
λ1Jνόσυρμα

Έ rτ419λυβδωμένρ
κσυτι δ ιακλαδωσεως

�EP1J
�1JPO Gί ο
Μετciβασ1J άπό όγρό σi χ ρ
διάταfη

Θ ®

Σχ. 6.2μ.
Διαβάσεις καλωδίων άπό όραφές: Περίmωση διαβάσεως άπό θερμούς χώρους σέ ψυχρούς χώρους
ττο ύ βρίσκονται άπό rιtινω, δπου σχηματίζονται πάνω στά καλώδια σταγονίδια. α) Προστασία μέ ξύλι
νη �πένδυση. β) Προστασία μέ σωλήνα.
 Η ι οθετούνται όπευθείας στόν τοίχο, χωρίς περιλαίμια όποστάσεως. Λόγω τής
μηχανι κής όντοχής, πού παρουσιάζουν (τουλάχιστον σέ θερμοκρασίες πε ρι βάλ­
λοντος, πού ύπερβαίνουν τούς 3°C), τά καλώδια ΝΥΜ σπανίως όπαιτούν πρόσθε­
τη προστασία, μπορούν μάλιστα νά τοποθετούνται καί σέ μηχανές, δπου ή θερ­
μοκρασία τού· πε ρι βάλλοντος μπορεί νά όνέ βει, στούς 7 5°C. Κατά τά λοιπά, ή €γ­
κατάστασή τους δέ διαφέρει όπό τήν έγκατάσταση τών όλλων όνθυγρών καλω­
δίων καί χρ � σιμοποιούνται τά ϊδια έξαρτήματα (κουτιά, διακόmες κλπ).

8) 'Ορατή iγκστάσταση άγωγών.

Μέσα σέ οiκοδομές οί ήλεκτρικές γραμμές είνα ι δυνατόν νά όποτελούντα ι καί

όπό άπλούς μονωμένους ιϊ καί γυ μνούς όγωγούς έγκαταστη μένους έπάνω σέ μο­
νωτι κά στηρίγματα, στε ρεωμένα στούς τοίχους. Τό είδος αύτό τοποθετήσεως (ό­
ρατή έγκατάσταση) τών όγωγών τών γραμμών δέν συνηθίζεται σήμερα, ένώ πα­
λιότερα τόν χρησι μοποιούσαν γιά γραμμές βιομ ηχανικών έγκαταστάσεων καί γιά
γραμμές όλλων έπαγγελματικών Εγκαταστάσεων, σέ όποθήκες κλπ.
··οταν εγκαθίστανται όρατοί όγωγοί πρέπει νά λαμ βάνονται μέτρα προστασίας
το υς όπό μηχανικές καταπονήσεις. "Ετσι, εϊτε ή στερέωση τών γραμ μών γίνεται σέ
μεγάλο ϋψος, ιi'Jστε oi όγωγοί καί τά έξαρτήματά τους νά μήν είναι προσιτά, εϊτε τά
τμή ματα τών γραμ μών, πού ύπόκε ινται σέ μηχανική φθορά, προστατεύονται μέ €γ­
κατάσταση κατάλληλων σωλήνων ιϊ όλλων προφυλακτήρων (π.χ. όπό ξύλο).
Oi γυ μνοί όγωγοί όρατών εγκαταστάσεων πρέπει νά στε ρεώνονται, κατά τό δυ­
νατόν, έπάνω σέ κωδωνοειδείς μονωτήρες καί νά όπέχουν μεταξύ τους:
α) 20 cm τουλάχιστον, γιά όποστάσεις μεταξύ διαδοχικών μονωτήρων μεγαλύ­
τερες όπό 6 m .
β ) 1 5 cm τουλάχιστον, γιά όποστάσε ις μεταξύ διαδοχικών μονωτήρων 4 ώ ς 6
m.
γ ) 1 Ο cm τουλάχιστον, γιά όποστάσε ις μονωτήρων μ ι κρότε ρες όπό 4 m .
Oi γυ μνοί όγωγοί πρέπε ι, έπίσης, ν ά όπέχουν όπό όποιαδήποτε τμή ματα τ ή ς οi­
κοδομής, προστατευτικά καλύμ ματα καί λοιπά όντικείμενα τουλάχιστον 5 c m .
01 όποστάσε ις αύτές δέν iσχύουν γιά δύσκαμmους όγωγούς ιϊ συνδετικές ρά­
βδο υς (π.χ. ζυγούς), καί στίς πε ριmώσε ις αύτές δμως πρέπει νά προβλέπονται Ε­
παρκή διαστήματα μεταξύ τών όγωγών.
01 μονωμένοι όγωγοί, όν δέν έχουν μεγάλη διατομή, μπορούν νά εγκαθίστανται
έπάνω σέ τροχιλοειδείς μονωτήρες. "Ετσι σέ ξη ρούς χώρους καί μέχρι διατομής ό­
γωγών 4 m m 2 , χρησιμοποιούνται οί μονωτήρες τού σχήματος 6.2 μα. Γιά διατομές
μέχρι 2 , 5 m m 2 μπορούν νά χρησι μοποι ηθούν καί τά μονωτικά στηρίγματα τού
σχήματος 6.2 μβ. Σέ ύγρούς χώρους χρησι μοποιούνται μονωτήρες τού σχήματος
6 . 2 μγ.
Οί μονωμένοι όγωγοί σέ όρατές έγκαταστάσε ις πρέπει νά όπέχουν μεταξύ τους:
α) Σέ ξε ρούς χώρους, 2 cm τουλάχιστον.
β) Σέ ύγρούς χώρους, 3 cm τουλάχιστον.
γ) Σέ βρεγμένους χώρους, 4 cm τουλάχιστον.
01 παραπάνω όγωγοί πρέπει νά όπέχουν όπό γειτονικά όντι κείμενα:
rι) Σέ ξερούς χώρους, 1 cm τουλάχιστον.
 1 13

"'
Ν
-,�
\Xy- *-:t _ι
1 --'
�/ ;: _

�:\

Σχ. 6.2μα.

"'
Ν

- i
_

Σχ. 6.2μ β.

Σχ. 6.2μy.
Μονωτήρες ύγρών χώρων.

'Ελ αστ ικός οωλ�νας

\ ;Α1ω στ ις μονωτήρων
σε mάοε
m

Σχ. 6.2μδ.

β) Σέ ύγρούς χώρους, 2 cm τουλάχιστον.

γ) Σέ βρε γμένους χώρους, 3 cm τουλάχιστον.
Οί άποστάσε ις μεταξύ τών μονωτήρων δέν πρέπει νά ξεπερνούν τίς τιμές:
α) 1 , 20 m, γιά όριζόντιες γραμμές διατομής όγωγών μέχρι 1 Ο m m 2 •
β) 1 ,50 m, γιά κατακόρυφες γραμμές καί όριζόντιες μέ διατο μ ή όγωγών μεγα­
λύτερη όπό 1 Ο mm 2 •
ν) 5 c m , γιά μονωτήρες παρακείμενων γραμ μών (σχ. 6 . 2 μδ).
1 14

9) ΈγκαταστάσΕις ύπαlθρου.

'Εσωτερι κές έγκαταστόσε ις ύπαίθρου εΤναι οΙ ήλεκτρικές έγκαταστόσεις, πού έ­

ξυπηρετοϋν άσκεπείς χώρους, δπως αύλές, κήπους, βιομηχανι κούς ιϊ γεωργι κούς
ύπαίθριους χώρους κλπ. καί έξυπηρετοϋν τό φωτισμό, τή λειτου ργία γερανών καί
δλλων άνυψωτικών μηχανημότων, κινητήρων άγροτι κών ιϊ βιομηχανικών ύπαί­
θριων μηχανη μότων κ.ο.κ., τή λειτουργία φωτεινών έπιγραφών καί διαφημίσεων
σέ έξωτε ρικούς τοίχους ιϊ στέγες κτηρίων κλπ.
Στίς Ε . Η . Ε . ύπαίθρου τό στηρίγματα τών ήλεκτρικών γραμμών δέν πρέπει, κατό
κανόνα, νό άπέχουν μεταξύ τους πε ρισσότερο άπό 20 m. Στίς γραμμές αύτές χρη­
σιμοποιούνται γυ μνοί ιϊ μονωμένοι άγωγοί, πού στερεώνονται έπόνω σέ μονωτή­
ρες ιϊ άνθυγρό καλώδια ( NYR UZY, NYB UY, ΝΥΜ). ΟΙ μονωμένοι άγωγοί καί τό έ­
ξαρτήματό τους πρέπει νό εΤναι κατόλληλα γιό έγκατόσταση ύπαίθρου (άνθεκτικό
στίς και ρ ι κές έπιδρόσε ις).
Στίς έγκαταστόσε ις αύτές δέν έπιτρέπονται ώς μονωτικό στηρίγματα οΙ τροχι­
λοε ιδείς μονωτήρες.
ΟΙ Κανονισμοί Ε. Η . Ε. έπιβάλλουν ώς έλόχιστη έπιτρεπόμενη διατομή γιά τούς
άγωγούς τών ύπαίθριων γραμμών, τά 1 Ο m m 2 (άγωγοί χαλκοϋ), ύπό τόν δρο δτι οΙ
άγωγοί αύτοί στε ρεώνονται έπόνω σέ μονωτήρες, πού άπέχουν περισσότερο άπό
1 m καί λιγότερο άπό 20 m .
ΟΙ άποστάσεις μεταξύ τών άγωγών (γυμνών ιϊ μονωμένων) τών γραμμών πρέ­
πε ι νό εΤναι ίδιες μέ αύτές πού Ισχύουν γιά τίς όρατές έγκαταστάσε ις γυ μνών άγω­
γών, οΙ δέ άποστόσεις μεταξύ άνθυγρών καλωδίων πρέπει νά εΤναι ίδιες μέ αύτές
πού Ισχύουν γιό όρατές έγκαταστόσε ις μονωμένων άγωγών.
ΟΙ έγκατεστη μένοι στό ϋπαιθρο άγωγοί, πού στηρίζονται σέ μονωτήρες στε­
ρεωμένους στούς τοίχους, πρέπει νό άπέχουν τουλόχιστον 3,5 m άπό τό έδαφος
γιό περιοχές προσιτές μόνο σέ πεζούς καί τουλάχιστον 6 m άπό τό έδαφος γιά πε­
ριοχές προσιτές σέ όχήματα. Ή έλόχιστη άπόσταση τών άγωγών άπό τίς πλευρι­
κές καί τήν κατώτερη άκμή τών παραθύρων πρέπει νό εΤναι 1 ,25 m , ένώ άπό τήν
άνώτε ρη άκμή τους πρέπει νό εΤναι 0, 5 m. Ή άπόσταση, τέλος, τών άγωγών άπό
δένδρα πρέπει νό εΤναι τουλόχιστον ίση μέ 1 m .
Τό κατεβόσματα τών γραμ μών ύπαίθρου γιό προσιτούς διακόmες καί ρευματο­
δότες* πρέπει νό γίνονται μέ άνθυγρό καλώδια, πού τό άνώτερο δκρο τους πρέπει
νό άπέχει άπό τό έδαφος τουλόχιστον 3,5 m. Τό άνθυγρό καλώδια στε ρεώνονται
μέ περιλαίμια.
Σέ θέσεις πού ύπόκεινται σέ μ ηχαν ι κές φθορές, οΙ άγωγοί ύπαίθρου πρέπει νό
προστατεύονται μέ χαλύβδινους σωλήνες.
Σέ ύπαίθριους χώρους ( κήπους, αύλές κλπ. ), οΙ άγωγοί τών έναέριων γραμ μών
είτε τοποθετούνται γυ μνοί, έπάνω σέ μονωτήρες, πού στηρίζονται σέ στύλους {δ­
πως καί στίς έναέριες γραμμές τώv. δ ι κτύων διανομής τής ήλε κτρι κής ένέργειας),
είτε τοποθετούνται μονωμένοι, έπόνω σέ μονωτήρες, πού στηρίζονται σέ ξύλινους
Βραχίονες, δπως δείχνει τό σχήμα 6.2 με. τέλος, οΙ έναέ pιες νpαμ μές ύπαίθpιων

*01 ρευματοδότες καί οΙ διακόmες, πού χρησιμοποιούνται στίς έγκαταστόσεις ύπαίθρου, εΙνα
πεγανοί τελείως κλειστού τύπου (χυτnπιΛFnι!'vιοι ι'\ όπό ι•ονωτικn ι"ι λι �ι.ι
 115

Ε . Η . Ε. μπορεί νά άποτελούνται άπό άνθυγρά καλώδια, πού στηρίζονται σέ χαλύ­

βδινα σύρματα άναρτήσεως
Βραχίο νες
γιά τήν

Σχ. 6 .2με.

10) Έγκατ6σταση ύπ6γΕιων καλωδlων.

Στίς Ε . Η . Ε., τά ύπόγεια καλώδια δέν χρησιμοποιούνται σέ μεγάλη �κταση. Γι'

αύτό θά περιγράψομε, μέ λίγα λόγια, μόνο τήν έγκατάσταση τών ύπόγε ιων καλω­
δίων χωρίς μολύβδινο μανδύα*, πού χρησιμοποιούνται πιό συχνά στίς Ε . Η . Ε. (π.χ.
σέ όρισμένες περιmώσε ις γρα μμών μετρητή - γενικού πίνακα βιομ ηχανιών, γραμ­
μές τροφοδοτήσεως βαριών μ ηχανημάτων).
Τά ύπόγε ια καλώδια χωρίς μολύβδινο μανδύα εΤναι κυρίως τύπου Ν ΥΥ καί τοπο­
θετούνται μέσα στό �δαφος [σχ. 6.2 μστ (Α) ( Β ) ( Γ)] . Τά καλώδια αύτά προ­
στατε ύονται μέ σωληνες όπό σκυρόδε μα � γαλβανισμένους σιδη ροσωληνες.
Οί σωλήνες σκυ ροδέματος πρέπει νά �χουν κατάλληλο πάχος καί έσωτερική
διάμετρο τουλάχιστον 1 Ο cm. Σέ κάθε περίmωση ή συνολικά καλυμ μένη άπό τά
καλώδια έπιφάνεια δέν πρέπει νά ξεπερνά τά 50% τής έσωτε ρικής έπιφάνειας τού
σωλήνα, γιά έγκατάσταση ένός καλωδίου, τά 30% γιά δύο καλώδια καί τά 40% γιά
τρία ή πε ρισσότερα καλώδια.
Oi γαλβανισμένοι σιδη ροσωλήνες πρέπει νά �χουν έλάχιστη έσωτερική διάμε­
τρο 5 cm καί τά καλώδια νά καλύmουν τήν ίδια έπιφάνεια μέ τούς σωλήνες σκυ­
οοδέ ματος.
Σέ περίmω ση ύπόγειων καλωδίων χωρίς μολύβδινο μανδύα ( μέ μόνωση καί έ­
ξωτε ρι κό προστατευτικό περίβλημα όπό θερμοπλαστικό ύλικό) μέ συγκεντρικό ού­
δέτεpο όγωγό (καλώδια NYCY), ή προστασία έπιτυγχάνεται ώς έξής:
α) Εrτε μέ πλόκες σκυροδέματος διαστάσεων 25 χ 50 c� καί πάχους τουλόχι­
στον 5 cm.

•Στό δlκτυα διανομfις τfις ι')λεκτρικi'Jς �ν�ργειας καΙ στΙς-παροχετεύσεις τών Ε.Η.Ε., δταν οΙ γραμ­
μ�ς εΤναι ύπόγειες. χρησιμοποιούνται πολύ τό καλώδια μ� μόνωση ποτισμ�νου χαρτιού καΙ μολύβδινο
•ιανδύα.
� 16

β) Είτε μέ συμπαγείς πλίνθους διαστάσεων 1 Ο χ 2 1 cm καί πάχους 5 c m .

γ) Είτε μέ χρησι μοποίηση σωλήνων σκυ ροδέματος ή γαλβανισμένων σιδη ρο­
σωλήνων, δπως καί γιά τά καλώδια ΝΥΥ.
Κάθε τετραπολικό καλώδιο συνιστάται νά τοποθετείται μέσΌ σέ ίδιαίτερο σω­
λήνα, ένώ τά μονοπολικά καλώδια πρέπει νά τοποθετούνται μέσα aτόν ίδιο σωλή­
να, μόνο δταν όποτελοϋν μέρος τοϋ ίδιου κυ κλώματος.
Σέ περιmώσε ις δαπέδων σκυροδέ ματος, εiναι δυνατόν τά καλώδια Ν ΥΥ νά το­
ποθετούνται μέσα σέ σωλήνες ένσωματωμένους ατό σκυρόδεμα ή aτόν πυθ μένα
καναλιού, πού καλύmεται μέ λαμαρίνα.

()

σ ρ ο
, t'
ο . , ο
•

() 0 0 .Ο
(J

/) θ
D
o o Q iJ () o <::J
σ
,ο ο ο 00 σ
......
ο

Καλώδιο ΧΤ 1
j_
--'-
� Καλώδιο Υ.Τ Καλώδιο ένέργειας
f..--α2

Σχήματος 1 'ΙΙ.Clλώδιο ΎΤ
Σχήματος 2 'II.Cl ί 3 καλulδιο ένέργειας
Διμερής τσψεντοοωλήνας ή
άτιό έτερνίτη ι-
Ι Q
6

/
Σχή ματος 1 καλώδιο Χ Ι
Σχήματος 2 καλώδιο άσ"εν.ϊ:>ν ρεvμάτων
Σχήματσ; 3 σuιλ'Ι\νας ν ερσ\j, φωτaερ1οv . . .

Κάτοψη οχ· 1 , 2,3

Σχ. 6.2μστ (Α).

Εγκατάσταση ύπόγειων καλωδίων (τό �να κοντά στό άλλο): 1 ) Τοποθέτηση καλωδίου Χ. Τ. κοντά σέ
καλώδιο Υ.Τ. 2) Τοποθέτηση καλωδίου ένέργειος κοντά σέ καλώδιο άσθενών ρευμάτων. 3) Τοποθέ­
τηση καλωδίου ένέργειος κοντά σέ σωλήνες, νεροϋ, φωταερίου κλπ.
Στίς περιmώσεις 1 κοί 2 δέν θεωρείται κοντινή τοποθέτηση έφόσον εrτε ο, � 30 cm είτε
··

a2 � 30 cm.

- Στήν περίmωση 3 δέν θεωρείται κοντινή τοποθέτηση έφόσον ο2 ;;;_ 30 cm.

 �-ld��t;, Διμερή� , " Καλώδιο
άσ �ενιίJν ρεu μιhων

-
1σψε,ντοσΙ!Jλη νας η
απο ετερνιτη

-� . .·, . .
· :;: : :.

:. ;. \6'::.. ·;: , . .; ·:: /:.�--· ...

. ·=� . • ·• ·;' ·:.·::·· ··
60

ω 0
Διμερή� τσψεντοσωλη'νας li Σωλ�να� νεροϋ, φωταερLου, κ.λJt
άπο έτερ νίτη
·

\
·.

; •.

BΙΙ i�; i ( ,
i
- ·: p,_ _ __.,_,
.. .· __
@;
t l� ,ψ f;ι,
1 �
. _.,_._._ >· .. . ,:_ .• . _, ._.,
•
(': __ _ , _ _ , , _.
60
.. .:. :χ-< ,ι
·I·
- . -.··· . .. . ,.· :--.·.
60
.. . ._.:τ, : (:·::,::: :χ-::_, :;::>·: ·
•
".;_ � :.

Q) Δ ιασ τάσεις σέ cm

Σχ. 6.2μ στ (Β).

-
' Εγκατάσταση ύπόγειων καλωδίων (διασταύρωση καλωδίων).
α) Διασταύρωση ύπόγειων καλωδίων ένέρ_γειας. β) Διασταύρωση καλωδίου ένέργειας μέ καλώδιο ό­
σθενών ρευμάτων. γ) Διασταύρωση ι<:αΑωδίου ένέργειας μέ σωλιϊνες νερού, φωταερίου κλπ.
- Κανένα προστατευτικό μέτρο δέν λαμβάνεται έφόσον α � 30 c m . '

,r:.ΡΙ-ιο,
�-�'\""(')
�\>.����
' -1 o v ,�
1 18

... . ·
.r--Q.�-1. : '
.
·. . � .·
. . τ ·. : .τ ·, _ τ. .
... .

Α 0,50 0,50

060

ΔLασtάσει.ι; σέ m

Σχ. 6.2μστ (Γ).

'Υπόγεια καλώδια χαμηλής τόσεως (Χ.Τ.) ι'\ ύψηλης τόσεως (Υ.τ).
Γι6 καλώδια Χ.Τ. I 0,70 m . Γι6 καλώδια Μ .Τ. I 1 ,00 m . Γι6 καλώδια 22 kV I 1 ,20 m

Α � 0,50 m δν εΤναι δυνατόν.

= = =

ΟΙ συνδέσεις τών πλαστικών ύπόγειων καλωδίων τύπου Ν ΥΥ, NYCY κλπ. , έκ­
τελούνται δπως δείχνει τό σχήμα 6.2 μζ. Δηλαδή μετά τήν άγώγιμη σύνδεση τών
άγωγών τού καλωδίου, τό ση μείο τιϊς συνδέσεως περιβάλλεται άπό πλαστική διμε­
ρή φόρμα, μέσα στήν όποία χύνεται ύγρό μίγμα, πού παρασκευάζεται μέ άνάμιξη
έποξικιϊς ρητίνης καί σκληρυντικού. Τό ύγρό αύτό μίγμα, δταν περάσουν λίγες ιΙι­
ρες, σκληρύνεται, όπότε ή πλαστική φόρμα μπορεί είτε νά άφαιρεθεί είτε νά παρα­
μείνει έπάνω στό στερεό περίβλημα, πού �χε ι σχηματι σθεί. Τό στε ρεό περίβλημα
:Ίντικαθιστά τό χυτοσιδερένιο κι βώτιο συνδέσεως (μούφα), πού χρησι μοποιείται
:ττά καλώδια μέ μόνωση χαρτιού καί μολύβδινο μανδύα καί έχε ι πολύ μ ι κρότε ρες
Sιαστάσεις. 'Ακόμα παρουσιάζει μηχανική καί χημική άντοχή τουλάχιστον δση καί
rό προστατε υτικό πλαστικό περίβλημα τού καλωδίου.
 1 19

Πλαστική δ ιμερήι; φόρμ α

•Ανοιγμα -γεμίαμιms;

Σχ. β.2μζ.

Κατά τήν έγκατάσταση τών πλαστικών ύπόγειων καλωδίων, πρέπει, σέ περι­

mώσε ις χα μ ηλών έξωτερικών θερμοκρασιών ( κάτω όπό 3°C), νά παραμένουν
προηγουμένως τά καλώδια τουλάχιστον 24 ι1ρες μέσα σέ θερμαινόμενο χώρο
γιατί στίς θερμοκρασίες αύτές τά ύλικά όπό PVC γίνονται ε ύαίσθητα στίς κρούσε ις.
Ή όκτίνα καμπυλότητας, δταν όλλάζει ή κατε ύθυνση τών ύπόγειων γραμμών,
πρέπει νά εΤναι 1 Ο φορές μεγαλύτερη όπό τήν έξωτερική διάμετρο τών πλαστικών
καλωδίων πού χρησι μοποιούνται.
1 1} Λ οιπο/ τρ6ποι lγκαταστ6σΕως γραμμών.

. Έκτός όπό δσα μάθαμε γιό τίς έγκαταστόσεις ήλεκτρικών γραμμών, παρακάτιι.
ύπάρχουν καί άλλοι τρόποι , πού χρησι μοποιούνται σήμερα σέ έγκαταστόσε ις με
γάλων κτηρίων, γραφείων, βιομηχανιών, έργαστηρίων κλπ. "Ετσι, διακρίνομε τή\
120

ένσωμότωση ήλεκτρικών γραμμών μέσα σέ πλόκες σκυροδέ ματος γιό τήν ήλε­
κτρική έγκατάσταση προκατασκευασμένων κτηρίων, τήν έγκατόσταση όγωyών
μέσα σέ εΙδικό μεταλλικό κανάλια, πού περνούν κάτω όπό τό δάπεδο ή, έξωτερικά,
κατά μήκος τής όροφής κλπ. Τούς εΙδικούς αύτούς τρόπους έγκαταστάσεως γραμ­
μών θό γνωρίσομε όργότερα, δταν θό περιγράψομε κάθε μία όπό τίς κατηγορίες
Ε. Η. Ε .

6.3 Σύνδεση συσκευών καταναλώσεως καr κινητήρων.

"Όπως εϊδαμε στήν παράγραφο 5 .4, οΙ διάφορες μ ηχανές καί συσκε υές κατανα­
λώσεως εΤναι φορητές, σταθερές ή καί κινητές. Ή σύνδεση τών φορητών συ­
σκε υών μέ τή σταθερή ήλεκτρική έγκατάσταση γίνεται μέ ρευ ματολήπτη όπό τούς
ρευματοδότες τής σταθερής έγκαταστάσεως. "Η σύνδεση τών μόνι μων συσκευών
καί μηχανών (σταθε ρών ή κινητών) γίνεται συνήθως μέ σύνδεση τών τροφοδοτι­
κών καλωδίων τους μέ τούς όκροδέκτες συνδέσεως συσκευών τής σταθερής ή-
·

λεκτρικής έγκαταστάσεως.
"Ετσι, γιά τήν τροφοδότηση τού ήλεκτρικού μαγειρείου (κινητή συσκιu ή) π.χ.,
όναχωρεί, δπως θά δούμε όργότερα, ίδιαίτε ρη γραμ μή άπό τόν πίνακα διανομής
(κύκλωμα διακλαδώσεως), ή όποία καταλήγει σέ κουτί μέ όκροδέ κτες συνδέσεως
συσκε υών. ··οπως εϊδαμε στήν παράγραφο 6. 1 (2), στίς άναχωρήσε ις όπό τόν πίνα­
κα διανομής τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως, τοποθετούνται πρίν άπό τίς άσφά­
λε ιες διακόπτε ς δια κοπής σl δλους τούς πόλους (δηλαδή ταυτόχρονης διακοπής δ­
λων _τών άγωγών φάσεων καί τού ούδέτερου όγωγού, δπου όπαιτείται τούτο) άν
τά κυ κλώ ματα τροφοδοτούν συσκε υές μεγάλης ίσχύος. "Αν δμως ό πίνακας διανο­
μής τής έγκαταστάσεως όπέχει πολύ όπό μιά συσκευή, δπως εiναι π.χ. τό ήλεκτρι­
κό μαγει ρείο, πρέπει νά τοποθετείται κοντά στή συσκε υή μ ι κρός ύποπίνακας. Αύ­
τός παρε μβάλλεται στήν τροφοδοτι κή γραμμή τής συσκε υ ής σέ σημείο, πού νά μή
όπέχει πολύ όπό τό κουτί μέ τούς όκροδέ κτες συνδέσεως καί πρός τήν πλευρά τής
τροφοδοτήσεως.
Ό μικρός αύτός ύποπίνακας περιλαμβάνει μόνο €να δια κόπτη διακοπής σέ δ­
λους τούς πόλους καί, πι θανόν μιά ένδε ικτική λυχνία, πού φωτοβολεί, δταν τό μα­
γε ι ρείο λειτου ργεί. Π ροσοχή δμως, ό ύποπίνακας δέν πρέπει νά τοποθετείται όκρι­
βώς έπάνω όπό τό μαγει ρείο, γιά νά μή καταστραφεί ή μόνωση τών όγωγών όπό
τούς όναδυόμενους ύδρατμούς.
ΟΙ άγωγοί τής τροφοδοτικής γραμμής τού μαγειρείου πρέπει νά τοποθετούνται
μέσα σέ χαλυβδοσωλήνα μέχρι ϋψος 2 , 5 m όπό τό δάπεδο. Τό ύπόλοιπο τμήμα
τής γραμμής μπορεί νά κατασκευασθεί καί μέ σωλήνα Μπέργκμαν. Τό κουτί συν­
δέσεως τοποθετείται σέ ϋψος τό πολύ 65 cm όπό τό δάπεδο καί στό κέντρο περί­
πους τής θέσεως, πού προβλέπεται νά καταλάβει τό μαγειρείο. 'Από τό κουτί συν­
δέσεως όναχωρεί πρός τό μαγειρείο συνήθως έλαστικό καλώδιο (π.χ. καλώδιο
Ν Μ Η ) . ' Εντελώς άνάλογη εΤναι καί ή έγκατάσταση τού ήλεκτρικού θερμοσίφωνα
{σταθερή συσκευή), μέ τή διαφορά δτι έδώ δέν έγκαθίσταται κουτί μέ όκροδέκτες
συνδέσεως. Ή γραμμή προσαγωγής, άν κατασκε υασβεί μέ μονωμένους άγωγούς
μέσα σέ εϋκαμπτο όπλισμένο μονωτικό σωλήνα μέ ένισχυμένο όπλισμό, καταλή­
γε ι άπλώς σέ ση μείο τού τοίχου, όπό τό όποίο θά τροφοδοτηθεί ό ήλεκτρικός θερ­
μοσίφωνας. 'Από τό σημείο αύτό, οΙ όγωγοί συνεχίζουν μέχρι τούς όκροδέ κτες τού
 121

θερμ οσίφωνα μέσα σέ ε ϋ καμπτο μονωτικό σωλήνα (πλαστι κό). "Αν ή γρα μ μ ή
προσαγωγής κατασκευασθεί μέ όνθυγρό καλώδιο (π.χ. ΝΥΜ), αύτό συνεχίζεται
μέχρι τούς όκροδέκτες τοϋ θερμοσίφωνα.
Τέλος, ή σταθερή έγκατάσταση καί ή ήλε κτρική σύνδεση τών ήλεκτροκινητή­
ρων γίνεται ώς έξής:
Κατασκευάζεται όρχικά μιά βάση άπ6 σκυρ6δεμα ( μπετόν)* έπάνω στήν όποία
πρόκειται νά στε ρεωθεί ό ήλεκτροκινητή ρας. Στό σχήμα 6.3α οί διαστάσε ις τής
βάσεως στηρίξεως τών κινητήρων έξαρτώνται όπό τό ύπ�δαφος, τό βάρος τοϋ κι­
νητήρα καί τόν τρ6πο συνδ�σεώς του μ� τ6 μηχάνημα, τό όποίο κινεί.

Σχ. 6.3α.
Τό βόθος Τ2 έξαρτάται κυρίως όπό τό ύπέδαφος καί έ κτείνεται γενικά μέχρι τό σημείο, πού συναντά
ται συ μπαγές χώμα η βράχος. Βάση στηρίξεως κινητήρα όπό μπετόν. Ή βάση αύτή μπορεί νά κατα
σκευασθεί καί όπό πλίνθους, άλλά τότε θά έχει μι κρότερη όντοχή.

Μετά τήν κατασκε υ ή τής βάσεως, ή όριζόντια έπιφάνε ιά της γίνεται έντελώς έ­
πίπεδη, wστε ό κινητήρας νά έπι καθ ήσε ι σταθερά έπάνω της. Κατόπιν, τοποθε­
τούνται μέσα στίς όπές τής βάσεως τά βλήτρα ( μπουλόνια) όγκυ ρώσεως τοϋ κινη­
τήρα καί γεμίζεται ό έλε ύ θερος χώρος, πού μ ένει στίς όπές.
Μόνο όφοϋ στεγνώσε ι καλά ή βάση, καί αύτό γίνετα ι ϋστερα όπό 1 Ο ύ.'.ις 1 4 ή­
μέρες όπό τή στιγμή πού χύνεται τό μίγμα τοϋ σκυροδέ ματος, έπιτρέπεται ή τοπο­
θέτηση τοϋ κινητήρα καί ή σύσφιγξη τών μπουλονιών στε ρεώσεώς του.
Ή σύνδεσή του μέ τή μ ηχανή πού κινεί γίνεται μ έ ί μάντα καί τροχαλίες ιϊ μέ
σύνδεσμο (σχ. 6.3β). Άφοϋ έπιτύχομε τήν παραλληλότητα ιϊ τήν ε ύ θ υγράμμ ιση
τών άξόνων, δπως φαίνεται στό σχήμα 6.3β, μέ κατάλληλα παρε μ β ύσματα, πού
τοποθετούνται κάτω όπό τή μεταλλική βάση τοϋ κινητήρα, τότε συσφίγγομε όρι­
στικά τά μπουλόνια στε ρεώσεως.
'Όταν είναι όνάγκη ό θ6ρυβος καί οί κραδασμοί, πού παράγονται όπό όρισμέ-

* Γιά τήν παρασκευ ή τοϋ σκυροδέματος της βάσεως, χρησιμοποιείται, συνήθως, μίγμα όπό 1 μέ­
ρος κονίας (τσιμέντου), 2 μέρη aμμου καί 4 μέρη σκύρων (χαλικιών). Μετά τήν καλή όνάμιξη τών ύλι
κών αύτών, σέ ξηρή κατάσταση, προσθέτεται όρισμένη ποσότητα νεροϋ, wστε νά σχηματιστεί πολ
τός, πού χύνεται στόν ξυλότυπο της βάσεως.
122

Ε{ι�γρaμμ ιση τwν �Εόνιιιν δύο μηχανίίίv

ττοu συνδέονται μέ σύνδεσμο

Τροχαλία

Σχ. 6.3β.
01 δξονες χχ καί yy εΤναι παρόλληλοι δταν τό σημεία Α, Β, Γ καί Δ εΤναι σέ εύθεία, δηλαδή δταν �νας
τεντωμένος σπόγγος τό όγγίζει συγχρόνως.

νους μεγάλους κινητήρες, νά ε1ναι δσο τό δυνατόν μικρότερα (σέ κατοικίες, νοσο­
κομεία κλπ. ), χρησι μοποιούμε είδικές βάσεις στηρίξεως, πού παρουσιάζουν �λαστι­
κότητα καί άπορροφούν �τσι τούς κραδασμούς. ΟΙ β6σΕις αύτές είτε περιλαμβά­
νουν ύλικά, πού παρουσιάζουν �λαστικότητα, δπως ε1ναι οΙ τάπητες άπό πίλη μα, οΙ
πλάκες άπό φελλό ιϊ λάστιχο, τά διμερή χαλύβδινα παρεμβύσματα, πού μέσα στήν
κοιλότητά τους περιέχουν στρώμα άπό λάστιχο, είτε περιλαμβάνουν συγκρότημα
έλατηρίων (σχ. β.3γ). Στήν πρώτη περίπτωση έπιτυγχάνεται άπορρόφηση κραδα­
σμών ύψηλών συχνοτήτων, ένώ στή δεύτερη άπορρόφηση κραδασμών χαμηλών
συχνοτήτων.
Γιά νά άποφεύγονται οΙ μεταδόσε ις κραδασμών κατά όριζόντια κατε ύθυνση
πρός τό κτήριο, ή βάση έγκαταστάσεως κατασκευάζεται άνεξάρτητη άπό τό ύπό­
λοιπο δάπεδο. 'Αφήνονται δηλαδή άρμοί γύρω άπό τή βάση, οΙ όποϊοι γεμίζονται
μέ ύλικό έλαστικιϊς συνθέσεως (π.χ. μαστίχα) .
Μετά τή στε ρέωση τού κινητήρα στ ή βάση του, γίνεται ή σύνδεση τών γραμ­
μών τροφοδοτήσεως καί έλέγχου του, μέ τούς όκροδέ κτες (σχ. 6,3δ)�

*01 άπαιτούμενες γραμμές τροφοδοτήσεως καί �λέγχου τών κινητήρων, δπως καί τό άπαιτούμενα
όργανα �λ,lγχου καί προστασίας τους, θό άναφερθοϋν λεmομερώς στό �πόμενα κεφόλαια, δπου θό
περιγΡ.α !\i�ϋν )(αί ο1 σχετικές συνδεσμολογίες.
 1�3.

Οί γραμ μές τών κινητήρων εΤναι συνήθως όρατές καί άποτελοϋyται άπό μονω­
μένους άγωγούς μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες ι'j άπό άνθυγρά καλώδια (σχ. 6.3ε).

Σχ. 6.3y.

s --�+----
R ---4---­

τ --�+.--- s
R

τ
ιι----.....:' Ασ �λειες------1

Σχ. 6.36.
124

Καλw δι
ο

ΓΙ
� Π ε ρ ίπτωσ-η
� η ρο\ί χUιρου
/

Σχ. 6.3ε.

6.4 Μ�τρα προστασrας άπό fιλεκτρικούς κινδύνους.

1} Κlνδυνοι άπ6 τ6 ι)λ�κτpικ6 p�ύμα. Τ6 ι)λ�κτpικ6 άτύχημα.

'Όπως εiδαμε μέχρι τώρα, ι'ι ήλεκτρική ένέργεια εΤναι fι πιό εύχρηστη μορφή έ­
νέργειας καί γι' αύτό ι'ι χρήση της �χει διαδοθεί πολύ. Ό ήλεκτρισμός δμως δη­
μιουργεί κινδύνους πού όφείλονται στήν κακή χρήση του. Τά ήλεκτρικό ότυχήματα
γίνονται κάθε μέρα καί πιό σπάνια, γιατί καί τά μέτρα προστασίας τά όποία λαμβά­
νονται γιά τήν όποφυγή τους εΤναι τελειότερα άλλά καί οΙ άνθρωποι γνώρίζουν σή­
μερα σέ γενικές γραμμές, �ώς πρέπει νά χρησιμοποιούν τόν ήλεκτρισμό καί ποιό
σημεία νά προσέχουν. Παρακάτω περιγράφονται οΙ κίνδυνοι όπό τό ήλεκτρικό
ρε ϋ μα καί ό τρόπος έπενέργειας τοϋ ρεύ ματος στόν όνθρώπινο όργανισμό. "Ανα­
φέρονται, έπίc1ης, τά μέτρα προστασίας, πού χρησιμοποιούνται στίς ήλεκτρικές έγ­
καταστάσε ις.
Τό όνθρώπινο σώμα, δπως άλλωστε καί τό σώμα τών ζώων, εΤν'αι καλός όγω­
γός τοϋ ι'Jλεκτρισμοϋ. " Επομένως, δταν βρεθεί όνόμεσα σέ δύο σημεία στά όποία
έπικρατεί (διαφορά δυναμικού) (ι'Jλεκτρική τάση), διέρχεται όπό τό σώμα ι'ιλεκτρι­
κό ρεϋ μα. Ή διέλευση τοϋ ι'Jλεκτρισμοϋ μέσα όπό τό όνθρώπινο σώμα καλείται
ι)λ�κτpοπληflα. Τό όνθρώπινο σώμα μπορεί νά βρεθεί μεταξύ δύο σημείων, στά ό­
ποία έπικρατεί ι'ιλεκτρική τάση: α) uσταν δύο διαφορετικά μέρη τοϋ σώματος �λ­
θουν σέ έπαφή μέ δύο σημεία ι'ιλεκτρικής έγκαταστόσεως. πού βρίσκονται σέ δια­
φορετικό δυναμικό (π.χ. άν μέ τό �να χέρι όγγίζει �να όγωγό φάσεως καί μέ τό άλ­
λο �ναν όγωγό άλλης φάσεως) καί β) δταν �να μέρος τοϋ σώματος �λθει σέ έπαφή
μέ �να σημείο ι'ιλεκτρικής έγκαταστόσεως, πού παρουσιάζει ι'ιλεκτρική τόση ώς
πρός τή γη, καί ταυτόχρονα �να άλλο μέρος τοϋ σώματος βρίσκεται σέ έπαφή μέ
τή γη. Π .χ. δταν πατά κανείς έπόνω σέ μή μονωτικό δάπεδο καί όγγίξει �να σημείο
τής έγκαταστόσεως. δπως εΤναι ό όγωγός φάσεως μ ιδς r'ιλεκτρι κfις γρα μ μfις. πού
παρουσιάζει f'ιλεκτρική τόση ώς πρός τή γή. Ό ούδέτερος κόμβος τών τριφασικών
συστημάτων εΤναι πάντοτε συνδεμένος μέ τή γή, δπως θό δούμε, καί. έπομένως,
 125

οί άγωγοί φάσεως, παρουσιάζουν διαφορά δυναμ ικού ώς πρός τή γη ϊση πρός τή

φασική τάση τού δικτύου. 'Έτσι, στήν προηγού μενη περίπτωση, τό άνθρώπινο σώ­
μα θά βρε θrϊ σέ τάση 220 ν.
Οί συνέπειες τrϊς διόδου τού ρεύματος μέσω τού άyθρώπινου σώ ματος εΤναι :
α) Προσβολή τής καρδιάς καί συγκε κριμένα ίνιδική συστολή ι'\ μαρμαρυγή τών
καρδιακών κοιλιών.
β) Έγκαύματα, έξωτε ρικά καί έσωτε ρικά (λόγω τού θερμ ικού όποτελέσματος
τού ήλεκτρισμού).
γ) Προσβολή τού άναιτνΕυστικού κlντρου μέ έπακόλουθο τήν όναστολή τrϊς ό­
ναπνοrϊς. δηλαδή τήν όσφυξία.
Οί παραπάνω συνέπε ιες εΤναι διάφορου βαθμού σοβαρότητας όνάλογα μέ τίς
συνθ rϊκες τrϊς ήλε κτροπληξίας, δηλαδή όνάλογα μέ:
α) Τό Είδος τού ρεύματος (τό συνεχές ρεύμα εΤνα ι λιγότερο έπι κίνδυνο όπό τό έ­
ναλλασσόμενο).
β) Τήν τάση τού ρεύ ματος. Στίς ύψηλές τάσε ις εΤναι δυνατόν νά προκληθεί ή­
λε κτροπληξία καί χωρίς έπαφή· άν πλησιάσαμε π.χ. σέ eνα σημείο τούς όγωγούς ύ­
ψηλfiς τάσεως, τότε γίνεται διάσπαση τού όέρα καί τό κύκλωμα κλείνει μέ τό ήλε­
κτρικό τόξο, πού δημιου ργείτα ι μεταξύ τού σημείου τrϊς ήλεκτρικrϊς έγκαταστά­
σεως ύψηλfiς τάσεως καί τού σώματος. Ή ύψηλή πάλι τάση Εχει τήν ίδιότητα νά ό­
πωθεί τό άνθρώπινο σώμα, πού κατά τή στιγμή τrϊς ήλε κτροπληξίας έκτινάσσεται,
ένώ ή χαμ ηλή τάση συσπά τά νεύρα καί ό ήλε κτρόπληκτος δέν μπορεί νά όποκολ­
ληθεί όπό τό στοιχείο, πού βρίσκεται σέ τάση, όπότε αύξάνεται ό χρόνος έπαφης.
γ) Τήν iνταση τού ρεύ ματος. 'Ανάλογα μέ τήν όντίσταση, πού παρουσιάζει τό
άνθρώπινο σώμα, ή Ενταση τού ρε ύματος εΤναι μεγαλύτερη ι'\ μι κρότε ρη. Ή ήλε­
κτρική όντίσταση τού όνθρώπινου σώματος εΤναι μεταβλητή καί εΤναι τόσο μ ι κρό­
τερη δσο:
- Μεγαλύτερη εΤναι ή τάση.
- Τελε ιότερη εΤναι ή έπαφή.
- Μεγαλύτερος εΤναι ό χρόνος έπαφης, καί
- ύγρότερο εΤνα ι τό δέρμα.
Ή άντίσταση τού σώματος ποικίλλει όπό 1 000 Ω, δταν εΤναι ύγρό, μέχρι μερι­
κές χιλιάδες "Ωμ, δταν εΤναι ξερό. Μέ έφαρμογή τού νόμου τού "Ωμ προσδιορίζεται
ή Ενταση τού ρεύ ματος, πού όρχίζει νά εΤναι έπικίνδυνο, δταν ξεπεράσει τά 2 5 mA.
δ) Τήν ίσχύ. Ή πηγή παραγωγfiς τού ρε ύματος πρέπει νά εΤναι ίσχυρή γιά νά Ε-
χε ι τό ρεύμα κάποια έπίδραση aτόν όνθρώπινο όργανισμό.
ε) Τ ή συχνότητα τού ρεύ ματος ατό έναλλασσόμενο ρεύμα. 'Όσο μεγαλύτερη εΤ­
ναι ή συχνότητα τού ρεύ ματος, τόσο λιγότερο έπι κίνδυνο εΤνα ι .
Ό κίνδυνος όπό τ ό ήλεκτρικό ρεύμα έξαρτδται έπίσης όπό τήν κατάσταση τού
όργανισμού τού όνθρώπου, τή στιγμή πού θά Ελθει σέ έπαφή μέ τό ρεύμα καί όπό
τή διαδρομή τού ρεύματος μέσω τού όνθρώπινου σώματος. "Ετσι, τά όποτελέσμα­
τα τrϊς ήλε κτροπληξίας εΤναι σοβαρότερα, όν τό ρεύμα περάσει όπό τήν καρδιά
(π.χ. άπό τό eνα χέρι ατό άλλο, όπό τό όριστερό χέρι πρός τά πόδια). Γενικά, σάν δ­
ριο μεταξύ έπι κίνδυνων καί όκίνδυνων τάσεων θεωρούμε συνήθως τά 50 ν.
'Όταν προσβληθεί ή καρδιά (συνήθως όπό έπαφή μέ τάσε ις όπό 1 00 ν ιί.:ις
1 000 ν), όν προκληθεί μόνι μ η συστολή, δέν ύπάρχει πρακτικά έφαρμόσι μ η θερα-
126

πεία, γιατί οΙ μέχρι σήμερα γνωστές μέθοδοι θεραπείας άπαιτούν τήν δμεση �πέμ­
βαση εfδικού γιό νό τίς �φαρμόσε ι . WΕτσι �πέρχεται σχεδόν πάντοτε ό θάνατος.
Σέ �ξωτε ρικό �γκαύματα άπαιτείται ή συνηθισμένη θε ραπεία τους, άνάλογα
πάντοτε πρός τό βαθμό καί τήν �κτασή τους.
Τά �σωτερικό �γκαύματα (συνήθως άπό ήλεκτροπληξία ρευ μάτων ύψηλής τά­
σεως) προκαλούνται άπό τήν αύξημένη θερμοκρασία, πού δημιουργεί τό ήλεκτρικό
ρεύ μα κατά τό πέρασμά του άπό τό σώμα. Ή θερμοκρασία αύτή προξενεί τή διά­
λυση τών μυών, άπό τούς όποίους άποβόλλεται όξινη μυοσφαι ρίνη, πού εfσέρχεται
στό οδρα καί στό κυκλοφορικό σύστημα καί προκαλεί σιγά - σιγά δηλητηρίαση
τών νεφρών μέ συνέπε ια τό θάνατο. Τή δηλητηρίαση αύτή είναι δυνατόν νά προ­
λάβει, σέ όρισμένες περιmώσεις, ό γιατρός, πού πρέπει δμως νά κληθεί άμέσως.
'Όταν προσβάλλεται τό άναπνευστικό σύστημα, δέν είναι δυνατή ή άναπνοή. Ή
περίmωση αύτή άποτελεί καί τή συνηθέστερη μορφή ήλεκτροπληξίας. Τότε καί δν
άκόμα ό ήλε κτρόπληκτρος μοιάζε ι μέ νεκρό, πράγμα πού συ μβαίνει πολλές φορές,
πρέπει χωpίς καμιίι καθυστΕpηση νό �φ(φμόζεται ή τΕχνητή άνιiπνοή, �στω καί δν
ή ήλεκτροπληξία συνέβη πρίν όρκετό χρόνο, γιατί δέν μπορούμε νά γνωρίζο με,
πότε άκριβώς σταμάτησε ή άναπνοή. Ή τεχνητή άναπνοή, λοιπόν, πρέπει νό άρχί­
ζει δσο γίνεται ταχύτερα, γιατί κάθε δευτερόλεmο πού περνά άπό τή στιγμή πού
θά σταματήσει ή άναπνοή, �λαπώνει τίς πιθανότητες διασώσεως.
Γιό τόν τρόπο έφαρμογής τής τεχνητής όναπνοής παραπέ μπομε στήν παράγρα­
φο 1 7 . 1 ( Παράρτημα Δεύτερο).

2) ΜΕτpα πpοστασlας.

Ό ούδέτερος κόμβος τών τριφασικών συστη μάτων στούς σταθμούς παραγω­

γής καί στά ήλε κτρικό δίκτυα, γιό λόγους πού δέν θό άναφέρομε �δώ, συνδέεται
άγώγιμα μέ τή γη. Ή σύνδεση αύτή καλείται γείωση. Μέ τή γείωση οΙ άγωγοί φά­
σεως παρουσιάζουν, δπως εΤναι γνωστό, διαφορά δυναμικού ώς πρός τή γη ίση
πρός τή φασική τόση τού δικτύου. WΕτσι, δν �νας δνθρωπος �λθε ι σέ �παφή μέ ά­
γωγό φόσεως ιφί πατά ταυτοχρόνως στό �δαφος, θό βρεθεί στή φασι κή τόση τού
δικτύου (π.χ. 2 2 0 V) καί θό πόθει ήλεκτροπληξία. Γιό νό όποφύγομε, λοιπόν, τέ­
τοιο κίνδυνο, χρησιμοποιούμε παντού ήλΕκτpικΕς μονώσΕις, δηλαδή περιβόλλομε
δλα τό στοιχεία τών ήλεκτρικών �γκαταστόσεων, μ ηχανών καί συσκευών μέ μο­
νωτικό ύλικό, ώστε νό άποκλείεται ή �παφή μέ αύτά. Σέ μιό ήλε κτρική συσκε υ ή �
μηχανή, π.χ. τό τμήματα πού βρίσκονται σέ τόση (π.χ. ήλεκτρικές άντιστόσε ις), ά­
πομονώνονται άπό τό τυχόν �ξωτερικό μεταλλι κό μέρη τής συσκευής μέ τοποθέ­
τηση μονωτικών ύλι κών. Μπορούμε λοιπόν, νό πιόσομε τή συσκευ ή δφοβα. Τό �­
ξωτερικό μεταλλι κό τμήματα μ ιάς συσκε υ ής δμως, τό όποία, δπως είδαμε, κανονι­
κό δέν βρίσκονται σέ τόση, εΤναι δυνατόν νό βρεθούν, δν τυχόν καταστραφεί ή
μόνωσή τους (σχ. 6.4a).
Γιό λόγους άσφόλειας, λοιπόν, γειώνονται δλα τό μεταλλικό μέρη μιάς συ­
σκε υ ής � τού ήλεκτρικού �ξοπλισμού γενικότερα, nού δέ θό βρίσκονται κανονικό
σέ τόση, άλλά μπορεί νό βρεθούν, δταν �λθουν σέ �παφή μέ τό στοιχεία πού εΤναι
σέ τόση λόγω τυχαίας βλάβης. UΟταν στοιχεία μ ιάς συσκε υής πού εΤναι σέ τόση �λ­
θουν σέ �παφή μέ τό μή ρευ ματοφόρο μεταλλικό μέρn τηc θό κλείσει τό σχηματι-
 127

r--­

ι
I
I
I
I

Ul
1 2R

ζόμενο ήλεκτρικό κύκλωμα μέσω τής γής (σχ. 6.4β) καί θά κυκλοφορήσε ι ήλεκτρι­
κό ρεύμα. Αύτό, έπε ι δ ή συναντά πολύ μ ι κρή ήλεκτρική άντίσταση κατά. τή διέλευ­
σή του, θά είνα ι πολύ μεγάλης έντάσεως (βραχυκύκλωμα) καί θά τήξει (λε ιώσε ι )
πολύ γρήγορα τό τηκτό τής άσφάλειας, πού είναι τοποθετη μένη στήν άρχή τού
κυ κλώματος (ή θά άνοίξε ι τόν αύτόματο διακόmη). "Ετσι θά διακοπεί άμέσως τό
κύκλωμα καί θά άπομονωθεί ή συσκε υή μέ τή βλάβη, χωρίς νά άποτελεί πιά κίνδυ­
νο γιά τά πρόσωπα πού τή χρησι μοποιούν. Ή διακοπή τού κυ κλώματος πρέπει ό­
πωσδήποτε νά γίνει τό πολύ μέσα σέ 5 s άπό τή στιγμή πού ή τάση μεταξύ τού πε­
ριβλή ματος τού τμή ματος πού έχε ι τή βλάβη καί τής γής (τάση έπαφής) ξεπεράσει
τά 50 V, πού θεωρείται δριο μεταξύ άκίνδυνων καί έπι κίνδυνων τάσεων.

Σχ. 6.4β.

· Η γείωση αύτή καλείται γΕίωση προστασίας γιά νά διακρίνεται άπό τή γείωση

τού ούδέτερου κόμ βου τών τριφασικών συστημάτων, πού γίνεται γιά λειτουργι­
κούς λόγους τού ήλεκτρικού συστήματος καί πού καλείται γΕίωση λΕιτουργίας.
'"Αλλη μέ θοδος γιά τήν άποφυγή τών κινδύνων ήλε κτροπληξίας είναι ή τοποθέ­
τηση διακόπτη διαφυγής. Μέ αύτόν, δπως θά δούμε, έπιτυγχάνεται αύτόματα ή ά­
πομόνωση τμή ματος τής έγκαταστάσεως πού έπαθε βλάβη, μόλις δημιουργηθεί έ­
πικίνδυνη τάση μεταξύ τών προστατε υόμενων στοιχείων καί τής γής.
Ή γείωση προστασίας, πού άναφέραμε προηγου μένως, γίνεται εϊτε μέ τή λεγό­
μενη lίμΕση γΕίωση εϊτε μέ τήν ούδΕτέρωση. Κατά τήν lίμΕση γΕίωση, συνδέομε,
συνήθως, μέ Ι:Ξνα άντικείμενο τοποθετημένο ύπογείως, τόν ίδιαίτερο άγωγό προ­
στασίας. Ό άγωγός αύτός έγκαθίσταται, δπως γνωρίζομε, μαζί μέ τούς άγωγούς
φάσεως καί τόν ούδέτερο καί συνδέεται μέ δλες τίς ρε υματοληψίες μιάς έγκατα­
στάσεως. Ό ίδιαίτερος άγωγός προστασίας, πού βρίσκεται στόν πίνακα διανομής
τής ήλεκτρικής έγκαταστάσεως, συνδέεται μέ Ι:Ξνα χάλκινο άγωγό πού συνδέεται
uέ τό καλά γειω μένο μεταλλικό άντικείμενο, πού άναφέραμε παραπάνω.
 1 29

Τό γε ιωμένο αύτό όντικείμενο καλείται ι)λ�κτρ6διο γ�ιώσ�ως. Ώς καλύτερο και

οίκονομικότερο ι')λεκτρόδιο γειώσεως θεωρείται τό δίκτυο ύδρεύσεως, άν ύπόρ­
χει. γιατί έχει μεγάλη έ κταση μέσα στή γή καί παρουσιάζει μ ικρή ι')λεκτρική όντί­
σταση διαβάσεως τοϋ ρεύ ματος πρός τή γή (σχ. 6 .4γ). Άν δέν ύπάρχει δίκτυο ύ ­
ι'φε ύσεως, τότε χρησι μοποι ούνται συνήθως μία ιϊ πε ρισσότε ρες μεταλλικές ρά-
1: "(>ι ιϊ σωλήνες. Αύτές τοποθετούνται σέ όρισμένο βάθος μέσα στό έδαφος καί
ο uνδέ ονται μεταξύ τους καί πρός τόν άγωγό προστciσίας μέ χάλκινο σύρμα.

R ------�LE3-��----­
S ------��3-���----­
τ ------�+ε3-���--�--­
ο- - -

δικτuσυ \ιbρε1\οεως

Σχ. 6.4γ.

R --------�--
5 -----.�---­
Τ ------���--
0- -_r- - - - -�----- .
. ---- -- - - - � �
-
- -
- Γ I - -
I
- -
ο

I
I

Ι .
I L._.
�

Σχ. 6.46.

Κατά τήν ούδετέρωση (σχ. 6.4δ), ό ίδιαίτερος όγωγός προστασίας συνδέεται

στόν πίνακα διανομής ιϊ στό κι βώτιο τοϋ μετρητή μέ τόν ούδέτερο όγωγό. Τότε δ­
μως ό ούδέτερος άγωγός, έκτός όπό τή γείωσή του στόν ούδέτερο κόμβο (γείωση
130

λε ι του ργία ς), γε ι ώνετα ι κατά δ ι αστήματα καί σέ δλο τό μήκος του, στό δίκτυο δ ι α­
νομής (πολλαπλά γε ι ωμένος ούδέτερος όγωγός) καί στήν είσοδο τής παροχής στήν
έγκατάσταση τοϋ καταναλωτή .
' Αρμόδ ι ος γιά τήν έκλογή τ ή ς με θόδου προστασίας σέ μ ι ά Ε . Η . Ε. είνα ι ή " Ηλε­
κτρ ι κή 'Επ ι χε ίρηση, πού διανέ με ι τήν ήλεκτρ ι κή ένέργε ι α.

α) Έκτlλεση τής ούδετερώσεως.

"Άν ώς μέτρο προστασίας έφαρμόζετα ι ή ούδετέρωση, ή " Ηλεκτρ ι κή 'Επ ι χείρη­
ση συνδέε ι τόν ούδέτερο όγωγό τής γραμμής παροχετε ύσεως, κοντά στό μετρητή,
Ιuνδεσμολοyui

Δίχ-nιο

'Αyω'ι'ός προcnα�

1 1
ιΓ,.J Πρός; δί'ΚWΟ tδρε\ιοεως; ή
: I ΆyΙΙJγός ��τρόδιογεuJιοε:.ως
• ι

� yειώοεΙΙJς; ----�1

Σχ. 6.4ε.
� �
Παρατ ήρηση : ΟΙ συνδέσεις τοϋ όγωγοϋ γειώσεως μέ ήλεκτρόδιο (ράβδο ή ύδροσωλήνα) νά καλύ ­
πτονται καλά μέ πίσσα.
 131

μέ τεχνητό ήλεκτρόδιο γειώσεως, πού τοποθετεί κοντά στήν εΙσαγωγή τής παρο­
χετεύσεως στήν Ε. Η . Ε. (σχ. 6.4ε). Τό ήλεκτρόδιο γειώσεως είναι, συνήθως, �νας
γαλβανισμένος σιδηροσωλήνας (ή μιά σιδερένια ράβδος), μέ διάμετρο μία ίντσα
( 2 5,4 m m ) καί μ ήκος 2 , 5 m . Τό ήλεκτρόδιο αuτό βυθίζεται στό έδαφος καί συν­
δέεται, μέ χάλκινο άγωγό, μέ τόν άκροδέκτη γειώσεως τού κιβωτίου τού μετρητή
(σχ. 6.4ε). 'Αντί γιά τεχνητό ήλεκτρόδιο γειώσεως μπορεί νά χρησι μοποιηθεί καί
τό δίκτυο τών σωληνώσεων ύδρεύσεως, άν ύπάρχει στήν περιοχή τιϊς Ε. Η . Ε. μ�­
ταλλικ6 δίκτυο ύδρεύσεως, ήλεκτρι κό συνεχές καί μέ έπαρκή έ κταση.
"Αν, γιά λόγους άνεπάρκειας τού δικτύου ύδρεύσεως έγκατασταθεί τεχνητό ή­
λεκτρόδιο, αuτό πρέπει νό συνδέεται μέ τό δίκτυο ύδρεύσεως. 'Ακόμα συνιστάται
στή γραμμή γε ιώσεως τού ουδετέρου νό συνδέονται δλα τό μεταλλικά άντικείμενα
πού είναι καλά, φυσικό γειωμένα, στήν περιοχή τιϊς έγκαταστάσεως, δπως είναι
π.χ. ό σιδερένιος όπλισμός τιϊς οΙκοδομής, οΙ μεταλλι κές σωληνώσεις καί δλα τά
μεταλλικά δάπεδα η μεταλλικές βάσεις πού μπορεί νά ύπόρχουν. Γιά νά πετύχομε
χαμηλή άντίσταση γειώσ�ως στήν περιοχή μιδς οίκοδομής, καλό είναι νά προβλε­
φθεί κατά τήν άνέγερση τιϊς οΙκοδομής, νά έγκαθίσταται γείωση μέσα στά θε μέλιά
της (βλέπε Κεφάλ. 1 7 ).
Στό σημείο συνδέσεως τού οuδέτερου της γραμμής παροχετε ύσεως μέ τό ή­
λεκτρόδιο γειώσεως* (άκροδέκτης γειώσεως τού κιβωτίου μετρητή) συνδέεται ό Ι­
διαίτερος άγωγός γει'ώσειι:Jς (άγωγός προστασίας) τιϊς κύ ριας γραμμής (σχ. 6.4ε).
Είδικά, δταν πρόκειται γιά βιομ ηχανικές η άλλες έγκαταστάσεις μέ έ κτεταμένο
έσωτε ρικό δίκτυο διανομής, ή σύνδεση τού οuδέτε ρου μέ τόν άγωγό προστασίας
μπορεί νά μή γίνεται κοντό στό μετρητή, άλλά στό γενικό πίνακα διανομής
(σχ. 6.4στ) η καί στούς ύποπίνακες διανομής τιϊς έγκαταστάσεως. Τότε δ1ι•··� σέ

Σχ. 6.4στ.

*Στό ίδιο σημείο συνδέεται καί ό όπλισμός τού καλωδίου· παροχής, όν ή παροχέτευση γίνεται μέ ό­
πλισμένο ύπόγειο καλώδιο.
132

κάθε θέση συνδέσεως τοϋ ούδετέρου μέ τόν όγωγό προστασίας πρέπει νά γίνεται
ίδιαίτερη γείωση (π.χ. στό δίκτυο ύδρεύσεως).
Ό όγωγός προστασίας, πού, δπως είδαμε, συνδέεται μέ τόν ούδέτερο όγωγό
είτε κοντά στό μετρητή είτε στόν πίνακα διανομής, δέν έπιτρέπεται νά συνδεθεί σέ
κανένα άλλο σημείο μέ τόν ούδέτερο όγωγό τής έγκαταστάσεως, ένώ έπιβάλλεται
νά συνδεθεί μέ τίς σωληνώσεις ύδρεύσεως σέ �να όκόμη σημείο τής έγκαταστά­
σεως (κατά προτίμηση μέσα στό μαγει ρείο, δπου καί εiναι γενικά πιό εύκολο).

β) Έκτtλf:ση τής άμεσης γειώσεως.

"Αν ώς μέτρο προστασίας έφαρμοσθεί σέ μιά Ε . Η . Ε. ή άμεση γείωση, ό όγωγός
προστασίας τής κύριας γραμμής συνδέεται κοντά στό μετρητή* μέ τούς μεταλλι­
κούς σωλήνες τοϋ δικτύου ύδρε ύσεως, άν ύπάρχε ι, ή μέ ·άλλο, τεχνητό ήλεκτρόδ ιο
γε ιώσεως. Ό ούδέτερος όγωγός τής γραμμής παροχετεύσεως, τότε, δέν συνδέε­
ται μέ τόν όγωγό προστασίας σέ κανένα σημείο (σχ. 6 .4ζ) .

Σωλ11νwοεις
vδρε:Vοεως

ρεv. ματος
Ρση. Ί
οέ n ερlnτωση
βλάβης τη ς
μaνώοεως

Μετιmτης
Π α ρο χiι νεροv

Σχ. 6.4ζ.

* Μέχρι σήμερα, στίς Ε. Η. Ε. στίς όποίες έφαρμοζόταν ή όμεση γείωση (περιοχή Άπικής), όπό τόν
όκροδέκτη γειώσεως τοϋ κουτιοϋ όκροδεκτών, πού προοριζόταν γιά τή σύνδεση τοϋ ήλεκτρικοϋ μα­
γειρείου. έφευγε γραμμή γειώσεως. πού συνδεόταν μέ τήν πλησιέστερη σωλήνωση νεροϋ· ό όγω­
γός προστασίας τής γραμμής μαγειρείου έξάλλου. πού συνδεόταν έπίσης στόν όκροδέκτη γειώσεως
τοϋ κουτιοϋ όκροδεκτών. στόν πίνακα διανομής διακλαδιζόταν στίς λοιπές γραμμές. Τό κέλυφος τοϋ
θερμοσίφωνα συνδεόταν όμέσως μέ τούς σωλήνες ύδρεύσεως (σχ. 6.4ζ).
 133

γ) ΈκτiλΕση τής προστασίας μi διακ6πτΕς διαφυγής.

"Αν στήν περιοχή Ε . Η . Ε. δέν έφαρμόζεται άπό τήν 'Ηλεκτρική 'Επιχείρηση ή ού­
δετέρωση ή δέν διαθέτεται κατάλληλο μεταλλικό δίκτυο ύδρεύσεως, καί γιά νά γί­
νουν oi γειώσεις πολύ μ ι κρών άντιστάσεων άπαιτούνται δυσανάλογα μεγάλες δα­
πάνες, είνα ι δυνατόν, μέ σύ μφωνη γνώμ η τής 'Ηλεκτρικής 'Επιχε ιρήσεως, νά έ­
φα ρμοσθεί ή προστασία μέσω διακόπτη διαφυγής.
'Υπάρχουν δύο είδη διακοπτών διαφυγής. Ό διακ6πτης διαφυγής τάσΕως καί ό
διακ6πτης διαφυγής ΕντάσΕως.
Ό διακόπτης διαφυγής τάσεως (Δ.Δ.Τ ) έχε ι σκοπό νά άποκλείει νά διατηρείται
τόση, μεταξύ τού έξωτερικού περιβλήματος τών συσκευ ών καί τής γής (τάση Επα­
φής), πάνω άπό 50 V (σέ περίπτωση βλάβης τής μονώσεως τών συσκευ ών) καί
δια κόπτει τήν τάση τροφοδοτήσεως σέ δλους τούς πόλους, σέ δέ κατα τού δευτε­
ρολέπτου.
Ό Δ.Δ.Τ. τοποθετείται στόν πίνακα διανομής τής Ε. Η. Ε., δπως δείχνει τό σχήμα
6.4η καί περιλαμβάνει, κυρίως, ίΞνα Πηνίο τάσεως. Στό lΞνα άκρο τού πηνίου συν­
δέεται ό ίδιαίτερος άγωγός προστασίας ένός ή περισσότερων κυκλωμάτων. Τό άλ­
λο ά κρο τού πηνίου τάσεως συνδέεται μέσω άγωγού γειώσεως, μέ διατο μ ή του­
λάχιστον 2 , 5 m m 2 , μέ τό ήλεκτρόδιο γε ι ώσεως (βοηθητικ6 ήλΕκτp6διο γΕιώσΕως),
πού πρέπει νά άπέχει άπό άλλα ήλεκτρόδια γειώσεως τουλάχιστον 1 Ο m. Τό βοη­
θητικό ήλεκτρόδιο γειώσεως άποτελείται, συνήθως, άπό ράβδο μ έ διάμετρο
1 2, 5 mm καί μ ήκος 1 , 5 m ή πλάκα 0, 5 χ 0, 5 m ή ταινία μέ μ ή κος 1 0 m .

....�EΞr-------�--------------------- R
....�Ξ3---- �+- -- -- --------- s-- --

....�Ξ3----�+-+-------------------- τ
-- --

>Αγωγος
γειώσ εως

Σχ. 6.4η.

Τό πηνίο τάσεως τού Δ.Δ.Τ., δταν άναπτυχθεί στά άκρα του τάση μεγαλύτερη
άπό 50 V, eλκε ι τόν όπλισμό τού μηχανισμού τού Δ.Δ.Τ., μέ άποτέλεσμα νά γίνει
διακοπή σέ δλους τούς πόλους τού κυκλώματος (καί τού ούδέτερου). Ή τάση α ύτn
έ μφανίζεται, σέ πε ρίπτωση βλάβης τής μονώσεως μιός συσκε υ ής καταναλώσεως.
134

όνάμεσα στό περίβλημα της συσκευης καί στό βοηθητι κό ήλεκτρόδιο γειώσεως.
Ό όγωγός γε ι ώσεως, πού συνδέει τό πηνίο τάσεως τού Δ.Δ.Τ. μέ τό βοηθητικό
ήλεκτρόδιο γειώσεως, πρέπει νά μ ήν μπορεί νά € ρχεται ρέ έπαφή μέ τόν όγωγό
προστασίας τών συσκευών ούτε μέ τά όγώγιμα τμή ματα της οlκοδομ ης, γιά νά μή
βραχυκυ κλώνεται τό πηνίο τάσεως. Γι' αύτό, ό όγωγός γειώσεως τού Δ.Δ.Τ. πρέ­
πε ι νά εΤνα ι μονωμένος σέ δλη τή διαδρομή του μέχρι τό βοηθητι κό ήλεκτρόδιο
γε ιώσεως.
Ό διακόπτης διαφυγης έντάσεως (Δ.Δ. Ε.) εχε ι σκοπό νά όποκλείει νά διατηρεί­
ται τάση έπαφης μεγαλύτερη όπό 50 V σέ όγώγιμα τμήματα της έγκαταστάσεως,
πού μπορούν νά βρεθούν σέ τάση λόγω βλάβης της μονώσεως, διακόπτοντας τήν
τάση τροφοδοτήσεως σέ δλους τούς πόλους, μέσα σέ δέ κατα τού δε υτερολέπτου .
'Αντίθετα, δμως, πρός τόν Δ.Δ.Τ., πού λειτου ργεί μέ τήν έ μφάνιση της ϊδιας της τά­
σεως έπαφης, ό Δ. Δ. Ε. λειτου ργεί, μόλις γίνει ροή ρΕύματος σφάλματος πρός τ ή γη
σέ τιμή μεγαλύτερη όπό eνα προκαθορισμένο δριο.
01 Δ.Δ. Ε . (σχ. 6.4θ) καλούνται καί διαφορικοί, γιατί ή λειτου ργία τους βασίζεται
στή σύγκριση τών έντάσεων, πού ρέουν μέσω τών τροφοδοτικών όγωγών.
· Η όντίσταση γειώσεως τών μεταλλι κών τμη μάτων τών συσκε υών, πού συν­
δέονται μέ ήλεκτρόδιο γε ιώσεως, δπως φαίνεται στό σχημα 6 .4θ, πρέπει , γιά νά έ­
φαρμοσθεί ή προστασία μέ Δ.Δ. Ε. νά μή ξεπερνά τήν τι μή 50/Ι Δ σέ Ω, δπου:
ΙΔ εΤναι ή ένταση τού ρεύ ματο � λειτου ργίας τού Δ.Δ. Ε. σέ 'Αμπέρ.
Ή προστασία μέ Δ.Δ. Ε. μπορεί νά γίνεται καί δταν έφαρμόζεται ή ούδετέρωση,
ςJάν eνα tπί πλΕον μέτρο προστασίας (πού δέν έπι βάλλεται όπό τούς Κανονι­
aμούς). Τότε ό Δ.Δ. Ε. ΕΧΕΙ μεγάλη εύαισθησία καί διακόπτε ι τό κύκλωμα, όκα­
ριαίως, μόλις έ μφανισθεί έστω καί μικρή διαρροή ρεύματος πρός τή γη.

δ) :4 γωγός προστασίας, ούδiτΕρος άγωγός. Διακριτικά χρώματα άγωγών.

Σέ νέες έγκαταστάσεις, ό όγωγός προστασίας πρέπει νά εΤναι μονωμένος δπως
καί οΙ όντίστοιχοι ρευ ματοφόροι όγωγοί, νά τοποθετείται μέ τήν ϊδια προσοχή, δ­
πως καί ο1 λοιποί όγωγοί, καί δταν χρησι μοποιούνται καλώδια � προστατευτικές
σωληνώσεις γιά τούς ρευ ματοφόρους όγωγούς, νά τοποθετείται καί αύτός μέσα
στά καλώδια � στίς σωληνώσεις τους.
· Η διατομή τού Ιδιαίτε ρου όγωγού προστασίας πρέπει νά είναι ϊση μέ τίς διατο­
μές τών ύπόλοιπων άγωγών. ' Επιτρέπεται, δμως, όπό όρισμένες διατομές όγωγών
φάσεων καί έπάνω, όνάλογα καί μέ τόν τρόπο έγκαταστάσεως, ό όγωγός προστα­
σίας καί ό ούδέτερος νά eχουν μ ι κρότε ρη διατομή όπό τούς όγωγούς φάσεων*.
"Αν ό όγωγός προστασίας είναι μονω μένος, έπιτρέπεται νά εχε ι διατομή τουλά­
χιστον Ισοδύναμη πρός τή διατομή χαλκού 2,5 m m 2 , ένώ άν είναι γυ μνός, Ισοδύ­
ναμη πρός 6 m m 2 • "Αν ό όγωγός προστασίας εΤναι γυ μνός, πρέπει νά μ ήν € ρχεται
σέ έπαφή μέ ε ύφλε κτα τμήματα της ο!κοδομης καί τά όπρόσιτα � ύπόγε ια τμήματά
του νά €χουν Ισοδύναμη διατομή χαλκού 2 5 m m 2 • 'Όταν ό γυ μνός όγωγός προ­
στασίας περνά όπό ε ύφλε κτα τμήματα της ο!κοδομ ης, πρέπει νά τοποθετείται μέσα

• Ή διατομή, πού μπορεί νά έχουν ό ούδέτερος όγωγός καί ό όγωγός προστασίας γιά όρισμένη
διατομή όγωγών φάσεων, δίνεται όπό πίνακα τών Κανονισμών 'Εσωτερικών 'Ηλεκτρικών Έγκατα­
στάσεων.
 135

Τρσφο bότηση σνσφασικίίίν συσκευίίίν

μ

- - - - · l
I
I
I
I
��
I
I
� I

II
Πην(σ:ιaκοπljς
Μ___!_σχ�τ � _ J
I

I I

1
Γε.1ω ση λει συργ(ας Βοη�ητ ιχό ήλε.κτρόbΙD γειώσεως
τ

Τ ρ ο φοδότηση τ ρ ιφασικwν καί ονοφασικών συσκεuων

μ
�+-�-----�---- R
�+-���----��- 5
���4--+����--,_� τ
ο

j_
Γεί ω ση λειτσυ ργcας Βοη{)η �κο ήλεκτρ οδιο γειώσεως
τ

Σχ. 6.48.
Παρατήρηση: ··οταν δέν ύπάρχει βλάβη μονώσεως, τά ρεύματα στούς τροφοδοτικούς άγωγούς τής
συσκευής εΤναι ίσα καί τά μαγνητικά πεδία πού δημιουργούνται στά δύο τυλίγματα τού πρωτεύοντος
άλληλοεξουδετερώνονται. Σέ περίmωση βλάβης τής μονώ σεως, τό ρεύμα άπό τόν !'να τροφοδοτικc
άγωγό εiναι μεγαλύτερο κατά τό ρεύμα σφάλματος καί έτσι έμφανίζεται τάση στό δευτερεύον τοί
μετασχηματιστή.
I :J6

σέ μή εϋφλε κτο σωλήνα μέ μόνωση. Μέσα σέ σωλήνα, έπίσης, τοποθετείται καί ό

άνεξάρτητα* τοποθετημένος όγωγός προστασίας σέ πε ριπτώσε ις αύξημένων κιν­
δύνων μ ηχανικής βλάβης.
·ο όγωγός προστασίας τών Ε . Η . Ε., δταν εiναι μονω μένος, πρέπει νά όναγνωρί­
ζεται ε ϋ κολα σέ δλο τό μ ή κος του όπό τό χρώμα τοϋ μονωτι κού του πε ριβλή ματος
πού όποτελεϊται άπό λουρίδες άλληλοδιαδ6χως κίτρινες καί πράσινες (πρίν άπό τό
1 9 78 τό χρώμα τοϋ άγωγοϋ αύτοϋ ήταν κίτρινο).
Ό ούδέτερος άγωγός τών ήλεκτρικών γρα μ μών, πού έχει πάντοτε τήν ίδια μό­
νωση μέ τούς άγωγούς φάσεων, πρέπει νά όναγνωρίζεται ε ϋ κολα σέ δλο τό μ ήκος
του άπό τό χρώμα τοϋ μονωτι κού του περιβλήματος πού εiναι άνοικτ6 κυαν6 (πρίν
όπό τό 1 9 7 8 τό χρώμα αύτό ήταν γκρίζο).
"Αγωγοί μέ χρώματα τοϋ όγωγοϋ προστασίας καί τοϋ ούδετέρου δέν έπιτρέπε­
ται νά χρησι μοποιούνται ώς όγωγοί φάσεων. Αύτοί πρέπε ι νά έχουν δλλα διακριτι­
κά χρώματα (π.χ. καστανό, κόκκινο, μαϋρο κλπ. ).
'Αντίστοιχα διακριτικά χρώματα μέ τούς όγωγούς τής σταθερής ήλεκτρικής έγ­
καταστάσεως φέρνουν καί οί μονω μένοι όγωγοί τών ε ϋ καμπτων καλωδίων ή σει­
ρίδων, μέ τά όποία τροφοδοτούνται οί διάφορες συσκε υές καταναλώσεως καί μη­
χανές. Δηλαδή ό όγωγός προστασίας τών τροφοδοτι κών καλωδίων εiναι διαδοχικά
πράσινος - κίτρινος καί ό ούδέτερος άνοι κτός κυανός.
·ο άγωγός προστασίας τών τροφοδοτι κών καλωδίων τών συσκευών καί μ ηχα­
νών συνδέεται μέ τόν όγωγό προστασίας τής σταθερής ήλεκτρικής έγκαταστά­
σεως καί μέ τά προσιτά μεταλλικά μέρη τών συσκε υών ή μ ηχανών, πού μπορεί νά
βρε θοϋν σέ τάση σέ περίπτωση βλάβης τής μονώσεως, πού τά άπομονώνει όπό τά
στοιχεία τών συσκε υών πού εiναι σέ τάση.
Κατά το ύς Κανονισμούς Ε . Η . Ε., δέν θεωρείται δτι μπορεί νά βρεθοϋν σέ τάση
τά προσιτά μεταλλικά μέρη τών συσκευών, πού φέρνουν διπλή μ6νωση, γιατί ή δι­
πλή μόνωση τών στοιχείων μιός συσκε υής πού βρίσκονται σέ τάση έξασφαλίζει
τήν προστασία τους όπό τυχαίες έπαφές καί τά διαχωρίζει τουλάχιστον κατά 2 φο­
ρές** άσφαλέστερα όπό δσο ή μόνωση λε ιτουργείας, άπό τά προσιτά μεταλλικά
μέρη. ""Ετσι, οί συσκε υές, οί μ ηχανές ή, γενι κότερα, τά στοιχεία τών ήλεκτρικών έγ­
καταστάσεων, πού έχουν διπλή μόνωση, δέν όπαιτείται νά έχουν τροφοδοτικό κα­
λώδιο μέ όγωγό προστασίας ή γενι κότερα νά γε ι ώνονται . Π χ τό μεταλλικό περί­
βλημα τών όπλισμένων μονωτικών σωλήνων δέν εiναι όπαραίτητο νά γειώνεται,
γιατί ή μόνωση τών σωλήνων καί ή μόνωση τών άγωγών όποτελοϋν διπλή μόνω­
ση.
"Άλλη περίπτωση, πού μπορεί νά μή γε ι ώνονται τά μεταλλικά μέρη, εiναι οί φω­
τιστικές συσκε υές, δταν τοποθετούνται μέσα σέ κτήρια σέ θέσε ις, πού νά μή μπο­
ρεί νά τίς φτάσει κανείς δταν ·πατό στό δάπεδο. 'Αντίθετα οί συσκε υές φωτι σμοϋ.
τίς όποϊε ς μπορεί νά πιάσε ι κανείς δταν πατά σέ όγώγιμο δάπεδο, οί συσκε υές φω­
τισμοu ύπαίθρου, οί φορητές λάμπες έργαστηρίων καί οί στερεωμένες μόνιμα σέ

* Σέ όρισμέ νες περιπτ ώ σεις (εΙδικέ ς βιομηχανικ έ ς έγκαταστάσεις, παλαι έ ς έγκαταστάσεις. στίς ό­
ποίες ό άγωγός προστασίας τοποθετείται όργότερα), έπιτρ έ πεται ό όγωγός προστασίας νά τοποθε ­
τ είται όνεξάρτητα όπά τούς τροφοδοτικούς όγωγούς.
• • Ή διπλή μόνωση έπιτυγχάνεται ε ίτε μ έ συμπλήρωση τής μον ώ σεως λειτουργίας μ έ άλλη , όνε ­
ξά ρτη τ η μόνωση, ε ίτε μ έ ένίσχυση τής μον ώ σεως λειτουργίας.
 137

μηχανήματα λάμπες, η πρέπει νά εχουν λυχνιολαβές άπό μονωτικό ύλικό η νά

γε ιώνονται .
τέλος, δταν μία συσκε υή τροφοδοτείται μέσω μΕτασχηματιστη aπομονώσΕως
( μετασχηματιστή μέ χωριστά τυλίγματα πρωτεύοντος καί δευτερεύοντος καί σχέ­
ση μετασχηματισμού 1 : 1 ), δέν είναι δυνατόν νά άναπτυχθεί τάση έπαφης. Γι' α ύτό
ή συσκευή δέ γε ι ώνεται .
Έ κτός άπό τίς γε ιώσεις, στό δω μάτιο λουτρού έκτελούνται καί οί λεγόμενες ί­
σοδυναμικiς συνδiσΕις. Μέ αύτές άποφ�ύγεται ό κίνδυνος νά βρεθεί ό λουόμενος
σέ ι']λεκτρική τάση. Ό κίνδυνος α ύτός δ η μ ιουργείται, δταν δύο μεταλλικές σωλη­
νώσε ι ς βρεθούν σέ διαφορετικό δυναμ ικό. "Αν ό λουόμενος γεφυρώσει μέ τό σώ­
μα του τίς δύο αύτές σωληνώσε ις, θά περάσει άπό τό σώμα του τό ι']λεκτρικό ρεύ­
μα. Μέ τίς ίσοδυναμ ι κές συνδέσεις, οί άναπτυσσόμενες διαφορές δυνα μ ι κού έξι­
σώνονται . Οί ίσοδυναμ ι κές συνδέσε ις γίνοντα ι μέ γΕφύρωση*, μέ χάλκινο σύρμα
(π.χ. 6 m m 2 ι καί κατάλληλα περιλαίμ ια ( κολλάρα), δλων τών μεταλλικών έξαρτημά­
των τού λουτρού (σύνδεση τών σωλήνων θερμού καί ψυχρού νερού στό λουτήρα,
στό νιπτήρα κλπ., μεταξύ τους καί μέ τίς σωληνώσει ς άποχετε ύσεως), δπως διέχνει
rό σχή μα 6.4ι.

Σχ. 6.4ι.
ι ι Εύκα μ πτος μονωτικός σωλήνας μέ τήν τροφοδοτική γραμμή τού θερμοσίφωνα. 2) θερμοσίφωνας.
3) Ζεστό νερό. 4) Κρύο νερό. 5) "Αγωγός γειώσεως πού γεφυρώνει δλα τό μεταλλικό �ξαρτήμmα καf
τό συνδέει μέ τήν όποχέτευση. 6) Μεταλλική όποχέτευση.

• Γεφυρώσεις έκτελοϋνται καί στούς σωλήνες είσόδου καί έξόδου στό μετρητή νεροϋ όλλά οί γε­
φυρ ώσε ις αύτές exoυv σκοπό νά έξασφαλίσουν τήν ήλεκτρική συνέχεια τής σωληνώσεως ύδρεύ­
σεως.
138

6.5 Έπισκόπηση τών Κανονισμών Ε.Η.Ε.

Τούς Κανονισμούς Ε . Η . Ε. όποτελεί συλλογή διατάξεων, πού έχουν σκοπό νά έ­

;ασφαλίσουν τήν ό κίνδυνη χρήση τής ήλεκτρικής ένέργειας όπό τούς καταναλωτές
της, μέσα στίς Ε. Η. Ε. ΟΙ διατάξε ις αύτές περιέχουν τέτοιες όπαιτήσε ις γιά τόν τρό­
πο κατασκε υ ής τών διαφόρων τμημάτων τών Ε . Η . Ε., όλλά καί γιά τό είδος καί τό
μέγεθος τών ύλικών πού θά χρησιμοποιηθοϋν, wστε, δταν έφαρμοσθοϋν σωστά,
νά προκύπτουν πάντοτε άσφαλΕίς iγκαταστάσΕις.
"Ετσι, τόσο οΙ ήλε κτρολόγοι μελετητές Ε . Η . Ε. δσο καί οΙ ήλεκτρολόγοι έγκατα­
στάτες πρέπει νά έφαρμόζουν πιστά τίς διατάξε ις τών Κανονισμών, πού είναι καί ύ­
ποχρεωτικοί καί έπιβάλλονται μέ νόμο τοϋ Κράτους. Στήν " Ε λλάδα οΙ Κανονισμοί
Ε. Η . Ε. έχουν δημοσιευθεί στά έξής φύλλα τής ' Εφημερίδας τής Κυ βερνήσεως:
- Φ Ε Κ ( Β ) 59/1 1 .4. 5 5,
- Φ Ε Κ ( Β ) 293/1 1 . 5.66,
- Φ Ε Κ (Β) 687/24.8. 7 1 ,
- Φ Ε Κ ( Β ) 1 52 5/3 1 . 1 2. 7 3 καί
- Φ Ε Κ ( Β ) 6 1 /2 . 2 . 7 7 .
ΟΙ Κανονισμοί Ε . Η . Ε. τροποποιοϋνται καί όναθεωροϋνται κάθε φορά, πού αύτό
έπι βάλλεται όπό τήν πρόοδο τής τεχνι κής. ΟΙ τροποποιήσεις γιά νά έχουν Ισχύ δη­
μοσιεύονται πάντοτε στήν ' Εφημερίδα τής Κυβερνήσεως.
Παρακάτω έξετάζομε τά άρθρα τών Κανονισμών, πού περιέχουν τίς βασι κότε­
ρες όπαιτήσεις:
Στό άρθρο 9, όναφέρονται οΙ περιπτώσεις, πού ύπάρχει κίνδυνος γιά τά πρόσω­
πα, πού βρίσκονται μέσα στίς Ε . Η . Ε .
Στό άρθρο 10, περιγράφονται ο Ι μέθοδοι προστασίας, πού πρέπει ν ά έφαρμό­
ζονται γιά τά πρόσωπα πού βρίσκονται μέσα στίς Ε . Η . Ε., στίς περιπτώσεις πού ό­
ναφέρει τό άρθρο 9 .
Στό άρθρο 1 9, περιγράφονται ο Ι μέθοδοι γειώσεως προστασίας (ά μεση γείω­
ση, ούδετέ ρωση).
Στό άρθρο 20, περιγράφεται ό τρόπος πού πραγματοποιείται ή γείωση κατά τίς
δύο μεθόδους τοϋ άρθρου 1 9.
Στά άρθρα 2 1 καί 22, όναγράφονται οΙ όπαιτήσε ις τών Κανονισμών γιά τή δια­
τομή καί τόν τρόπο τοποθετήσεως τοϋ όγωγοϋ γειώσεως καί τοϋ ούδέτερου όγω­
γοϋ.
Στά άρθρα 26 καί 2 7, όναγράφονται οΙ όπαιτήσε ις γιά τά ήλεκτρόδια γειώσεως.
Στό ΚΕφάλαιο IV, περιλαμβάνονται οΙ όπαιτήσεις γιά τήν κατασκε υ ή καί έγκατά­
σταση τών )πινάκων διανομής.
Στό ΚΕφάλαιο V, πε ριγράφονται τά έξαρτήματα τών Ε. Η . Ε. καί οΙ συσκε υές κα­
ταναλώσεως. Δίνονται όρισμένες όδηγίες γιά τόν τρόπο έπιλογής, κατασκε υής καί
τοποθετήσεώς τους, πού όπαιτοϋνται γιά λόγους όσφάλειας.
Τό ΚΕφάλαιο V/, όναφέρεται �μηχανές καί τά έξαρτήματά τους.
Τό ΚΕφάλαιο V/1, όσχολείται μέ τούς μετασχηματιστές καί όνορθωτές.
Τό ΚΕφάλαιο V/11, όναφέρεται στούς συσσωρευτές.
Στό ΚΕΦάλσιο /Χ, περιλαμβάνονται τά άρθρα 1 2 5 ώς καί 1 7 8Α, στά όποία δί­
νονται οΙ διατάξε ις όσφάλε ιας, πού όφοροϋν στήν έπιλογή καί στόν τρόπο έγκατα­
στάσεως τών όγωγών τών γραμμών τών Ε . Η . Ε.
 139

Στό Κεφάλαιο Χ, πε ριέχοντα ι ε ίδικές διατάξε ις γιά χώρους όρισμένης κατηγο­

οίας. ΟΙ διάφοροι χώροι τών Ε . Η . Ε., κατατάσσονται σέ κατηγορίες. Γιά κάθε μ ία ό­
πό αύτές ύπάρχουν όρθρο, πού όσχολοϋνται , κατά σε ιf')ά μέ:
- Τούς γυ μνούς όγωγούς.
- Τούς μονωμένους όγωγούς.
- Τούς σωλήνες.
- τίς διαβάσεις τών γραμ μών.
- τίς άσφάλειες, τούς διακόmες, τούς ρευματοδότες, τίς διακλαδώσε ις κλπ.
- Τίς φωτιστικές καί δλλες συσκευές καταναλώσεως καί μ ηχανές.
Στά όρθρο αύτά όναγράφεται , δν καί μέ ποιές προϋποθέσε ις έπιτρέπεται ή έγ­
κατάσταση καί χρησι μοποίηση τών διάφορων ύλι κών καί τοϋ έξοπλισμοϋ Ε. Η . Ε.
στούς χώρους τής συγκε κρι μένης κατηγορίας.
ΟΙ κατηγορίες πού κατατάσσονται οΙ χώροι όπό τούς Κανονισμούς Ε . Η . Ε., είναι
οΙ έξής:

σ) Χώροι ήλεκτρικής ύπηρεσίσς.

Εiναι οί χώροι, πού προορίζονται όποκλειστικά γιά ήλεκτρι κές έγκαταστάσε ις
προσιτές στό όρμόδιο μόνο προσωπικό. Π .χ. τό διαμέρισμα τών μηχανών, οΙ ύπο­
σταθμοί μετασχηματισμού, τά διαμερίσματα συσca.ιρε υτών, οΙ αϊθουσες διανομής
κλπ.

β) Ξηροί χώροι.
Εiναι οί χώροι πού, έ κτός όπό έξαιρετικά έ κτακτες περιmώσεις, παραμένουν
συνεχώς ξηροί.

γ) Σκονιζόμενοι χώροι.
Εiναι οί χώροι μέσα στούς όποίους οΙ γραμμές ιϊ τά λοιπά τμήματα τής έγκατα­
στάσεως εiναι ίδιαίτερα έ κτεθει μένα στή σκόνη, δπως π.χ. όρισμένα έργαστή ρια,
χυτήρ ι α, άχυ ρώνες, κερα μου ργεία, κλωστήρια, νη ματου ργεία, έργοστάσια όνθρα­
κασβεστίου, χημικών λιπασμάτων, κυπαρίνης, πλαστικών ούσιών, όποθήκες
γαιανθράκων, γύψου, τσι μέντου, όλεύ ρου, ρακών κλπ.

δ) Πρόσκαιρα ύγροί χώροι.

Είνα ι οί χώροι, πού όπό προορισμού τους εiναι ύγροί γιά μ ι κρό διάστημα καί ό­
ποξηραίνονται εϋκολα χάρι σέ καλό όερισμό. Π .χ. μέσα σέ κατοι κίες, στεγνωτήρια,
άποχωρητήρια (έφόσον διαθέτουν όπαγωγή τοϋ νεροϋ καί όερίζονται κανονικά),
μαγει ρεία (έφόσον δέ χρησι μοποιούνται ώς πλυντήρια), καλυ μ μένοι έξώστες, καλά
άεριζόμενα ύπόγεια κλπ.

ε) Ύγροί χώροι.
Εiναι οί χώροι μέσα στούς όποίους λόγω προσωρινής ιϊ μόνι μης παρουσίας ύ­
δρατμών, ή ύγρασία τοϋ άέρα φθάνει σέ όσυνήθιστο βαθμό καί έ κδηλώνεται μέ
μορφή πάχνης έπάνω στά τοιχώματα τής όροφής ιϊ όλλοϋ, χωρίς δμως νά σχηματί­
ζονται μεγάλες σταγόνες νεροϋ, οϋτε τά τοιχώματα καί ή όροφή νά ποτίζονται μέ
140

νερό. Π .χ. τυροκομεία, σφαγεία, ζυθοποιεία, σακχαροποιεία, ψυκτικοί θάλαμοι, έρ­

γοστάσια κλωστοποιfας, φωταερίου, κόλλας, λιπασμάτων, κε ραμου ργεία, καμίνια
όσβέστου κλπ., τά ύπόγε ια πού όερίζονται κακά, τά όποχωρητήρια, πού δέν διαθέ­
τουν όπαγωγή νεροϋ, καί τά δωμάτια λουτροϋ τών κατοικιών.

στ) ΒρΕγμtνοι χώροι.

Εiναι οί χώροι, μέσα στούς όποίους τά τοιχώματα, οί όροφές καί τά δάπεδα εiναι
ποτισμένα μέ ύγρασία. Γενικά εiναι οί χώροι, πού μέσα τους σχηματίζονται συνε­
χώς η προσωρινά μεγάλες σταγόνες νεροϋ άπό συ μπύκνωση ότμών η άναθυμιά­
σεων έπάνω στά τοιχώματα όροφών η όλλοϋ καί τέλος, οί χώροι πού εiναι γεμάτοι
γιά μακρά διαστή ματα η όπό ότμούς νεροϋ η όναθυμιάσεις. Π .χ. δημόσια λουτρά,
τυροκομεία, ζυ θοποιεία, κε ραμουργεία, σφαγεία, βυ ρσοδεψεία, βαφεία, πλυντή­
ρια, έργοστάσια χαρτιοϋ, χημι κών προϊόντων, χημικών λιπασμάτων, κυπαρίνης, ύ­
φαντου ργίας κλπ. Καί όκόμα έργοτάξια πού δέν καλύπτοντα ι, οί ψυκτικοί θάλαμοι,
τά πλυντήρια Ιδιωτι κής χρήσεως, οί διάδρομοι νομ ής, τό έσωτερικό λεβήτων, δε­
ξαμενών κλπ.

ζ) Ρυπαροί χώροι ποτισμtνοι μt άγώγιμα ύγρά, ίί κορΕσμtνοι μt διαβρωτικούς ά­

τμούς.
Εiναι χώροι ρυπαροί, ποτισμένοι μέ όγώγιμα ύγρά η κορεσμένοι μέ διαβρωτι­
κούς ότμούς, μέσα στούς όποίους τά δάπεδα η τά τοιχώ ματα εiναι ποτισμένα η κα­
λυμ μένα μέ όγώγιμα ύγρά μέχρι σημείου, Uιστε άκούσια έπαφή μέ τά στοιχεία, πού
έχουν, τάση, νά παρουσιάζει σοβαρούς κινδύνους γιά τούς όνθρώπους. Άκόμα, oi
χώροι oi κορεσμένοι μέ διαβρωτικούς ότμούς, πού προσβάλλουν Ισχυρά τά μέταλ­
λα καί τά λοιπά ύλικά, πού χρησι μοποιούνται στίς Ε . Η . Ε., π.χ. τυ ροκομεία, όλλαντο­
ποιεία, σφαγεία, βυ ρσοδεψεία, χυτή ρια, σακχαροποιεία, βαφεία,έργοστάσια νη μά­
των, χαρτιοϋ καί χημικών προϊόντων. Τά διαμε ρίσματα τών συσσωρε υτών, οί όπο­
θ ήκε ς δλατος, τά ύπόγεια πού γίνονται ζυ μώσεις κλπ.

η) Χώροι πού ύπ6κΕινται σt πυρκαϊά.

Εiναι χώροι πού μέσα σέ αύτούς κατασκευάζονται, έπεξε ργάζονται ή όποθη­
κε ύοντα ι σέ μεγάλες ποσότητες εύφλεκτες ϋλες. Π .χ. πλε κτήρια, έργοστάσια κυτ­
ταρίνης, χαρτιοϋ, όντικει μένων όπό κυπαρίνη, σκηνές θεάτρου, χώροι γιά έπεξερ­
γασία ξύλου η Ινωδών ούσιών πού όποδίδουν σκόνη πού μπορεί ε ύ κολα νά όνα­
φλεγεί, ξυ,λαποθήκες, όχυρώνες καί σιτοβολώνες, σοφίτες, διαμερίσματα πού τά
δάπεδό τους εiναι ποτισμένα μέ λάδι κλπ.

θ) Χώροι πού ύπ6κΕινται σt iκρήξΕις.

Τέτοιοι χώροι θεωρούνται τά κτήρια καί οί χώροι, πού χρησιμοποιούνται γιά τήν
παραγωγή, έπεξεργασία καί έναποθήκευση, σέ μεγάλες ποσότητες, στερεών, ύ­
γρών η όερίων, πού ή όνάφλεξή τους μπορεί νά προκαλέσε ι έκρήξεις. Εiναι όκόμα
οί χώροι, πού σέ αύτούς μποροϋν νά συασωρευθοϋν, όέ ρια, ότμοί η σκόνες, πού
μαζί μέ τόν όέρα σχηματίζουν κροτικά μίγματα, π.χ. έργοστάσια φωταε ρίου καί
χρωστικών ύλών, έργοστάσια, μέσα στά όποία ύπάρχουν σέ μεγάλες ποσότητες
όνθρακασβέστιο, ύδρογόνο, αΙθέρας, βενζίνη, πετρέλαιο, οΙνόπνε υ μα, όκετόνη
 141

κλπ. Χώροι πού γίνονται βαφές ντοϋκο (πιστόλι) ιϊ πού κονιοποιείται νιτροκυπαρί­
νη κλπ., μ ύλοι, σακχαροποιεία, έργοστάσια ( φ ύλου καί λιπασμάτων, κονιοποιή­
σεως όνθρακα κλπ. Τά ίδιωτι κά γκαράζ, γιά μ ι κρό άριθμό αύτοκινήτων, άν χρησι­
μοποιούνται συγχρόνως καί γιά άποθήκευ ση μεγάλων ποσοτήτων βενζίνης ιϊ άλ­
λων έκρηκτι κών ούσιών ιϊ καί ώς σταθμοί φορτίσεως συσσωρε υτών ήλεκτρικών
όχημάτων.

ι) Σταύλοι, κτηνοστάσια καί διάδρομοι νομής.

Θεωροϋνται γενικά ώς χώροι βρεγμένοι, ρυπαροί καί κορεσμένοι μέ διαβρωτι­
κο ύς άτμούς.

ια) Σιτοβολώνες καί άχυρώνες.

Θεωροϋνται ώς χώροι πού ύπόκε ινται σέ πυρκαϊά.

ιβ) Ύπαιθρο.
Ώς έγκαταστάσεις ύπαίθρου θεωροϋνται οί έγκαταστάσεις, πού έξυπηρετοϋν
άσκεπείς χώρους, δπου οί όγωγοί καί τά έξαρτή ματα είναι έκτεθειμένα στίς καιρι­
κές συνθήκες. Π .χ. φωτισμός κήπων, αύλών, κλπ., βιομ ηχανικές ιϊ γεωργικές ύπαί­
θριες έγκαταστάσεις κλπ. ' Εγκαταστάσεις έπάνω σέ προσόψε ις κτηρίων, μέσα σέ
περιφραγμένα γήπεδα, σέ άκάλυmους χώρους διασκεδάσεως, σέ ζώνες σταθμεύ­
σεως κλπ.

ιγ) Χώροι συγκεντρώσεως καί θεαμάτων.

Θεωροϋνται ώς χώροι έπικίνδυνοι σέ περίmωση πυρκαϊάς, π.χ. αϊθουσες θεά­
τρων, κινηματογράφων, συναυλιών, μεγάλα καταστήματα, αίθουσες έκθέσεων,
διαλέξεων κλπ.

· ιδ) Σκηνiς θεάτρων, θάλαμοι κινηματογράφων.

Ό Π ίνακας 6 . 5. 1 , πού βασίζετα ι aτόν Π ίνακα νι τών Κανονισμών, δίνει τούς έν­
δεδε ιγμένους τύπους όγωγών καί καλωδίων καί τόν τρόπο έγκαταστάσεώς τους,
γιά τίς διάφορες κατηγορίες χώρων.

Στό Κεφάλαιο ΧΙ, περιλαμ βάνονται διατάξε ις γιά όνελκυστήρες καί όνυψωτές
βαρών.
Στό Κεφάλαιο ΧΙ/, περιέχονται διατάξε ις γιά έγκαταστάσεις τάσεως λειτουργίας
μεγαλύτε ρες άπό 250 ν ώς πρqς τή γη.
Στό Κεφάλαιο Χ/11, πε ριέχονται διατάξε ις γιά προσωρινές έγκαταστάσεις, πρό­
σκαιρες έγκαταστάσεις (έγκαταστάσεις πού συχνά όποσυναρμολογοϋνται καί συ­
ναρμολογούνται όπό τήν άρχή, δπως είναι ο1 έγκαταστάσεις λυόμενων οίκίσκων,
οί κινητές έγκαταστάσεις διασκεδάσεως, Luna-Pa rk, οί έγκαταστάσεις γερανών
έργοταξίων κλπ.) καί έγκαταστάσεις σέ όχρηστία.
Στό Κεφάλαιο XIV, περιέχονται τά σχετικά μέ τή γειτνίαση τών έγκαταστάσεων
ίσχυρών καί άσθενών ρευ μάτων.
 ΠΙΝΑΚΑΣ 6.5.1,

ΚΑΤΗ ΓΟΡΙ ΕΣ ΧΩΡΩΝ α β γ δ ε στ ζ η θ I ια ιγ ιδ Χ Ρ Ι;i Σ Ι Μ Ο Π ΟΙ Η Σ Η

"fΥΠΟΙ ΑΓΩΓΩΝ ιβ

ΓΥΜ Ν Ο Ι ΑΓΩΓΟΙ 500" 500• 500 500 500 500 500 - - - - - -

Υ Ν Η Θ Ι Σ Μ Ε Ν Ο Ι ΑΓΩΓΟΙ Πάνω σέ μονωτήρες 500 2 50 250 2 50 2 50 250 250 2 50 2 50 - 2 50 - -

ΕΓ ΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ μέσα σέ όρστούς σωλήνες 500" 500• 500 500 500 2 50 250 500 2 50 - 2 50 2 50 250
' · · Ι (χ)(λ) (μ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ (χ)(λ) (χ) (λ) (χ) (μ )(χ)(λ) ( μ ) (χ) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (χ) (λ)
(ΝΥΑ ) μέσα σέ χωνευτούς σωλήνες 600 500 500 500 500 - - - - - - 250 2 50
(μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) (μ)(χ)(λ ω (μ)(χ) ω

ΑΔΙΑΒΡΩΤΟΙ ΑΓΩΓΟΙ Πάνω σέ μονωτήρες 500 250 2 50 250 250 250 250 2 50 2 50 250 250 - -
Ε ΓΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ μέσα σέ όρατούς σωλήνες 500" 500• 500 500 500 2 50 2 50 500 2 50 2 50 250 250 250
(μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) (μ)(χ)(λ (χ) (λ) (χ)(λ) (χ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ) (λ) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (χ)(λ)
(NYW. N FYW) μέσα σέ χωνευτούς σωλήνες 500 500 500 500 500 - - - - - - 2 50 2 50
(μ)(χ)(λ) (μ) (χ)(λ) (μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ (χ) ( μ ) (χ) (χ)

Υ Ν Η Θ Ι Σ Μ Ε Ν Ο Ι ΑΓΩΓΟΙ Πάνω σέ μονωτήρες 500 2 50 2 50 250 250 250 2 50 250 500 - 2 50 - -

Ε ΓΚΑΤΑΠΑΣ Ε Ω Ν μέσα σέ όρατούς σωλήνες 500" 500• 500 500 500 2 50 2 50 500 500 - 500 500 500
(μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ (χ)(λ) (χ)(λ) (χ) ( μ ) (χ)(λ) (μ)(χ) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (χ)(λ) ΣΕ
Ε Ν Ι. ΣΧΥΜ. Μ Ο ΝΩΣΕΩΣ μέσα σέ χωνευτούς σωλήνες 500 500 500 500 500 - - - - - - 500 500 ΠΑΘ Ε ΡΕΣ
(N SYA. NSYAF) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ (χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (χ)(λ) ΓΡΑΜ Μ Ε Σ Ι
ΑΔΙΑΒΡΩΤΟΙ ΑΓΩΓΟΙ Πάνω σέ μονωτήρες 500 250 2 50 2 50 2 50 250 250 250 500 2 50 2 50 - -
ΕΓ ΚΑΤΑΠΑΣ Ε Ω Ν μέσα σέ όρατούς σωλήνες 500" 500" 500 500 500 2 50 250 500 500 2 50 500 500 500
(μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ (χ)(λ) (χ)(λ) (χ) ( μ ) (χ)(λ) (μ)(χ) (λ) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (χ)(λ)
Ε Ν Ι ΣΧΥΜ. Μ Ο Ν ΩΣΕΩΣ μέσα σέ χωνευτούς σωλήνες 500 500 500 500 500 - - - - - - 500 500
(N SYAW. NSGAFoι.ι ) (μ)(χ)(λ) ( μ ) (χ)(λ) (μ)(χ)(λ) (μ)(χ)(λ (χ)(λ) (μ)(jζ)(λ) (χ)(λ)

ΣΩΛΗΝΟΣΥΡΜΑΤΑ Γυμνοϋ όπλισμοϋ (NYRAMA) 500" 500 500 2 50 - - - 2 50 2 50 - - 2 50 2 50

(NYRAMZ)
μέ όδιό βρωτη (NYRUZV) 500" 500 500 500 500 2 50 2 50 2 50 2 50 2 50 2 50 500 500
t πι κόλυ'Ι"Ι...Υ.(Ι'i_ R U ΑΥ ) ··- - - - ·- ·-

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�.�-1QV
��� \�
�
 J
ΝΥΜ 500* 500 500 500 500 250 2 50 250 250 250 250 500 500
ΚΑΛΏΔΙΑ
NYBUY 500* 500* 500* 500* 500 500 500 500 500 500 500 500 500

ΑΓΏ ΓΟΙ ΦΏτΙΠΙ Κ Ώ Ν ΣΥΣ Κ ΕΥΏΝ I N Y FAF, NY FAZI 2 50 250 250 - - - - - - - -

250 -
Μ Ο Ν Ο ΓΙΑ ΣΥΝΔΕΣΗ
Ε Π ΑΝ Ώ � Μ Ε ΣΑ ΣΕ
ΦΏτ Ι Π Ι ΚΑ Σ Ώ ΜΑΤΑ

Σημεlωση: Στόν πίνακα δίνεται ή μέγιστη τόση ώ ς πρός τ ή γ η , γ ι ά τήν όποία έπιτρέπεται ή χρησιμοποίηση τ ώ ν διαφόρων τύπων όγωγών στίς διάφο­
ρες κατηγορίες χώρων, πού χαρακτηρίζανται μέ τήν όρίθμησή τους στήν παράγραφο 6 . 5 . Γιά τά σ ύ μ βολα I μ), lxl. I λ) βλέπε πίνακα 1 0.2. 1 . Γιά τή χρησι­
μοποίηση τών σειρίδων καί τών ε ύ καμmων καλωδίων συνδέσεως συσκευών καί μηχανών βλέπε πίνακα 2.4. 1 .
*Σέ όρισμένες εiδικές περιmώσεις. ή μέγιστη τάση λειτουργίας μπορεί νά όνέβει μέχρι 1 000 V.

�
...

,r:.ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.
����
.-1QV \�
IH

Στό ΚΕΦ6λαιο XV, πε ριέχονται τό σχετικό μέ τίς �γκαταστόσε ις ραδιοφώνων,

μεγαφώνων καί σηματοδοτήσεως.
τέλος, οΙ Κανονισμοί περιλαμβάνουν καί 6 Παραρτήματα δπου, �κτός τών δλ­
λων, περιλαμβάνονται καί διατάξε ις άσφόλε ιας γιό �γκαταστάσε ις χαμηλής τάσεως
καί �γκαταστόσε ις μέσα σέ ύπόγε ιες κατασκευές (σή ραγγες), στοές μεταλλείων
κλπ.), ώς καί όδηγίες γιά τήν προστασία άτόμων μέ διακόmες διαφυγής.
Στόν Π ίνακά 6.5.2 περιλαμ βάνονται, γιά κατατοπισμό, οί άριθμοί δλων τών δρ­
θρων τών κανονισμών μέ τίς άντίστοιχες �πικεφαλίδες τους.

Πlνακας 6.5.2.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I ΕΙΣΑΓΩΓΗ
"Αρθρο Σκοπός καί 'Αντικείμενο τών Κανονισμών.
"Αρθρο 2 'Ορισμοί.
'Άρθρο 3 'Εφαρμογή τών Κανονισμών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ
"Αρθρο 4 'Επιτρεπόμενες Τάσεις.
"Αρθρο 5 'Επιτρεπόμενα 'Υλικό, 'Εξαρτήματα, Συσκευές καί Μηχανήματα.
"Αρθρο 6 'Επιλογή 'Υλικών, 'Οργάνων, Συσκευών καί Μηχανημάτων.
'Άρθρο 7 Μέτρα 'Ασφάλειας κατά τήν 'Εκτέλεση τών 'Εγκαταστάσεων καί τ ή Θέση ύπό Τόση τους.
'Άρθρο 8 Π ροστασία όπό τό ύπό Τόση Στοιχεία.
'Άρθρο 9 Περιπτώσε ις Π ροστασίας όπό 'Ενδεχόμενη 'Εμφάνιση Τάσεως.
'Άρθρο 1Ο Μέθοδοι Π ροστασίας όπό 'Ενδεχόμενη 'Εμφάνιση Τάσεως.
"Αρθρο 11 Κίνδυνοι Π υρκαϊάς.
"Αρθρο 12 Φωτισμός 'Ασφάλειας.
'Άρθρο 13 'Οδηγίες.
"Αρθρο 14 Προειδοποιητικές Πινακίδες.
"Αρθρο 15 'Εγκαταστάσεις Άραιής Χρήσεως.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 111 ΓΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣτΑΣΙΑΣ

"Αρθρο 16 Είδη Γειώσεων.
"Αρθρο 17 Γείωση Π ροστασίας τών Μεταλλικών Τμημάτων καί Συσκευών.
"Αρθρο 18 Γείωση τών Μεταλλικών περιβλημάτων τών 'Αγωγών.
"Αρθρο 19 Μέθοδοι Γειώσεως Π ροστασίας - Γείωση τών Μεταλλικών Μερών.
"Αρθρο 20 Τρόπος 'Επιτελέσεως τής Γειώσεως.
'Άρθρο 21 Διατομή καί 'Εγκατάσταση τοϋ Άγωγοϋ Γειώσεως.
"Αρθρο 22 Διατομή καί 'Εγκατάσταση τοϋ Ούδετέρου Άγωγοϋ.
"Αρθρο 23 Γείωση Φορητών ή Κινητών Συσκευών Καταναλώσεως.
'Άρθρο 24 Γείωση έπί τών 'Υδροσωλήνων γιό Τάσεις μέχρι 2 50 ν.
"Αρθρο 25 Γείωση έπί τών 'Υδροσωλήνων γιό Τάσε ις πάνω όπό 250 ν.
'Άρθρο 26 Γενικό περί 'Ηλεκτροδίων Γειώσεως.
"Αρθρο 27 Διαστάσεις, Διάταξη, 'Υλικό Κατασκευής καί Κατασκε υή 'Ηλεκτροδίων Γειώσεως.
"Αρθρο 28 'Απαράδεκτες Γειώσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ιν ΕΓΚΑΤΑΣτΑΣΕΙΣ ΖΕΥΞΕΩΣ ΚΑΙ ΠΙ ΝΑΚΕΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

'Άρθρο 29 Διάταξη τών 'Εγκαταστάσεων Ζεύξεως καί τών Π ινάκων Διανομής.
"Αρθρο 30 Π ροστατευτικό Πλαίσια.
'Άρθρο 31 Διάταξη τών 'Οργάνων καί τών 'Ακροδεκτών αύτών.
'Άρθρο 32 Διάταξη τών 'Αγωγών έπί τών Πινάκων.
"Αρθρο 33 Διαχωρισμός 'Οργάνων Διάφορης Τάσεως η Ρεύ ματος.
'Άρθρο 34 Φύση τών Χρησιμοποιούμενων 'Υλικών.
"Αρθρο 35 Π ροστασία καί 'Αποσύνδεση τών Άναχωρουσών Γραμμών.
'Άρθρο 36 'Αποσύνδεση τοϋ Ούδέτερου ή Μεσαίου Άγωγοϋ.
'Άρθρο 37 Διαστάσεις τών Διαβάσεων καί Διαδρόμων 'Υπηρεσίας.
 145

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΗΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ

Α' ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ
"Αρθρο 38 Μόνωση Στοιχείων πού βρίσκονται ύπό Τάση.
"Αρθρο 39 Σύνδεση πρός τίς Γρομμές Προσαγωγής.
"Αρθρο 40 Θέρμανση τών Σuσκεuών.
"Αρθρο 41 Π ροστασία τού Περιβάλλοντος άπό Έπικίνδuνη Θέρμανση τών Σuσκεuών.
'Άρθρο 42 Προστασία άπό 'Ακούσια 'Επαφή. 'Ακροδέκτες Γειώσεως.

Β' ΔΙΑΚΟΠΤΕΣ
'Άρθρο 43 Διακοπή σέ 'Όλοuς τούς Πόλοuς.
"Αρθρο 44 Παρεμβολή Διακόπτη στόν Ούδέτερο ή Μεσαίο 'Αγωγό.
"Αρθρο 45 Μονοπολικοί Διακόπτες σέ Κuκλώματα γιά δύο 'Αγωγούς.
"Αρθρο 46 Διακόπτες Κινητών 'Αγωγών.
'Άρθρο 47 Προστασία κατά τών Τόξων Διακοπής.
"Αρθρο 48 Κατασκεuή καί 'Εγκατάσταση τών Διακοπτών.
"Αρθρο 49 "Ενδειξη 'Ακραίων θέσεων τών Διακοπτών.

Γ ΑΣΦΑΛΕΙΕΣ ΚΑΙ AYTOMATOI ΜΕΓΙΣτΟΥ

"Αρθρο 50 'Επιλογή τών 'Οργάνων Π ροστασίας κατά 'Υπερεντάσεων.
"Αρθρο 51 'Επιλογή τών 'Ασφαλειών καί Αύτόματων Μέγιστοu.
"Αρθρο 52 'Υποκατάσταση 'Ασφάλειας μέ Αύτόματο Μέγιστοu.
"Αρθρο 53 Κατασκεuή καί 'Εγκατάσταση.
"Αρθρο 54 Έναλλακτικότητα 'Ασφαλε ιών. Μ ή Άπορρύθμιση τών Αύτόματων.
"Αρθρο 55 Γεφύρωση καί Έπισκεuή τών Σuντηκτικών.
"Αρθρο 56 'Ονομαστική "Ενταση τών Σuντηκτικών καί Ρύθμιση τών Αύτόματων Μέγιστοu.
"Αρθρο 57 'Ασφάλειες καί Αύτόματοι τών 'Αγωγών Φάσεως.
"Αρθρο 58 Κύριες 'Ασφάλειες.
"Αρθρο 59 'Ασφάλειες κατά τήν 'Αλλαγή Διατομής.
"Αρθρο 60 'Ασφάλειες μέσα σέ Χώροuς πού Περιέχοuν Εύφλεκτες Ύλες,
μέσα σέ Βρεγμένοuς Χώροuς, κλπ.
"Αρθρο 61 Θέση τών 'Ασφαλειών.

Δ' ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΕΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΟΛΗΠΤΕΣ

"Αρθρο 62 Σύσταση τών Λήψεων Ρεύ ματος.
"Αρθρο 63 Εfδική 'Επαφή Γειώσεως.
"Αρθρο 64 Σuντηκτικά μέσα στούς Ρευματοδότες.
"Αρθρο 65 Διάταξη τών Ρευματοδοτών.
"Αρθρο 66 Μανδάλωση τών Λήψεων Ρεύ ματος. Χρήση Διακόπτη.
'Άρθρο 67 Λuχνιολαβές - Ρευματοδότες.
'Άρθρο 68 Καλύμματα καί Προστατευτικά Κιβώτια.
"Αρθρο 69 Σύνδεση τών Σε ιρίδων πρός τούς Ρευματολήπτες.
"Αρθρο 70 Λήψεις Ρεύματος γιά Σuσκεuές δνω τών 1 Ο 'Αμπέρ ή τών 250 V.
"Αρθρο 71 'Υπαίθριες Λήψεις Ρεύ ματος.

Ε' ΡΟΟΣτΑΤΕΣ ΕΚΚΙΝΗΣΕΩΣ, ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΑΝτJΗΑΤΕΣ

'Άρθρο 72 Διακοπή τού Κuκλώματος.
"Αρθρο 73 Προστασία άπό 'Υπερθέρμανση.

ΣΓ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ
1 . ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ
'Άρθρο 74 Τύπος καί Διάταξη τών Σuσκεuών.
"Αρθρο 75 Μόνωση τών ύπό Τάση Στοιχείων.
"Αρθρο 76 Διακοπή ύπό Φορτίο.
'Άρθρο 77 'Ενδεικτική 'Επισήμανση.
"Αρθρο 78 Χρήση τών Φορητών Σuσκεuών Καταναλώσεως.
2. ΛΥΧΝΙΕΣ ΠΥΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΥΧΝΙΟΛΑΒΕΣ
'Άρθρο 79 Προστασία κατά Έπικίνδuνων Θερμάνσεων.
"Αρθρο 80 'Ιδιότητες τής Μονωτικής Ύλης.
"Αρθρο 81 Προστασία άπό Τuχαίες 'Επαφές.
'Άρθρο 82 Λuχνιολαβές μέ Διακόπτη ή 'Αλuσίδα.
 3. ΦΩτΙΠΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΛΥΧΝΙΕΣ ΜΕ ΑΝΑΡΤΗΣΗ. ΦΟΡΗΤΕΣ ΛΥΧΝΙΕΣ
"Αρ4� ίJ ' Μόνωση τών Φωτιστικών Σuσκεuών.
tφθρυ 84 Αγωγοί �πόνω � μέσα σέ Φωτιστικές Σuσκεuές.
.1\ .>θρο 85 Λuχνιοφορείς γιό Φωταέριο καί "Ηλεκτρικό Ρείιμα.
"Αρ 1ρο 86 Σύνδεση πρός Διάφορες Πηγές Ρεύ ματος.
7
"Αpθρο Προστασία άπό Διάβρωση.
"Αρθρο 88 'Ανάρτηση μέ Σειρίδα.
"Αρθρο 89 Τρόπος 'Αναρτήσεως μέ Σειρίδες.
"Αρθρο 90 b
Λ χνίες Χεριοίι.
"Αρθρο 91 Φ ρητές Λuχνίες καί Λuχνίες 'Εργαστηρίων.
4. θΕΡΜΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ
"Αρθρο 92 Προστασία άπό 'Επαφή πρός τό Στοιχεία πού �χοuν Τόση.
"Αρθρο 93 Γείωση τών Μαγειρείων, Κλιβάνων καί Πλακών Ψησίματος.
"Αρθρο 94 Προστασία τοίι Περιβάλλοντος τών Βραστήρων άπό Κινδύνοuς Π uρκαϊός.
"Αρθρο 95 Κατασκεuή καί 'Εγκατάσταση Θερμικών Σuσκεuών.
"Αρθρο 96 Μονωτικές Λαβές.
"Αρθρο 97 Θερμαντικό Προσκέφαλα καί Κλινοθερμαντήρες.
"Αρθρο 98 Σίδερα Σιδερώματος.
"Αρθρο 99 Μέγιστη 'Επιτρεπόμενη Τόση γιό Μικρές Σuσκεuές.

"Αρθρο 1 00 Άπόζε uξη τών Σuσκεuών Θερμάνσεως Νεροίι.

"Αρθρο 101 Βιομηχανικές Σuσκεuές Θερμοίι Νεροίι καί Άτμοίι.
5. ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ
"Αρθρο 1 02 Γuμνό ύπό Τόση Στοιχεία.
6. ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΑθΥΡΜΑΤΑ (ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ)
"Αρθρο 1 03 Τροφοδότηση άπό 'Εσωτερικές "Ηλεκτρικές 'Εγκαταστάσεις.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Vl ΜΗΧΑΝΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ
"Αρθρο 1 04 'Ορισμοί.
"Αρθρο 1 05 Γεννήτριες.
"Αρθρο 1 06 "Ηλεκτρικοί Κινητήρες.
"Αρθρο 1 07 'Εγκιβωτισμένοι Διακόπτες � Αύτόματοι.
"Αρθρο 1 08 Μανδόλωση τών Κιβωτίων Χειρισμοίι.
"Αρθρο 1 09 Αύτόματοι 'Υπερφορτίσεως Κινητήρων.
"Αρθρο 1 10 'Ασφαλής άπό άπόψεως Π uρκαϊός 'Εγκατάσταση Κινητήρων.
"Αρθρο 111 Καλώδια Φορητών Κινητήρων.
"Αρθρο 1 12 Άνuψωτικό Μ ηχανήματα καί Γερανοί.
"Αρθρο 1 13 "Ηλεκτρικές Μηχανές ΟΙκιακής Χρήσεως.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Vll Μ ΕΤΑΣΧΗΜΑτΙΣτΕΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡθΩΤΕΣ
"Αρθρο 1 14 Γενικότητες γιό τούς Μετασχηματιστές.
"Αρθρο 1 15 Προστασία άπό 'Ακούσια 'Επαφή.
"Αρθρο 1 16 Προστασία τών Μετασχηματιστών 'Υψηλής Τόσε ως.
"Αρθρο 1 17 Γείωση τοίι Σώματος καί τοίι Πuρήνα.
"Αρθρο 1 18 Μετασχηματιστές Άσθενοίις 'Ισχύος.
"Αρθρο 1 19 'Ανορθωτές.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Vlll ΣΥΣΣΩΡΕΥΤΕΣ
"Αρθρο 1 20 Διαμερίσματα Σuσσωρεuτών.
"Αρθρο 121 Σuντήρηση τών 'Εγκαταστάσεων.
"Αρθρο 1 22 Διάταξη καί Μόνωση τών Σuστοιχιών.
"Αρθρο 1 23 Άπόζεuξη τών Σuστοιχιών.
"Αρθρο 1 24 Σuσσωρεuτές χωρίς "Εκλuση 'Αερίων καί Μικρές Σuστοιχίες.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΧ ΑΓΩΓΟΙ

Α' ΔΙΑΤΑΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΠΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ

"Αρθρο 125 Μέτρα γιό τή Θέρμανση καί τίς Διαταραχές.
"Αρθρο 1 26 Μέγιστη 'Επιτρεπόμενη Ένταση Σuνεχοίις Ροής γιό Μονωμένοuς 'Αγωγούς.
"Αρθρο 1 27 Μέγιστη 'Επιτρεπόμενη Ένταση γιό Όμόδες περιάσότερων άπό Τpέίς 'Ενεργούς 'Αγωγούς.
 147

Άρθρο 1 28 Φθορά της Μονώσεως τών 'Αγωγών.

"Αρθρο 1 29 Μέγιστη 'Επιτρεπόμενη "Ενταση Συνεχοuς Ροής γιά Γυμνούς 'Αγωγούς.
"Αρθρο 1 30 Γραμμές Κινητήρων.
"Αρθρο 131 Προστασία τών 'Αγωγών άπό 'Υπερεντάσεις.
'Άρθρο 1 32 Μονόκλωνοι καί Πολύκλωνοι Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 1 33 'Ελάχιστη 'Επιτρεπόμενη Διατομή.
"Αρθρο 1 34 Συνδέσεις τών 'Αγωγών.

Β' ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ τιΣ ΓΡΑΜΜΕΣ
1 . ΑΓΩΓΟΙ
"Αρθρο 1 35 Κατηγορία καί Τύποι Συνηθισμένων 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 36 Μόνωση τών 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 37 'Αντίσταση τών 'Αγωγών σέ Θραύση.
"Αρθρο 1 38 Μηχανική Π ροστασία τών Γραμμών.
"Αρθρο 1 39 Προστατευτικές 'Επενδύσεις τών Μονωμένων 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 40 Σταθερά 'Εγκατάσταση 'Αγωγών.
"Αρθρο 141 Κινητές καί Φορητές Σειρίδες.
'Άρθρο 1 42 Σύνδεση τών Κινητών Σε ι ρίδων.
"Αρθρο 1 43 Μήκος τών Φορητών Σε ι ρίδων.
"Αρθρο 1 44 Σύνθεση τών Φορητών Σε ιρίδων.
2. ΜΟΝΩΤΗΡΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ ΣτΗΡΙΞΕΩΣ
"Αρθρο 1 45 Κωδωνοειδείς καί Τροχιλοειδείς Μονωτήρες.

3. ΣΩΛΗΝΕΣ
"Αρθρο 1 46 Κατηγορίες Σωλήνων.
"Αρθρο 1 47 'Ιδιότητες τών Μονωτικών καί Μεταλλικών Σωλήνων.

r· ΕΓΚΑΤΑΗΑΣΗ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ

1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥΣ
"Αρθρο 1 48 Διάταξη τών Παροχετεύσεων.
"Αρθρο 1 49 Τμήμα της Παροχετεύσεως μεταξύ τοu Μονωτήρα τέρματός της (ή Στυλίσκου)
καί τiiς Κύριας 'Ασφάλειας.
"Αρθρο 1 50 Διατομή τών 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 51 Είσαγωγή άπό τήν Πρόσοψη.
"Αρθρο 1 52 Στυλίσκοι.
"Αρθρο 1 53 Διάταξη καί Γείωση τών Στυλίσκων.
"Αρθρο 1 54 Γείωση τοu Ούδέτερου Άγωγοu της Παροχετεύσεως.
2. ΓΡΑΜΜΕΣ ΜΕΣΑ ΣΕ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ
α) Γενικότητες.
"Αρθρο 1 55 Κύρια 'Ασφάλεια.
"Αρθρο 1 56 'Ασφάλειες καί Γεφυροσύνδεσμοι τών Γειωμένων 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 57 Μέτρα ΈντοπισμοQ Βλαβών.
"Αρθρο 1 58 Μηχανική Π ροστασία τών 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 59 'Ελάχιστη 'Επιτρεπόμενη Διατομή γιά τούς 'Αγωγούς.
β) Διαβlισεις.
"Αρθρο 1 60 'Εκτέλεση τών Διαβάσεων.
y) Γραμμtς πlινω σt Μ ονωτήρες.
"Αρθρο 161 'Ορισμός.
"Αρθρο 1 62 'Εγκαταστάσεις.
"Αρθρο 1 63 Γραμμές άπό γυμνούς 'Αγωγούς.
"Αρθρο 1 64 'Ελάχιστα 'Επιτρεπόμενα Διαστήματα μεταξύ Μονωμένων 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 65 'Επικαλύψεις.
"Αρθρο 1 66 Συνάθροιση τών 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 67 Διασταύρωση 'Αγωγών.
"Αρθρο 1 68 Σύνδεση Γραμμών πρός Π ολλαπλούς 'Αγωγούς.
δ) Σωλήνες καΙ Γραμμtς μtσα σt Σωλήνες.
"Αρθρο 1 69 'Εσωτερική Διάμετρος τών Σωλήνων.
"Αρθρο 1 70 'Εγκατάσταση Π ολλών 'Αγωγών μέσα στόν 1διο Σωλήνα.
 148

"Αρθρο 171 Συνδέσεις καί Διακλαδώσε ις 'Αγωγών.

··Αρθρο 1 72 Γραμμές μέσα σ έ Σωλήνες.
··Αρθρο 1 73 Είδικές Διατάξεις γιό τή Χωνευτή "Εγκατάσταση τών Γραμμών πού Τοποθετούνται
μέσα σέ Σωλήνες.
εΙ Γ ραμμ�ς μ� Σωληvοσύ ρματα.
""Αρθρο 1 74 Γείωση.
"Αρθρο 1 75 "Εφαρμογές.
"Αρθρο 1 76 Μηχανική Π ροστασία.
στ) Γραμμ�ς μ� Καλώδια μ� Μ ολύβδινη Έπ�vδυση.
"Αρθρο 1 77 Διάταξη καί "Εγκατάσταση.
"Αρθρο 1 78 ι<ιουτιό · Ενώσεων καί τέρματος.
3. ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ
"Αρθρο 1 7 8Α "Υπόγεια Καλώδια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΧΩΡΟΥΣ ΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ

Α' ΧΩΡΟΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

"Αρθρο 1 79 'Ορισμός.
"Αρθρο 1 80 'Απόθεση Ύλικοίί.
"Άρθρο 181 'Ανάρτηση Πινακίδων.
"Αρθρο 1 82 Γυμνοί 'Αγωγοί.
"Άρθρο 1 83 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 1 84 Σωλήνες.
"Αρθρο 1 85 Φωτισμός 'Ασφάλειας.

Β' ΞΗΡΟΙ ΧΩΡΟΙ

"Άρθρο 1 86 'Ορισμός.
"Αρθρο 1 87 Γυμνοί 'Αγωγοί.
"Αρθρο 1 88 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Άρθρο 1 89 Σωλήνες.
"Αρθρο 1 90 Διαβάσεις.
"Αρθρο 191 Ξηροί Χώροι μ έ μ ή Μονωτικό Δάπεδο.

Γ ΣΚΟΝΙΖΟΜΕΝΟΙ ΧΩΡΟΙ
"Αρθρο 1 92 'Ορισμός.
"Άρθρο 1 93 Χώροι πού Π εριέχουν Εύφλεκτη Σκόνη.
"Αρθρο 1 94 Γυμνοί 'Αγωγοί.
"Αρθρο 1 95 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 1 96 Σωλήνες.
"Αρθρο 1 97 'Ασφάλε ιες καί Κινητήρες.

Δ" ΧΩΡΟΙ ΠΡΟΣΚΑΙΡΑ ΥΓΡΟΙ

"Άρθρο 1 98 'Ορισμός.
"Αρθρο 1 99 Γυμνοί 'Αγωγοί.
"Άρθρο 200 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Άρθρο 201 Σωλήνες.
"Αρθρο 202 Διαβάσεις.
"Αρθρο 203 'Ασφάλε ιες καί Διακόmες.
"Αρθρο 204 'Αναρτήσεις μέ Σειρίδες.

Ε' ΥΓΡΟΙ ΧΩΡΟΙ

"Αρθρο 205 'Ορισμός.
"Άρθρο 206 Γυμνοί 'Αγωγοί.
"Αρθρο 207 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Άρθρο 208 Σωλήνες.
"Άρθρο 209 Γείωση.
"Αρθρο 210 Διαβάσεις.
"Άρθρο 21 1 'Ασφάλειες καί Διακόmες. Διακλαδώσεις.
"Άρθρο 212 Φωτιστικές Συσκευές, Λυχνιολαβές, Λυχνίες Χεριοίί.
"Αρθρο 213 Συσκευές Καταναλώσεως Γενικό.
 149

ΣΓ ΧΩΡΟΙ ΒΡΕΓΜΕΝΟΙ
'Άρθρο 214 'Ορισμός.
"Αρθρο 215 Γενικές Διατόξεις.
"Αρθρο 216 Γuμνοί Άγωγαί.
"Αρθρο 217 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 218 Σωλήνες.
"Αρθρο 219 Γραμμές πόνω σέ Μονωτήρες.
"Αρθρο 220 Έγκατόσταση μέσα σέ Σωλήνες.
"Αρθρο 221 Έγκατόσταση τών Καλωδίων μ έ Μολύβδινη Έπένδuση.
"Αρθρο 222 Γείωση.
"Αρθρ ο 223 Διαβόσεις.
'Άρθρο 224 Άσφόλειες καί Διακόmες. Διακλαδώσεις.
'Άρθρο 225 Φωτιστικές Σuσκεuές μέσα σέ Βρεγμένοuς Χώροuς � στό Ύπαιθρο.
"Αρθρο 226 Σuσκεuές Γενικό.
"Αρθρο 227 Φαρητές Σuσκεuές.

Ζ' ΡΥΠΑΡΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΟτΙΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΑΓΩΓΙΜΑ ΥΓΡΑ Η ΚΟΡΕΣΜΕΝΟΙ

ΑΠΟ ΔΙΑΒΡΩτΙΚΟΥΣ ΑΤΜΟΥΣ
"Αρθρο 228 'Ορισμός.
"Αρθρο 229 Γενικές Διατόξεις.
"Αρθρο 230 Γuμνοί 'Αγωγοί.
"Αρθρο 231 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 232 Γείωση.
"Αρθρο 233 Άσφόλειες καί Διακόmες.
"Αρθρο 234 Φωτισμός.
"Αρθρο 235 Κινητήρες.
Η' ΧΩΡΟΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΣΕ ΠVPKA'iA
"Αρθρο 236 'Ορισμός.
"Αρθρο 237 Γuμνοί 'Αγωγοί.
"Αρθρο 238 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
"Αρθρο 239 Διακόmες, Άσφόλειες κλπ.
'Άρθρο 240 Λuχνίες.
'Άρθρο 241 Σuσκεuές Διόφορες κ α ί Κινητήρες.

Θ' KTHPIA ΚΑΙ ΧΩΡΟΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΣΕ ΕΚΡΗΞΕΙΣ

Άρθρο 242 'Ορισμός.
Άρθρο 243 Γενικές Διατόξεις.
Άρθρο 244 Γuμνοί 'Αγωγοί.
Άρθρο 245 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
'Άρθρο 246 Μ ηχανήματα καί Σuσκεuές.

ι· ΣτΑΥΛΟΙ, ΚΤΗΝΟΣτΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΡΟΜΟΙ ΝΟΜΗΣ

Άρθρο 247 Γ ενικές Διατόξεις.
'Άρθρο 248 Γuμναί 'Αγωγοί.
Άρθρο 249 Μονωμένοι 'Αγωγοί.
Άρθρο 250 Χρησιμοποίηση 'Αγωγών.
Άρθρο 251 Διοβόσεις.
Άρθρο 252 Άπόζεuξη σ έ 'Όλοuς τούς Π όλοuς.
Άρθρο 253 Διοκόmες, Άσφόλειες, Σuσκεuές Καταναλώσεως.

ΙΑ' ΣΙΤΟΒΟΛΩΝΕΣ ΚΑΙ ΑΧΥΡΩΝΕΣ

Άρθρο 254 Γενικές Διατόξεις.
'Άρθρο 255 ΕΙσαγωγές.
'Άρθρο 256 Έγκατόσταση τών 'Ηλεκτρικών Γραμμών.
'Άρθρο 257 Άσφόλειες, Γνώμονες, Διακόmες, Λήψεις Ρεύματος.
'Άρθρο 258 Κινητήρες.

ΙΒ' ΥΠΑΙΘΡΟ
'Άρθρο 259 'Ορισμός.
'Άρθρο 260 'Εξομοίωση πρός Βρεγμένοuς Χώροuς.
Άρθρο 261 'Αντοχή τών 'Αγωγών.
'Άρθρο 262 Άποστόσεις μεταξύ 'Αγωγών.
'Άρθρο 263 Π ροστασία όπό Τuχαία 'Επαφή, Διασταuρώσεις.
150

ΙΓΆΙΘΟΥΣΕΣ ΘΕΑΤΡΩΝ, ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΩΝ, ΣΥΝΑΥΛΙΩΝ, Μ ΕΓΑΛΟΙ ΧΩΡΟΙ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΣ. ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΤΑΠΗΜΑΤΑ. ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΕΚΘΕΣΕΩΣ. ΚΛΠ.
"Αρθρο 264 Διατόξεις πού Ισχύουν.
ΙΔ" ΣΚΗΝΕΣ ΘΕΑΤΡΩΝ, ΘΑΛΑΜΙΣΚΟΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΩΝ
"Αρθρο 265 Γενικότητες.
"Αρθρο 266 Πfνακες Διανομής καΙ Ρυθμιστές Φωτισμού Σκηνής.
"Αρθρο 267 Διατομή τών Άγωγών γιό Πολύχρωμες Φωτιστικές Συσκευές.
"Αρθρο 268 Γυμνοί Άγωγοf.
"Αρθρο 269 Φορητές Γραμμές. Λήψεις Ρεύματος.
"Αρθρο 270 Προσωρινές Έγκαταστόσεις.
"Αρθρο 271 Άσφόλειες.
"Αρθρο 272 Ρυθμιστικοί Άντιστότες.
"Αρθρο 273 Προστασfα τών Λυχνιών Πυρώσεως.
"Αρθρο 274 Συσκευές Φωτισμού.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙ ΑΝΕΛΚΥΠΗΡΕΣ ΚΑΙ ΑΝΥΨΩΤΕΣ ΒΑΡΩΝ
"Αρθρο 275 Γενικότητες.
"Αρθρο 276 Διαμέρισμα Μ ηχανών.
"Αρθρο 277 Τόση τών Κυκλωμότων Χειρισμού.
"Αρθρο 278 Τροφοδοτικές Γραμμές τού Διαμερίσματος τών Μ ηχανών.
"Αρθρο 279 Προστασfα τών 'Επαφών τών Θυρών.
"Αρθρο 280 Διατόξεις Κρατήσεως στό 'Εσωτερικό τών "Ανελκυστήρων.
"Αρθρο 281 Σήμα Κινδύνου.
"Αρθρο 282 Προστασlα τού Κινητήρα όπό 'Υπερθέρμανση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΥΝ ΤΑ 250 V ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ
ΓΗ
"Αρθρο 283 Γενικότητες.
"Αρθρο 284 Διακριτικό Σημεία τών Έγκαταστόσεων 'Υψηλής Τόσεως.
"Αρθρο 285 Γενικό Μέτρα R ροστασίας καΙ Προειδοποιήσεως.
"Αρθρο 286 Έγκατόσταση τών Άγωγών.
"Αρθρο 287 Γείωση.
"Αρθρο 288 Κιβώτια Χειρισμού.
"Αρθρο 289 Φορητές Συσκευές Καταναλώσεως.
"Αρθρο 290 Κυκλώματα Χειρισμού Έγκαταστόσεων 'Υψηλής Τόσεως.
"Αρθρο 291 Έγκαταστόσεις Τόσεω ς πόνω όπό 500 V.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Xlll ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣτΑΣΕΙΣ ΣΕ ΑΧΡΗΣτΙΑ
"Αρθρο 292 Έγκαταστόσεις Προσωρινές καί Πρόσκαιρες.
"Αρθρο 293 Έγκαταστόσεις σέ Άχρηστία.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ XIV ΓΕΙΤΝΙΑΣΗ ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ ΙΣΧΥΡΩΝ ΡΕΥΜΑΤΩΝ ΜΕ ΔΗΜΟΣΙΕΣ Ή ΙΔΙΩτΙΚΕΣ ΕΓ
ΚΑΤΑΠΑΣΕΙΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΡΕΥΜΑΤΩΝ
"Αρθρο 294 Διασταύρωση � Παρόλληλη Τοποθέτηση Γραμμών "Ασθενών Ρευμότων Μεταξύ τους.
"Αρθρο 295 Διαχωρισμός τών Έγκαταστόσεων 'Ισχυρών καί "Ασθενών Ρευμότωv..
"Αρθρο 296 Διασταύρωση σέ Όρατή Έγκατόσταση.
"Αρθρο 297 Παρόλληλη Τοποθέτηση "Ορατών Γραμμών.
'Άρθρο 298 Διασταύρωση κaί Παρόλληλη Τοποθέτηση Χωνευτών Γραμμών.
"Αρθρο 299 Γειτνlαση Συσκευών 'Ισχυρών Ρευμότων μέ Συσκευές "Ασθενών Ρευμότων.
"Αρθρο 300 Σειρίδες γιό Συσκευές 'Ισχυρών καΙ "Ασθενών Ρευμότων.
"Αρθρο 301 Γραμμές καf 'Ηλεκτρόδια Γειώσεως.
"Αρθρο 302 "Αντίσταση Μονώσεως μεταξύ Έγκαταστόσεων 'Ισχυρών καί "Ασθενών Ρευμότων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ XV ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΙΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΩΝ, ΜΕΓΑΦΩΝΩΝ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΣΕΩΣ
"Αρθρο 303 Έγκαταστόσεις Ραδιοφώνων, Μεγαφώνων καί Σημόνσεως.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVI ΑΝτΙΠΑΣΗ ΜΟΝΩΣΕΩΣ
"Αρθρο 304 "Αντίσταση Μονώσεως.
 151

ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVII ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ

"Αρθρο 305 'Επιθεώρηση τών Έγκαταστόσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΟΡΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 11. ΣΥΠΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΓΕΙΩΣΕΩΣ ΜΕ ΑΠΟΖΕΥΚΤΗ ΔIΑΦΥΓΗΣ
1 'Ορισμοί.
2 'Εφαρμογή τής Γειώσεως μέ 'Αποζεύκτη Διαφυγής.
3 Διαστόσεις καί 'Εγκατόσταση τοίί 'Αγωγοίί Προστασίας.
4 Διαστόσεις καί 'Εγκατόστοση τοίί Βοηθητικοίί 'Αγωγοίί Γειώσεως.
5 Βοηθητικό 'Ηλεκτρόδιο Γειώσεως.
6 'Εγκατόσταση τοίί 'Αποζεύκτη Διαφυγής.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 111. ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ ΥΠΟΒΙΒΑΣθΕΙΣΑΣ

ΤΑΣΕΩΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I ΓΕΝΙΚΕΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

'Άρθρο 1 Σκοπός καi 'Αντικείμενο τών Κανονισμών αύτών.
-Αρθρο 2 'Ορισμοί.
-Αρθρο 3 'Αγωγοί.
-Αρθρο 4 'Ασφόλειες.
-Αρθρο 5 · Ενώσεις καί Διακλαδώσεις 'Αγωγών καί Καλωδίων.
-Αρθρο 6 Κουτιό Διακλαδώσεων, Διανομής καί Ένώσεων.
'Άρθρο 7 Συσκευές.
'Άρθρο 8 Έγκατόσταση τών Γραμμών. 'Επιλογή τοίί Ύλικοίί.
'Άρθρο 9 Διατόξεις, πού όφοροίίν τούς Χώρους καί τήν Έγκατόσταση τών Συσκευών.
'Άρθρο 10 Διασταύρωση � Γειτνίαση μέ Γραμμές 'Ισχυρών Ρευμότων � Κοινόχρηστες Γραμμές
Άσθενών Ρευμότων.
11 "Αντίσταση Μονώσεως.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ τJΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Τ ΗΣ ΥΠΟΒΙΒΑ·

ΣθΕΙΣΑΣ ΤΑΣΕΩΣ
''Αρθρο 12 Έγκαταστόσεις "Αναζητήσεως, Κλήσεως � Σημόνσεως γιό Χρήση Προσώπων.
-Αρθρο 13 Έγκαταστόσεις Άγγελτήρων Πυρκαϊάς. 'Αστυνομεύσεως καί Άγγελτήρων Κινδύνου.
-Αρθρο 14 Έγκαταστόσεις "Αριθμητικών Σημότων καί Δρομολογιακών 'Ενδείξεων.
-Αρθρο 15 Έγκαταστόσεις Τηλεθερμομετρίαι;. Τηλεμετρήσεως καί Χειρισμοίί όπό "Απόσταση.
-Αρθρο 16 Έγκαταστόσεις Ρολογιών καί 'Ωριαίων Σημότων.
-Αρθρο 17 Έγκαταστόσεις Άρμονίων.
'Άρθρο 18 Βιομηχανικές Έγκαταστόσεις.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΠΑΣΕΩΝ Μ ΕΣΑ ΣΕ ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

"Αρθρο 1 'Ορισμοί.
"Αρθρο 2 Γενικές Διατόξεις.
"Αρθρο 3 "Ηλεκτρικές Γραμμές.
"Αρθρο 4 'Υλικό καί Συνδέσεις.
"Αρθρο 5 Πίνακας "Ασφαλειών.
"Αρθρο 6 Γείωση τών Συσκευών.

6.6 "Έλεγχος Ε.Η.Ε.

ΟΙ Κανονισμοί Ε . Η . Ε. περιλαμβάνουν καί δύο κεφάλαια ( Κεφόλ. XVI καί XVI I ),

πού όναφέρονται στούς όπαιτούμενους �λέγχους τών Ε. Η . Ε. καί τά τακτά χρονι κό
διαστή ματα, πού πρέπει νό γίνονται οΙ ιΞλεγχοι αύτοί. "Ετσι στίς κατοικίες π.χ. ό
πλή ρης έλεγχος, πού γίνεται σέ κάθε νέα Ε. Η . Ε., πρίν λειτουργήσει, πρέπει νά �πα­
ναλα μβάνεται κάθε 1 4 χρόνια τό πολύ. Ε fδικά, oi διατάξε ις γειώσεως πρέπει νά �­
λέγχονται τακτικά κάθε δύο χρόνια.
152

ΟΙ έλεγχοι πού πρέπει νά γίνονται σέ μία Ε . Η . Ε., είναι οί έξής:

α) Όπτική iπιθΕώρηση τής iγκαταστάσΕως.

Μέ όπτικό έλεγχο έξετάζομε τίς σωληνώσεις (στήν πε ρίπτωση χωνευτών έγκα­
ταστάσεων, πρίν γίνουν αl συρματώσεις), τίς συ ρματώσεις, τίς γειώσεις καί γεφυ­
ρώσεις, τούς διακόπτες, τούς ρευματοδότες κλπ., τούς πίνακες διανομής καί γενικά
κάθε σημείο τής έγκαταστάσεως γιά νά έξακριβώσομε δτι πληροϋν τίς όπαιτήσε ις
τών Κανονισμών.

β) ΜΕτρήσΕις άντιστάσΕων μονώσΕως ώς πρ6ς τή γή.

· Η όντίσταση μονώσεως ιί:ις πρός τή γή κάθε τμήματος τής έγκαταστάσεως, πού
περιλαμβάνεται μεταξύ δύο διαδοχικών όσφαλειών ιϊ πού βρίσκεται μετά τήν τε­
λευταία όσφάλεια, πρέπει νά μήν είναι κατώτε ρη όπό τίς παρα κάτω τι μές:
- 2 50.000 Ω γιά τάση ώς πρός τή γή μέχρι 2 50 ν.
- 500.000 Ω γιά τάση ώς πρός τή γή πάνω όπό 2 50 ν.
ΟΙ τιμές αύτές Ισχύουν γιά νέες έγκαταστάσεις, όνεξάρτητα όπό τή φύση τών
χώρων.
'Όταν γίνονται όργότερα οΙ διαδοχικοί έλεγχοι τών έγκαταστάσεων, σέ βρεγμέ­
νους η έ μποτισμένους χώρους, οΙ τιμές όντιστάσεων μονώσεως δέν πρέπει νά εί­
ναι μικρότερες όπό:
50.000 Ω γιά τάση μέχρι 2 5 0 ν.
- 2 50.000 Ω γιά τάση έπάνω όπό 2 5 0 ν.
ΟΙ παραπάνω τιμές Ισχύουν γιά διατομές όγωγών, πού δέν ύπερβαίνουν τά
1 Ο m m 2 • Γιά μεγαλύτε ρες διατομές, γίνεται δεκτό, δτι rΊ μόνωση μεταβάλλεται όν­
τιστρόφως όνάλογα πρός τή διάμετρο τών μονωμένων όγωγών. Έπίσης, όρισμέ­
νοι ξένοι Κανονισμοί Ε . Η . Ε., δπως π.χ. οί Γερμανικοί, δέχονται μ ι κρότερες τιμές άν
τό μεταξύ δύο διαδοχικών όσφαλει ών ιϊ τό τμήμα τής έγκαταστάσεως μετά τήν τε­
λε υταία όσφάλε ια έχει μ ήκος μεγαλύτερο όπό 1 00 m. "Ετσι, γιά τμήματα όπό 1 00
ιί:ις 200 m, οί όριακές τιμές όντιστάσεων μονώσεως μεταπίπτουν στό μισό καί γιά
τμή ματα όπό 2 00 ιί:ις 300 m μεταπίπτουν στό 1 /3 .
ΟΙ μετρήσεις τών όντιστάσεων μονώσεως γίνονται, όφοϋ στεγνώσουν ο Ι τοίχοι
τών χώρων τής Ε. Η . Ε., μέ εΙδικό ώμόμετρο ( μεγκώμετρο), πού λειτου ργεί μέ τάση
2 50 ν ιϊ 500 ν συνεχοϋς ρεύματος.
Ή τάση λειτου ργίας τοϋ όργάνου πρέπει νά είναι τουλάχιστον ίση πρός τήν 6-
νομαστική τάση λειτουργίας τοϋ κυκλώ ματος καί όχι κατώτε ρη όπό 1 00 ν (άν rΊ 6-
νοματι κή τάση λειτουργίας τοϋ κυ κλώματος είναι μ ι κρότερη όπό 1 00 ν). Ή μέτρη­
ση τής όντιστάσεως μονώσεως πρέπει νά γίνεται μέ συνεχές ρεϋμα, γιατί τά όργα­
να μετρήσεως συνεχοϋς ρεύματος είναι όκρι βέστερα, όποφεύγεται rΊ έπίδραση
τών χωρητικών ρευμάτων στά ε ύαίσθητα όργανα έναλλασσόμενου ρεύματος καί
μποροϋν νά γίνουν μετρήσεις σέ κυ κλώματα έναλλασσόμενου ρεύματος όκόμα καί
δταν τά κυ κλώματα αύτά βρίσκονται σέ τάση (γίνεται ύπέρθεση τοϋ έναλλασσό­
μενου ρεύματος στό συνεχές ρεϋμα, χωρίς νά έπηρεάζεται rΊ ένδειξη τοϋ όργά­
νου). Ή τάση λειτου ργίας τοϋ ώμομέτρου παράγεται είτε όπό μαγνητοηλε κτρική
μηχανή ένσωματω μένη στό όργανο πού λειτου ργεί μέ χει ροστρόφαλο, είτε όπό
ξηρή συστοιχία, τής όποίας rΊ χαμηλή τάση μετατρέπεται , μέσα στό όργανο, σέ τά­
ση 500 ν.
 153

Γιά τή μέτρηση τής όντιστάσεως μονώσεως όλόκληρης τής Ε . Η . Ε., f\ �νός πίνα­
κα διανομής ώς πρός τή γη, όφήνομε τίς όσφάλειες, τούς διακόπτες, τούς λαμπτή­
ρες καί τίς φορητές συσκευές τοποθετημένα στή θέση λειτου ργίας τους. ΟΙ στα­
θερές καί κινητές συσκευές ( μεγάλες συσκευές) μπορούν νά όφα ιρεθούν όπό τό
κύκλωμα, γιά νά έλεγχθούν ίδιαίτερα, όπότε καθεμιά τους πρέπει νά παρουσιάζει
άντίσταση μονώσεως δση καί κάθε άλλο τμ ή μα τής έγκαστατάσεως. Ή μέτρηση
γίνεται μέ σύνδεση τού όρνητικού πόλου τού όργάνου μέ τήν έλεγχόμενη γραμμή
καί τού θετι κού* μέ τή μόνιμη γείωση τιϊς έγκαταστάσεως (σωλήνας ύδρεύσεως f\
ήλεκτρόδιο γει ώσεως), δπως φαίνεται στό σχήμα 6.6α.

Σχ. 6.6α. Σχ. 6.6β.

Στό σχήμα 6.6β φαίνεται ό τρόπος πού μετράται ή άντίσταση μονώσεως τών ά­
γωγών όλόκληρης τής έγκαταστάσεως ή τού πίνακα διανομής ώς πρός τή γη. Γιά
τή μέτρηση όποσυνδέονται δλες' οΙ συσκε υές καταναλώσεως, πού ύπάρχουν, καί
άφαιρούνται δλοι οΙ λαμπτήρες, ένώ τά φωτιστικά σώματα καί οί άσφάλειες παρα­
μένουν στή θέση τους καί οί διακόπτες κλειστοί.
Κατu τίς μετρήσeις τιϊς άντιστόσεως μονώσεως τών τμημάτων τιϊς έγκαταστά­
σεως ώς πρός τή γη, ή έγκατόσταση πρέπει νό βρίσκεται έκτός τάσεως (γενικός
διακόπτης όνοικτός) καί οΙ γειωμένοι άγωγοί της νό έχουν άπομονωθεί άπό τή γιϊ
(όπομόνωση τών γειωμένων συσκευ ών άπό τή γη ή άποσύνδεση τών γειωμένων
πε ριβλημάτων f\ όποσύνδεση τών γειωμένων όγωγών τής παροχετε ύσεως). Ή
μέτρηση τής όντιστάσεως μονώσεως τού όγωγού προστασίας μπορεί νά παραλει­
φθεί σέ έγκαταστάσε ις κινήσεως.

γ} Μiτpηση άντιστάσ�ως μονώσ�ως μΕταξύ άγωγών.

Πώς. γίνεται ή μέτρηση τιϊς όντιστάσεως μονώσεως μεταξύ άγωγών φαίνεται
στό σχήμα 6.6γ. Θό πρέπει δμως νό άποσυνδεθούν δλες οΙ συσκευές καταναλώ­
σεως πού ύπάρχουν καί νά άφαιρεθούν δλοι οΙ λαμπτήρες. ·Ετσι ή μέτρηση γίνεται
μεταξύ τών άγωγών όλόκληρης τιϊς έγκατατόσεως ή ένός πίνακα διανομής.
Κατά τή μέτρηση αύτή, πού γίνεται σέ νέες έγκαταστόσεις, τά φωτιστικό σώμα-

• Μέ αύτή τή σύνδεση όποφεύγεται ό σχ'lμστισμός δλατος στό όσθενές σημείο τής μονώσεως ό­
πό ήλεκτρολυτική �πενέργεια. Τό δλας αύτό εlναι κακός όγωγός καί �μψανίζει τήν όντίσταση διαβά­
σεως αύξημένη.
154

· Σχ. 6.6y. Σχ. 6.66.

τα καί οΙ όσφάλε ιες παραμένουν στή θέση τους, ένώ οΙ διακόmες εΤναι κλει στοί.
ΟΙ όπαιτού μενες τιμές όντιστάσεως μονώσεως μεταξύ όγωγών εΤναι οΙ ίδιες, μέ
αύτές πού όπαιτοϋνται γιά τήν όντίσταση μονώσεως ώς πρός τή γη.
Στό σχήμα 6.6δ φαίνεται πώς γίνεται ή μέτρηση τής όντιστάσεως μονώσεως
τών όγωγών τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως μεταξύ τους καί ώς πρός τή γη.

δ) "ΈλΕγχος σταθΕρών καΙ κινητών συσκΕυών.

Τό σχιϊμα 6.6ε δείχνει, πώς έλέγχεται ή όντίσταση μονώσεως μεταξύ τοϋ καλω­
δίου τροφοδοτήσεως συσκε υ ής καταναλώσεως καί τοϋ περι βλήματός της καί με­
ταξύ τών όγωγών τοϋ καλωδίου.
ΟΙ τιμές όντιστάσεως μονώσεως πρέπει νά εΤναι πάντοτε οΙ ίδιες μέ αύτές πού
όπαιτοϋνται καί γιά τήν όντίσταση μονώσεως ώς πρός τή γη.

Δια κόnτει;
σε �έση
λειtουργία!;

Σχ. 6.6ε.
 155

,;) Έ'λ,;γχος σωστής συνδiσ,;ως τών διακοπτών.

Τό σχήμα 6.6στ δείχνει, πώς έλέγχεται ή όρθή σύνδεση τών διακοmών τού ά­
γωγού φάσεως. "Αν οΙ ένδείξεις τού ώμομέτρου είναι σχεδόν μηδενι κές (περίπου
1 Ω), ό έλεγχόμενος διακόmης �χει συνδεθεί κανονικά στόν άγωγό φάσεως. "Αν ή
ένδειξη είναι πολύ μεγάλη (έκατοντάδες kΩ), ό έλεγχόμενος διακόmης �χει συνδε­
θεί λάθος στόν ούδέτερο άγωγό.

r---;;:======�
::: ===><13 �
\
5
2

Σχ. 6.6στ.
1 ) Ούδέτερος όγωγός όποσυνδεμένος στόν πίνακα. 2) "Ασφάλειες όποσυνδεμένες. 3) Γενικός διακό­
mης όνοικτός. 4) "Αγωγός φάσεως. 5) Λαμmfιρες όποσυνδεμένοι. 6) Διαδοχική σύνδεση στίς i;πα­
φές τών διακοmών. 7) Κοινό ώμόμετρο.

•Αnομ.ακρuσμένο
κουτί δι ακλαδώσεως
Α

Σχ. 6.6ζ.

στ) Έ'λ,;γχος συνiχ,;ιας τής γ,;ιώσ,;ως καί τών άγωγών.

Τό σχήμα 6.6ζ δείχνει πώς έλέγχεται ή συνέχεια τών γειώσεων. Μέ τή βοήθεια
ώμομέτρου, έξακριβώνεται π.χ. άν ή άντίσταση μεταξύ ένός άπομακρυσμένου κου-
1 56

τιού διακλαδώσεως, σέ έγκατάσταση μέ χαλυβδοσωλήνα, καί τού ήλε κτροδίου

yειώσεως είναι περίπου μηδενι κή. "Αν σέ κάποια θέση τό ώμόμετρο δείξε ι μεγάλη
άντίσταση, αύτό σημαίνει, δτι πιθανόν κάποια ένδιάμεση σύνδεση δέν εiναι καλή
(όσυνέχε ια). Μετακινώντας τήν όκίδα Α τού όργάνου, έπάνω στό χαλυβδοσωλήνα,
πρός τό σημείο συνδέσεως τού σωλήνα μέ τόν όγωγό γειώσεως, προσδιορίζαμε
τό σημείο της όσυνέχειας.
Τό σχήμα 6.6η δε ίχνε ι, πώς έλέγχεται ή συνέχεια τών όγωγών μέσα σέ σωλή­
νωση (σέ περίmωση διακοπής, �νός όγωγού, μέσα στή σωλήνωσή του ή έΞνδειξη
τού ώμομέτρου είναι πολύ μεγάλη) ιϊ τής ταυτότητας τών όκρων τών όγωγών (δν
δύο όκρα όνήκουν στόν ίδιο όγωγό, ή έΞνδειξη τού ώμομέτρου είναι περίπου μηδε­
νική).
τέλος τό σχήμα 6.6θ δείχνει, πώς έλέγχεται ή συνέχεια τού κυκλώ ματος �νός
ήλεκτρικού μαγει ρείου.

Σχ. 6.6η.
1 ) Βραχυκύκλωση τών όκρων Α, Β, wστε ό όγωγός ΑΑ, νό χρησιμεύσει σόν βοηθητικός όγωγός γ ιό
τόν έλεγχο τοϋ όγωγοϋ Β Β , .

Σχ. 6.6θ.
 157

ζ) �Εντοπισμ6ς tλαπώματος.
"Αν κατά τίς προηγούμενες μετρήσε ις συ μπεράναμε, δτι ύπάρχει κάπου κάποιο
έλάπω μα, δπως π.χ. δταν βρού με μ ι κρή άντίσταση μονώσεως ώς πρός τή γη, χω­
ρίζαμε τήν έγκατάσταση σέ μ ι κρότερα τμήματα (όνοίγοντας διαδοχι κά διακόmες)
καί έλέγχομε κάθε τμfΊμα χωριστά, μέχρι νά έντοπίσομε τή θέση τοϋ έλαπώματος.

6. 7 'Ερωτήσεις.
1 . 'Από πόσους καί ποιούς όγωγούς όποτελείται ή κύρια γραμμή μιάς Ε.Η.Ε.;
2. Ποιά εiναι ή έλάχιστη έπιτρεπόμενη διατομή γιά τίς κύριες γραμμές;
3. Ποϋ τοποθετούνται οΙ μετρητές τής ήλεκτρικής ένέργειας καί ποιά εiναι τά κριτήρια έκλογής τοϋ
χώρου έγκαταστάσεώς τους;
4. Ποιά πρέπει νά εΤναι ή θέση τοϋ πίνακα διανομής μιάς Ε.Η.Ε. καί γιατί;
5. Σέ ποιό ϋψος όπό τό δάπεδο τοποθετούνται οΙ πίνακες διανομής τών Ε . Η . Ε . ;
6. Ποιά όργανα πρέπει ν ά φέρνει όπωσδήποτε κάθε πίνακας διανομής;
7. Σέ ποιές περιmώσεις έπιβάλλεται, κατά τή διακοπή κυκλώματος, νά διακόmεται καί ό ούδέτερος
άγωγός;
8. Ποιά μέτρα όσφάλειας πρέπει νά παίρνομε, δταν συνδέομε μαχαιρωτούς διακόmες καί όσφά­
λειες στούς πίνακες διανομής;
9. Περιγράψετε τή διαδικασία έγκαταστάσεως γραμμών μέ μονωμένους όγωγούς μέσα σέ σωλήνες
τοποθετημένους έπόνω στό έπίχρισμα.
1 Ο. Πώς γίνεται ή στερέωση τών έξαρτημάτων στηρίξεως τών σωλήνων έπάνω στούς τοίχους;
1 1 . Πώς γίνεται ή όλλαγή κατευθύνσεως στίς ήλεκτρικές γραμμές;
1 2. Πώς πρέπει νά έκτελοϋνται al ένώσεις καί οΙ διακλαδώσεις τών όγωγών τών ήλεκτρικών γραμ-
μών;
1 3. τί σημαίνει ό χαρακτηρισμός «3 χ 4» σέ eνα διακλαδωτήρα;
1 4. Σέ ποιό ϋψος όπό τό δάπεδο τοποθετούνται τά κουτιά διακλαδώσεως;
1 5. Σέ τί χρησιμεύει ή «ότσαλίνα» ;
1 6. Πότε γίνονται ο Ι συνδέσεις καί ο Ι διακλαδώσεις τών όγωγών τών ήλεκτρικών γραμμών μέσα στά
κουτιά διακλαδώσεως καί έν ώ σεων;
1 7. Ποιά διαδρομή όκολουθοϋν οΙ χωνευτές ήλεκτρικές γραμμές στούς τοίχους καί γιατί;
1 8. Σέ ποιές θέσεις τοποθετούνται τά κουτιά διακλαδώσεως σέ μιά χωνευτή έγκατάσταση ήλεκτρι-
κών γραμμών;
1 9. Πώς γίνεται ή στήριξη τών σωλήνων μέσα στά αύλάκια μιάς χωνευτής έγκαταστάσεως;
20. Σέ τί χρησιμεύουν οΙ ροζέπες όροφής;
2 1 . Πώς γίνεται ή διακλάδωση μιάς ήλεκτρικής γραμμής έπάνω στήν όροφή;
22. Πώς τοποθετούνται οΙ έπίπεδες σειρίδες γιά νά σχηματισθεί ήλεκτρική γραμμή;
23. ΟΙ όγωγοί ένός καί τοϋ ίδιου κυκλώματος έναλλασσόμενου ρεύματος έπιτρέπεται νά τοποθε-
τούνται μέσα σέ ίδιαίτερους χαλυβδοσωλήνες;
24. Πώς κατασκευάζονται σήμερα οΙ ήλεκτρικές γραμμές σέ χώρους, πού παρουσιάζουν ύγρασία;
25. Ποιά μέτρα παίρνομε γιά τή στεγανότητα τών ήλεκτρικών γραμμών μέ όνθυγρά καλώδια;
26. Πώς γίνονται οΙ διαβάσεις τών όνθυγρών καλωδίων μέσα σέ τοίχους η σέ όροφές;
2 7 . Ποιές εiναι οί Ε . Η . Ε. ύπαίθρου;
28. Π ώς προστατεύονται τά ύπόγεια καλώδια στίς Ε.Η. Ε.;
2 9 . Πώς γίνονται οΙ συνδέσεις τών ύπόγειων καλωδίων;
30. Περιγράψετε, πώς γίνεται ή έγκατόσταση ένός ήλεκτρικοϋ μαγειρείου καί ένός ήλεκτροκινητήρα.
3 1 . Ποιές εΤναι οί συνέπειες τής διόδου τοϋ ήλεκτρικοϋ ρεύματος μέσα όπό τό όνθρώπινο σώμα;
32. 'Από ποιά τιμή τάσεως καί όπό ποιό τιμή έντόσεως θεωρείται δτι τό ήλεκτρικό ρεϋμα όρχίζει νό
γίνεται έπικίνδυνο γιό τόν άνθρωπο;
33. Ποιές μέθοδοι προστασίας όπό τούς ήλεκτρικούς κινδύνους �φαρμόζονται; Κάνετε λεmομερή
περιγραφή.
34. Ποιό διατομή πρέπει νό έχει ό ούδέτερος όγωγός καί ποιό ό όγωγός προστασίας;
35. Ποιό εiναι τά διακριτικά χρώματα τοϋ μονωτικού περιβλήματος τοϋ όγωγοϋ προστασίας καί ποιό
τοϋ ούδετέρου όνωνοϋ;
158

36. η εΤναι � διπλή μόνωση;

3 7 . Σέ ποιές περιmώσεις μπορεί νά παραλειφθεί � έφαρμογή μέτρων προστασίας όπά τούς ήλεκτρι-
κούς κινδύνους;
JB. η εΤναι οΙ Ισοδυναμικές συνδέσεις;
J9. Σέ τί όποβλέπουν οΙ Κανονισμοί Ε . Η . Ε. καί τί περιλαμβάνουν;
�0. Σέ ποιές κατηγορίες κατατάσσονται οΙ χώροι τών Ε. Η. Ε.; Δώστε μερικά παραδείγματα χώρων γιά
κάθε κατηγορία.
4 1 . Ποιοί �λεγχοι όπαιτούνται γιά τίς Ε . Η . Ε.;
42. Πώς γίνεται � μέτρηση τής όντιστάσεως μονώσεως ένός τμήματος Ε . Η . Ε . ώς πρός τή γη;
43. Ποιά τιμή όντιστάσεως μονώσεως έπιβάλλεται όπά τούς Κανονισμούς Ε. Η . Ε. γιά όνομαστική τά­
ση λειτουργίας 220 V;
44. Πώς γίνεται � μέτρηση τής όντιστάσεως μονώσεως μεταξύ δύο όγωγών Ε.Η. Ε.;
45. Πώς έντοπίζεται �να έλάπωμα σέ �να τμήμα Ε . Η . Ε.;
 Μ ΕΡΟΣ TPITO

Π Ε ΡΙ ΓΡΑΦΗ Ε ΣΩΤ Ε Ρ Ι Κ Ω Ν Η Λ Ε ΚΤΡΙ ΚΩΝ Ε Γ ΚΑΤΑΠΑ Σ Ε Ω Ν

ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ Ε Β ΔΟ Μ Ο

Ε Γ ΚΑΤΑΠΑΣ Ε Ι Σ ΦΩτΙ Σ Μ ΟΥ

7.1 Φωτισμός έσωτερικώv χώρων.

1 ) Βασικό τμfiμα κάθε Ε . Η . Ε . είναι ή έγκατάσταση τεχνητού φωτισμού, πού ύ­

ποκαθιστa τό φυσι κό φωτισμό, δπου καί δταν αύτός δέν ύπάρχει.
Τεχνητό φωτισμό χρησιμοποιούμε καί aτούς έσωτερικούς καί aτούς έξωτερι­
κούς χώρους μ ιaς Ε . Η . Ε.
Μ ιά έγκατάσταση φωτισμού όποτελείται όπό κυκλώματα διακλαδώσ�ως, πού
τροφοδοτούν τά διάφορα φωτιστικά σημ�ία καί όπά φωτιστικiς συσκ�υiς, πού
συνδέονται ατά σημεία α ύτά.
ΟΙ φωτιστι κές συσκε υές περιλαμβάνουν τή λυχνιολαβή (σέ αύτή καταλήγουν οί
τροφοδοτικοί όγωγοί όπό τή σταθερή ήλεκτρική έγκατάσταση), τό λαμπτήρα (γιά
τήν παραγωγή τού φωτός), πού συνδέεται ατή λυχνιολαβή καί τό φωτιστικό σώμα,
πού πε ρι βάλλει τό λαμπτήρα.
Ή χρησι μοποίηση γυ μνών λαμπτήρων πυρακτώσεως ιϊ καί φθορισμού πρέπει
γενικά νά όποφεύγεται, γιατί ή λαμπρότητά τους προκαλεί θάμπωμα ατά μάτια, μέ
συνέπεια όνασφαλή έ ργασία καί χαμηλή όπόδοση.
Γι' αύτό πρέπει νά χρησι μοποιούνται, κυ ρίως, τά φωτιστικά σώματα, πού όνο­
φέραμε πιό πάνω.
Αύτά είναι διατάξεις τεμαχίων όπό όδιαφανές ιϊ ή μιδιαφανές ύλι κό, σέ διάφορες
μορφές, πού περι βάλλουν μερικά ιϊ όλικά τούς λαμπτfiρες καί στε ρεώνονται aτούς
τοίχους ιϊ τίς όροφές ιϊ κρέμονται όπό αύτές.
Μέ τά φωτιστικά σώ ματα, ή λαμπρότητα τών λαμπτήρων μειώνεται σέ όνεκτά
δρια ιϊ καί όπαλείφεται. WΕτσι ό φωτισμός είναι όκίνδυνος γιά τά μάτια. Τό ύλικό
τών φωτιστι κών σωμάτων είναι μεταλλικό μέ έσωτερική λευκή έπισμάλτωση (έ­
μ αγιέ) ιϊ έπένδυση μέ κάτοπτρο ιϊ γυαλί μέ θαμπή ( μάτ) ιϊ γαλακτώδη (όπάλ) έπιφά­
νεια* ιϊ όκόμα άλλα κατάλληλα ύλικά ( ϋφασμα, χαρτί κλπ. ).

* Ή χρησιμοποίηση λαμmήρων πυρακτώσεως μέ κώδωνα όπό θαμπό γυαλί, χωρίς φωτιστικό σώ­
μα, δέν λύνει τό πρόβλημα τοϋ θαμπώματος, γιατί ι') λαμπρότητα τών λαμmήρων. i'νώ μειώνεται κα­
τά evα ποσοστό, i'ξακολουθεί vά βρίσκεται σέ ύψηλό i'πίπεδα.
160

Στό φωτισμό τών έσωτε ρι κών χώρων διακρίνομε δύο είδη φωτισμού: Τό γΕνι
κό φωτισμό καί τόν τοπικό φωτισμό. Ό γενικός φωτισμός έξυπηρετεί όλόκληρο τc
χώρο, γιά τόν όποίο προορίζεται, ένώ ό τοπι κός μόνο τίς θέσεις έργασίας. Στίς πε
ρισσότε ρες περιπτώσεις, στόν ίδιο χώρο χρησι μοποιούνται καί τά δύο είδη φωτι
σμού. .
α) Γενικός φωτισμός μόνο χρησι μοποιείται συνήθως σέ χώρους πού δέν ύπάρ
χουν μόνιμες θέσεις έργασίας, δπως σέ αίθουσες ύποδοχιϊς. έορτών κλπ., σέ όπο­
θιϊκες, σέ όρισμένους βιομηχανι κούς χώρους (π.χ. χυτή ρια) κλπ. Σέ χώρους μέ μό­
νιμες θέσε ις έργασίας μπορεί νά χρησι μοποι ηθεί ή μόνο γενι κός φωτισμός ή μι­
κτός. Μόνο γενικός φωτισμός χρησιμοποιείται κατά κανόνα σέ αίθουσες μέ πυ κνές
μόνιμες θέσεις έργασίας (μεγάλα σχεδιαστήρια, όμφι θέατρα, σχολεία κλπ. ) . Μ ι ­
κτός φωτισμός χρησιμοποιείται σ έ χώρους, δπου οΙ μόνιμες θέσεις έργασίας βρί­
σκονται σχετικά σέ μεγάλη όπόσταση μεταξύ τους (γραφεία, βι βλιοθήκες κλπ. ) . Τό­
τε, ό γενικός φωτισμός Εχε ι προορισμό νά φωτίζει όπλώς τό χώρο, ένώ ό τοπι κός
συ μπληρώνει τόν όπαιτού μενο φωτισμό στίς θέσε ις έργασίας*.
β) Τοπι κός φωτισμός χρησι μοποιείται , δπου όπαιτούνται μεγάλες έντάσε ις φω­
τισμού ή μεγάλες όντιθέσε ις σκιών. Ό τοπι κός φωτισμός χρησι μοποιείτcίι, γενικά,
δπως είδαμε καί στήν παραπάνω περίπτωση μαζί μέ γενικό φωτισμό ( μ ι κτός φωτι­
σμός). Σέ γραφεία, έργοστάσια ή έργαστήρια, δπου χρησι μοποιούνται λεπτά έργα­
λεία καί όργανα, θέσεις έλέγχου προϊόντων, θέσεις γραφομηχανών ή άριθμομ ηχα­
νών κλπ., χρησι μοποιείται σχεδόν πάντοτε τοπικός φωτισμός μέ βοηθητικό γενικό
φωτισμό.
Τοπι κός μόνο φωτισμός πρέπει νά όποφεύγεται, γιατί ή όντίθεση φωτισμένης έ­
πιφάνε ιας έργασίας καί σκοτε ινού πε ρι βάλλοντος είναι κουραστική γιά τά μάτια.
2) Ό γενι κός φωτισμός ύποδιαι ρείται βασικά στόν άμΕσο φωτισμό, τόν κυρίως
άμΕσο, τόν όμοιόμορφο, τόν κυρίως lμμΕσο καί τόν lμμΕσο όνάλογα μέ τόν τύπο
τών φωτιστι κών σωμάτων, πού χρησι μοποιούνται.

σ) ΗΑμΕσος φωτισμός.

' Επιτυγχάνεται μέ τή χρησι μοποίηση φωτιστι κών σωμάτων όπό όδιαφανές ύλι­
κό (σκιάδες), πού καλύπτουν τό λαμπτήρα στό έπάνω μέ ρος του. "Ετσι, τό φώς κα­
τε υθύνεται άμεσα στήν έπιφάνεια έργασίας, όφού όνακλασθεί στό έσωτερικό τού
φωτιστικού σώματος, πού φέρνε ι λευκή όνακλαστική έπίστρωση (έμαγιέ) ή κάτο­
πτρο. Μέ τά φωτιστικά αύτά σώ ματα τό φώς κατε υθύνεται πρός τά κάτω σέ ποσο­
στό περίπου 90% καί ύπό γωνία μικρότερη όπό 1 80° (σχ. 7 . 1 α).
Ό άμεσος φωτισμός Εχε ι τό πλεονέ κτημα νά έπιτυγχάνονται μεγάλες έντάσε ις
φωτισμού στίς έπιφάνε ιες έργασίας μέ οίκονομ ικό τρόπο. Με ιονεκτεί, δμ ως, ώς
ηρός τήν ποιότητα τών φωτισμού πού δίνε ι. Στόν άμεσο φωτισμό δημιουργούνται
έντονες σκιές: πε ριορίζεται φαινομενικά ό χώρος έργασίας, όφοϋ τό έπάνω μέρος
του παραμένει σκοτεινό, καί προκαλείται, πολλές φορές θάμπωμα, δταν τά άτομα

*Μιά παραλλαγή τού γενικού φωτισμού εΤναι ή χρησιμοποίηση κατά ζώνες, δπου εΤναι συγκεν
rρωμένες θέσεις Ε ργασίας, διαφορετικών φωτιστικών σωμάτων, πού εΤναι προσανατολισμένα πρόι
rίς θέσεις Ε ργασίας. Έτσι οΙ θέσεις αύτές δέχονται μεγαλύτερη ένταση Φωτισμού (γενικός φωτισμόι
1ροσανατολισμένος στίς θέσεις Εργασίες).
 161

"Αμεοος
"Εμμεο ος

6 60-90 %
Κυρίω ς cίμεοο ς

'Ο μ οιόμορφος
"Α με οο ς - "Εμμεοος

και' �άτω .
W�W.α� ι.ιΕ\ιιο C>ιαφοp::ι �--οl ο �
--
•Ανω καί κι':ιτω ,
μέγιστη διαφοpα
10%
�� ..6
--
- --
-=

Κατευδwό� νος

Σχ. 7 . 1 α.

στρέφουν τά βλέ μ ματά τους πρός τά έπάνω*.

Ό όμεσος φωτισμός χρησι μοποιείτα ι σέ μεγάλες αίθουσες έργοστασίων, σέ
χώρους μέ ύψηλή όροφή, σέ όποθήκες καί λοιπούς χώρους, πού άπαιτούνται με­
γάλες έντάσε ις φωτισμού, χωρίς νά όπαιτείται ύψηλή ποιότητα φωτισμού.

β) Κυρίως Ιiμεσος φωτισμ6ς.

Στόν τύπο αύτό τό μεγαλύτερο μέ ρος (60% wς 90%) όπό τό φώς τών λαμπτή­
ρων κατευθύνετα ι στήν έπιφάνεια έργασίας, τό ύπόλοιπο κατε υθύνεται πρός τήv
όροφή καί τά έπάνω τμή ματα τών τοίχων (σχ. 7 . 1 α). Γιά νά γίνει σωστά ό κυ ρίως
όμεσος φωτισμός, χρησι μοποιούνται φωτι στικά σώ ματα συνήθως όπό θαμπό ιϊ
γαλακτώδες γυαλί, πού καλύπτε ι τό έπάνω μέ ρος τού λαμπτήρα, δπως στόν ό μεσο
φωτ ι σμό.
Ό κυ ρίως ό μεσος φωτισμός δίνει σκιές μέ μικρότε ρες όντ ι θέσεις, σέ σύγκρ ι ση
μέ τόν όμεσο φωτισμό καί χρησι μοποιείται κυ ρίως σέ χώρους μέ όνοι κτόχρωμες
όροφές, πού όντανακλούν τό φώς.

γ) Όμοι6μορφος φωτισμ6ς.
Στόν τύπο αύτό ό φωτισμός έπιτυγχάνεται συνήθως μέ γυάλινους κλε ιστού ς

*Τό μειονέκτημα αύτό έξουδετερώνεται κάπως δν τοποθετηθοϋν στ ό κάτω μέρος τών φωτιστι ­
κών σωμάτων, έλαφρώς θαμπά γυάλινα καλύμματα. "Ετσι έλαπώνεται ή έκτυφλωτική λαμπρότητα
τών λαμ πτήρων.
162

κώδωνες ιϊ πλαστικά πε ρι βλήματα μέ θαμπά ιϊ γαλακτώδη τοιχώματα. Μέ τά φωτι­

στικά αύτά σώματα eχομε όμοιομορφία φωτισμού (ή ίδια περίπου φωτεινή ενταση
πρός κάθε κατεύθ υνση), eτσι ή μέγιστη διαφορά φωτισμού πρός τά έπάνω καί
πρός τά κάτω φθάνει στό 20% περίπου (σχ. 7 . 1 α).
·ο όμοιόμορφος φωτισμός δίνει έλαφρές μόνο σκιές καί χρησιμοποιείται σέ κα­
ταστήματα, γραφεία, αίθουσες χειρισμών ήλεκτρικών έγκαταστάσεων κλπ. Ό ό­
μοιόμορφος φωτισμός χρησιμοποιείται σέ χώρους, δπου ή όροφή εΤναι όρκετά ό­
νοι κτόχρωμη, wστε νά όξιοποιείται, δταν όντανακλδται πρός τά κάτω, τό φώς πού
όκτινοβολείται πρός τά έπάνω. Συνήθως, ό όμοιόμορφος φωτισμός έφαρμόζεται
σέ χώρους μέ όροφή μέ μ ικρό ιϊ μέσο ϋψος.
δ) Κυρίως lμμΕσος φωτισμ6ς.
Στό φωτισμό αύτό τά 60% wς 90% τού φωτός, πού έ κπέμπει ό λαμπτήρας, κα­
τε υ θύνονται πρός τά έπάνω. Αύτό έπιτυγχάνεται μέ φωτιστικά σώματα συνήθως
όπό γυαλί, πού τά τοιχώματά τους έχουν διαχέουσα διαφάνεια (τοιχώματα όπαλί­
νης) ιϊ εΊναι ή μ ιδιαφανή ( μάτ) καί καλύπτουν τό λαμπτήρα όπό τό κάτω μέρος
(σχ. 7. 1 α) .
Τ ό έπάνω μέρος τών σωμάτων καλύπτεται συνήθως μέ διαφανές γυάλινο κά­
λυμμα γιά νά όποφεύγεται ή έπικάθηση σκόνης.
Ό φωτισμός αύτός χρησιμοποιείται όποτελεσματικά, δταν οΙ έπιφάνε ιες όρο­
φής καί τοίχων eχουν μεγάλη όνακλαστΙΚότητα (όνοικτόχρωμες έπιφάνειες). "0 κυ­
ρίως έ μμεσος φωτισμός δίνει έλάχιστες σκιές καί πολύ καλή όμοιομορφία έντά­
σεως φωτισμού στήν έπιφάνεια έ ργασίας.
Κυρίως eμμεσος φωτισμός χρησιμοποιείται σέ γραφεία, έ ργαστήρια, αίθουσες
όσθενών κλπ.

Ε) '"ΈμμΕσος φωτισμ6ς.
Στό εΊδος αύτό, τό φώς τών λαμπτήρων σέ ποσοστό περίπου 90% κατε υθύνε­
ται πρός τά έπάνω καί eτσι ό φωτισμός τής έπιφάνειας έργασίας γίνεται μέ τό φώς
πού όντανακλδται όπό τήν όροφή καί στούς τοίχους.
Τά φωτιστικά σώματα, πού χρησιμοποιούνται έδώ, εΊναι δμοια μέ τού δμεσου
φωτισμού, όλλά έχουν όντίθετη κατεύθυνση (καλύπτουν τό κάτω μέρος τών λαμ­
πτήρων) καί φέρνουν συνήθως διαφανές κάλυ μμα στό έπάνω μέρος γιά τή σκόνη.
"Ε μ μεσος φωτισμός έπιτυγχάνεται καί μέ τοποθέτηση λαμπτήρων μέσα σέ κατάλ­
ληλες α ύλακώσε ις τών τοίχων ιϊ μέσα σέ γύψινες θήκες.
·ο έ μ μεσος φωτισμός εχε ι μ ικρή όπόδοση, όλλά χρησιμοποείται σέ σχετικά με­
γάλη e κταση, γιατί όποδίδει μεγάλη όμοιομορφία φωτισμού, λείπουν οΙ σκιές καί έ­
χε ι καλό αΙσθητικό όποτέλεσμα. Γι' αύτό χρησιμοποιείται σέ θέατρα, αίθουσες συ­
ναυλιών ιϊ διαλέξεων, κατοι κίες, όναγνωστήρια κλπ.
Ό τοπι κός φωτισμός διακρίνεται σέ κατΕυθυν6μΕνο καί διάχυτο (σχ. 7 . 1 α) .
3) Έ κτός όπό τίς βασικές ύποδιαιρέσεις τού γενικού φωτισμού, πού γνωρίσαμε
πιό έπάνω, ύπάρχουν καί δλλες δευτε ρεύουσες ύποδιαι ρέσεις, όνάλογα μέ ποιά
μορφή φωτιστικών σωμάτων θά χρησιμοποιήσαμε.
"Ετσι διακρίνομε, π. χ. τόν iίμΕσο συγκΕντρωτικ6 φωτισμό, τόν iίμΕσο μi μΕγάλο
εdρος, τόν κυρίως iίμΕσο συγκΕντρωτικ6, τόν κυρίως iίμΕσο διάχυτο, τόν lμμΕσο
μi μΕγάλο Εdρος, τόν 6μοι6μορφο διάχυτο ιϊ τόν 6μοι6μορφο iίμΕσο - lμμΕσο (δ-
 163

που ή μέγιστη διαφορά φωτισμού πρός τό �πάνω καί πρός τό κάτω φθάνει στό
1 Ο% περίπου, �νώ τό πρός τό πλάγια ποσοστό φωτισμού εΤναι πολύ μικρό η μ η­
δέν) (σχ. 7. 1 α).
Κάθε μία άπό τίς δευτερεύουσες ύποδιαιρέσεις τού γενικού φωτισμού χρησι ­
μοποείται γιό τήν, κατά τόν καλύτερο δυνατό τρόπο, κάλυψη τών είδικών άναγκών
κάθε χώρου σέ φωτισμό. ·ετσι, οΙ κατασκευαστές φωτιστικών σωμάτων κατα­
σκε υάζουν πολύ μεγάλες ποικιλίες γιό κάθε συγκε κρι μένη περίmωση φωτισμού.
'Όπως άναφέραμε, φωτιστικό σώματα χρησι μοποιούνται καί μέ τούς λαμmήρες
πυ ρακτώσεως καί μέ τούς λαμmήρες φθορισμού. 'Ιδίως στή δεύτερη περίmωση,
μεγάλα τμήματα τών φωτιστικών σωμάτων εΤναι συχνό μεταλλικό. Γιό λόγους ά­
σφαλείας [παρόγρ. 6.4 ( 2 ) (δ)] , τό προσιτό μεταλλικό τμήματα τών φωτιστικών σω­
μάτων συνδέονται άγώγιμα μέ άκροδέκτη γειώσεως.
Στόν άκροδέκτη αύτό συνδέεται ό άγωγός προστασίας πού τοποθετείται γι' αύ­
τό τό σκοπό στήν τροφοδοτική γραμμή, κάθε φορά πού ύπόρχει καί τό παραμικρό
ένδεχόμενο ταυτόχρονης �παφης, άπό πρόσωπα, τών μεταλλικών τμημάτων τών
φωτιστικών σωμάτων καί όποιουδήποτε γειωμένου άντικειμένου τού φωτιζόμε­
νου χώρου (π.χ. σωληνώσε ις νερού, άγώγιμο δάπεδο η όροφή).
Τό είδος τού φωτισμού, πού �πιλέγεται γιό κάθε χώρο, ή μορφή τών φωτιστι­
κών σωμάτων, τό πλήθος τους καί ό άριθμός τών λαμmήρων πού τοποθετούνται
σέ αύτό, οΙ θέσεις �γκαταστόσεώς τους, ή ίσχύς καί τό εΤδος τών λαμmήρων, άπο­
τελοϋν άντικείμενα τής μελέτης φωτισμού κάθε χώρου ( Κεφόλ. 1 2) . Στή μελέτη
αύτή λαμβάνονται ύπόψη, δπως θό δούμε, οΙ διαστάσεις τού χώρου, ό προορισμός
του καί τό λοιπό τεχνικό χαρακτηριστικό τών �πιφανε ιών του (τοίχοι, όροφή).
4) ΟΙ διάφορες πηγές φωτισμού, πού άναφέρθηκαν στήν παράγραφο 5.4, �­
φαρμόζονται καί στό φωτισμό τών �σωτερικών χώρων. ·ετσι:
α) ΟΙ λαμπτήρ�ς πυρακτώσ�ως χρησι μοποιούνται σέ δλες τίς περιmώσεις �σω­
τερικού φωτισμού, Ιδιαίτερα δμως στό φωτισμό κατοικιών, γιατί άποδίδουν πιστό
τά διάφορα χρώματα καί άπό ψυχολογικής άπόψεως δημιου ργούν θερμή καί εύχό­
ριστη άτμόσφαιρα. Τό πλεονεκτήματα τών λαμmήρων πυρακτώσεως όφείλονται
στή χρωματική θ�ρμοκρασlα * τού νήματός τους, στήν όποία τό φώς πού �κπέμπε­
ται έχει μεγάλη περιεκτικότητα �ρυθρiiς άκτινοβολίας.
β) ΟΙ λαμπτήρ�ς άτμών ύδραργύρου ύψηλiiς πιέσεως λειτουργούν, συνήθως,
σέ τάση 2 2 0 V �ναλλασσόμενου ρεύματος καί άπαιτούν καί διόρθωση τού συντε­
λεστή ίσχύος καί προτασσόμενα �ξαρτήματα (στραγγαλιστικό πηνία, πυκνωτές
κλπ.). Τό �κπεμπόμενο φώς τους φαινομενικό** εΤναι λευκό η λευκό μέ κυανή άπό­
χρωση, γιατί άποτελείται κυρίως άπό δύο συμπληρωματικά χρώματα (κιτρινοπρά­
σινο καί κυανό πρός τό ίώδες). 'Ακόμα οΙ λαμmήρες αύτοί �κπέμπουν ίσχυρή ύπε­
ριώδη άκτινοβολία.
ΟΙ λαμmήρες άτμών ύδραργύρου (σχ. 7 . 1 β) δίνουν όλόκληρη τή φωτεινή τους
ίσχύ λίγα λεmό μετά τό ι'iναμμό τους. UΟταν σβήσουν δέν εΤναι δυνατόν νό άνό-

*Χρωματική θερμοκρασία διάπυρου σώματος καλείται ι'ι όπόλυτη θερμοκρασία σέ 0Κ τού μέλανος
σώματος, πού όποδίδει φώς τού ίδιου χρώματος μέ τό διάπυρο σώμα.
**Τό φαινομενικά λευκό φώς διαφέρει όπό τό λευκό (συνεχούς φάσματος) κστό τό δτι προκαλεί
μεγάλη παραμόρφωση τών χρωμάτων.
. 1
64

ψουν πόλι, άν δέν περόσουν λίγα λεπτό, νό κρυώσουν καί νό κατέ βε ι ή �σωτερική
τους πίεση.
ΟΙ λαμπτήρες ότμών ύδραργύρου χρησι μοποιούνται γιό τό φωτισμό διαφόρων
βιομηχανικών χώρων μέ μεγόλη οΙκονομία (φωτεινή Ισχύς 3 wς 5 φορές μεγαλύ­
τερη όπό τούς λαμπτήρες πυ ρακτώσεως τής rδιας ήλεκτρικής Ισχύος), στήν όνό­
πτυξη φυτών, σέ φωτοτυπικό �ργαστήρια καί γενικό, δπου δέν ύπόρχει όπαίτηση
τό χρώματα νό όποδίδονται πιστό όλλό μόνο όπαίτηση οΙκονομικής λειτου ργίας
(μεγόλη όπόδοση, μεγόλη διόρκεια ζωής καί μ ι κρές όνόγκες συντηρήσεως).
ΟΙ λαμπτήρες αύτοί χρησι μοποιούνται καί σέ εΙδικές περιπτώσεις (λαμπτήρες
μαύρου γυόλινου περιβλήματος, πού �κπέμπουν όόρατη ύπεριώδη όκτινοβολία),
γιό νό διεγείρουν φθορίζοντα ύλικό, πού μέ τόν τρόπο αύτό φωτοβολούν (βιομη­
χανικές καί �πιστημονικές �φαρμογές).
γ) ΟΙ λαμπτήρΕς μικτού φωτισμού ότμών ύδραργύρου ύψηλής πιέσεως καί πυ­
ρακτώσεως (σχ. 7 . 1 γ), δίνουν φώς, πού πλησιόζει τό φώς τής ή μέρας καί χρησι μο­
ποιούνται σέ βιομ ηχανικούς χώρους. Δέν όπαιτούν προτασσόμενο �ξαρτήματα καί
�τσι εΊναι όπλοί στήν ήλεκτρική τους σύνδεση.

Σχ. 7.1 β. Σχ. 7 . 1 y. Σχ. 7.1 6.

δ) ΟΙ λαμπτήρΕς 6τμών νατρlου (σχ. 7 . 1 δ) χρε ιόζονται διόρθωση τού συντελε­

στή Ισχύος καί προτασσόμενο �ξαρτήματα. Δίνουν ζωηρό κίτρινο φώς. Τό είδωλα
τών όντικειμένων, πού φωτίζουν οΙ λαμπτήρες αύτοί, �πειδή τό φώς εΊναι μονω­
χρωματικό, εΊναι �ξαιρετικό σαφή.
ΟΙ λαμπτήρες ότμών νατρίου λειτουργούν μέ χαμηλή τόση καί όποδίδουν φω­
τεινή Ισχύ μέχρι 1 Ο φορές μεγαλύτερη, όπό αύτήν πού όποδίδουν οΙ λαμπτήρες
πυρακτώσεως τής fδιας ήλε κτρικής Ισχύος. "Ετσι, χρησι μοποιούνται μέ μεγόλη οΙ­
κονομία γιό φωτισμό πολλών βιομ ηχανικών χώρων (χυτήρια, χαλυβου ργεία, λεβη­
τοστόσια, �ργοστόσια τσι μέντου, όρυχεία κλπ.) καθώς καί ύπόγειων σηρόγγων, �­
πε ιδή παρέχουν καί σαφή εrδωλα. Μ ετό τό σβήσιμό τους, ϋστερα όπό άναμμα, γιά
νό όνόψουν πόλι πρέπει νό περόσει λίγος χρόνος γιό νό κρυώσουν.
 165

ε) Oi λαμπτήρΕς φθορισμού όπαιτούν διόρθωση τού συντελεστή ίσχύος καί

προτασσόμενα έξαρτή ματα (έ κκινητής, κι βώτιο ζεύξεως) καί δίνουν φώς μέ διάφο­
ρα χρώ ματα (διάφορες χρωματικές θερμοκρασίες) όνάλογα μέ τή φθορίζουσα ού­
σία πού χρησι μοποιείται γιά έσωτερική έπίστρωση τών τοιχωμάτων τους. Τό ά­
να μμα καί ή σταθεροποίηση τής έκκενώσεως στούς λαμπτήρες αύτούς όπαιτούν,
άνάλογα μέ τόν τύπο τού λαμπτήρα, 1 wς λίγα δευτερόλεπτα. 01 λαμπτήρες φθορι­
σμού χρησι μοποιούνται σέ πολύ μεγάλη έ κταση γιά φωτισμό δλωv σχεδόν τών έ­
σωτερι κών χώρων.
Ό έκκινητής (στάρτε ρ) καί τό κι βώτιο ζεύξεως (μπάλλαστ), πού δπως γνωρίζομε
(παράγρ. 5.4), τοποθετούνται κοντά στούς λαμπτήρες φθορισμού, είτε στε ρεώ­
νονται σέ κοντινές έπιφάνε ιες είτε τοποθετούντα ι έπάνω σέ βάση, πού χρησι μεύει
καί γιά νά στε ρεώνονται τά δύο τμήματα τής λυχνιολαβής. Ή βάση αύτή, δταν χρη­
σι μοποιείται φωτιστικό σώμα, είναι ένσωματωμένη σέ αύτό. 01 όγωγοί τής τροφο­
-
δοτι κής γραμμής, μέ διατομή ίσοδύναμη χαλκού τουλάχιστον 1 , 5 m m 2 , όδηγούνται
άπό τό φωτιστικό σημείο (π.χ. ροζέπα όροφής) στούς κατάλληλους όκροδέκτες
τών προτασσόμενων έξαρτημάτων. Oi συνδετικοί όγωγοί μεταξύ τών προτασσό­
μενων έξαρτημάτων καί τής λυχνιολαβής έχουν ίσοδύνα μη χαλκού διατομή τουλά­
χιστον 1 , 5 m m 2 , άν δέ χρησι μοποιείται φωτιστικό σώμα καί τουλάχιστον 0, 7 5
m m 2 , ον χρησι μοποιείται φωτιστικό σώ μα έγκεκριμένης κατασκε υ ής.
Ό πίνακας 7 . 1 . 1 περιλαμβάνει τίς συνη θισμένες βλάβες τών λαμπτήρων φθορι­
σμού καί τόν τρόπο άντιμετωπίσεώς τους*.

@)
®
Σχ. 7.1ε.
α) Φορητό φωτιστικό σώμα γιό λαμmήρα πυρακτώσεως. β) Φορητό φωτιστικό σώμα γιό λαμmήρα
·

φθορισμού.

5) Ό τοπι κός φωτισμός έξυπηρετείται όπό φωτιστικό σώ ματα, πού τοποθε­

τούνται σέ κατάλληλο σημείο κοντό στίς θέσεις έργασίας. Στίς περισσότερες περι-

* Κατό τήν �γκατόσταση καί συντήρηση τών λαμmήρων φθορισμού, πρέπει νό προσέχαμε Ιδιαίτε­
ρα, γιατί σέ περίmωση τραυματισμού, δταν σπόσουν, εΤναι �πικίνδυνοι �ξαιτίας τών ούσιών μέ τίς ό­
ποίες ε!ναι γεμισμένοι καί �πιστρωμένοι στήν �σωτερική τους �πιφόνεια.
 ΠΙΝΑΚΑΣ 7. 1. 1
Συνηθισμlν'"ς βλάβ'"ς λαμπτήρων φθορισμού

Σύμmωμα Π ιθανή αΙτία 'Απαιτούμενη ένέργεια

1 ) Ό λαμmήρας όνάβει
μέ δυσκολία καί
ϋστερα όπό πολλές Άμεση όντικατάσταση τοϋ λαμmήρα
προσπάθειες όνάμ- (Στήν προκείμενη περίmωση, ι') φωτεινή
ματος όπόδοση τοϋ λαμmήρα έχει κατέβει πάρα
2) Τό έκπεμπόμενο Ό λαμmήρας έχει πολύ καί ό έκκινητής λόγω τής έπανειλημ-
φώς δέν εΤναι πλησιάσει στό τέλος μένης λειτουργίας του φθείρεται γρή-
σταθερό τής ζωής του γορα).
3) Τά δκρα τοϋ λαμmή-
ρα μαυρίζουν καί
συχνά σχηματίζεται
πρός τά ήλεκτρόδια
eνας σκοτεινός δα-
κτύλιος

Α) Σέ νέες έγκαταστάσεις:
α) κακή τοποθέτηση στή λυ- α) "Ελεγχος, μέ μικρή στροφή τοϋ λαμmή-
χνιολαβή ρα ('/4 τής στροφής)
β) Κακή συνδεσμολογία β) "Ελεγχος τοϋ κυκλώματος (πιστή έφαρ-
μογή τοϋ διαγράμματος συνδεσμολο-
γίας, πού ύπάρχει στό μπάλλαστ).
γ) 'Ακατάλληλο κιβώτιο ζεύ- γ) Χρησιμοποίηση τοϋ κατάλληλου κιβω-
ξεως (μπάλλαστ) τίου ζεύξεως.
δ) Έλαπωματικός λαμmήρας δ) "Ελεγχος τοϋ λαμmήρα σέ δλλο σημείο
τής έγκαταστάσεως καί, δν βρεθεί
4) Ό λαμmήρας δέν έλαπωματικός, όντικατάστασή του.
όνάβει ε) Έλαπωματικός έκκινητής ε) "Ελεγχος τοϋ έκκινητή σέ δλλο σημείο
τής έγκαταστάσεως καί, δν πρέπει, όντι-
κατάσταση. ("Αν τά ήλεκτρόδια τοϋ λαμ-
mήρα πυρακτώνονται, τό σφάλμα εΤναι
aτόν έκκινητή). Παράλειψη όντικατα-
στάσεως τοϋ έκκινητή έχει ώς όποτέλε-
σμα τή γρήγορη φθορά τοϋ λαμmήρα
καί τοϋ κιβωτίου ζεύξεως.
Β) Σέ λειτουργούσες έγκατα-
στάσεις:
α) Κακή λειτουργία έκκινητή α) βλέπε 4(ε) πιό πάνω
β) Θ ραύση τών ήλεκτροδίων β) βλέπε 4(δ) πιό πάνω
τοϋ λαμmήρα.
γ) Διακοπή τοϋ κυκλώματος. γ) "Ελεγχος τής συνέχειας τοϋ κυκλώματος
καί ένδεχομένως όποκατάστασή του.

Α) Σέ νέες έγκαταστάσεις:
[ βλέπε 4(α) Uις (ε)] . βλέπε 4(α) Uις (ε).
Β ) Σέ λειτουργούσες έγκατα-
στάσεις:
α) Ό λαμmήρας έχει πλησιάσει α) 'Αντικατάσταση τοϋ λαμmήρα (παρά-
5) Ό λαμmήρας όνάβει στό τέλος τής ζωής του λειψη όντικαταστάσεως έχει ώς όπο-
καί σβήνει συνεχώς (μαύρισμα τών δκρων τοϋ τέλεσμα τή γρήγορη φθορά τοϋ έκκι-
λαμmήρα). νητή καί τοϋ κιβωτίου ζεύξεως.
β) Φ θαρμένος έκκινητής. β) 'Αντικατάσταση τοϋ έκκινητή.
γ) Κακή έπαφή στή λυχνιο- γ) "Ελεγχος τών έπαφών καί ένδεχομέ-
λαβή, aτόν έκκινητή ι'\ νως όποκστάστασή τους.
στό μπάλλαστ.
δ) 'Ανεπαρκής τάση τραφοδο- δ) "Ελεγχος τής τάσεως.
τήσεως .
 167
-

I Σύμmωμα Π ιθανή αΙτία 'Απαιτούμενη �νέργεια

6) Ή φωτεινή στήλη Κατασκευαστική ότέλε ια σέ "Αναμμα καί σβήσιμο τού λαμmήρα

φαίνεται σάν νά με- καινούργιους λαμmήρες. πολλές φορές. Αύτά συνήθως όρκεί γιά
τατοπίζεται μέσα νά έξαλειφθεί τό φαινόμενο, διαφορε-
ατό λαμmήρα συ- τικά όντικατάσταση τού λαμmήρα.
νήθως μέ σπειpο-
ειδή κίνηση

πτώσεις, τά φωτιστικά σώματα τοϋ τοπι κοϋ φωτισμοϋ (σχ. 7 . 1 ε) εiναι φορητά
(πορτατίφ) καί τροφοδοτούνται άπό ρευματοδότες. Αύτό δίνει τή δυνατότητα νά
μετατοπίζεται τό φωτιστικό σώμα έτσι, ώστε ή δέσμη τοϋ παραγόμενου φωτός νά
κατευθύνεται άκριβώς πρός τήν έπιθυμητή κάθε φορά θέση έργασίας, ή, γενικά,
πρός τό ση μείο πού θέλομε νά φωτισθεί (π.χ. φωτισμός προθηκών καταστη μάτων,
·

δπου τοποθετούνται όρκετοί ρευ ματοδότες).

7.2 Φωτισμός έξωτερικών χώρων.

Ό φωτισμός τών έξωτερικών χώρων μ ιδς Ε . Η . Ε. έπιτυγχάνεται μέ κατάλληλα

φωτιστικά σώματα, συνήθως μέ άμεσου φωτισμοϋ (σπανιότερα κυ ρίως άμεσου ιϊ
όμοιόμορφου φωτισμοϋ), πού τοποθετούνται σέ στύλους, κρε μ ιώνται όπό χαλυ­
βδοσύρματα όναρτήσεως ιϊ στερεώνονται σέ όποιαδήποτε δομική κατασκε υή.
Ό φωτισμός όρισμένων έξωτερι κών χώρων τών Ε . Η . Ε. γίνεται μέ προβολείς,
πού τοποθετούνται μέ κατάλληλο τρόπο (π.χ. φωτισμός προσόψεων κτηρίων, έπι­
γραφών, έξωτερι κών όθλητικών χώρων).
Άπό τίς διάφορες πηγές, πού όναφέραμε στήν παράγραφο 7 . 1 (4) γιά τό φωτι­
σμό τών έξωτερι κών χώρων, χρησι μοποιούνται :
α) Oi λαμπτfιρες πυρακτώσεως, σ έ δλες τίς περιπτώσε ις.
β) Oi λαμπτfιρες ότμών ύδραργύρου, ατό φωτισμό περιβόλων γενικά (συνι­
στώνται ίδιαίτερα γιά φωτισμό κήπων, έπειδή προσδίδουν ζωηρό πράσινο χρώμα
ατά φυλλώματα), δταν δέν ύπάρχουν όπαιτήσε ις πιστfις άποδόσεως χρωμάτων.
Έπίσης, ατό φωτισμό προσόψεων κτηρίων, όγαλμάτων, άθλητικών γηπέδων κλπ.
γ) Οί λαμπτfιρες μικτοϋ φωτισμοϋ, ατό φωτισμό περι βόλων.
δ) Oi λαμπτfιρες ότμών νατρίου, σέ δλοί.ις τούς έξωτερικούς χώρους, δπου γίνε­
ται διακίνηση ύλι κών ( μεταφορά καί όποθήκευση έ μπορευ μάτων κλπ. ) καί γιά έξω­
τερι κό φωτισμό κτηρίων, χώρων σταθμεύσεως κλπ.
ε) Oi λαμπτfιρες φθορισμοϋ, σέ δλες τίς πε ριπτώσε ις.
στ) Oi είδικοί λαμπτfιρες (λαμπτfιρες ότμών ύδραργύρου καί λαμπτfιρες φθορι­
σμού μέ μαϋρο γυάλινο περίβλημα, πού έ κπέμπουν όόρατη ύπε ριώδη άκτινοβο­
λία), ατό φωτισμό διαφημιστικών πινάκων (πανώ) όπό φθορίζοντα ύλικά καί γενικά
ατή δημιουργία φωτιστικών έντυπώσεων (φωτιστικών έφφέ ).
Έ κτός δμως όπό τίς πηγές φωτισμοϋ, πού όναφέραμε, γιά έξωτε ρι κό φωτισμό
χρησιμοποιούνται καί oi φωτιστικοί σωλfινες ύψηλfις τάσεως, oi γνωστοί σωλήνι:ς
νiον. Oi σωλfινες αύτοί, πού χρησιμοποιούνται κυρίως γιά διαφημιστικούς σκο­
πούς (φωτεινές έπιγραφές), έχουν συνήθως διάμετρο 1 0 mm ώς 2 5 mm καί μfι-
168

κος 1 ως 5 m. Πε ριέχουν ε ύγενές άέριο, δπως εΤναι τό <lVEOVJJ (στό όποίο όφείλε­
ται καί ή όνομασία τους), τό άργόν, τό �λιον, � άτμούς ύδραργύρου � μίγματό τους,
μέ πίεση λίγων χιλιοστών ύδραργυρικής στήλης. Τό χρώμα τοϋ φωτός πού �κπέμ­
πεται �ξαρτάται άπό τό εΤδος τοϋ άερίου πού περιέχεται (τό νέον δίνει κόκκινο
χρώμα, τό άζωτο χρυσοκίτρινο, τό μίγμα νέον - άτμοί ύδραργύρου κυανό, τό �λιον
άνοι κτό ρόζ κ.ο.κ.) άπό τό χρώμα τών γυόλινων περιβλημότων τών σωλήνων (π.χ.
ή κίτρινη �πίχρι ση μετατρέπε ι τό κυανό φώς πού �κπέ μπεται σέ πρόσινο) καί άπό
τήν πιθανή �πικόλυψη τών �πιφανειών μέ λεπτό στρώ ματα φθοριζουσών ούσιών
(ή προσθήκη τών ούσιών αύτών δημιουργεί διόφορους χρωματισμούς).
Γιό τή λειτου ργία τών σωλήνων νέον άπαιτείται ύψηλή τόση 3 ως 1 5 kV, πού
παρέχετα ι άπό μετασχηματιστή. Άπαιτοϋν άκόμα διόρθωση τοϋ συντελεστή Ι­
σχύος καί προτασσόμενα έξαρτή ματα ι'\ ε ίδικούς μετασχηματιστές (βλ. Κεφόλαιο
1 2 ) . Οί χρησι μοποι ού μενοι όγωγοί στίς έγκαταστόσε ις τών σωλήνων αύτών είναι
οί άγωγοί NYL ι'\ NYLRZY.
Τέλος, γιό φωτισμό μεγόλων �ξωτερι κών �πιφανειών, χρησιμοποιούνται προ­
βολείς μέ λαμπτήρες άπό γυαλί χαλαζία γεμότους μέ άέριο ((ξiνον» μέ ύψηλή πίεση

Σχ. 7.2.

(σχ. 7 . 2 ) . Τό μ ή κος τών λαμπτήρων αύτών φθόνει τό 1 , 5 m περίπου καί ή όπορρο­

φού μενη ήλε κτρική ίσχύς είναι ίση μέ 6 ως 20 kW. Γιό τό όνα μμό τους όπαιτείται
είδική προτασσόμενη συσκε υή, πού περιλαμβόνει καί μετασχηματιστές.
01 λαμπτήρες ((ξiνονJJ έ κπέμπουν λε υκό φώς, πού μοιόζει μέ τό φώς τιϊς ήμέ­
ρας, καί όποδίδει μέ μεγόλη πιστότητα τό χρώματα τών άντι κει μένων.

7.3 'Ερωτήσεις.
1. Άπό τί όποτελείται μιά έγκατάσταση φωτισμού;
2. τί εΤναι τά φωτιστικά σώματα καί γιατί χρησιμοποιούνται;
3. Ποιά εΤναι τά είδη φωτισμού τών έσωτερικών χώρων;
4. Μόνο τοπικός φωτισμός χρησιμοποιείται γιά φωτισμό έ σωτερικών χώρων;
5. Ποιές εΤναι οΙ βασικές κατηγορίες τού γενικού φωτισμού καί σέ ποιές περιmώσεις χρησιμοποιεί­
ται κάθε μία όπό αύτές;
6. Πού χρησι μοποιείται κάθε πηγή φωτισμού γιά φωτισμό τών έσωτερικών χώρων;
7. Πού χρησι μοποιείται κάθε πηγή φωτισμού γιά φωτισμό τών έξωτερικών χώρων;
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο Γ ΔΟΟ

Ε Γ ΚΑΤΑΠΑΣΕΙΣ ΛΟ Ι Π Ω Ν ΣΥΣ Κ ΕΥΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ

8.1 Έγκατάσταση συσκευών οίκιακής καί άνάλογης χρήσεως.

1 ) Στίς Ε. Η. Ε. κατοι κιών πε ριλαμ βάνεται όλόκληρη σειρά όπό ήλε κτρικές συ­
σκε υές καταναλώσεως, τίς όποίες όναφέ ρα με στήν παράγραφο 5.4.
Οί συσκευές αύτές προορίζονται γιά νά κάνουν δλες σχεδόν τίς έργασίες, πού
άπαιτοϊίνται όπό τή σύγχρονη οίκοκυρι κή. "Ετσι στήν κουζίνα κάθε κατοικίας τοπο­
θετείτα ι €να ήλε κτρικό μαγει ρείο, πού συνδέεται μέ τή σταθερή ήλε κτρική έγκατά­
σταση δπως πε ριγράφεται στήν παράγραφο 6.3, ενα ήλεκτρι κό ψυγείο, πού συν­
δέεται μέσω ρευ ματολήmη σέ ρευ ματοδότη, ενας ήλεκτρικός έξαε ριστήρας ιϊ ό­
πορροφητήρας γιά τήν όπαγωγή τών ότμών, πού δημιουργούνται κατά τό μαγείρε­
μα, καί ίσως ενας μ ι κρός ήλεκτρι κός θερμοσίφωνας*, πού συνδέονται μόνιμα μέ
σταθερές ήλεκτρικές γρα μ μές. Στήν κουζίνα πρέπει νά ύπάρχουν πολλοί ρευ ματο­
δότες γιά νά συνδέονται μέ αύτούς πολλές μ ι κρές οίκιακές συσκευές καταναλώ­
σεως (ήλεκτρι κή ψηστιέρα, όνα μ ι κτήρας ( μ ίξερ), βραστήρας νεροϊί κλπ. ) . Στήν κου­
ζίνα ιϊ ατό όφφίς προβλέπεται όκόμα ρευ ματοδότης γιά νά τροφοδοτεί ήλε κτρικό
σίδερο σιδερώ ματος ιϊ σιδε ρωτήριο.
Στό δω μάτιο λουτρού τοποθετείται ό ήλεκτρικός θερμοσίφωνας (παράγρ. 6.3)
καί τό ήλεκτρι κό πλυντήριο ιϊ καί στεγνωτήριο, πού συνδέοντα ι, συνήθως, μέσω
ρε υ ματοδότη μέ ε ίδικά τοποθετη μένη σταθερή ήλε κτρική γραμμή.
Στούς όλλους χώρους τών κατοι κιών προβλέπεται ό ρκετός άριθμός ρευ ματοδο­
τών γιά νά συνδέονται όλλες φορητές συσκευές καταναλώσεως (ήλε κτρι κή σκού­
πα, παρκετέζα, θερμάστρες, προβολείς διαφανειών (σλάϊντς) ιϊ κινη ματογραφι κοί
προβολείς, ραδιοφωνι κοί καί τηλεοmικοί δέ κτες κλπ.), ώς καί είδικές σταθερές
γραμμές γιά τή μόν ι μ η σύνδεση μέ αύτές ήλεκτρικών θερμαντικών σωμάτων όπο­
θηκεύσεως θερμότητας (θερμοπομποί συσσωρεύσεως θερμότητας, πού λειτουρ­
γούν μέ φθηνό νυκτερινό τιμολόγιο ήλεκτρικιϊς ένέργειας) καί μονάδων κλιματι­
σμού.
2) Στίς Ε . Η . Ε . καταστη μάτων, γραφείων καί έπιχε ιρήσεων παροχιϊς ύπηρεσιών
χρησι μοποιείται ποι κιλία ήλε κτρι κών συσκευ ών, δπως ήλεκτρικές γραφομηχανές,

* "Αν ή όπόσταση τfiς κουζίνας όπό τό δωμάτιο λουτροϋ, δπου εΤναι τοποθετημένος ό ήλεκτρικός
θερμοσίφωνας, εΤναι μεγαλύτερη όπό 1 Om εiναι όντιοικονομικό (λόγω τών θερμικών όπωλειών όπό
τίς μεγάλου μήκους σωληνώσεις) ό θερμοσίφωνας τοϋ λουτροϋ νά καλύmει καί τίς όνάγκες σέ θερ­
μό νερό τfiς κουζίνας. Γι' αύτό προτιμάται νά τοποθετείται καί δεύτερος (μικρός) θερμοσίφωνας στό
μαγειρείο.
170

ύπολογιστικές μηχανές, έπαγγελματικές οΙκιακές συσκευές (σέ έστιατότια, ξενοδο­

χεία), ήλεκτρικοί ψύκτες νερού, στεγνωτfiρες χεριών καί συσκευές γιά τή φροντί­
δα τών μαλλιών καί τού σώματος (κομμωτήρια, Ινστιτούτα αίσθητικfiς).

8.2 Τοποθέτηση θερμικών συσκευών σέ βιοτεχνίες. άyροκτήματα κλπ.

'Όπως εΤναι γνωστό, ή θερμότητα, πού παράγεται μέ τόν ήλεκτρισμό καί πού
μπορούμε μέ ό κρίβεια καί ε ϋ κολα νά ρυθμίζαμε καί νά έλέγχομε, δέν συνοδεύεται
άπό φλόγα καί καυσαέρια. ΕΤναι χημ ι κά ούδέτερη καί μπορεί νά όναπτυχθεί άκόμα
καί στό έσωτερικό τού ίδιου τού πρός θέρμανση σώματος, τό όποίο, δν έχει μόνω­
ση, μπορεί νά λάβει πολύ ύψηλή θερμοκρασία.
Τό πλεονέκτημα τfiς μετατροπfiς τfiς ήλεκτρικfiς ένέργειας σέ θερμότητα δι­
καιολογεί τίς δπε ι ρες καί όξιόλογες έφαρμογές της τόσο στή βιομ ηχανία δσο καί
στή βιοτεχνία. Στή βιομηχανία, οΙ βασικές ήλεκτροθερμ ι κές συσκε υές εΤναι οί ή­
λεκτρικοί κλίβανοι (φούρνοι) καί οΙ συσκευές ήλεκτροσυγκολλήσεως. Έδώ θά πε­
ριγράψομε, πώς τοποθετούνται ήλεκτροθερμικές συσκευές σέ βιοτεχνίες, άγρα­
κτήματα, Ιατρεία κλπ.

α) "ΑρτοποιΕία.
Στά άτροποιεία τοποθετούνται κυρίως ήλεκτρικοί κλίβανοι δμεσης θερμάνσεως
η συσσωρεύσεως θερμότητας (μέ φθηνό νυκτερινό τιμολόγιο ήλεκτρικfiς ένέρ­
γε ιας). ΟΙ κλίβανοι αύτοί λειτουργούν μέ θερμαντικές άντιστάσε ις καί συνδέονται
μόνι μα μέ τή σταθερή ήλεκτρική έγκατάσταση πού τροφοδοτείται άπό τριφασική,
συνήθως, γραμμή.
ΟΙ κλίβανοι τών άρτοποιείων εΤναι διάφορων είδών, όνάλογα μέ τόν προορισμό
τους (κλίβανοι παρασκευfiς ψωμιού, κλίβανοι παξι μαδιών, κλίβανοι μπισκότων
κλπ. ) καί όπορροφούν διάφορες Ισχύς (όπό 1 1 wς 50 kW η καί περισσότερα) καί
όποτελούνται όπό eνα η περισσότερα διαμερίσματα κατά όρόφους.

β) "ΑλλαντοποιΕία.
Στά όλλαντοποιεία τοποθετούνται ήλεκτρικοί κλίβανοι καί χύτρες. 'Ανάλογα μέ
τό μέγεθός τους, οΙ συσκε υές αύτές έχουν Ισχύ όπό 3 wς 40 kW η καί μεγαλύτε­
ρη. Συνδέονται μέ τίς γραμμές τfiς σταθερfiς ήλεκτρικfiς έγκαταστάσεως μέσω
ρευ ματοληπτών - ρευματοδοτών (συσκευές μικρfiς Ισχύος) η μέ μόνι μη σύνδεση.
Οί κλίβανοι όποτελούνται όπό eνα η περισσότερα διαμερίσματα κατά όρόφους καί
οΙ χύτρες εΤναι σφαιρικές, σταθερές η όνατρεπόμενες, η κυβικές*.

γ) ΒιοτΕχνίΕς ξύλου.
Στίς βιοτεχνίες ξύλου (κατασκευ ή φύλλων κόντρα - πλακέ, φύλλων συνθετικού
ξύλου, ξυλίνων διακοσμήσεων, έπίπλων, ξύλινων κιβωτίων συσκευασίας, ξύλινων
όντι κει μένων γενικώς) ή έγκατάσταση ήλεκτροθερμ ικών συσκε υών περιλαμ βάνε ι :
- ' Η λεκτρικούς κλιβάνους γιά τήν ξήρανση τού ξύλου. Αύτοί λειτουργούν μέ

• Χρησιμοποιο ύ νται έπίσης δοχεία, πού θερμαίνοντα ι μέ νερό, μέσα στό όποίο εΤναι βυθισμένες ή­
λεκτρικές θερμαντικές όντιστάσεις (μπαίν - μαρί).
 171

θερμό άέρα πού θερμαίνεται μέ θερμαντι κές άντιστάσεις η μέ ήλεκτρικά θερμαι­

νόμενο νερό. Οί κλίβανοι αύτοί συνδέονται μέ τήν σταθερή ήλεκτρική έγκατάστα­
ση.
- Διατάξεις λαμmήρων ύπέ ρυθρης άκτινοβολίας γιά τήν ξήρανση λεmών ξύλι­
νων φύλλων καί πλακών η πριονιδιού ( καθώς καί γιά τήν ξήρανση βαφών καί βερ­
ν ι κιών). ( Οί χρησιμοποιού μενοι λαμmfιρες Ισχύος π. χ. 2 5 0 W μπορεί σέ όρισμένες
περιmώσε ις νά εiναι έ κατοντάδες).
- Π ιεστήρια μέ θερμαινόμενες πλάκες η θερμαντικά τραπέζια γιά νά σκληρύνε­
ται ή κόλλα, πού τοποθετείται άνάμεσα στά μέ πίεση συγκολλού μενα ξύλινα τεμά­
χια μέ θερμότητα. Οί πλάκες αύτές θερμαίνονται μέ ήλεκτρικές θερμαντι κές άντι­
στάσε ις καί άνάλογα μέ τό μέγεθός τους άπορροφούν άπό 1 ώς λίγα kW καί συν­
δέονται μέσω ρευ ματολήmη η μόνι μα (τά μεγάλα μεγέθη) μέ τίς σταθερές γραμ­
μές.
- Συσκε υές παραγωγfις ρεύματος ύψηλfις συχνότητας γιά τήν ήλεκτρική θέρ­
μανση ξύλινων τε μαχίων, πού πρόκειται νά συγκολληθούν (άπορροφού μενη ί­
σχύς 1 0 kW μέ συχνότητα άπό 5 Mc καί πάνω) .
- Φορητά σίδερα, πού θερμαίνονται μέ άντιστάσεις καί πιστολέτα ύφίσυχνων
ρε υμάτων γιά ξύλινες έπενδύσεις (έπι κόλληση ξύλινου φύλλου έπάνω σέ άλλο ξύ­
λο μεγαλύτερου πάχους), τροφοδοτούνται μέσω ρευ ματολήmη.
- Δοχεία διπλού τοιχώματος γιά τή θέρμανση κόλλας (ζωικές κόλλες κλπ. ) μέ
νερό, πού πε ριέχεται μεταξύ τών δύο τοιχωμάτων καί θερμαίνεται μέ ήλεκτρικές
άντιστάσεις (μπαίν - μαρί). Ή τροφοδότηση γίνεται συνήθως μέσω ρευ ματολή­
mη.
- Συσκε υές ήλε κτροσυγκολλήσεως τών πριονολεπίδων, πού τροφοδοτούνται
μέσω ρε υματοληmών.

δ) ΒιβλιοδΕτΕία - ΧαρτοκυτιοποιΕία - Βιο ΤΕ)(VίΕς δΕρμάτινων Είδών.

Στίς βιοτεχνίες αύτές οί ήλεκτροθερμικές συσκευές, πού χρησι μοποιούνται εiναι
γενικά μικρfις άπορροφούμενης ίσχύος καί τροφοδοτούνται άπό ρε υματοδότες (σί­
δερα πού θερμαίνονται μέ άντιστάσεις σέ διάφορες μορφές γιά κολλήσεις καί
σφραγίσε ις, δοχεία θερμάνσεως κόλλας, συσκευές μαρκαρίσματος έν θερμώ
κλπ.).

Ε) ΡαφΕία.
Στά ραφεία χρησιμοποιούνται κυρίως σίδερα σιδερώματος διάφορων μορφών
(σίδερα κοινά, σίδερα κολλαρίσματος διάφορων σχημάτων, σίδερα μέ παραγωγή
άτμοϋ) καί σιδερωτήρια, πού τροφοδοτούνται άπό ρευματοδότες.

στ) Έργαστήρια ΕπιμΕταλλώσΕων.

Στά έ ργαστήρια έπιμεταλλώσεων οΙ ήλεκτροθερμικές έφαρμογές περιλαμβά­
νουν θέρμανση τών ήλεκτρολυτικών λουτρών μέ θερμαντικές άντιστάσεις, θέρ­
μανση τών διαλυτι κών, θέρμανση τfις κόλλας έπικολλήσεως τών άποξεστικών έ­
πάνω στούς δίσκους λε ιάνσεως, θέρμανση τών δοχείων γιά έπικασσιτέρωση έν
θερμώ μι κρών έξαρτημάτων καί τών δοχείων γιά ξήρανση μι κρών μεταλλικών άν-
172

τι κε ιμένων. ' Ι:Ξ κτός όπό τίς συσκευές θε ρμάνσεως κυ ρίως τών διαλυτικών οί πε­
ρισσότε ρες όπό τ;� ύπόλοιπες συσκε υές τροφο: ')ΤΟύνται όπό ρευματοδότες.

ζ) Έργαστήρια κΕραμικής καί iπισμαλτώσΕως.

Στά έργαστήρια αύτά τοποθετούνται διάφοροι κλίβανοι δπως γιά ξήρανση τών
κατασκευαζόμενων προϊόντων, γιά ξήρανση τού βερνικιού καί τού έ μαγιέ, γιά ψή­
σιμο τής πορσελάνης, γιά δημιουργία διακοσμήσεων έπάνω σέ όντι κείμενα όπό
κερα μ ι κό ή δλλο ύλι κό. Π ολλοί όπό τούς κλιβάνους αύτούς πού συνδέονται μόνι μα
μέ τίς σταθερές γραμμές όπορροφούν Ισχύ όρκετών kW.

η) "Α γροκτήματα.
01 ήλεκτροθερμικές συσκε υές, πού τοποθετούνται σέ μία όγροτική έ κμετάλ­
λε υση, καλύπτουν εύρύ πεδίο έφαρμογών. Έτσι, γιά τήν πτηνοτροφία τοποθε­
τούνται έ κκολαπτήρια μέ όπορροφούμενη Ισχύ λίγων kW, καί συσκευές έ κτροφής
νεοσσών μ ι κρής Ισχύος. πού θερμαίνονται μέ όντιστάσε ις ή μέ ύπέρυθμη ό κτινο­
βολία.
Στή τή φυτοκομία, γιά κάθε τύπου θερμοκήπια (σέρρες) γίνονται έγκαταστάσε ις
ήλεκτρικής θερμάνσεως τού έδάφους μέ εΙδικά θερμαντικά καλώδια, ήλεκτρικής
θερμάνσεως τού όέρα μέ όντιστάσε ις ή μέ ύπέρυθρη ό κτινοβολία καί χρησι μο­
ποιούνται ήλεκτροθερ μ ι κές συσκε υές όπολυμάνσεως τού έδάφους.
Γιά τήν κτηνοτροφία, έγκαθίσταντα ι ήλεκτροθερμικές συσκευές γιά παρασκε υή
τής τροφής τών χοίρων, μέ όπορροφού μενη Ισχύ όπό 1 . 5 wς 3 kW στίς συνηθι­
σμένες πε ριπτώσεις.
Γιά τή γαλακτοκομία, τοποθετούνται συσκε υές παστεριώσεως.
Γιά τήν ξήρανση φρούτων, λαχανι κών καί χόρτων, τοποθετούνται ήλεκτροθερ­
μαινόμενα ξη ραντήρια (μέ θερμαντι κές όντιστάσε ις ή μέ ύπέρυθρη ό κτινοβολία ),
όρισμένα όπό τά όποία όπορροφούν μεγάλη Ισχύ (συσκευές όφυδατώσεως).

θ) Ίατρικiς συσκΕυiς.
01 Ιατρι κές ήλεκτροθε ρμικές συσκε υές πε ριλαμβάνουν:
- Συσκευές ύπέ ρυθρης όκτινοβολίας γιά θε ρμοθε ραπεία. Αύτές τροφοδοτούν-
ται όπό ρευματοδότες.
- Συσκευές ύψίσυχνων ρευμάτων γιά ήλε κτροθεραπεία (διαθερμίες).
- Συσκευές καυτηριάσεως.
- Θαλάμους όποστε ι ρώσεως.
- Κλι βάνους γιά διάφορες χρήσε ις κλπ. Οί ήλεκτροθερμικές αύτές συσκευές εί-
ναι γενικά μ ι κρής όπορροφού μενης Ισχύος.

8.3 Έγκατόσταση μηχανών καί συσκευών μέ κινητήρα σέ βιοτεχνίες. όγροκτήμα­

τα κλπ.

Τά είδη τών μ ηχανών καί συσκε υών μέ κινητήρα, πού τοποθετούνται στίς διά­
Φορες βιοτεχνι κές, όγροτι κές καί λοιπές έ κμεταλλε ύσεις, είνα ι κατά κατηγορίες τά
έ ξή ς:
 173

α) ΆρτοποιΕία - ΆλλαντοποιΕία.
Οί μαλακτή ρες τής ζύμης καί τού κρεατοπολτού καί οΙ άλεστι κές κρεατομηχα­
νές.

β) ΒιοτΕχνίΕς ξύλου.
Σειρά ξυλουργικών μηχανών, πού κινούνται άπό ήλεκτροκινητήρες. ' Εγκαθί­
σταντα ι, δπως εϊπαμε, στήν παράγραφο 6.3. Ή μετάδοση τής κινήσεως πρός τίς κι­
νητήριες μηχανές γίνετα ι, συνήθως, μέ τραπε ζοειδείς ίμάντες.
Oi μ ηχανές αύτές είναι :
- Π ριονιστικές μηχανές.
- ' Ε ργαλε ιομ ηχανές (πρόσδοση μορφών καί διαστάσεων).
- Μ η χανές συναρμολογήσεως (πιεστήρια, διατάξε ις συσφίγξεως μέ πιεσμένο
άέρα, μηχανές καρφώματος, κοχλι ώσεως κλπ) .
- Συσκευές βαφής μέ έ κτόξευση.
Μ εταφορικές καί άνυψωτικές μηχανές.
- Σύστημα άναρροφήσεως τών πριονιδιών.

γ) ΒιβλιοδΕτΕία - ΧαρτοκυτιοποιΕία - ΒιοτΕχνίΕς δΕρμάτινων Είδών.

Μ ηχανικά ψαλίδια, συνδετικές μηχανές καί συσκε υές βαφής μέ έ κτόξε υση.

δ) ΡαφΕία.
' Η λεκτρικά ψαλίδια καί ραmομηχανές.

Ε) Έργαστήρια iπιμι:ταλλώσΕων.
Συσκευές μέ κινητήρα καί μηχανές γιά τίς παρακάτω χρήσεις:
- Έκχόνδρυνση καί λείανση.
- 'Ανα ρρόφηση τής σιδηρόσκονης, πού παράγεται κατά τή λείανση μέ τοΠι κούς
άναρροφητήρες (έπάνω άπό κάθε θέση λε ιαντι κής μηχανής) ιϊ μέ κεντρι κό σύστη­
μα άναρροφήσεως.
- Π αραγωγή συνεχούς ρεύματος γιά τίς άνάγκες τής ήλε κτρολύσεως μέ ήλε­
κτροπαραγωγό ζεύγος κινητήρα Ε . Ρ. - γεννήτριας Σ. Ρ*.
- "Αναρρόφηση τών παραγόμενων άερίων καί άτμών, μέ τοπικούς άπορροφη­
τήρες, τοποθετη μένους έπάνω άπό τά ήλε κτρολυτικά λουτρά.
- 'Ανάδε υση τών λουτρών.
- Μ εταφορά τών μεταλλικών άντι κει μένων.

στ) Έργαστήρια κΕραμικής καί iπισμαλ τώσΕων.

- Μ ηχανές κατάλληλες γιά νά μαλάξουν τά ύλικά καί μηχανές γιά νά δίνουν τή
μορφή στά κατασκε υα ζόμενα άντι κείμενα.

* " Αντί γιά ήλεκτροπαρα γ ωγό ζεϋ γος, χρησιμοποιούνται συχνά καί συ γ κροτήματα όνορθωτών γ ιά τήν
παρα γωγ ή το ϋ συνεχοϋς ρεύ ματος.
174

ζ) Ά γροκτήματα.
- Σε ι ρά όπό μ ηχανές καί συσκε υές μέ κινητήρα. "Ετσι συναντοϋμε:
- Ήλε κτραντλίες γιά τήν άντληση νε ροϋ.
- Ριζοκόmες (συχνά σέ συνδυασμώ μέ όπολασπωτές) γιά τήν παρασκε υή τής
τροφής τών ζώων μέ όπορροφού μενη Ισχύ όπό 1 ι.ϊις 3 ϊππους.
- Θραυστήρες καί μ ύλοι κόκκων, Ισχύος όπό 2 ι.ϊις 3 kW, χορτοκόmες, χορτο­
θρύmες μέ διάταξη μεταφοράς σέ σιλό, όναμικτήρες κλπ., γιά τήν παρασκε υή τών
ζωοτροφών.
- Μεταφορικά καί όνυψωτικά μηχανήματα.
- Συσκευές όμέλγματος (όρμέγματος) φορητές καί κεντρικά συστήματα όμέλγ-
ματος τοποθετημένα μόνιμα, όντλίες γάλακτος καί μ ηχανήματα βουτυ ροποιίας.
- Μηχανή ματα μ ικροϋ μηχανουργείου (πριόνι, δράπανο, συσκε υή ήλεκτροσυγ­
κολλήσεως, τροχοί λειάνσεως κλπ.) .
- Κουρε υτικές μηχανές μικρής Ισχύος.
- Π ιεστή ρια διάφορων εΙδών, όντλίες, κληματοθρύmες καί μηχανές έ μ βολια-
σμοϋ γιά τίς όμπελουργικές καί οΙνοποι ητικές έργασίες, μέ ήλεκτροκινητήρα Ι­
σχύος μέχρι 8 ϊππους ή καί μεγαλύτερης.
- 'Αλωνιστι κές μ ηχανές καί άλλες μηχανές έπεξεργασίας τών δημ ητριακών μέ
όπορροφού μενη Ισχύ 1 ι.ϊις 2 ϊππους, σέ όρισμένες περιmώσε ις μέχρι καί 8 ίππους.
- Διατάξει ς ξηράνσεως τοϋ σίτου μέ διοχέτε υση θερμοϋ όέρα, μέ κινητήρα Ι-
σχύος 5 ι.ϊις 6 ϊππους.
- Μ ηχανές μαδήματος πουλε ρι κών μι κρής, σχετικά Ισχύος.
- 'Αντλίες όποχετε ύσεως, Ισχύος 2 ίππων.
- Ψ υγεία καί ψυκτι κές διατάξε ις τόσο γιά τή γαλακτοκομία, τυροκομία καί οΙνο-
ποιία δσο καί γιά τή συντήρηση τών κρεάτων, αύγών, φρούτων, λαχανικών καί χυ­
μών.

ζ) "/ατρικtς συσκΕυΕς.
'Οδοντιατρικά μηχανή ματα, μηχανικά κρεβάτια καί μ ηχανήματα όκτινογραφι κών
έργαστηρίων, χε ι ρουργείων, θε ραπε υτηρίων όκτινοβολίας, όρθοπεδικών θερα­
πευτηρίων κλπ.

8.4 "Ερωτήσεις.
1. Ποιές συσκευές έγκαθίστανται στίς κατοικίες;
2. Ποιές εΤναι οΙ ι')λεκτροθερμικές καί οΙ συσκευές μέ κινητήρα τών όρτοποιείων καί όλλαντοποιείων;
3. Ποιές εΤναι οΙ ι')λεκτροθερμικές συσκευές τών βιοτεχνιών ξύλου;
4. Ποιές εΤναι οΙ συσκευές μέ κινητήρα καί ποιές οΙ ι'ιλεκτροθερμικές συσκευές καταναλώσεως πού
τοποθετούνται στό ραφεία;
5. Ποιές μηχανές τοποθετούνται στό έργαστήρια έπιμεταλλώσεων;
6. Ποιές συσκευές καταναλώσεως (ι')λεκτροθερμικές καί μέ κινητήρα) συναντούμε στό όγροκτήματα;
7 . Ποιές εΤναι ol Ιατρικές συσκευές καταναλώσεως ( ι')λεκτροθερμικές καί μέ κινητήρα;)
 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε Ν ΑΤΟ

Ε Γ ΚΑΤΑΠΑΣ Ε Ι Σ ΕΞΥΠ Η Ρ ΕτΗ ΣΕΩΣ ΚΤΗ Ρ Ι Ω Ν

9. 1 "Ηλεκτρική �γκατόσταση κεντρικής θερμόνσεως καf κλιματισμού.

1) Μή ήλ�κτρική θipμανση.

Ή πιό συνηθισμένη θέρμανση κτηρίων χωρίς ήλεκτρισμό εΤναι, δπως εΤναι

γνωστό, ή κεντρική θέρμανση μέ νερό, πού θερμαίνεται μέ καύση πετρελαίου. Ό
έλεγχος καί ή ρύθμιση τής θερμάνσεως τοϋ νεροϋ γίνεται βασικά μέ τή ρύθμι ση
τής λειτουργίας τοϋ ήλεκτροκίνητου καυστήρα. Ή ήλεκτρική έγκατάσταση όποτε­
λείται άπό μιά μονοφασική, συνήθως, γραμμή, πού όναχωρεί όπό τόν πίνακα δια­
νομ ής καί καταλήγε ι σέ �να διακόπτη (π.χ. μαχα ιρωτό βιομηχανικού τύπου). Άπό
τό δ ι ακόπτη αύτό όναχωροϋν δύο γραμμές*, ή μία καταλήγε ι στήν ήλεκτροκίνητη
άντλία νεροϋ (κυκλοφορητή) καί ή άλλη πηγαίνει πρός τόν καυ στήρα πετρελαίου.
Ή γραμμή πού πηγαίνει πρός τόν καυστήρα διακλαδίζεται πρός τό θ�pμοστάτη
χώρου, τόν ύδpοστάτη (όκουαστάτη) καί τόν πυροστάτη, πού συνδέονται σέ σέιρά ·

(σχ. 9. 1 α).

Σχ. 9.1 α.
1 ) Θερμοστάτης χώρου. 2) Ύδροστότης. 3) Π υροστάτης. 4) Συσκευή �λέγχου καυστήρα. 5) Καυστή­
ρας. 6) Κυκλοφορητής.

Μέ τόν τρόπο αύτόν, όνάλογα μέ τή θερμοκρασία πού έπικρατεί σέ όντιπροσω­

πευτικό χώρο τής θερμαινόμενης οΙκοδομής μέσα στόν όποίο τοποθετείται ό θερ­
μοστάτης, μέ τή θερμοκρασία τοϋ νεροϋ στήν �ξοδο τοϋ λέβητα δπου τοποθετεί-

• Στήν άρχή καθεμιάς άπό τίς γραμμές αύτές, τοποθετείται διακόmης μέ � χωρίς άσφάλειες, όνά­
λογα μέ τό άν όλλάζει ή διατομή τής διακλαδιζόμενης γραμμής l'j όχι ( Κεφάλ. 1 1 ).
176

ι αι ο ύόροστατης, ιωι μι: ι η t:1ερμοκρασία τών καυσαερίων στήν eξοδο τοϋ λέβητο
πρός τήν καπνοδόχο δπου τοποθετείται ό πυροστάτης, διακόmεται η όποκαθίστα­
ται ή λειτουργία τού καυστήρα. Αύτό έπιτυγχάνεται μέ τή σύνδεση σέ σε ι ρά τών
όργάνων αύτών μέ τό κύκλωμα έλέγχου τού διακόmη τού καυστήρα, δηλαδή σέ
σε ι ρά μέ τό πηνίο τού ήλεκτρομαγνήτη τού διακόmη τού καυστήρα (παράγρ. 4.2).
Ή διάταξη πού περιγράψαμε εΤναι ή όπλούστερη. "Αν τώρα μέ τό θερμοστάτη
χώρου συνδεθεί �νας χρονοδιακόmης (σχ. 9. 1 β), μπορεί τή νύχτα νά μπεί σέ τάση
�να θερμαντικό στοιχείο τοποθετημένο μέσα στό θερμοστάτη, wστε νά διακόmε­
•ηι τό κύκλωμα έλέγχου (δνοιγμα τού διακόmη τού πετρελαιοκαυστήρα) έπί όοι-

Σχ. 9.1 β. Σχ. 9.1 y.

1 ) Θερμοστότης χώρου. 2) Χρονοδιακόmης. 1 ) Κεντρική μονόδα ρυθμίσεως. 2) ΑΙσθητή­
3) Ύδροστότης. 4) Π υροστότης. 5) Συσκευή ριο θερμοκρασίας νερού. 3) ΑΙσθητήριο έξω­
έλέγχου. 6) Καυστήρας. 7 ) Κυκλοφορητής. τερικfις θερμοκρασίας. 4) Ύδροστότης.
5) Πυροστότης. 6) Συσκευή έλέγχου καυστή­
ρα. 7) Καυστήρας. 8) Κυκλοφορητής.

σμένο χρόνο. Έτσι, έπιτυγχάνεται μείωση τής θερμοκρασίας τών χώρων κατά όρι­
σμένους βαθμούς (π.χ. 5°C). "Αν έπίσης, όντί θερμοστάτη χώρου, έγκατασταθεί
κΕντρική μονάδα ρυθμlσΕως (σχ. 9. 1 γ) καί συνδεθούν μέ αύτήν δύο αΙσθητήρια
στοιχΕία έξωτερι κής θερμοκρασίας καί θερμοκρασίας νε ρού στή σωλήνωση όνό­
δου τού νερού πρός τά θερμαντικά σώματα, εΤναι δυνατόν νά eχομε όκόμα καλύ­
τερη ρύθμ ιση. Π ραγματικά, οΙ θερμοκρασίες πού όντιλαμ βάνονται τά όργανα αύτά
όξιολογούνται όπό τήν κεντρική μονάδα ρυθ μίσεως μέ κατάλληλη έπεξεργασία καί
δίνεται όνάλογη έντολή νά διακόmεται η νά όποκαθίστατα ι ή λειτου ργία τού πε­
τρελαιοκαυστήρα. τέλος, μπορεί νά γίνει τελε ιότερη προστασία τής έγκαταστά­
σεως κεντρικής θερμάνσεως μέ πιό τέλεια διάταξη έπαφών ( Κεφάλ. 1 3 ).
Ή ρύθμ ιση, πού κάνομε μέ τίς διατάξε ις πού περιγράψαμε, δέν εiναι δμεση, για­
rί βασίζεται σέ έντολές διακοπής καί όποκαταστάσεως μόνο τής λειτου ργίας τού
'1ετρελαιοκαυστήρα. Γιά νά γίνουν ταχύτερες καί, έπομένως, όκριβέστερες ρυθμί­
σε ις τής θερμοκρασίας, οΙ έντολές γιά τήν αϋξηση η μείωση τής θερμοκρασίας τού
.ιερού θερμάνσεως δίνονται όπό τήν κεντρική μονάδα ρυθμίσεως σέ eναν ήλεκ­
rροκινητήρα, πού κινεί μιά τρίοδη η τετράοδη βαλβίδα όναμίξεως (σχ. 9 . 1 δ). Μ έ
rόν τρόπο αύτόν τ ό νερό τροφοδοτήσεως τών θερμαντικών σωμάτων όποκτά τήν
 177

+ Προ ς
σώ ματατα

'Αιτο το

���;�
λέβητα
--J

�νF
1 +
+
IΓnρο ς τσ
λέβητα

Σχ. 9.1 6.
1 ) Κεντρική μονό δα ρυθμίσεως. 2) ΑΙσθητήριο �ξωτερικιϊς θερμοκρασίας. 3) ΑΙσθητήριο θερμοκρα­
σίας νεροϋ. 4) Τρίοδη βαλβίδα όναμίξεως ήλεκτροκίνητη.

άπαιτού μενη θερμοκρασία, μέ πρόσθετο πλεονέκτημα τά θερμαντικά σώματα νό

eχουν σπανίως πολύ ύψηλή θερμοκρασία*.
Ή συνδεσμολογία τών τών χρησι μοποιούμενων αύτόματων διακοπτών ρυθμί­
σε ως (θερμοστάτης, χρονοδιακόπτης κλπ. ) καί τών αύτόματων δια κοπτών προστα­
σίας, δπως εiναι οί όριακοί θΕρμικοί διακόπτΕς (ύδροστάτης, πυροστάτης, φλογο­
στάτης) περιλα μβάνεται στό Κεφάλαιο 1 3 .
'Όπως εϊδαμε, στήν κεντρική θέρμανση χωρίς ήλε κτρισμό ιϊ ήλεκτρική έγκατά­
σταση περιλαμ βάνει συνήθως τήν τροφοδότηση τού κυκλοφορητή καί τού πετρε­
λαιοκαυστήρα καί τά κυ κλώματα αύτοματισμού, πού μπορεί νά €χουν μιά άπό τίς
μορφές πού γνωρίσαμε ιϊ καί όποιαδήποτε άλλη (π.χ. στήν κεντρική μονάδα ρυθμί­
σεως, άντί γιά αίσθητήριο στοιχείο όντιλήψεως τής έξωτε ρικής θερμοκρασίας,
μπορεί νά συνδέεται αίσθητήριο έσωτε ρι κής θερμοκρασίας, όν πρόκειται γιά ι ι "
νοκατοικίες).

2) "ΗλΕκτρική θέρμανση.

Ή ήλε κτρι κή έγκατάσταση γιά τήν ήλεκτρική θέρμανση τών χώρων, περιλαμ­
βάνε ι τήν τροφοδότηση τών θερμαντικών στοιχείων, όπό τά όποία παράγεται ή ά­
παιτού μενη θερμότητα, καί τήν τροφοδότηση τών μ ηχανών μετακινήσεως τού
ρευστού φορέα τής θερμότητας (ώς φορέας χρησι μοποιείται ό όέρας ιϊ τό νερό).
Άκόμα, στήν ήλεκτρική έγκατάσταση περιλαμ βάνονται καί τά κυ κλώματα αύτομα
τισμού.
Οί ήλεκτρικές έπιχε ι ρήσεις (στήν ' Ελλάδα ή Δ Ε Η ) δταν θέλουν νά αύξήσουν τή'
κατανάλωση τή νύχτα, πού τά φορτία γενικά εiναι χαμ ηλά, προσφέρουν είδικά, πο
1 ι'ι Φθ nνότεpα άπό τά ή μεp ή σια, τιμολόγια νυ κτε ρινής καταναλώσεως. Ό μόνο.

• 'Όταν ή θερμοκρασία τών �πιφανειών τών θερμαντικών σωμότων ε!ναι πολύ ύψηλή, καιγον ι ι .
.όπόνω τους οΙ κόκκοι τής σκόνης, πού συμπαρασύρει τό όνοδικό ρεύμα όέρα πού σχηματίζεται, μέ ό
τοτέλεσμα νό μαυρίζουν οΙ τοίχοι καί ό όέρας τοϋ θερμαινόμενου χώρου νό μυρίζει. Π ροκαλείται, έ
·τίσης, ξήρανση τοϋ όέρα πού κυκλοφορεί
178

τρόπος, �πομένως, θερμάνσεως μέ ήλεκτρισμό, πού μπορεί νό συναγωνισθεί οί­

κονομικό τό άλλα είδη θερμάνσεως (μέ πετρέλαιο, άνθρακα κλπ.), ε1ναι ή θέρμαν­
ση μέ συσκε υές νυκτερινής καταναλώσεως (συσκευές όποθηκεύσεως θερμότη­
τας).
Συστήματα θερμάνσεως μέ ήλεκτρισμό μέ όποθή κε υση θερμότητας ύπόρχουν
δύο είδη:
Στό �να τοποθετούνται στούς χώρους πού πρόκειται νό θερμανθούν, τοπικtς
θ�pμαντικtς μονάδ�ς, συσσωp�ύσ�ως θ�pμ6τητας, πού τροφοδοτούνται, όπό Ι­
διαίτερες γραμμές, όπό τόν πίνακα διανομής. Τό άλλο εΤναι τό σύ στημα κ�ντpικής
θ�pμοσυσσωp�ύσ�ω�
τίς τοπι κές μονάδες θερμοσυσσωρεύσεως όποτελεί, βασικό, πυρήνας όπό πυ­
ρίμαχο ύλικό (ειδική όρυκτή ι'\ κεραμ ική μάζα), δπως ε1ναι τό πυρότουβλα,μέ μεγά­
λη θερμοχωρητι κότητα. Μ έσα σέ αύτόν ένσωματώνονται ήλεκτρικό θερμαντικά
στοιχεία.
Ή παραγόμενη θερμότητα, τίς νυκτερινές κυρίως ι1ρες, όπό τά θερμαντικό αύ­
τά στοιχεία όποθηκεύεται μέσα στόν πυρήνα, πού δταν κορεσθεί τήν όποδίδει στό
χώρο πού πρόκειται νό θερμάνει, μέ όκτινοβολία καί μεταφορά.
Συνήθως χρησιμοποιούνται δύο είδη τοπικών μονάδων θερμοσυσσωρεύσεως,
οΙ θ�pμοπομποl καί τό ά�p6θ�pμα.
α) ΟΙ θ�pμοπομποl συσσωρεύσεως (σχ. 9. 1 ε) όποδίδουν τήν όποθηκευ μένη σέ
αύτούς θερμότητα κυρίως μέ όκτινοβολία όπό τήν έξωτερική έπιφόνειό τους. Τό
ποσοστό πληpώσ�ως της συσκε υής, δηλαδή ή ποσότητα θερμότητας, πού έπιθυ­
μοϋμε νό όποθηκευ θεί σέ αύτήν, ρυθμίζεται μέ χειροκίνητο διακόmη. Μ έ αύτόν
έπιλέγεται ή Ισχύς τών ήλεκτρικών όντιστόσεων, πού θό τεθούν σέ τόση κατά τή
νυκτερινή φόρτιση. Σέ όρισμένους τύπους θερμοπομπών συσσωρεύσεως ή μετα­
διδόμενη θερμότητα μέ μεταφορά ρυθμίζεται μέ ρυθμιστικά διαφράγματα (ντάμ­
πε ρ), ώστε νό εΊναι δυνατή, π.χ. ή βεβιασμένη αύξηση της έ κφορτίσεώς τους, κατά
τό τέλος τοϋ κύκλου της λειτουργίας τους.

Σχ. 9.1ε.

β) Τό ά�p6θ�pμα συσσωρεύσεως διαφέρουν όπό τούς θερμοπομπούς στό δτι

έχουν Ισχυρή θερμική μόνωση (σχ. 9. 1 στ) καί όποδίδουν τήν όποθη κε υ μένη θερ­
μότητα μέ κυ κλοφορία όέρα μέ τή βοήθεια όνεμ ιστήρα. Τό όερόθερμο συσσω­
ρεύσεως παρουσιάζει μεγαλύτερη εύελιξία όπό τό θερμοπομπό, γιατί έχε ι δυνατό­
τητες ρυθμίσεως. "Ετσι, ε1ναι δυνατή ή διατήρηση της θερμοκρασίας τοϋ θερμαι­
νόμενου χώρου σέ έπιθυ μ ητό έπίπεδα μέ θερμοστατικό έλεγχο τής λειτου ργίας
τοϋ όνε μ ι στήρα (δταν ό όνεμιστήρας δέ λειτουργεί, ή συσκευ ή όποδίδει μικρή μό-
 179

Μάtα
ά1t�κε\ισεωι;
{tερ μότηται;

θερμιχ�
μόvωοη

Σχ. 9.1 στ.

νο ποσότητα θερμότητας), ό όποίος μάλιστα �χει δύο ταχύτητες. "Ακόμα εΤναι δύ­
νατόν μέ κατάλληλο ρυθμιστικό διάφραγμα νά παρασύρεται μέ τόν έξερχόμενο
θερμό όέρα καί ψυχρός όέρας τοϋ δωματίου (σχ. 9 . 1 στ), wστε όκόμα καί δταν ό
πυρήνας τοϋ όερόθερμου εΤναι έντελώς φορτισμένος, νά μή βγαίνει όέρας μέ πολύ
ύψηλές θερμοκρασίες. Τό ρυθμιστικό διάφραγμα έλέγχεται μέ διμεταλλικό στοι­
χείο καί, έπομένως, όνοίγει όνάλογα μέ τή θερμοκρασία τοϋ όέρα πού βγαίνει.
τέλος, σέ όρισμένους τύπους όερόθερμου ύπάρχει δυνατότητα νά ρυθμισθεί
μέ θερμοστάτη καί τό ποσοστό πληρώσεώς τους, όνόλογα μέ τή θερμοκρασία τοϋ
έξωτε ρι κοϋ όέρα.
Τά χρησιμοποιούμενα συνήθως εiδη κεντρικής θερμοσυσσωρεύσεως εΤναι :
α) 16 σύστημα κ�ντρικού θ�ρμοσυσσωρ�υτή μι πυρlμαχα ιι ν�ρ6 κα1 6�ραγωγούς.
Τό σύστημα αύτό όποτελείται όπό κεντρική μονάδα μέ θερμικά μονωμένο στε­
ρεό πυρήνα ι'j νερό γιά νά έναποθηκεύεται ι'ι θερμότητα, καί όνε μ ιστήρα γιά νά
κυ κλοφορεί ό όέρας πού διοχετεύεται μέσω όεραγωγών στούς χώρους πού πρό­
κειται νά θερμαίνει .
Ή όπορροφού μενη ένέργεια έλέγχεται μέ θερμοστάτη πυρήνα καί ι'ι όποδιδό­
μενη θερμότητα μέ θερμοστάτη χώρου.
β} 16 σύστημα κ�ντρικού θ�ρμοσυσσωρ�υτή μι πυρlμαχο καΙ ύδaταγωγούς.
Στό σύστημα αύτό χρησι μοποιείται κεντρική μονάδα μέ θερμικά μονωμένο στε­
ρεό πυρήνα. Μέσα όπό αύτόν κυκλοφορεί όέρας μέ όνεμιστήρα. Ό όέρας θερμαί­
νεται, κυ κλοφορεί σέ κλειστό κύ κλωμα καί θερμαίνει μέ τή σειρά του νερό, πού
κυκλοφορεί μέσα σέ όφιοειδείς σωληνώσεις (σερπαντίνα) μέ κυκλοφορητή (σχ.
9 . 1 ζ). Τό νερό όδηγείται ϋστερα σέ θερμαντικά σώματα, δπως γίνεται καί στό
γνωστό σύστημα κεντρικής θερμάνσεως μέ καύση πετρελαίου (καλοριφέρ).
 nρόι; "ερμοστσ.τη

Πρόι; οοχέ'Ίο
διαοτολ'ίϊ!;

Σχ. 9. 1 ζ.

γ) 16 σύστημα ΚΕντρικού θΕρμοσυσσωρΕυτή μt νΕρ6 καί ύδαταγωγούς.

Στό σύστημα αύτό χρησι μοποιείται κεντρική μονάδα, πού όποτελείται όπό θερ­
μ ι κά μονωμένο δοχείο νεροϋ. Μέσα σέ αύτό θερμαίνεται νερό καί όδηγείται σέ
θερμαντικά σώματα, δπως καί στό γνωστό σύστημα κεντρικής θε ρμάνσεως πε­
τρελαίου. Στό σύστημα αύτό ή θέρμανση τοϋ νεροϋ κατά τίς νυκτε ρινές ίfιρες γίνε­
ται μέσα στό θερμικά μονωμένο δοχείο μέ ήλεκτρικές όντιστάσε ις έ μ βαmίσεως,
έφ· δσον ή Ισχύς τους δέν ξεπερνά τά 50 kW. Γιά μεγαλύτερες Ισχύς, ή θέ ρμανση
τοϋ νεροϋ γίνεται σέ κοντινό λέβητα μέ ήλεκτρόδια* (σχ. 9 . 1 η).
Σέ δλα τά συστήματα ήλεκτρικής θερμάνσεως μέ όποθήκευση θερμότητας, το­
ποθετείται όπό τόν πίνακα διανομής, δπως είπαμε καί προηγουμένως, Ιδιαίτε ρη
γραμμή τροφοδοτήσεως τών θερμαντικών στοιχείων καί Ιδιαίτε ρη γραμμή τροφο­
δοτήσέως τών μηχανών (όνεμιστήρα, κυ κλοφορητή) μετακινήσεως τοϋ φορέα τής
θερμότητας. Ή έγκατάσταση χωριστών γραμ μών όπαιτείται , έπε ιδή ή τροφοδότη­
ση τών θερμαντικών στοιχείων γίνεται όρισμένες μόνο ίfιρες. "Ακόμα τοποθετούν­
ται καί οΙ γραμμές τών κυ κλωμάτων ρυθμίσεως καί έλέγχου (αύτοματισμοϋ).
Στό σχήμα 9. 1 θ φαίνονται σέ διάγρα μ μα οΙ ήλεκτρικές γραμ μές, πού όπαιτοϋν­
ται σέ μιά έγκατάσταση ήλε κτρικής θερμάνσεως.
· Η τροφοδότηση μ ιδς έγκαταστάσεως ήλε κτρικής θερμάνσεως μέ όποθήκευση,
όriαιτεί δύο μονοφασι κές ιϊ τριφασικές γραμ μές, πού όναχωροϋν όπό τόν πίνακα
δ ιανομής τής Ε . Η . Ε. καί έλέγχονται όπό αύτόματους διακόmες. 'Ακόμα, όπαιτείται

• Ό τύπος αύτός τοϋ λέβητα περιλαμβάνει τρία lj περισσότερα ι')λεκτρόδια έμβαπτισμένα μέσα
στό νερό. " Ηλεκτρικό ρεϋμα κυκλοφορεί όπό τό �να ι')λεκτρόδιο στό δλλο διαμέσου τοϋ νεροϋ, πού
θερμαίνεται λόγω της όντιστάσεως πού παρουσιάζει στή δίοδο τοϋ ρεύματος.
 181

Σχ. 9.1 η.
1 ) Π ρός θερμαντικό σώματα. 2) 'Από θερμαντικό σώματα. 3) Βαλβίδα όναμίξεως. 4) Θερμόμετρα.
5) Βαλβίδα όσφόλειας. 6) Σωλήνας διαστολής. 7) Έξαεριστικό. 8) Θερμοστότης. 9) 'Οριακός θερμι­
κός διακόmης. 1 Ο) Βαλβίδα όσφόλειας. 1 1 ) Θερμικός διακόmης. 1 2) Δοχείο θερμοσυσσωρεύσεως.
1 3) Ζώνη ψυχροϋ νεροϋ. 1 4) Κυκλοφορητής. 1 5) 'Ισχυρή θερμική μόνωση. Ί 6) Τρίοδ η βαλβίδα.
1 7) Λέβητας μέ ήλεκτρόδια.

Σχ. 9.1 8.
1 ) ΑΙσθητήριο �ξωτερικής θερμοκρασίας. 2) Τσιμέντο ι'\ γύψος. 3) Π ίνακας διανομής. 4) Κοινό τιμο­
λόγιο. 5) 'Από χρονοδιακόmη �λεκτρικής �πιχειρήσεως. 6) Φθηνό τιμολόγιο. 7) Κεντρικός ένισχυτής.
8) Μονόδα ρυθμίσεως χρόνου. 9) Ρυθμιστής φορτίσεως. 1 0) Π ρός δλλους ρυθμιστές φορτίσεως.
1 1 ) Πρός δλλους ρυθμιστές φορτίσεως. 1 2) ΑΙσθητήριο κεντρικής μονόδας θερμόνσεως. 1 3) Ρυθμι-
στής θερμοκρασίας χώρου.
182

έΞνας πρόσθετος όγωγός (πλοηγό κύκλωμα) όπό τόν πίνακα διανομής μέχρι τό με­
τρητή �λεκτρικής ένέργειας, πού συνδέεται μέ τόν ούδέτερο τής παροχετεύσεως
καί περνά όπό ε Ιδική συσκευή*. 'Εκεί διακόπτεται όπό κατάλληλο �λεκτρονό­
μο (γιά λεπτομερή διαγράμματα συνδεσμολογίας βλέπε Κεφ. 1 3).
Ό πρόσθετος όγωγός καταλήγει, στόν πίνακα διανομής τής Ε . Η . Ε., στό πηνίο
διεγέρσεως ένός "' περισσότερων �λεκτρονόμων, όνάλογα πρός τό πλήθος τών
έλεγχόμενων θερμαντικών συσκευών, πού χρησι μεύουν γιά τή ζεύξη καί όπόζευξη
rών συσκευών αύτών.
Γιά τίς έγκαταστόσεις θερμάνσεως μέ όποθήκευση θερμότrιτας χρησιμο­
ποιούνται συνήθως δύο μετρητές ήλεκτρι κής ένέργειας (γνώμονες) ή έΞνας διπλής
έγγραφης. Στήν πρώτη περίπτωση στό φθηνό τιμολόγιο περιλαμβάνεται μόνο ή
έγκατόσταση θερμάνσεως μέ όποθήκευση, ένώ στή δεύτερη όλόκληρη ή Ε . Η . Ε.
"Οταν έγκαθίστανται μετρητές διπλής έγγραφης, τοποθετούνται όπό τήν ήλεκτρική
έπιχείρηση συστήματα μεταγωγής τής έγγραφης τών μετρητών κατά τίς ιiιρες
φθηνού τιμολογίου, όπότε εΤναι δυνατόν νό μπαίνουν σέ λειτουργία οΙ θερμαντι­
κές συσκευές, χωρίς πλοηγό κυκλώματα, μέ χρονοδιακόπτες, πού τοποθετούνται
στούς πίνακες διανομής.
Έκτός όπό τίς γραμμές γιά τήν τροφοδότηση τών θερμαντικών συσκευών μέ ή­
λεκτρική ένέργεια, τοποθετούνται καί οΙ όναγκαίες γραμμές τού συστήματος α ύτο­
ματισμού. Τά αΙσθητήρια στοιχεία τού συστήματος αύτού (έξωτερικfις θερμοκρα­
σίας, θερμοκρασίας πυρήνα, θερμοκρασίας νερού καί θερμοκρασίας όέρα), συν­
δέονται μέ κεντρική μονάδα ρυθμίσεως. ΟΙ τιμές θερμοκρασίας, πού όντιλαμβό­
νονται τό αΙσθητήρια, όξιολογούνται καί δίνονται οΙ κατάλληλες έντολές πρός τό
διακόπτη, πού έλέγχει τήν πλήρωση τής μονάδας συσσωρεύσεως μέ θερμότητα,
πρός τόν όνεμιστήρα (μεταβολή ταχύτητας περιστροφής τού όνεμιστήρα), πρός τό
ρυθμιστικό διαφράγματα καί πρός τίς βαλβίδες όναμίξεως.
Γίνονται, έπίσης, οΙ ήλεκτρικές συνδέσεις τών όργόνων προστασίας (όριακών
θερμικών διακοπτών) καί οΙ όπαιτού μενες όλληλασφαλίσεις (π.χ. μεταξύ τών κυ­
κλοφορητών καί τών όργάνων έλέγχου τής έγκαταστάσεως).

3) Κλιματισμ6ς.

· Η �λεκτρική έγκατάσταση κλιματισμού περιλαμβάνει τήν τροφοδότηση μέ Ι­

διαίτερη γραμμή όπό τόν πίνακα διανομής, τής μονάδας κλιματισμού καί τό κυκλώ­
ματα αύτοματισμού. Ό αύτοματισμός στίς έγκαταστόσεις κλιματισμού εΤναι παρό­
μοιος μέ αύτόν, πού χρησι μοποιείται στίς έγκαταστάσεις θερμάνσεως καί περιλαμ­
βάνει όκόμα καί αΙσθητήριο στοιχείο όπόλυτης** ύγρασίας (π.χ. στοιχείο χλωριού­
χου λιθίου - LiCI). Τό στοιχείο αύτό συνδέεται μέ κεντρική μονάδα ρυθμίσεως, δ­
που συνδέεται καί αΙσθητήριο θερμοκρασίας χώρου, ώστε ό συνδυασμός τους νά
δίνει τή σχετική ύγρασία.

• Ή εΙδική αύτή συσκευή περιλαμβόνει ώρολογιακό μηχανισμό (χρονοδιακόmη) lj δέκτη φερεσύ­

(Vων ρευμότων, πού δέχεται τίς διαβιβαζόμενες όπό τήν ι')λεκτρική �πιχείρηση έντολές τροφοδοτή­
::τεως μέ ι')λεκτρική ·�νέργεια.
•• Ύπόρχουν καf συστήματα έλέγχου τής σχετικής ύγρασίας μέ τή μέθοδο τοϋ ξερού καί ύγροϋ
3ερμόμετρου.
 183

[Σέ πολύ μεγάλα κτήρια, ή ρύθμιση τής θερμάνσεως, τοϋ όερισμοϋ η τοϋ κλιμα­
τισμού γίνεται όπό τό κiντpο Ιποπτ�ίας. Άπό αύτό συντονίζονται, έπιθεωροϋνται
καί έλέγχονται δλες οΙ μ ηχανολογικές έξυπηρετικές έγκαταστάσεις τοϋ . κτηρίου.
Στό κέντρο έποπτείας, πού τοποθετείται σέ κεντρικό σημείο τοϋ κτηρίου, έΞνας χε ι­
ριστής μπορεί νά παίρνει τίς τιμές τών διάφορων μεγεθών (θερμοκρασίας, πιέ­
σεως, ύγρασίας κλπ.). όπό διάφορα σημεία τών κτηριακών έγκαταστάσεων, μέ κα­
τάλληλους χει ρισμούς (πίεση κουμπιών, χει ρισμό μοχλών καί λαβών κλπ.) . Μέ τίς
τιμές α ύτές τροφοδοτείται ό ήλεκτρονικός ύπολογιστής (μέ διάτρητες καρτέλες).
πού τελικά δίνει τίς τιμές πού συνεπάγονται τήν πιό καλή όπό πλευράς βαθμοϋ ό­
ποδόσεως λειτουργία. 'Ύστερα ό χειριστής μέ κατάλληλες ρυθμίσεις, πού γίνονται
μέ χε ι ρισμούς όπό τό κέντρο έποπτείας, έπιτυγχάνει τίς τιμές αύτές. Άπό τό κέν­
τρο έποπτείας είναι, έπίσης, δυνατό νά παρακολουθεί ό χειριστής δλα τά σημεία
τοϋ κτηρίου μέ τή βοήθεια φωτεινών διαγραμμάτων, πού προβάλλονται έπάνω σέ
όθόνη, νά όκούει τό θόρυβο τών διαφόρων μηχανών κατά τήν έκκίνηση ιϊ τή λει­
τουργία τους καί νά συνεννοείται μέ τούς συντηρητές, πού βρίσκονται σέ όποιαδή­
ποτε θέση τής έγκαταστάσεως, σέ περιπτώσεις συντηρήσεως ιϊ έπισκευών] .

9.2 "Ηλεκτρική έyκατάστααη άνελκυστήρων.

Οί μηχανές κινήσεως τών όνελκυστήρων τοποθετούνται μέσα σέ ε ίδικό διαμέ­

ρισμα, πού βρίσκεται, συνήθως, όμέσως έπάνω* άπό τό πηγάδι (φρέαρ) τοϋ άνελ­
κυστήρα (δηλαδή τό άνοιγμα πού διατρέχει κατακόρυφα τό κτήριο άπό τό ύπόγειο
μέχρι τό δώμα). στό όποίο μετακινείται κατακόρυφα ό θάλαμός του (καμπίνα) (σχ.
9.2α).
Κοντά στήν είσοδο τοϋ διαμερίσματος τών μ ηχανών, έπάνω σέ ύποπίνακα κινή­
σεως, τοποθετείται 6 γ�νικ6ς διακ6πτης τής ήλεκτρικής έγκαταστάσεως τών μ ηχα­
νών τοϋ άνελκυστήρα, μέ διακοπή σέ δλους τούς πόλους (παράγρ. 6. 1 ). Στό γενικό
διακόπτη καταλήγει Ιδιαίτερη τριφασική συνήθως γραμμή, πού άναχωρεί άπό τό
γΕνικ6 πίνακα κοινοχρήστων καί κινήσ�ως τοϋ κτηρίου ι'j, γιά μεγαλύτερες έγκατα­
στάσεις, άπό Ιδιαίτερο πίνακα κινήσεως. "Από τό γενικό διακόπτη άναχωροϋν ή
γραμμή τροφοδοτήσεως τοϋ (ι'\ τών) κινητήρα άνυψώσεως τοϋ (ι'\ τών) θαλάμου
τοϋ άνελκυστήρα, ή γραμμή τροφοδοτήσεως τοϋ μετασχηματιστή ύποβιβασμοϋ
τής τάσεως γιά τήν τροφοδότηση τών κυκλωμάτων χειρισμοϋ (ή τάση λειτουργίας
τών κυ κλωμάτων χειρισμοϋ εΤναι τό πολύ 1 2 5 ν ώς πρός γή η 50 ν, άν ή καμπίνα
είναι μεταλλι κή). ή γραμμή φωτισμοϋ τής καμπίνας, ή γραμμή φωτισμοϋ άσφαλείας
καί, πιθανόν, ή γραμμή τροφοδοτήσεως τοϋ άνεμιστήρα τής καμπίνας. Άπό τούς
Κανονισμούς 'Ασφαλείας άνελκυστήρων έπιβάλλεται, έπίσης, ή έγκατάσταση μιός
τροφοδοτικής γραμμής τής διατάξεως σήματος κινδύνου τοϋ θαλάμου, πού τροφο­
δοτείται άπό άνεξάρτητη πηγή Ισχυ ροϋ ιϊ άσθενοϋς ρεύ ματος (συνήθως μπατα­
ρίας).
Ή γραμ μή γενικοϋ πίνακα κοινοχρήστων - ύποπίνακα κινήσεως άποτελείται ά­
πό άγωγούς ΝΥΑ μέσα σέ όρατό χαλυβδοσωλήνα, καί τοποθετείται, γιά λόγους οΙ­
κονομίας (μικρότερη διαδρομή). μέσα στό φρέαρ τοϋ άνελκυστήρα.

* Σπανιότερα, τό δ ιαμέ ρισμα τών μ ηχανών ( μ ηχανοστά σιο) βρίσκεται στό ύπόγει ο.
1 84

Σχ. 9.2.
1 ) Τροχαλία κινflσεως. 2) Ρυθμιστής ύπερταχύνσεως. 3) 'Αντίβαρο. 4) 'Οριακός διακόπτης. 5) ' Επιλο­
γέας όρόφου. 6) "Υποπίνακας κιν{Jσεως. 7) Κινητήρας. 8) 'Ανάρτηση. 9) Τερματικός διακόπτης.
1 Ο) Φρεάτιο. 1 1 ) Διατάξεις άσφάλειας κάτω άπό τό θάλαμο. 1 2 ) Κουτί συνδέσεων. 1 3) Όδεύον κα-
λώδιο.
 185

Τά κυ κλώ ματα χε ιρισμού, μέ τά όποία έλέγχεται ή κίνηση τού θαλάμου, γίνονται

μέ πολυπολικά καλώδια τύπου NFL, πού συνδέουν τόν πίνακα πού φέρνει τά κου μ­
πιά έλέγχου τού θαλάμου μέ τά κου μπιά καί τό μηχανισμό, πού έλε υθε ρώνει τίς
πόρτες στούς όρόφους καί τόν πίνακα διανομιϊς τού διαμερίσματος τών μηχανών,
δπου είναι τοποθετημένοι oi ήλεκτρονόμοι έλέγχου. Μέ τούς ήλεκτρονόμους αύ­
τούς έπιτυγχάνονται δύο βασικές κατηγορίες συστημάτων έλέγχου: Στή μιά όνή­
κουν τά συστήματα έλέγχου, μέ τά όποία κάθε έντολή έ κτελείται με μονωμένα, καί
δέ λαμ βάνεται ύπόψη καμία άλλη έντολή, πού τυχόν δίνεται κατά τή διάρκεια έ κτε­
λέσεως τιϊς πρώτης έντολιϊς. Στήν άλλη όνήκουν τά συστήματα, μέ τά όποία δλες
οί διδόμενες έντολές όποθηκε ύονται καί έ κτελούνται σύ μφωνα μέ κάποιο καθορι­
σμένο τρόπο.
Οί όπαιτού μενες συνδεσμολογίες δίνονται πάντοτε όπό τούς κατασκευαστές
τών όνελκυστήρων, οί όποίοι μαζf μέ τά μηχανή ματα πού προμ ηθεύουν, δίνουν καί
τίς όναγκαίες όδηγίες καί τά σχέδια συνδεσμολογιών.
'Ανάλογη μέ τήν ήλεκτρική έγκατάσταση τών όνελκυστήρων*, πού χρησι­
μεύουν γιά κατακόρυφη μεταφορά προσώπων, είναι καί ή ήλε κτρική έγκατάσταση
τών άναβατήρων, πού χρησιμε ύουν γιά κατακόρυφη μεταφορά όντι κει μένων.

9.3 Έγκαταστάσεις ά σθενών ρευμάτων.

1 ) Σέ μία Ε . Η . Ε. έ κτός όπό τά κυ κλώματα τροφοδοτήσεως τών διάφορων μηχα­

νών καί συσκε υών καταναλώσεως, πού καλούνται κυ κλώματα ίσχυρών ρΕυμάτων,
έΞχομε καί τά κυ κλώματα άσθΕνών ρΕυμάτων. Στά κυ κλώ ματα ίσχυρών ρευ μάτων,
οί έντάσεις τών ρευ μάτων, πού κυ κλοφορούν, φθάνουν κανονικά σέ πολλά όμπέ ρ
καί προέρχονται, συνήθως, όπό τάσει ς τουλάχιστον 50 ν. Στά κυ κλώματα όσθε­
νών ρευ μάτων, oi έντάσε ις τών ρευ μάτων πού κυ κλοφορούν είναι μόνο μερικά
μ ιλλιαμπέρ καί προέ ρχονται όπό τάσεις μ ι κρότε ρες όπό 50 ν.
Οί χρησι μοποιούμενες πηγές γιά τήν τροφοδότηση τών κυκλωμάτων όσθενών
ρευ μάτων είναι οί μετασχη ματιστές όσθενούς Ισχύος, οί μετατροπείς, οί όνορθω­
τές η οί συστοιχίες συσσωρε υτών. Στά κυκλώματα αύτά δέν είναι δυνατόν νά όνα­
mυχθεί καί νά διατηρηθεί ρεύμα βραχυκυκλώσεως έπι κίνδυνο γιά τίς γραμμές η
τίς συσκευές, έπε ιδή ή πηγή τού ρε ύ ματος εχε ι όσθενή ίσχύ η γιατί ύπάρχει διάτα­
ξη πε ριορισμού τού ρεύ ματος.
Τό κατώτατο δριο διατομιϊς τών σταθερών όγωγών σέ όρατή η χωνευτή έγκα­
τάσταση είναι 0, 5 mm2 (διάμετρος 0,8 m m )** γιά χάλκινους όγωγούς καί 0,28
m m2 (διάμετρος 0,6 m m ) γιά τούς πυριϊνες τών καλωδίων.
Οί γραμμές τών έγκαταστάσεων όσθενών ρευμάτων προστατε ύονται, όπό τήν
πλε υρά τού δευτερε ύοντος, μέ ε Ιδικές όσφάλε ιες όσθενών ρευμάτων (π.χ. σωλη­
νοειδείς) όνομαστικιϊς έντάσεως τό πολύ 3 Α η μέ όσφάλειες όσθενών ρευ μάτων
τών συνηθισμένων έσωτε ρι κών έγκαταστάσεων (ίσχυρών ρευ μάτων) όνομαστι-

• Ήλεκτρική έγκατάσταση σάν αύτή, πού χρησιμοποιείται στούς όνελκυστήρες, μέ όρκετές, δμως
διαφορές, κυρίως στό σύστημα έλέγχου, χρησιμοποιείται καί στίς κυλι6μι:νι:ς σκάλι:ς καί στούς κι­
νούμι:νους δισδρ6μους.
** Γιά βραχέα συνδετικά τμήματα σέ όρατή έγκατάσταση, μποροϋν νά γίνουν δεκτοί όκόμα καί ό­
γωγοί Ο, 1 2 mm2 (διάμετρος 0.4 mm) μέ μόνωση όπό σμάλτο καί μετάξι.
186

κής έντάσεως δχι μεγαλύτερης άπό 2Α (έγκαταστάσε ις � τμή ματα έγκαταστάσεων

προστατε υόμενα άπό άσφάλειες τηκτών μέ όνομαστική �νταση μεγαλύτερη άπό
3Α, θεωρούνται ώς έγκαταστάσεις Ισχυρών ρευ μάτων).
ΟΙ άγωγοί τών έγκαταστάσεων άσθενών ρευ μάτων εΤνα ι άγωγοί μέ πλαστική
μόνωση, καί τοποθετούνται τίς περισσότερες φορές μέσα σέ σωλήνες (συνήθως
πλαστικούς), δπως καί οΙ άγωγοί τών Ισχυρών ρευμάτων. ΟΙ διακλαδώσεις καί οί έ­
νώσε ις γίνονται μέσα σέ κουτιά διακλαδώσεως. ΟΙ συνδέσεις τών άγωγών μπο­
ρούν νά γίνουν καί μέ συγκόλληση, δταν οΙ διάμετροι τών άγωγών εΤναι μεγαλύτε­
ρες άπό 0, 5 m m , άλλά έπιβάλλεται νά γίνονται μόνο μέ συγκόλληση, δταν οΙ διά­
μετροι τών άγωγών εΤναι 0,5 m m , � καί μ ι κρότερες.
ΟΙ διάμετροι τών σωλήνων, πού εΤναι άνάλογες μέ τή διατομή καί τό πλήθος
τών άγωγών άπό πλαστική μόνωση, πού τοποθετούνται μέσα σέ αύτούς δίνονται
στόν Π ίνακα 9.3. 1 , έ κεί άναγράφεται καί ή άπαιτού μενη γιά κάθε διατομή άγωγού
όνομαστική �νταση άσφάλειας (σωληνοειδούς � δλλης άσφάλειας άσθενών ρευ­
μάτων) .

Πlνακας 9.3. 1.

'Εσωτερική ΠλiΊθος όγωγών πλαστικiΊς μονώσεως

διόμετρος μέσα aτούς σωλϊΊνες, γιό διόμετρο � διατομή όγωγών

σωλήνα 'Ονομαστική 'Ονομαστική 'Ονομαστική

(mm) �νταση* �νταση* �νταση*
0,6 mm f/) όσφόλειας (Α) 0,8 mm f/) όσφόλειας (Α) 1 5 mm2 όσφόλειας (Α)

11 17 5 3
1 3, 5 10 8 3
16 14 3 11 3 4 3
23 25 20 8
29 40 35 10
36 60 48 18

• Ή όνομαστική �νταση της όσφόλειας, πού όπαιτείται γιά διάμετρο όγωγοϋ 0.4 mm εΤναι 2Α.

'Αντίθετα μέ δ,τι γίνεται στίς έγκαταστάσε ις Ισχυρών ρευ μάτων, στίς έγκατα­
στάσεις άσθενών ρευμάτων, κάθε φορά πού πολλές έγκαταστάσεiς,. οΙ όποίες
προορίζονται γιά διαφορετικές χρήσεις, γε ιτονεύουν μέσα στό κτήριο, μπορούν νά
έχουν τίς γραμ μές τους μέσα στόν ίδιο σωλήνα � καλώδιο, �στω καί δν δέν κατα­
λήγουν στήν ίδια όμόδα άσφαλειών, έφόσον δέν ύπάρχει περίπτωση νά �χουν άλ­
ληλεπίδραση. 'Επίσης, άγωγοί μέ διαφορετικές όμάδες άσφαλειών, πού άνήκουν
στήν ίδια έγκατάσταση άσθενών ρευ μάτων, μπορούν νά μπούν στόν ίδιο σωλήνα
� σέ κοινό καλώδιο.
τέλος, οΙ γραμ μές τών έγκαταστάσεων άσθενών ρευ μάτων πρέπει νά βρίσκον­
ται σέ όρισμένες άποστάσε ις άπό τίς γραμμές Ισχυρών ρευ μάτων ι'\ άπό τίς κοινό­
χρηστες γραμμές άσθενών ρευ μάτων. ΟΙ άποστάσε ις αύτές δίνονται άπό τούς Κα­
νονισμούς Ε . Η . Ε.
ΟΙ κυριότερες έγκαταστάσεις άσθενών ρευ μάτων εΤναι:
α) 'Ηλεκτρικών κουδουνιών. β) 'Ανοίγματος τής θύρας. γ) ' Ενδοσυνεννοήσεως
 187

καί θυροτηλεφώνων. δ) Φωτεινών κλήσεων. ε) Κλήσεως προσώπων. στ) 'Ηλε­

κτρικών ρολογιών. ζ) Άγγελτήρων πυ ρκαϊάς. η) 'Ασφαλείας χώρων. θ) 'Ελέγχου
φυλάκων. ι) Τηλεφωνική έγκατάσταση. ια) Τηλετυπική έγκατάσταση. ιβ) Κεραιών
ραδιοφώνου καί τηλεοράσεως. ιγ) 'Ηλεκτροακουστική έγκατάσταση. ιδ) 'Εγκατά­
σταση κλειστού κυκλώματος τηλεοράσεως.
'Υπάρχουν πολλές ποικιλίες έγκαταστάσεων aσθενών ρευ μάτων καί οΙ συνδε­
σμολογίες, πού χρειάζονται σέ κάθε περίπτωση, δίνονται aπό τούς κατασκευαστές
τών συστημάτων αύτών.

2) Έγκατ6σταση ι)λ�κτρικών κουδουνιών.

Τά ήλεκτρικά κουδούνια [παράγρ. 5. 3 ( 7 ) ] τοποθε-rbύνται σέ κατοικίες, γραφεία,

ίατρεία καί γενικώς δπου εΤναι aνάγκη νά μεταδίδεται aκουστικό σήμα μέ όπλά μέ­
σα.
Οί έγκαταστάσεις ήλεκτρικών κουδουνιών ύποδιαιρούνται σέ δυό βασικές κα­
τηγορίες:
Ή πρώτη περιλαμβάνει συστήματα, στά όποία aπό μιά η περισσότερες θέσεις

I -
�
καλείται μία η περισσότερες θέσεις (σχ. 9.3α).

:
. :-]τ-. ------

ι � _J
I
__ _ _ ,
Ι I
L-----� - - ---�------�

Σχ. 9.3α. Σχ. 9.3β.

Ή δεύτερη περιλαμ βάνει συστή ματα, στά όποία ή καλούμενη θέση μπορεί νά
jνταποδώσει τήν κλήση (σχ. 9.3β).
Τά ήλεκτρικά κουδούνια τροφοδοτούνται συνήθως μέ ρεύμα τάσεως 5 η 8 ν
καί σέ όρισμένες περιπτώσε ις 1 2 η 24 ν. Ή χαμηλή αύτή τόση προέρχεται συνή­
θως aπό μετασχηματιστές μι κρής Ισχύος (μ�τασχηματιστtς κουδουνιών 5 η 1 Ο
W), πού τροφοδοτούνται aπό Ιδιαίτερη γραμμή τού πίνακα διανομής τής Ε . Η . Ε.
Σπανιότερα, aντί γιό μετασχηματιστές χρησιμοποιούνται συσσωρευτές η ξερή
στήλη, γιατί τά ήλεκτρικό κουδούνια λειτουργούν καί μέ έναλλασσόμενο καί μέ
συνεχές ρε ύ μα.
Τά ήλεκτρικό κουδούνια τοποθετούνται, δπJ.ύς γνωρίζομε, έπόνω στούς ε ίδι­
κούς πίνακες κουδουνιών, πού στε ρεώνονται στούς τοίχους καί σέ σημεία, aπό δ­
που aκούγεται καλύτερα τό έ κπεμπόμενο σήμα (στήν κουζίνα σέ κατοικίες, στό
δωμάτιο τού θυρωρού σέ γραφεία, έργοστάσια κ.ο.κ.).
Στούς πίνακες, πού μπορεί νό εΤναι μαρμάρινοι η έντοιχισμένοι πλαστικοί, τοπο­
θετούνται �να η καί περισσότερα κουδούνια, ό μετασχηματιστής τους, �νας περι­
στροφικός διακόπτης καί μ ία aσφάλεια (σχ. 9. 3γ). Ό πίνακας τροφοδοτείται aπό Ι­
διαίτερη γραμμή, μέ aγωγούς 1 , 5m m2, aπό τό γενικό πίνακα διανομής τής έγκατα­
στάσεως. Ή γραμ μ ή τροφοδοτήσεως τού πίνακα εΤναι μονοφασική καί συνδέεται
 •έ τό πρωτεύον τού μετασχηματιστή κουδουνιών μέσω άπλού περιστροφικού δια­
όπτη. Τό δε υτερεύον τού μετασχηματιστή συνδέεται μέ τό κουδούνι, δπως φαί­
εται στό σχήμα 9.3γ, καί μέ τά διάφορα κουμπιά πιέσεως, πού τοποθετούνται σέ
· .ιάφορες θέσεις (π.χ. στήν έξώπορτα, στά ύπνοδωμάτια, στούς χώρους ύποδοχής
λπ, σέ κατοικίες). Στό δευτερεύον τού μετασχηματιστή παρεμ βάλλεται
...- έπίσης μιά
-τφάλε ια (συνήθως 2 Α).
..Lι
.-------� ο---

Σχ. 9.3y.
) Κουμπί. 2) Κουδούνι. 3) Μετασχηματιστής κουδουνιών. 4) Τροφοδό-τηση όπό τόν πίνακα διανο­
μfις. 5) Περιστροφικός διακόπτης. 6) 'Ασφόλεια κουδουνιών.

"Αν χρε ιάζεται καί δε ύτερο, διαφορετικό, όκουστικό σήμα, στόν πίνακα τοποθε­
'Ούνται δύο ιϊ πε ρισσότερα κουδούνια* διαφορετικού ιϊχου (πίνακες κουδουνιών 2
i 3 ιϊχων) . Τότε κάθε σειρά κουμπιών πιέσεως συνδέεται μέ Ιδιαίτερη γραμμή μέ
rό όντίrττοιχο κουδούνι τού πίνακα.

�· ,. . .--- ,, , , ' " .; ι6 Ιίνοιγμα π6pτας μt ι)λ�κτpισμ6.

'1 c "y κατάστασ:Ί αύτή γίνεται παντού, δπου θέλομε ι'ι έξώπορτα νά όνοίγει (π.χ.
ιολυκατοι κίες) όπό όπόσταση.
Ό μ ηχανισμός τού όνοίγματος (σχ. 9.3δ) στερεών�ται κατάλληλα στήν έξώπορ­
·α καί συνδέεται μέ ι')λεκτρι κούς όγωγούς μέ κου μπιά πιέσεως, πού βρίσκονται μέ­
rα στά διαμερίσματα. Μέ τήν πίεση τού κοuμπιού, έSλκεται ό όπλισμός τού ι')λε­
:τρομαγνήτη τού μ ηχανισμού όνοίγματος καί έτσι όπομανδαλώνεται ι'ι έξώπορτα.
Ή τόση λειτουργίας τού μ ηχανισμού όνοίγματος εΤναι 8 η 1 2 ν έναλλασσόμε-

• Έκ-τός όπό κουδούνια ύπόρχουv vηί nνόλονε< συσκευέ<;. πού όντί γιc'ι κπυδοίινισμα �κπ"υ""U'
.nr (βομβιιnd.
νου ρεύ ματος καί ή τροφοδότησή του μπορεί νά γίνει όπό μετασχηματιστή κου­
)ουνιών η συνηθέστερα όπό τροφοδοτι κή συσκε υ ή (τροφοδοτικ6)* σέ συνδυα- ��

ψό μέ έγκατάσταση κουδουνιών καί θ υροτηλεφώνων.

Σχ. 9.36. Σχ. 9.3ε.

4) Έγκατάσταση tνδοσυνΕννοήσΕως καΙ θυροτηλΕφώνων.

Μέ τίς έγκαταστάσεις αύτές έπιτυγχάνεται ή έσωτε ρική έπι κοινωνία μεταξύ

προσώπων στούς χώρους τής Ε . Η . Ε., χωρίς νά μεσολαβούν τηλεφωνίκά κέντρα.
· Η σύνδεση τών διάφορων θέσεων έπικοινωνίας μεταξύ τους γίνεται μέ ήλεκτρι­
ιωύς άγωγούς.
Οί :bγκαταστάσεις ένδοσυνεννοήσεως έφαρμόζονται σέ κατοι κίες, γραφεία, iα­
μεία, βιομ ηχανίες καί έπαγγελματι κούς χώρους. 'Αποτελούνται όπό όπλές τηλε­
.>ωνικές συσκε υές ( μ ι κροτηλέφωνα), πού τοποθετούνται στούς τοίχους η εiναι έ­
rιτραπέζιες, καί όπό τήν τροφοδοτι κή συσκευ ή** (σχ. 9.3ε). Τά μ ι κροτηλέφωνα e­
(Ουν eνα η πε ρισσότερα κου μπιά κλήσεως, γιά τήν κλήση τών ύπολοίπων θέσεων
έπι κοινωνίας, πού μπορεί νά βρίσκονται σέ 1 50 wς 400 η καί πε ρισσότερα μέτρα
όπόσταση (tμβiλΕιαJ. Τά μ ι κροτηλέφωνα συνδέονται μεταξύ τους μέ διάφορους
τρόπο υς (όστε ροε ιδής σύνδεση, πολυγωνική σύνδεση κλπ.) . Μπορεί νά περιλαμ­
βάνουν καί θυ ρομεγάφωνο γιά τήν έπι κοινωνία μέ τήν έξώπορτα τών κτηρίων, ό­
πότε περιλαμβάνουν καί ένισχυτή.
Μία aλλη κατηγορία έγκαταστάσεων ένδοσυνεννοήσεως εiναι οί έπιτραπέζιε�

• Τό τpοφοδοτικ6 έχει είσοδο 220V/50 Hz καί έξοδο σταθερή τάση συνεχοϋς ρεύματος.
•• Σέ περίmωση δύο μόνον θέσεων έπικοινωνίας, εΤναι δυνατόν γιά τροφοδότηση νά χρnσιμcι
�"•ηθοϋν ξnρά cττοιvFία
190

συσκευές πού περιλαμβάνουν μικρό μεγάφωνο μέ �νισχυτή καί συνδέονται μεταξύ

τους, μέ όγωγούς, κατά διάφορους τρόπους. Ή τροφοδότηση γίνεται όπό κεντρική
συσκε υή τροφοδοτήσεως (όστεροειδής σύνδεση) ι'\ συσκευές τροφοδοτήσεως
�νσωματωμένες σέ κάθε μιά συσκευή �νδοσυνεννοήσεως (πολυγωνική σύνδεση).
Σέ τέτοιες �γκαταστάσε ις �νδοσυνεννοήσεως ή �μ βέλεια μπορεί νά εΊναι μεγά­
λη (π.χ. 5 km).
ΟΙ �γκαταστάσε ις �νδοσυνεννοήσεως, ι'\ περιλαμβάνουν μ ι κροφωνομεγάφωνο,
έτσι, wστε μέ �να κουμπί πιέσεως νά γίνεται μεταγωγή τής κατευθύνσεως όμιλίας,
ή περιλαμβάνουν μ ι κρόφωνο καί μεγάφωνο όνεξάρτητα μεταξύ τους. όπότε εΊναι
δυνατή ή ταυτόχρονη χρησι μοποίηση καί τών δύο κατευθύνσεων όμιλίας.
Ή �γκατάσταση θυ ροτηλεφώνων όποτελείται όπό μιά συσκε υή �ξώθυρας (θυ­
ρομεγάφωνο), πού τοποθετείται στόν τοίχο καί όπό μιά ι'\ περισσότερες τηλεφωνι­
κές συσκε υές (σχ. 9.3στ), πού τοποθετούνται σέ διάφορες θέσεις στό �σωτερικό
τής οΙκοδομής (π.χ. σέ κάθε διαμέρισμ�ητολυκατοικίας). Αύτά τροφοδοτούνται όπό
τή συσκευ ή τροφοδοτήσεως (συνήθως 6 V Σ.Ρ.) καί όπό τόν �νισχυτή.

®
Σχ. 9.3στ.
α) Θυροτηλέφωνο. β) Θυρομεγόφωνο. γ) " Ενισχυτής ι"ι τροφοδοτική συσκευή.

Κάθε θέση �πικοινωνίας (π.χ. διαμέρισμα πολυκατοικίας) καλείται μέ τό ήλε­

κτρικό της κουδούνι, άπό τήν �ξώπορτα, όπότε αύτός πού καλείται όνυψώνοντας
όπλώς τό όκουστικό ι'\ καί πιέζοντας τό κουμπί τής συσκευ ής μπορεί νά μ ιλήσε ι καί
νά όκούσει. Άπό τήν Τδια θέση πιέζοντας τό όνάλογο κουμπί όνοίγεται καί ή �ξώ­
πορτα. τίς πε ρισσότερες φορές ή �γκατάσταση θυ ροτηλεφώνων συνδέεται μέ τήν
έγκατάσταση όνοίγματος θύρας. Στίς περιmώσε ις αύτές χρησιμοποιείται, συνή­
θως, μία κεντρική συσκε υή τροφοδοτήσεως.
Γιά τή συρμάτωση τών �γκαταστάσεων αύτών χρησι μοποιούνται τηλεφωνικά
καλώδια. Αύτά περιλαμβάνουν ζεύγη όγωγών, πού έχουν �ξωτερική προστασία ci­
vάλογη μέ τόν τύπο τής �γκαταστάσεως. (π.χ. μέσα σέ σωλήνες σέ ύγρούς χώ­
ρους, ύπογείως κλπ). Ή όπαιτού μενη γιά κάθε περίmωση σί.ινδεσμολογία δίνετα ι
όπό τούς κατασκευαστές τών συστημάτων �νδοσυνεννοήσεως ι'\ θυ ροτηλεφώ­
νων.
 191

5) Έγκατ6σταση φωτΕινών κλήσΕων.

'Εφαρμόζεται κυρίω ς σέ νοσοκομεία, γιά τήν κλήση τών νοσοκόμ ων, όλλά καί
σέ ξενοδοχεία καί όλλοϋ, γιά Ύά καλείται τό ύπηρετικό προσωπικό.
Ή έγκατάσταση όποτελείται όπό τά συγκροτή ματα φωτεινών κλήσε ων (τοπο­
θετούνται κοντά στό κρεβάτια τών όσθενών καί πλόϊ στήν πόρτα τών δ ω ματίων�
όπό τά φωτε ινό σήματα τών διαδρόμ ων (έπάνω όπό τίς πόρτες τών δ ω ματίων) καί
τών κέντρων κλήσε ως, όπό τό κέντρα όπαντήσε ω ς καί όπό τούς ήλεκτρικούς όγω­
γούς διασυνδέσε ω ς.
Σέ κάθε συγκρότημα φωτεινών κλήσε ων ύπόρχει �να κουμπί πιέσε ω ς. Π ιέζον­
τας τό κου μπί (π.χ. ό όσθενής), μπαίνει σέ λειτου ργία �νας βομ βητής, πού βρίσκε ­
ται στήν αίθουσα προσωπικού καί προκαλεί τό άναμμα δλων τών φωτεινών ση μά­
των. Μέ τό βομβητή ι'ι νοσοκόμα όκούει τήν κλήση καί όδηγού μενη όπό πίνακες
φώτων*, πού εΤναι τοποθετημένοι στά κλιμακοστάσια καί στούς διαδρόμους (κέν­
τρα κλήσε ω ς) καί πού όντιστοιχοϋν στά δ ω μάτια τών όσθενών καί όπό τό φωτεινό
σήμα, πού ύπάρχει έπόνω όπό τήν πόρτα τοϋ δ ω ματίου (σχ. 9.3ζ), πηγαίνει στόν
όσθενή πού τήν κάλεσε.

Σχ. 9.3ζ.

'Όταν μπεί στό δ ω μάτιο όκυρώνει τήν κλήση πιέζοντας ε Ιδικό κο υ μπί ιϊ χρησι­
μοποιώντας �να κλειδί στό συγκρότημα πού ύπόρχει δίπλα στήν πόρτα. "Ετσι, σβή­
νε ι �να φ ωτάκι μέσα στό δ ω μάτιο, πού �δειχνε δτι εΤχε γίνει κλήση, δπω ς καί δλα
τά όντίστοιχα φώτα διαδρόμ ων, κλιμακοστασίων καί πόρτας δ ω ματίου.
Ή νοσοκόμα μπορεί όκόμα πιέζοντας τό εΙδικό κ qυ μπί τοϋ συγκροτήματος κλή -

* Τό φωτεινό σήματα όνόβουν, δταν πιεσθεί τό κουμπί τοίί συγκροτήματος κλήσεων καί παραμέ­
νουν όναμμένα,μέχρι νό έλθει ή νοσοκόμα. Ό βομβητής ήχεi μέχρι νό διακόψει ή νοσοκόμα τή σύν­
δεση πατώντας τό κουμπί τοίί δωματίου τοίί όσθενοίίς � σβήνοντας όπό τόν πίνακα φώτων τόν όρι­
θμό κλήσεως τοίί δωματίου.
 Jεως τής πόρτας νό δώσε ι σήμα δ μεσης όνόγκης. Τότε τό φωτεινό σήματα (πόρ­
rας δωματίου, πινάκων διαδρόμων κλπ.) όναβοσβήνουν, ένώ ι'ιχεί εΙδικός βομβη­
rής στίς αfθουσες γιατρών καί νοσοκόμων μέ διακοmόμενο βόμβο.
Σήμερα οΙ έγκαταστόσει ς φωτεινών κλήσεων συνδυάζονται, συνήθως. μέ φω ·

νητική έπικοινωνία μεταξύ όσθενών καί νοσοκόμων γιό νό όποφεύγεται ι') δσκοπη
.ιετακίνηση τών τελευταίων. ΟΙ τηλεφωνικές α ύτές έγκαταστάσεις εΤναι όνεξάρτη­
rες όπό τήν έγκατόσταση ένδοσυνεννοήσεως.
Τό συγκροτήματα φωπ:ινών κλήσεων, πού τοποθετούνται κοντό στό κρεβάτια
μπορεί νό περιλαμβάνουν μικρόφωνο, μεγάφωνο, κουμπί κλήσεως. κουμπί διακό­
πτη φωτισμού, κου μπί έπιλογής μικρού όριθμού ραδιοφωνικών προγραμ μάτων καί
κουμπί ρυθμίσεως έντόσεως μεγαφώνου. (τό συγκροτήματα αύτό εΤναι κινητ6,
:πήν δκρη ε u καμmου καλωδίου, οτα&p6, τοποθετημένα στόν τοίχο ι'\ σέ κινητό
3ραχίονα κοντό στό κρεβάτι ι'\ έχόυν τό φωνητικό στοιχεία χωριστό).
Σέ σύνθετα συγκροτήματα (μέ φωνητικό στοιχεία) στίς αfθουσες νοσοκόμων ύ­
rόρχουν κέντρα όπαντήσεως. δπου φαίνονται όmικώς οΙ διάφορες κλήσεις (μέ έν­
οπισμό δωματίου ι'\ καί κρεβατιού. όκόμα). Τελευταία, μάλιστα, χρησι μοποιούνται
εντρικό συστήματα, πού παίρνουν κλήσεις καί τίς κατανέμουν στό διάφορα κέν­
οα όπαντήσεως.

)/ t: γκατάσταση κλήσΕως προσώπων.

Ή έγκατάσταση α ύτή χρησι μ οποιείται γιά νά όναζητηθούν πρόσωπα, πού λόγω
ής φύσεως τής έ ργασίας του ς όφήνουν συχνά καί γιά μεγάλα χρον ι κά διαστή ματα
··ι μ όν ι μ η θέση όπασχολήσεώς τους.
· Η κλήση πραγματοποιείτα ι όπό κάποιο κέντρο κλήσεων καί ό καλού μενος ό­
. .JVτά, συνήθως, τηλεφωνικώς.
' Υπάρχουν δύο κατηγορίες έγκαταστάσεων κλήσεως προσώπων. Στήν Πρώτη
)ησιμοποιείται ι') σύνδeση μέ ήλεκτρικούς όγωγούς τών διάφορων σ η μ ε ίων τής
γκαταστάσεως ( κλειστό κ ύ κλωμα). Ή τεχνι κή, πού χρησιμοποιείτα ι έδώ, εiναι ό-
. .'Jλογη μέ α ύτή τών έγκαταστάσεων φωτε ι νών κλήσεων. Ή κλήση γίνεται όντιλη­
τή μέ όκοuστ ι κό σήμα καί α ύτός πού καλείται , φαίνεται σέ όmικό σήμα (πολύ­
,ρωμα φώτα, δείκτες σέ άριθ μούς, σχηματιζόμενο γράμ ματα ή λέξε ι ς κλπ.) ( σχ.
1.3η).

Σχ. 9.3η.

ίτή δεύτερη κατηγορία χρησι μ οποιείται όσύρματη έπι κοινωνία. Γι' αύτό, μέσι
, ό κτήριο, όπά δποu γίνονται οί κλήσε ι ς, τοποθετείτα ι eνας Επαγωγικός βρόχος,
 193

·vu χρησι μεύει σάν κεραία έκπομπης τών σημάτων κλήσεως*. Τά σή ματα κλή­
rεως συλλαμβάνουν μ ι κροί δέκτες τσέπης, πού φέρνουν μαζί τους δσοι μπορεί νά
ληθούν. Κάθε δέκτης έχει συντονισθεί γιά τή λήψη ίδιαίτερου σήματος, πού ά­
ούγεται σάν σφύ ριγμα.
Τό σφύ ριγμα τού δέκτη τό άντιλαμβάνεται ό κάτοχός του ώς σήμα κλήσεως.
Μ ία άλλη μέ θοδος άσύρματης έπικοινωνίας είναι αύτή, στήν όποία ό πομπός
ών σημάτων κλήσεως είναι κανονι κός ραδιοφωνικός πομπός ύπερβραχέων κυμά­
ων.
Τά καλού μενα πρόσωπα μπορεί νά είναι γύρω στά 20, σέ ένσύρματες έγκατα­
τάσε ις η 100 σέ όσύρματες έγκαταστάσε ις. Στίς όσύρματες έγκαταστάσε ις δμως
ρέπει νά διαλέγεται συχνότητα τέτοια, πού νά μή παρεμ βάλλεται σέ συχνότητες
λλων δε κτών (μέχρι όκτίνα 1 5 km), δπως είναι π.χ. οί ραδιοφωνικοί δέκτες.

7) Τοποθtτηση ήλΕκτρικών ρολογιών.

Τά ήλεκτρικά ρολόγια τοποθετούνται σέ χώρους δπου άπαιτείται ή ένδειξη τού

άκρι βούς χρόνου, χωρίς χρονική άπόκλιση.
Ή ήλεκτρική έγκατάσταση άποτελείται άπό τό κύριο ρολόγι (ώρολογιακό κέν­
rρο) καί τά δΕυτΕρΕύοντα ρολόγια, πού συνδέονται μέ ήλεκτρικούς άγωγούς μετα­
ξύ τους.
Τό κύριο ρολόγι έξαποστέλλει κατά κανονικά χρονικά διαστήματα ήλε κτρικές
μευ ματωθήσεις στά συνδεμένο μέ αύτό δευτερεύοντα ρολόγια καί στίς τυχό\ι
JUνδε μένες ώρολογιακές συσκε υές (π.χ. συσκε υές καταγραφής τού χρόνου έργα­
rίας ύπαλλήλων), τά όποία έτσι δείχνουν τόν ϊδιο χρόνο σέ δλες τίς θέσε ις.
Τά δευτε ρεύοντα ρολόγια δέχονται ρευ ματωθήσεις άνά λεπτό τής wρας, άνά μι­
σό λεπτό η άνά δε υτε ρόλεπτο (δε υτερε ύοντα ώρολόγια λεπτού, δευτερολέπτου
κλπ.). Οί ήλε κτρικές γραμμές, πού τά συνδέουν, καλούνται ώρολογιακtς γραμμtς
λΕπτού, δt:υτΕρολtπτου κ.ο.κ. καί λειτουργούν μέ Σ. Ρ. (π.χ. 24 V).
Τά κύρια ρολόγια περιλαμ βάνουν, βασι κά, διάταξη παραγωγής συνεχούς τά­
σεως καί σύγχρονο κινητήρα, πού τροφοδοτείται άπό τό δίκτυο τής πόλε ως η καί
άπό συσσωρε υτές, wστε σέ περίπτωση διακοπής τής παροχής τής ήλε κτρι κιϊς έ­
νέργε ιας νά μή διακόπτεται ή λειτου ργία τού ρολογιού. Τά ρολόγια αύτά, περιλαμ­
βάνουν συνήθως διατάξε ις έλέγχου μέ χαλαζία, ένώ μέ σύστημα έπαφών παρά­
γουν τίς ρευ ματωθήσεις γιά τά δευτερεύοντα ρολόγια (σχ. 9.3θ).
Οί ώρολογιακές έγκαταστάσε ις μπορούν νά περιλαμβάνουν καί διατάξε ις σημα­
τοδοτήσεως (σχ. 9.3θ), δπου μέ προγραμ ματισμένες ρευματωθήσε ις σέ καθορι­
σμένες ι1ρες θέτουν σέ λειτου ργία κουδούνια rϊ σε ιρήνες (άκουστικά σή ματα), δ­
πως σέ έργοστάσια, σχολεία κλπ., rϊ άλλες συσκε υές έκπομπής σημάτων (όπτικά
σήματα).

* Στίς έγκαταστάσεις άσύρματης κλήσεως προσώπων, ό έπαγωγικός βρόχος μελετάται μόνο άπό
είδικο ύ ς έγκαταστάτες άσθενών ρευμάτων. Αύτοί κάνουν τό σχετικό ύπολογισμό, λαμβάνοντας ύπό-
4Jη τίς διαστάσεις τού κτηρίου, τόν όπλισμό τής κτηριακής κατασκευής, τίς μεταλλικές σωληνώσεις
<πί γενικά κάθε μεταλλική έπιφάνεια. ·ο βρόχος τοποθετείται, συνήθως, σέ άπόσταση 3 m άπό έξω-
�ρικό τοίχο. μέσα στό δάπεδο ιϊ στήν έσωτερική πλευρά έξωτερικού τοίχου, στό ϋψος τού στηθαίου
Γι παραθ ύ ρου.
194

r·-·-·-·-·-·-· - · -·- · -· - ·-·,

6
.

Σχ. 9.38.
1) Τόση δικτύου. 2) Τροφοδοτικό. 3) Διόταξη χαλαζίου. 4) Ταλαντωτής. 5) Συγχρονισμός κινητήρα.
6) Δευτερεύον ρολόι. 7) 'Ωρολογιακές γραμμές. 8) Συστοιχία.

8) Τοποθiτηση άγγΕλτήρων πυρκαϊάς.

Αύτοί έχουν σJ<οπό νά προειδοποιούν έγκαίρως γιά τήν έναρξη πυρκαϊάς σέ κά­
ποιο σημείο τού κτηρίου, ίίιστε νά είναι δυνατή ή όποτελεσματική καταπολέ μησή
της.
Μ ία ήλεκτρική έγκατάσταση όγγελτήρων πυρκαϊάς όποτελείται άπό τό κiντρο, ·

καί τούς όγγελτfιρες. Στό κέντρο φθάνουν τά μηνύ ματα τών διάφορων όγγελτή­
ρων καί ύπάρχε ι ή πηγή παραγωγής ρε ύ ματος (τροφοδοτικό καί συσσωρε υτής) . ΟΙ
άγγΕλτήρΕς τοποθετούνται σέ διάφορα σημεία τού κτηρίου καί συνδέονται μέ τό
κέντρο μέσω ήλεκτρικών όγωγών.
ΟΙ όγγελτfιρες πυρκαϊάς είτε είναι κου μπιά πιέσεως, πού ό χειρισμός τους γίνε­
τα ι μέ τό χέρι είτε εΙδικές συσκευές αύτόματης λειτου ργίας.
ΟΙ όγγελτfιρες αύτόματης λειτουργίας έχουν διάφορες όρχές λειτουργίας π.χ.,
ύπάρχουν όγγελτfιρες, πού λειτουργούν δταν σέ κάποιο χώρο ή συγκέντρωση τών
όρατών καί μ ή όρατών καυσαερίων καί καπναε ρίων (άγγΕλτήρΕς Ιονισμού) έχει ξε­
περάσει Ι:Ξνα έπιτρεπόμενο δριο. ΟΙ όγγελτfιρες αύτοί προειδοποιούν πολύ έγκαιρα
γιά τόν κίνδυνο. "Αλλοι, πάλι, όγγελτfιρες λειτουργούν δταν προκληθεί σκοτείνια-
 195

σμα άπό τούς καπνούς ι'\ διακύ μανση τιϊς φωτεινότητας άπό τίς φλόγες. τέλος, ύ­
πάρχουν άγγελτήρες, πού λειτουργούν μέ τήν άνοδο της θερμοκρασίας.
Oi διάφοροι τύποι άγγελτήρων συνδέονται στίς ήλεκτρικές γραμμές, πού κατα­
λήγουν στό κέντρο ι'\ σέ σε ιρά ι'\ παράλληλα άνάλογα μέ τό χρησιμοποίούμενο σύ­
στη μα.
Στό κέντρο τιϊς έγκαταστάσεως (σχ. 9.3ι), δταν λειτουργεί έ:Ξνας άγγελτήρας,
προκαλείται άκουστικό σήμα καί φαίνεται ή ένδειξη τιϊς γραμμής, έπάνω στήν ό­
ποία εiναι συνδεμένος ό άγγελτήρας αύτός (σέ κάθε γραμμή μπορεί νά συνδεθούν
20 wς 30 άγγελτήρες, άλλά στήν πράξη συνδέονται πολύ λιγότεροι, άν είναι έπι
θυμ ητός ό ταχύς καί άκριβής έντοπισμός τιϊς �στίας τιϊς φωτιάς).

Γ-·-·-·--·-·-·--· ·-,
. 220V- j

I "
" " "' 24V- i

I
I
��ί

I
t σvσοωρευτiί:ίν I
L -·- ·-·-·---·-·-·-· _j.
Δίκτvσ

Σχ. 9.3ι.

Στό κέντρο ύπάρχουν έπίσης διακόmες καί λυχνίες γιά τή δοκι μ ή τιϊς καλής λει­
του ργίας τιϊς έγκαταστάσεως καθώς καί οί διατάξε ις παραγωγής συνεχούς ρεύμα­
τος (όπό τό ρε ύ μα τού δικτύου ι'\ μέσω συσσωρευτών μέ τάση : 24 ν ι'\ 220 ν
Σ. Ρ.).
Ή έκλογή τού τύπου τών όγγελτήρων, πού θά χρησι μοποιηθούν, ό τρόπος τιϊς
έγκαταστάσεώς τους καί τό πλήθος τών γραμ μών συνδέσεώς τους μέ τό κέντρο
τιϊς έγκαταστάσεως, έξαρτάται, έκτός όπό τά άλλα καί όπό τά μέτρα προστασίας
κατά τιϊς πυρκαϊάς πού θά χρησι μοποιηθούν, δπως εΤναι ή αύτόματη διακοπή τιϊς
έγκαταστάσεως άερισμού ι'\ κλιματισμού καί τό κλείσιμο τών διαφραγμάτων άερι­
σμού, τό κλείσι μο τών ε ίδι κών θυρών προστασίας κατά τιϊς πυρκαϊάς, ή διακοπή
τιϊς λειτου ργίας μ ηχανών καί συσκευών, ή θέση σέ λειτου ργία τιϊς έγκαταστάσεως .
έξαερισμού τών καπναερίων, ή θέση σέ λειτουργ{α τών έγκαταστάσεων κατασβέ­
σεως τιϊς πυρκαϊάς.
' Εγκατάσταση όγγελτήρων πυρκαϊάς χρησι μοποιείται σέ γραφεία, καταστήματα,
βιομ ηχανίες, θέατρα, κινηματογράφους, σχολεία νοσοκομεία, ξενοδοχεία κλπ.
196

9) Έγκατάσταση άσφάλειας χώρων.

Μέ τίς έγκαταστάσεις αύτές έπιτυγχάνεται ή προστασία τf]ς ζωf]ς καί τf]ς πt

ριουσίας. Άποτελοϋνται όπό έγκαταστάσεις άγγελ τήρων διαρρήξεως καί iπιδρο
μής. Συχνά γίνεται συνδυασμός τών όγγελτήρων διαρρήξεως μέ τούς όγγελτf]ρει
έπιδρομ ής, σέ μιά έγκατάσταση, πού μπορεί μάλιστα νά συνδε θεί καί ·μέ τό πλη
σι έστερο όστυνομικό τμf]μα, μέσω τηλεφωνικf]ς γραμμf]ς.
01 έγκαταστάσε ις αύτές λόγω τf]ς φύσεώς τους, πρέπει να είναι όσφαλείς όπό
πλε υράς όθέλητου συναγε ρμού όπό λάθος χρησι μοποιήσεως ιϊ όπό τεχνική βλά­
βη. Γι' αύτό, έκτός όπό τήν μελέτη τών συστημάτων, πού πρέπει νά έκπονείται όπό
ε ίδι κούς, ή έγκατάσταση καί ή συντήρησή τους πρέπει έπίσης νά γίνεται όπό εΙδι­
κούς.
Ή έγκατάσταση όγγελτή ρων διαρρήξεως περιλαμβάνει όγγελτf]ρες, πού, δταν
μπεί κανείς στόν προστατε υόμενο όπό αύτούς χώρο, δίνουν σf]μα σέ κέντρο, μέ τό
όποίο συνδέονται . "Ετσι, στόν προστατε υόμενο χώρο (π.χ. γραφείο, κατάστημα ό­
ποθήκη, μουσείο) τοποθετούνται, σέ δλες τίς δυνατές ε ίσόδους, όγγελτf]ρες (άνι­
χνευτtς). 01 όγγελτf]ρες συνδέονται μέ μία ιϊ περισσότερες γραμμές μέ τό κέντρο
τής έγκαταστάσεως. Σέ περίmωση διαρρήξεως, ό όγγελτήρας πού όνιχνε ύει τήν
είσοδο στό χώρο, όποστέλλει σf]μα στό κέντρο. Αύτό θέτε ι σέ λειτου ργία διάφο-
'
Τομ-ή Ε Ε

Πλciσιο
I "
.L.
παρα�ρσυ

\
I ϊ"
τ
Ε
}-Γ
Ε
' τ-τ
Ε
τ.Ε
Παρα�υροψυλλο

Σχ. 9. 3ια.

Σχ. 9.3ι β.
 197

ρες συσκε υές ( κουδούνια, σει ρήνες, φώτα ι'\ προβολείς) τοποθετημένες σέ διάφο­
ρες θέσε ις καί έτσι παράγονται όκουστι κά καί όπτικά σήματα συναγερμού.
Έ κτός όπό τά παραπάνω ήχητικά η φωτιστικά συστήματα, εΊναι δυνατόν μέ r
διαίτερα καλώδια νά διαβι βάζεται τό σήμα συναγε ρμού στό πλησιέστερο όστυνο­
μ ι κό τμήμα, χωρίς νά γίνεται όντιληπτό (σιωπηλός συναγε ρμός).
Οί όγγελτήρες περιλαμβάνουν έπαφή, πού όνοίγει δταν γίνει διάρρηξη καί έτσι
δια κόπτεται τό ήλεκτρικό κύκλωμα τών όγωγών, πού συνδέουν τόν όγγελτήρα μέ
τό κέντρο τής έγκαταστάσεως. 01 ήλεκτρικές έπαφές τών όγγελτήρων, οΙ συνδετι­
κές γραμ μές καί οί συσκε υές παραγωγής τού σήματος συναγε ρμού τοποθετούνται
έτσι, wστε νά είναι σχεδόν όδύνατη ή όνακάλυψη καί ή έξουδετέρωσή τους.
Οί όγγελτήρες (σχ. 9.3ια) όνάλογα μέ τή θέση, πού τοποθετούνται (πόρτα, πα-
'
ράθυρο κλπ.), δίνουν σήμα στό κέντρο είτε μόλις όνοίξει ή είσοδος πρός τόν προσ-
τατε ύομενο χώρο είτε δταν συμβεί ίσχυρό τράνταγμα π.χ. όπό τό άνοιγμα τού πα­
ραθύρου ι'\ τό σπάσιμο τών ύαλοπινάκων (έπαφές κραδασμών) κλπ. 'Επίσης, ύπάρ­
χουν άγγελτήρες (σχ. 9 . 3 ιβ) πού λειτουργούν, δταν διακοπεί ή φωτε ινή δέσμη ι'\ ή
δέσμη ύπερήχων, πού έ κπέ μπε ι ό πομπός πρός τόν όπέναντί του τοποθετημένο
δέκτη, όπό κάποιο σώμα (προστατε υτική κάλυψη μεγάλων όποστάσεων) . τέλος, ύ­
πάρχουν όyγελτή ρες (σχ. 9.3ιγ) πού προστατε ύουν όντι κείμενα (π.χ. χρη ματοκιβώ­
τια). Αύτοί όποτελούνται όπό εύαίσθητα μ ικρόφωνα, πού συλλαμβάνουν μόνο ιϊ-

Σχ. 9.3ιγ.
198

χους πού μεταδίδονται μέσω τοϋ σώματος τών προστατευόμενων όντικει μένων
καί δχι μέσω τοϋ όέρα (π.χ. δίνουν σήμα μέ τό θόρυβο τοϋ τρυπήματος ι'\ τοϋ σπα­
σίματος τοϋ προστατε υ _ ό μενου όντικει μένου ) . Γιά τήν όσφάλε ια όντι κει μένων χρη­
σιμοποιούνται καί όγγελτήpες ήλε κτρομαγνnτικών πεδίων ι'\ μαγνητικών έπαφών
(όγγελτήρες όπομακρύνσεως όντικει μένων).
Άγγελτήρες έπιδι:f;μής χρησιμοποιούνται qέ τράπeζες, χρυσοχοεία, μουσεία
κλπ., καί όποτελοϋνται όπό διακόmες πιέσε ως. Ό χειρισμός τους γίνεται όπό κά­
ποιον ύπάλληλο, χωρίς νά τό όντιληφθοϋν οΙ έπιδρομείς.
Ή τροφοδότηση τών έγκαταστάσεων αύτών γίνεται όπό τό δίκτυο τής πόλεως
μέσω τροφοδοτικού (τάση λειτουργίας 1 2V), ύπάρχει δμως ή δυνατότητα τροφο­
δοτήσεως καί μέσω συσσωρευτών πού φορτίζονται συνεχώς όπό τό δίκτυο καί ό­
ναλαμβάνουν τήν τροφοδότηση σέ περίmωση διακοπής τής παροχής ήλεκτρικής
ένέργειας.

10) Τοποθιτηση iλiγχου φυλ6κων.

Ή συσκε υή αύτή χρησι μοποιείται γιά τήν έποmεία καί τόν έλεγχο τής διαδρο­
μής, πού έκτελεί ό φύλακας σέ έργοστάσια, γραφεία, καταστήματα, μουσεία κλπ.
Ή ήλεκτρική έγκατάσταση όποτελείται όπό τούς όγγελτή ρες, πού τοποθετούν­
ται σέ διάφορα σημεία έλέγχου κατά μήκος τής διαδρομής τοϋ φύλακα, τό κέντρο
τής έγκαταστάσεως καί τούς βρόχους τών γραμ μών συνδέσεως τών όγγελτήρων
μέ τό κέντρο.
Ό φύλακας κατά τήν περιπολία του χει ρίζεται τούς διάφορους όγγελτήρες μέ εί­
δικό κλειδί. Κάθε όγγελτήρας όποστέλλει Ιδιαίτερο σή μα στό κέντρο, δπου σέ είδι­
κή ταινία καταγράφεται ή θέση, όπό τήν όποία δόθηκε τό σήμα καί ή χρονική στιγ­
μή όποστολής τοϋ σήματος. "Ετσι, εΤναι δυνατόν νά έλεγχθεί όποτεδήποτε ή δια­
δρομή τοϋ φύλακα.
· Η έγκατάσταση μπορεί νά περιλαμβάνει καί διάταξη, μέ τήν όποία δίνεται σήμα
κινδύνου, δταν μεταξύ δύο διαδοχικών χειρισμών τών όγγελτήρων περάσει χρό­
νος μεγαλύτερος όπό �να προκαθορισμένο δριο.
Μπορεί έπίσης νά περιλαμβάνει καί ύπαίθρους όγγελτήρες, όπότε, έκτός όπό τό
άποστελλόμενο σήμα εΤναι δι.ι.νατόν νά συμπληρωθεί ή έγκατάσταση καί μέ τηλε­
φωνικές συσκε υές. Μέ αύτές ό φύλακας μέσω τών γραμ μών συνδέσεως τών όγ­
γελτήρων έπικοινωνεί μέ τό κέντρο.
Τό κέντρο εΤναι �νας πίνακας έντοιχισμένος ι'\ τοποθετημένος έπάνω σέ τραπέ­
ζι. Μπορεί νά περιλαμβάνει συσκευ ή όκουστικοϋ σήματος ι'\ καί φωτεινά σήματα,
πού όντιστοιχοϋν στούς διάφορους όγγελτήρες. Στό κέντρο ύπάρχει σύστημα ή­
λεκτρικής τροφοδοτήσεως όπό τό δίκτυο τής πόλεως καί όπό συσσωρευτές, πού
φορτίζονται συνεχώς.
Κάθε γραμμή όγγελτήρων - κέντρου (βρόχος) μπορεί νά περιλαμβάνει μέχρι
καί 30 όγγελτήρες μέ τάση λειτου ργίας 24V Σ. Ρ.

1 1) Τηλ�φωνική iγκατ6σταση.

Ή τηλεφωνική έγκατάσταση όποτελείται όπό τίς τηλεφωνικές συσκευές, τίς

γραμμές συνδέσεως καί τό τηλεφωνικό κέντρο.
 199

Μέ τήν τηλεφωνική συσκε υ ή, άποστέλλεται, άπό αύτόν πού καλεί. σήμα (ήλε­
κτρι κοί παλμοί) πρός τό τηλεφωνικό κέντρο γιά νά πραγματοποιηθεί ή ήλεκτρική
σύνδεσή του μέ αύτόν πού καλείται. 'Όταν άποκατασταθεί ή ήλεκτρική συνέχεια
μεταξύ τους ή τηλεφωνική έπικοινωνία γίνεται μέσω τού ζεύγους ά κουστικού -
μ ι κροφώνου.
'Υπάρχουν δύο βασι κές κατηγορίες τηλεφωνι κών έγκαταστάσεων: Ή πρώτη
περιλαμβάνει τίς τηλεφωνικές συσκε υές, πού συνδέονται μέ τό αύτόματο άστικό
τηλεφωνικό δίκτυο (στήν ' Ελλάδα δίκτυο Ο.Τ. Ε.). Σέ αύτές, μέ τό δίσκο tπιλογής
τής τηλεφωνι κής συσκευής άποστέλλεται σει ρά παλμών, πού διεγείρουν καί μετα­
κινούν κατάλληλα τούς ζeυκτικούς μηχανισμούς τού άστικού τηλεφωνικού κέν­
τρου, στό όποίο εΤναι συνδεμένη ή τηλεφωνική συσκευή. WΕτσι δίνεται ή τηλεφω­
νική κλήση (κουδούνισμα) στό συνδρομ ητή πού καλείται. 'Όταν ό συνδρομητής
σηκώσει τό άκουστι κό, άποκαθίσταται ή ήλεκτρική συνέχεια καί πραγματοποιείται
ή τηλεφωνική έπικοινωνία.
Ή δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει τίς διάφορες δeυτeρeύουσeς τηλeφωνικeς
tγκαταστάσeις. Μ έ αύτές πραγματοποιείται ή τηλεφωνική έπι κοινωνία μεταξύ τών
διαφόρων θέσεων μέσα στούς χώρους τής Ε . Η . Ε. Ή δε υτερεύουσα τηλεφωνική
έγκατάσταση περιλαμβάνει, έ κτός άπό τίς τηλεφωνικές συσκε υές, καί τό άναγκαίο
ίδιωτικό τηλεφωνικό κέντρο. Τό κέντρο αύτό μπορεί νά εΤναι χειροκίνητο (χειρι­
σμός άπό τηλεφωνητή) ι'\ αύτόματο (χωρίς νά μεσολαβεί τηλεφωνητής), ι'\, άκόμα,
ήμιαυτόματο (νά μεσολαβεί τηλεφωνητής σέ όρισμένες μόνο περιmώσεις). Τό ί­
διωτι κό τηλεφωνικό κέντρο (σχ. 9.3ιδ) συνδέεται μέ τό άστικό τηλεφωνικό δίκτυο
μέ μιά ι'\ περισσότερες γραμμές καί �τσι, έ κτός άπό τήν έσωτε ρική έπι κοινωνία, μέ
τίς συσκε υές τής δευτερεύουσας τηλεφωνικής έγκαταστάσεως, μπορεί νά πραγ­
ματοποι ηθεί καί έξωτερική έπικοινωνία (δσες συσκευές �χουν τή δυνατότητα συν­
δέσεως, μέσω τού ίδιωτικού τηλεφωνικού κέντρου, μέ τό άστι κό δίκτυο καλούνται
tξωδικαιούχeς}.
Ή τηλεφωνική έγκατάσταση στούς χώρους μ ιάς Ε . Η . Ε., άν πρόκειται γιά τηλε­
φωνικές συσκευές συνδεμένες μέ τό άστικό τηλεφωνικό δίκτυο, πε ριλαμβάνε ι μό­
νο τήν έγκατάσταση τών τηλεφωνικών γραμ μών καί τών κουτιών κατανeμητών. Οί
τηλεφωνικές συσκευές, τά κουτιά συνδέσεως ι'\ οί ρευματοδότες τηλεφώνου καί
οί κατανε μητές τοποθετούνται άπό τόν 'Οργανισμό Τηλεπικοινωνιών (Ο.Τ. Ε.). Ή
δευτερεύουσα τηλεφωνική έγκατάσταση περιλαμ βάνει τίς έσωτερικές τηλεφωνι­
κές γραμμές, τίς τηλεφωνικές συσκευές, τά κουτιά συνδέσεως, τά κουτιά κατανε­
μητών μέ τούς κατανεμητές, πού ύπάρχουν μέσα σέ αύτούς, καί τό τηλεφωνικό
κέντρο.
Δευτερεύουσε ς τηλεφωνικές έγκαταστάσε ις (σχ. 9.3ιδ) ύπάρχουν σέ διάφορα
τυποποιημένα μεγέθη καί τύπους άπό τίς άπλές (έγκαταmόσεις σειράς), μέ τέσσε­
ρις τό πολύ έξωτερικές γραμμές καί �νδεκα τό πολύ τηλεφωνικές συσκευές, wς τίς
πιό σύνθετες μέ όσεσδήποτε έξωτερικές γραμμές καί όσεσδήποτε. τηλεφωνικές
συσκευές. Ο Ι άπλές τηλεφωνικές έγκαταστάσεις σειράς περιλαμ βάνουν συσκε υές,
πού χρησι μοποιούν κου μπιά πιέσεως γιά νά συνδέονται μέ έξωτερική γραμμή ι'\ μέ
άλλη έσωτερική συσκε υ ή. ΟΙ μεγαλύτερες δευτερεύουσες έγκαταστάσε ις μέ αύ­
τόματα ι'\ ήμιαυτόματα κέντρα περιλαμβάνουν συσκευές, πού μέ τό δίσκο έπιλογής
συνδέονται αύτόματα μέ άλλες έσωτε ρι κέ ς συσκε υές ι'\ καί μέ έξωτερική γραμμή ι'\
άκόμα μέ άλλα κέντρα δευτερευουσών τηλεφωνικών έγκαταστάσεων.
200

Σχ. 9.3ιδ.

Oi μ ι κρές δευτερεύουσες �γκαταστάσε ις χρησι μοποιούνται σέ γραφεία, βιοτε­

χνίες, �μπορικά καταστή ματα κλπ., �νώ οΙ μεγαλύτερες σέ βιομ ηχανίες, � μπορικές
�πιχε ιρήσεις, όργανισμούς, μεγάλα ξενοδοχεία κλπ.
Ή ήλεκτρική τροφοδότηση τών τηλεφωνικών �γκαταστάσεων γίνεται όπό τό ή­
λεκτρικό δίκτυο τής πόλεως μέσω τροφοδοτικών διατάξεων, πού παράγουν τάσε ις
Σ. Ρ. 24, 48 ή 60 V, όνάλογα μέ τήν περίmωση.
Oi τηλεφωνικές γραμμές τοποθετούνται χωνευτές μέσα σέ σωλήνες (πλαστι­
κούς), πού καταλήγουν στίς διάφορες θέσεις συνδέσεως τών τηλεφωνικών συ­
σκευών. ΟΙ συσκε υές συνδέονται μέ τίς τηλεφωνικέ ς γραμμές μέσω είδικών κου­
τιών όκροδεκτών. Στά κουτιά αύτά, πού στε ρεώνονται στόν τοίχο σέ σημείο πού
όπολήγει ή τηλεφωνική γραμμή, συνδέονται τά ε ϋ καμmα καλώδια τής τηλεφωνι-
 201

κfic συσκε υής. 'Αντί γιά κουτιά συνδέσεως, μποροϋν νά χρησι μοποι ηθούν καί τη­
λεΦ•uνικοί ρευματοδότες (πρίζες), μέσα στίς όποίες μπαίνουν oi τηλεφωνικοί ρευ­
μn ι ολfimες πού συνδέονται γιά τό σκοπό αύτό στό όκρο τοϋ καλωδίου τής συ­
σ"ιο ,ιiς καί έΞτσι ή τηλεφωνική συσκε υή μπορεί νά μεταφέρεται σέ τόσες διάφορες

θέσε:ις μέσα στήν οίκία, δσους ρευματοδότες εχομε τοποθετήσε ι .

Γιά τήν κατανομή τών διάφορων τη�εφωνικών γραμμών, όπp τ ό κεντρικό τηλε­
φωνικό καλώδιο (ή καλώδια) πρός τίς διάφορες θέσε ις συσκε υών, χρησι μοποιούν­
ται είδι κοί πίνακες καί ύποπίνακες δια κλαδώσεως, πού καλούνται κατανεμητlς ( σχ.
9.3ιε).

�· r �.
[,
.
I

,.1.1

Σχ. · 9.3ιε.

12) Τηλετυπική tγκατάσταση (7'elex).

·Η τηλετυπι κή έγκατάσταση είναι όνάλογη μέ τήν τηλεφωνική. 'Αντί γιά τηλε­

φωνικές συσκε υές, στίς τηλετυπικές γραμμές συνδέονται τηλετυπικές συσκευές
(σχ. 9.3ιστ), πού μέ αύτές μεταδίδονται γραmά μηνύ ματα σέ μεγάλες όποστάσε ις.
'Όταν άποκατασταθεί ή ήλε κτρική συνέχε ια μεταξύ τής συσκε υής πού καλεί μέ
αύτήν πού καλείται, μέ διαδι κασία δμοια μέ τήν τηλεφωνική, ό χειριστής τής τηλε:
τυπι κής συσκε υής γράφει τό μήνυμα μέ γραφομ ηχανή, ένώ ταυτόχρονα στήν όλλn
rηλετυπική συσκε υή γίνεται ή έ κτύπωση τοϋ μηνύ ματος αύτόματα.
202

Σχ. 9.3ιστ.

'Υπόρχει, �πίσης δυνατότητα νό όποσταλοϋν μέ μεγόλη ταχύτητα, �τοιμα μηνύ­

�ατα γραμμένα σέ διότρητες ταινίες.
TC:. τηλετυπικό δίκτυα εΤναι άστικό, ύπεραστικό καί διεθνή.

13) Τοποθlτηση κΕραιών ραδιοφωνικών καΙ τηλΕοπτικών δΕκτών.

Ή τοποθέτηση κεραίας χρησιμεύει γιό νό γίνεται καλύτέρη λήψη τών ραδιοφω­

νικών καί τηλεοπτικών �κπομπών.
'Ή τοποθέτηση κανονικό πρέπει νό γίνεται άπό εΙδικούς τεχνικούς τής ραδιοφω­
νίας καΙ τηλεορόσεως. �Ομως πολλές φορές γίνεται καί άπό r'ιλεκτρολόγους. Άπό
r'ιλεκτρολόγους μπορεί νό γίνεται τουλόχιστον ι'\ τοποθέτηση τής κεραίας. οΙ χω­
νευτές σωληνώσεις γιό τούς άγωγούς. πού κατεβαίνουν άπό τήν κεραία καί πηγαί­
νουν στούς δέκτες καΙ. �νδεχομένως. ι'\ σύνδεση τοϋ �νισχυτή κεράίας μέ τό r'ιλε­
κτρικό δίκτυο.
ΟΙ ραδιοφωνικές καί τηλεοπτικές �κπομπές γίνονται στίς παρακότω συχνότητες.
πού κατατόσσονται σέ ζώνΕς καΙ διαύλους (κσν6λιαJ (πίνακας 9. 3.2).
ΟΙ διόφορες �κπομπές τών ραδιοφωνικlλιν καί τηλεοπτικών σταθμών μεταδί­
δονται δπως εΤναι γνωστό, μέ τό .r'ιλεκτρομαγνητικό κύματα, πού άναχωροϋν άπό
τίς κΕραίΕς Ιιrπομπής τών σταθμών αύτών. Γιό τή λήψη τών κυμότων άπό τούς
δέκτες, άπαιτείται �γκατόσταση ΚΕραlας λήψΕως.
Παλιότερα, δταν οΙ ραδιοφωνικές �κπομπές γίνονταν μόνο μέ διαμ6pφωση
πλ6τοuς (ΑΜ), ι'\ ραδιοφωνική κεραία λήψεως ήταν χόλκινο σύρμα τεντωμένο με­
ταξύ δύο Ιστών μέσω μονωτήρων πού τοποθετούνταν στό δκρα (σχ. 9.3ιζ). �Οταν
δρχισαν οΙ ραδιοφωνικές �κπομπές. μέ διαμ6ρφωση σuχν6τητας (FM) καί οΙ τη­
λεοπτικές �κπομπές. οΙ συρμότινες κεραίεs δέν �ξυπηρετοϋσαν καΙ όντικαταστό­
θηκαν άπό τίς διόφορες κΕραίΕς διπ6λοu.
 203

Σχ. 9.3ιζ.
Κεραίες γιό πολλό ραδιόφωνα.

Πfνακας 9.3.2.

Χρήση Περιοχή κυμάτων Μf]κος κύματος Συχνότητα Δίαυλος

σέ m σέ M Hz

Μακρά
Μ εσαία
} (ΑΜ)
2000 ως 1 ο5ο
590 ως 1 87
ο, 1 5
0,5 1
ως 0,285
ως 1 ,605
-

-
Ραδιόφωνο Βραχέα 76 ως 1 1 , 5 3,95 ως 26, 1
Ύπερβραχέα ( F M ) 3 . 4 ω ς 2,9 87,5 ως 1 04 2 ως 56
(Ζώνη 11- VH F)

Ζώνη I (VH F) 6,39 ως 4.4 1 47 ως 68 2 ως 4

Τηλεόραση Ζώvη III(VH F) 1 ,7 2 ως 1 ,3 1 74 ως 23ο 5 ως 1 2
Ζώνες ΙVN( U H F ) 0,64 ως Ο,38 470 ως 790 21 ως 69

Άπό τήν κεραία διπόλου κατε βαίνει έΞνα καλώδιο (κάθοδος) πού συνήθως έξυ­
πηρετεί καί τή λήψη μεσαίων μακρών καί βραχέων ραδιοφωνικών κυμάτων. Γι' αύ­
τό, όπλώς, στό ραδιοφωνικό δέκτη γίνεται μεταγωγή τής συνδέσεως κε ραίας. Γιά
νά βελτι ωθεί, πάντως, ή λήψη στά μεσαία, μακρά καί βραχέα κύματα προστίθεται
στήν κορυφή τού ίστού τής κεραίας διπόλου, μία λεπτή μεταλλική ράβδος μέ μήκος
2,5 m περίπου, άν ή κορυφή τού ίστού ξεπερνά τήν έπάνω έπιφάνεια τής στέγης
κατά 2 m τουλάχιστον*.
'Επε ιδή ή ράβδος αύτή, είναι, δπως είπαμε, σχετικά λεπτή, στό άκρο της eχε ι
σφαιρική διαμόρφωση (σχ. 9.3ιη) γιά νά άποφεύγονται σπινθη ρισμοί (φαινόμενο
άκίδας), κατά τήν άτμοσφαιρική ήλεκτρική φόρτιση τής κε ραίας. 'Όταν προστίθεται
ή ράβδος, πού άποτελεί τήν κεραία μα κρών, μεσαίων καί βραχέων κυ μάτων, ή κά­
θοδος πρέπει νά φέρνε ι θωράκιση.
Οί κε ραίες διπόλου όποτελούνται συνήθως όπό έΞνα δίπολο καί όπό όρισμένα
άλλα πρόσθετα στοιχεία (άνακλαστήρ�ς καί κατ�υθυντήρ�ς), δπως δείχνει τό σχή­
μα 9.3ιθ. 'Ανάλογα μέ τά στοιχεία, πού φέρνε ι ή κεραία, παίρνει καί τό δνομά της.

*" Εχει όποδειχθεί όπό τήν πείρα δτι τά παράσιτα πού δημιουργούνται όπά τίς ήλεκτr Ι<f· 'Ι<·•• ··
· φθάνουν μέχρι 2 m περίπου έπάνω όπ.ό τήν έπιφάνεια της στέγης τοϋ κτηρίου.
Π .χ. μία κε ραία μέ eνα διπλωμένο δίπολο (βροχοε ιδές δίπολο), eνα όνακλαστήρα
καί τέσσε ρις κατε υθυντηρες, χαρακτηρίζεται ώς κεραία 6 στοιχείων.
Οί κε ραίες τοποθετούνται κατά κανόνα στή στέγη τών κτηρίων. Ή θέση πού θά
rοποθετηθεί πρέπει νά εΤναι τέτοια, wστε νά μήν παρε μποδίζεται ή προσπέλαση
πρός τήν καπνοδόχο άν ύπάρχει , ούτε νά δυ σκολε ύεται ή έργασία καθαρισμού της.
Π ρέπει όκόμα όπό τήν κορυφή της καπνοδόχου μέχρι τό κατώτε ρο ση μείο της κε­
ραίας ή όπόσταση νά εΤναι 2 m.
'Όταν τοποθετούνται περισσότε ρες όπό μιά κεραία, πρέπει νά δίνεται προσοχή
νά μ ή δημιουργείται όλληλεπίδραση μεταξύ τους. Αύτό γίνεται, δταν ή όριζόντια ό­
πόσταση μεταξύ τών κεραιών, πού βρίσκονται στό ίδιο περίπου έπίπεδο, εΤναι μι­
φή. Σέ τέτοιες περιmώσε ις πρέπει νά μετατοπίζονται οΙ κε ραίες κατά τό ϋψος, w­
στε νά δημιουργείται μεταξύ τους όρκετή όπόσταση.
Τό σύνολο της κεραίας καί τοϋ φορέα (Ιστού) της πρέπει νά παρουσιάζε ι όρκετή
μηχανική όντοχή στίς και ρι κές καταπονήσε ις (άνεμος, πάγος), πού νά μή μειώνεται
μέ τό χρόνο (προστασία όπό διαβρώσε ις μέ κατάλληλες έπαλείψεις).

Σχ. 9.3ι η.
1 ) 'Αλεξικέραυνα 2) Ζυγός γειώσεως γιό τίς θωρακίσεις δλων τών καλωδίων Υ.Σ. 3) Έ πιφόνεια έπα­
φ ης 1 0 m m 2• 4) 'Ενισχυτής. 5) Ζυγός γειώσεως τών θωρακίσεων τών κύριων όγωγών. 6) Δίκτυο.
7) Κύριοι όγωγοί πρός κεραιοδότες. 8) Έ γκατόσταση Ισχυρών ρευμότων. 9) 'Αγωγός προστασίας.
1 Ο) Γεφύρωση ύδρομετρητη. 1 1 ) Γείωση Ισχυρών ρευμότων. 1 2) Γείωση όλεξικέραυνου.
 ·ιι�

•Ανακλασι�ρας

Σχ. 9.3ιθ.

Ως ίστός χρησι μοποιείται, συνήθως, μεταλλικός σωλήνας, που στε:ρεω\ιυ · •.

:πήν τοιχοποιiΌ ή στίς ξυλοδοκούς τής στέγης μέ δύο περιλαίμια στερεώσε:,. (

. rt,. 9.3ιη). Τά περιλαίμια πρέπε ι νά βρίσκονται σέ άπόσταση μεταξύ τους τουλάχι
στον ίση πρός τά 1 Οο/ο τοϋ μ ήκους τοϋ Ιστοϋ. Ή έλάχιστη αύτή άπόσταση δέν πρέ­
� :ι νά είναι κατώτερη άπό 7 5 cm, δταν ή στερέωση γίνεται στίς ξυλοδοκούς τής
ιτέγης, ή άπό 50 cm, δταν γίνεται σέ τοιχοποιiα. Γιά Ι στούς μ ι κρότερους σέ μ ήκος
ψό 1 m, δέν προδιαγράφεται έλάχιστη άπόσταση μεταξύ περιλαίμιων στερεώ­
τεως. τέλος. οΙ κ�ντpικΕς κ�pαί�ς (κοινόχρηστη έγκατάσταση), λόγω τοϋ μενFΑnι ,,

220V Ε; �
Χρονοδιακόπτη
Τροφοδοtικό
:κ ε.ρ ιο
� -w
ιι.ς

/� ,
Πρός α Πρός κεραισbόιες
Κεντρικος
bιακλα�ήρας ljV' .εραιοbοιες

Σ'Ι(. 9.3ιι
206

τους πρέπει γενικά νά στερεώνονται σέ βάσε ις άπό σκυρόδε μα καί γιά νά μήν παi­
ζουν νά χρησι μοποιούνται �πίτονοι άπό �πιψευδαργυρωμένο χαλύβδινο σύρμα {μέ
διάμετρο τουλόχιστον 1 mm) {σχ. 9.3κ). .
'Από τήν κ�ι;ιαία κατεβαίνει �να μονωμένο καλώδιο, πού τή συνδέει μέ τό δέκτη
καί καλείται κάθοδος. "Αν στόν ίδιο Ι στό ε1ναι στε ρεωμένε ς περισσότερες άπό μιά
κεραίες {ραδιόφωνο, τηλεόραση), τά καλώδια πού κατεβαίνουν άπό κάθε μία άπό
αύτές συνδέονται σέ �να �ξάρτημα, πού καλείται κΕραιομiκτης. 'Από αύτόν άναχω­
ρεί �να μόνο καλώδιο καί όδηγείται στίς διάφορες θέσεις λήψεως κεραίας �κεί μέ
είδικούς κΕραιοδ6τΕς {πρίζες), γίνεται ό διαχωρισμ6ς τών συχνοτήτων, πού άντι­
στοιχούν σέ κάθε κεραία {ραδιοφωνικών κυ μάτων ΑΜ, FM καί τηλεοράσεως VH­
FI, 1 11, UHF IVN), μέ τή βοήθεια διαχωριστή καί �προσαρμογή πρός τούς δέκτες,
�φόσον άπαιτείται.
Σέ περιοχές, πού βρίσκονται σέ μεγάλες άποστάσεις άπό τούς σταθμούς �κπομ­
πής � διαχωρίζονται άπό αύτούς μέ διάφορα � μπόδια {βουνά, ύψηλό κτήρια κλπ.),
δηλαδή σέ περιοχές πού �πικρατοϋν δυσμενείς συνθήκες λήψεως, � δταν χρησι­
μοποιείται κεντρική κεραία {κοινόχρηστη), πρέπει νά χρησιμοποιείται Ινισχυτής κΕ­
ραiας. Ό �νισχυτής κεραίας ε1ναι ι'jλεκτρονική συσκε υή, πού τροφοδοτείται γιά τή
λε ιτουργία της άπό τό ι'jλεκτρικό δίκτυο, μέσω τροφοδοτικού πού παρέχει συνεχές
ρεϋμα {συνήθως τάσεις: 1 4 ώς 24 V), καί �νισχύει τό σήμα πού παίρνει άπό τήν
κεραία.
Π ερισσότερες λεπτομέρειες γιά κεραίες καί τήν �γκατάστασή τους πε ριλαμβά­
νονται στήν παράγραφο 1 1 .6 {στ) {ΠΑΡΑΡΤΗ ΜΑ Π ΡΩΤΟ).

14) "ΗλΕκτροακουστική Ιγκατάσταση καΙ Ιγκατάσταση κλΕιστού κυκλώματος τη­

λΕοράσΕως.

Ή ι'jλεκτροακουστική �γκατάσταση χρησι μεύει γιά τή λήψη, μετάδοση καί άνα­

παραγωγή άκουστικών σημάτων μέ μορφή όμιλίας � μουσικής, σέ �κκλησίες, σχο­
λεία, νοσοκομεία, ξενοδοχεία, γήπεδα, αίθουσες διαλέξεων, θέατρα κλπ., � καί γιά
τή μετόδοση μηνυ μάτων καί κλήση άτόμων σέ βιομηχανίες {π.χ. μετάδοση πληρο­
φοριών σέ μεγάλο άριθμό άτόμων, πού βρίσκονται σέ διάφορους χώρους τοϋ κτη­
ρίου � τοϋ κτηριακοϋ συγκροτήματος), σιδηροδρομικούς σταθμούς, άεροδρόμια
κλπ. τέλος, ι'jλεκτροακουστικές �γκαταστάσεις, μέ δυνατότητα άνταλλαγής μηνυ­
μάτων μεταξύ χώρων, χρησι μοποιούνται καί σέ κεντρικούς σταθμούς ι'jλεκτροπα­
ραγωγής, ι'jλεκτρικά �ργαστήρια δοκιμών καί μετρήσεων κλπ.
Μία ι'jλεκτροακουστική �γκατάσταση μπορεί νά άνήκει σέ δυό βασι κές κατηγο­
ρίες:
α) Στίς �γκαταστάσεις, πού τά άκουστικά σήματα λαμβάνονται σέ �να χώρο καί
μεταδίδονται σέ διάφορους άλλους καί
β) στίς �γκαταστάσεις, πού τά άκουστικά σήματα λαμβάνονται σέ �να χώρο καί
άναπαράγονται στόν ίδιο χώρο, άφοϋ προηγουμένως �νισχυθοϋν, ώστε νά άκού­
γονται καθαρά άπό μεγάλο άριθμό άτόμων.
ΟΙ ήλεκτροακουστικές έγκαταστάσε ις όποτελοϋνται, γενικά, όπό συσκε υές πα­
ραγωγής �χου {π.χ. συσκε υή με μονωμένων ιϊχων γκ6γκ), μι κρόφωνα, μαγνητόφω­
να, πίκ - άπ, ραδιοφωνικούς δέκτες, ένισχυτή καί μεγάφωνα {σχ. 9.3κα).
 207

-- 15
�---

6
-ι

(9)11
.=;- I '
u�
J
I'
8

7 13
0
Σχ. 9.3κα.
1 ) Δυναμικό μικρόφωνο σέ τρίποδο. 2) " Επιτραπέζιο μικρόφωνο. 3) Μ αγνητόφωνο. 4) Λήψη - άνα­
παραγωγή. 5) Κεραία λήψεως. 6) Κέντρο έλέγχου. 7) Γείωση. 8) Δίκτυο. 9) Μ εγάφωνα (τύπου στή­
λης). 1 Ο) " Επιτοίχια μεγάφωνα. 1 1 ) " Εντοιχισμένα μεγάφωνα. 1 2) Μεγάφωνα τύπου χωνιοϋ.
1 3) "Ωρολογιακός μηχανισμός έκπομπfις άκουστικοϋ σήματος. 1 4) 'Ηλεκτρομαγνητική συσκευή πα-.
ραγωγfις �χου. 1 5), 1 6), 1 7) Πρός δλλα μεγάφωνα.

Μ ι κρόφωνα ύπάρχουν δύο τύποι, τά δυναμικά (συνήθως γιά όμ ιλία) καί τά πυ­
κνωτικά (συνήθως γιά μουσική). Καί οΙ δύο τύποι κατασκε υάζονται μέ ίση ε ύαι­
σθησία πρός κάθε κατε ύθυνση ιϊ μέ α ύξημένη ε ύαισθησία πρός μιά κατε ύθ υνση
[γιά στε ρεοφωνικές λήψεις ιϊ γιά νά όποφεύγεται τό φαινόμενο τοϋ μικροφωνι­
σμού (όκουστικής έπανασυζε ύξεως)] .
Τό πλήθος, τό εiδος καί ή θέση τών μ ι κροφώνων προσδιορίζονται όνάλογα μέ
τίς όπαιτήσε ις γιά τήν ποιότητα τοϋ ιϊχου καί τών όκουστικών χαρακτηριστικών
τοϋ χώρου πο ύ θά έγκατασταθοϋν.
Τό όκουστικό σήμα μετατρέπεται, δπως εiναι γνωστό, σέ ήλεκτρικό μέσα στό
μι κρόφωνο καί περνώντας όπό τό κiντpο iλiγχου τής έγκαταστάσεως, πού περι­
λαμβάνε ι προενισχυτή, ήχομίκτη, ένισχυτή, συσκε υές παραγωγής ιϊχου, ραδιοφω­
νικό δέκτη, μαγνητόφωνο, όργανα δια κοπής καί έλέγχου κλπ., ένισχύεται καί όδη­
γείται στά διάφορα μεγάφωνα.
Μέσα σέ είδικά ήχεία προσαρμόζονται eνα ιϊ πε ρισσότερα μεγάφωνα καί συγ­
κροτούν διάφορους τύπους. ΟΙ όγωγοί ό κουστι κής συχνότητας, πού συνδέουν τά
μι κρόφωνα καί τά άλλα στοιχεία μ ιδς ήλεκτροακου στtκής έγκαταστάσεως πρός
τούς ένισχυτές, εiναι θωρακισμένοι όγωγοί, πού ή θωράκισή τους γειώνεται μόνο
στούς ένισχυτές. ΟΙ όγωγοί αύτοί πρέπει νά εiναι δσο τό δυνατόν βραχύτε ροι.
 ..;, -ιyv.ι�u. ι'"" u.uλο-μ�vν uιτό ιuuι, �νιu,χ.ιιι�ι, ι ιμuc; τu μ ε: γοψ ι.u νu ,
όέν ε'i'νL
.:ίωρακισμένοι, όλλά πρέπει νά μήν κατε υθύνονται παράλληλα πρός όγωγούς rσχυ
pών· ρευ μάτων ή ένδοσυνεννοήσεως γιά νά όποφεύγονται έπαγωγι κές όλληλεπι·
'>ράσε ις. Ή έγκατάσταση τών όγωγών γίνεται σύ μφωνα μέ τούς κανονισμούς
Ε . Η . Ε. γιά Ισχυρά ρεύ ματα, γιατί ή τάση λειτου ργίας τους μπορεί νά όνεβεί μέχρι
·ηο ν

Σέ όρισμένες περιmώσεις, ή ήλεκτροακουστική �γκατόσταση περιλαμβάνει ό­

σύρματη σύνδεση μεταξύ κέντρου καί στοιχείων όναπαραγωγής τών όκουστι κώ\Ι
ση μάτων, τό όποία, όντί γιό μεγάφωνα, είναι μ ικροί δέκτες τσέπης μέ όκουστικό.
Ή όσύρμοτη μετάδοση τών σημάτων γίνεται μέ �παγωγικό βρόχο έ κπομπής [πα·
ράγρ. 9.3 (6)]. Τό σύστημα αύτό χρησι μοποιείται σέ μουσεία, έκθέσε ι ς έργων τέ­
χνης κλπ., δπου όπαιτείται ήσυχία. ΟΙ έπισκέmες �φοδιόζονται μέ δέκτη μέ όκου­
στικό καί όκούν τίς πληροφορίες σχετικό μέ τό έκθέματα, χωρίς νό χρειάζεται όδη­
γός.-τό ίδιο σύ στημα χρησι μοποιείται καί σέ αίθουσες διεθνών συνεδρίων, δπου
γίνεται ταυτόχρονη μετάφραση μ ιός όμ ιλίας σέ άλλες γλώσσες.
Ή ήλεκτροακουστική έγκατόσταση δέν πρέπει νό συγχέεται μέ τήν έγκατάστα­
ση κλήσεως ότόμων. Μέ τήν ήλεκτροακουστική �γκατόσταση μεταδίδονται κατά
κανόνα πληροφορίες, ένώ μέ τήν έγκατόσταση κλήσεως μεταδίδονται όπλό σήμα­
τα, γιό νό τραβήξουν μόνο τήν προσοχή τών ότόμων πρός τό όποία όπε υθύνονται.
Π αρόμοια σχεδόν μέ τήν ήλε κτροακουστική έγκατόσταση είναι καί ή έγκατό­
:παση κλε ιστού κυκλώ ματος τηλεοράσεως. Ή έγκατόσταση αύτή πε ριλαμβάνε ι
rηλεοmικές μηχανές λήψεως είκόνων, μ ι κρόφωνα, τηλεοmικούς &έκτες καί δια­
συνδετικό καλώδια (σχ. 9.3κβ), Ή εΙκόνα πού συλλαμβάνουν oi τηλεοmικές μηχα­
νές λήψεως, όναπαρόγεται στού ς τηλεοmικούς δέκτες, πού βρίσκονται σέ διάφο­
ρους χώρους, ένώ μέ τά μ ικρόφωνα προστίθεται ιlχος*.
Τά κλε ι στά κυκλώματα τηλεοράσεως χρησι μοποιούνται γιά νό έποmεύονται oi
κινήσεις μεγάλου όριθμού ότόμων, γιά λόγους όσφάλειας (π.χ. · σέ μεγάλα κατα­
στήματα γι'ό τήν προστασία κατά τής κλοπής, σέ συστήματα παρακολουθήσεως
τής τροχαίας κινήσεως κ.ά.). 'Επίσης τό κλε ιστό κύκλωμα τηλεοράσεως χρησι μο­
ποιείται γιό έ κπαιδευτικούς καί �πιστημονικούς σκοπούς (π.χ. σέ πόλλές αίθουσες
διδασκαλίας τοποθετούνται τηλεοmικοί δέκτες γιά νά παρακολουθούν πολλοί μα­
θητές μαζί τό μάθη μα, πού τό δι δάσκει �νας μόνο καθηγητής, ή γιά νά παρακολου­
θήσουν πολλά άτομα δαπανηρά �ργαστηριακά πει ράματα).
Παραλλαγή τής έγκαταστόσεως κλειστού κυκλώματος τηλεοράσεως είναι αύτή
πού χρησιμοποιείται κυ ρίως σέ μεγάλα ξενοδοχεία γιό τήν όναμετάδοση τηλεοmι­
κών προγραtψότων. Μέ τήν έγκατόσταση αύτή, ή ε ίκόνα. ή τό όκουστικό σήμα
rτού λαμ βάνεται όπό μιό κεραία λήψεως τηλεοmικών ή καί ραδιοφωνικών προ­
γραμμάτων, όναπαρόγεται σέ �να κέντρο όναμεταδόσεως, όπό τό όποίο όναμετα­
δίδεται μέσω καλωδίων στούς δέκτες διαφόρων χώρων. Στήν έγκατόσταση αύτή,
είναι δυνατόν νό παρε μβληθεί κάποιο σήμα στό όναμεταδιδόμενα προγρά μματα,

*Ή έγκατόσταση πού δείχνει τό σχήμα 9.3κβ ε1ναι μία πλήρης έγκατόσταση κλειστοϋ κυκλώματος
ηλεορόσεως μέ /Ξλεγχο τών μεταδιδόμενων όmικοακουστικών σημότων. Ύπόρχουν, δμως καί ό·
λούστερες έγκαταστόσεις.
 Σχ. 9.3κβ.
1) Μηχανή λήψεως. 2) Δέκτης. 3) Μικρόφωνο. 4) Μονάδα μαγνητοσκοπίου. 5) Μαγνητοσκόπιο.
6\ Μονάδα έλέγχου ι'\χου καί εΙκόνας. 7) ' Επιλογέας ε Ικόνων. 8) Γεννήτρια παλμών συγχρονισμού.
91 ' Επικοινωνίες. 1 0) Ήχομίκτης.

μέσω τοϋ καλωδίου κέντρου - δεκτώ ν (τηλεοmικών καί μή), δπως είνuι λ· "''·ιοιο
μήνυuα πpός ιΞνα δωuάτιο τοϋ ξενοδοχείου.

9.4 "Εγκατάσταση προστασrας κτηρrωv άπό άτμοσφαιρικ�ς �κκενώσεις (κεραυ­

νούς).

Ή �γκατάσυαση αύτή άποτελείται άπό τίς διάφορές διατάξεις 6λ�ξικtραυνων.

Vlέ τά άλεξι κέραυνα �πιτυγχάνεται ή προστασία τών κτηρίων, τών άνθρώπων καί
rώv πραγμάτων άπό τόν κίνδυνο κεραυνών.
Σημεία, στά όποία μπορεί νά δημιουργηθεί άτμοσφαιρική �κκένωση ( κεραυνός),
είναι, συνήθως δσα βρίσκονται σέ μεγάλο ϋψος άπό τό έδαφος, δπως είναι οί κο­
ρυφές πύ ργων, οΙ ράχες τών στεγών, οΙ καπνοδόχοι κλπ.
'Όπως είναι γνωστό άπό τήν Φυσι κή, ό κεραυνός συνοδεύεται άπό θερμικά ή­
λεκτρομαγνητικά καί ήλεκτροχημικά φαινόμενα. Τά θερμικά φαινόμενα δημιουρ­
γούνται άπό τή διέλευση πολύ μεγάλων ρευ μάτων, όπότε άναmύσσεται θερμότη­
rα, πού είναι δυνατόν vά προκαλέσει άνάφλεξη τών εύφλεκτων τμη μάτων τών
κτηρίων. Τά κτήρια, λοιπόν, κινδυνεύουν κυρίως άπό τά θερμ ι κά άποτελέσματα
τών κεραυνών. .
Μ ιά �γκατάσταση άλεξικέραυνου άποτελείται : α) 'Από μεταλλι κές ράβδους (fi ά­
γωγούς), πού συλλαμβάνουν τόν κεραυνό καί καλούνται συλλ�κτήριοι 6γωγοL
β) 'Από άγωγούς, πού συνδέονται μέ τούς συλλεκτήριους καί διοχετεύουν τό ρεϋ·
μa τοϋ κεραυνού πρός τή γή (κύριοι 6γωγοί). γ) 'Από τή γ�ίωση τής �γκαταστά
rεως τοϋ άλεξι κέpαυνου.
210

Ώς συλλε κτή ριοι όγωγοί χρησιμοποιοϋνται όριζόντιες ή κε κλιμένες ράβδοι καί

στά σnuεία τών οίκοδομών πού προεξέχουν κατακόρυφες ράβδοι (σχ. 9 .4α).

Σχ. 9.4α.
Σέ καπνοδόχο (έξοχή) τοποθετείται κατακόρυφη ράβδος.

Σέ κτήρια μέ πλάτος μ ικρότερο όπό 20 m μέ στέγη, τοποθετοϋνται συλλεκτή­

ριοι όγωγοί μόνο στά ίχνη τής στέγης καί στά όετώματα, όν ή ύψομετρι κή διαφορά
μεταξύ γραμμής ράχης καί ίχνους τής στέγης εΤναι μικρότε ρη ή ίση μέ 1 m (σχ.
9.4β). Σέ κτήριο μέ μεγαλύτερο πλάτος πρέπει νά τοποθετοϋνται συλλεκτή ριοι ό­
γωγοί κατά μήκος καί κατά πλάτος σέ μορφή δικτύου, μέ βρόχους μ ι κρότερους όπό
20 m (σχ. 9.4β).

Διαστaσ ει ς σέ m

Σχ. 9.4β.
Διάταξη συλλεκτήριων όγωγών σέ κτήριο μέ στέγη καί μέ δώμα.

Σέ κτήριο μέ πλάτος μ ι κρότερο ή ίσο πρό 1 2 m πρέπει νά ύπάρχουν τουλάχι­

στον δύο κύριοι όγωγοί, ένώ δταν τό πλάτος τοϋ κτηρίου ξεπερνά τά 1 2 m, πρέπει
 2ll

νά ύπάρχουν τέσσε ρις τουλάχιστον όγωγοί. Σέ κτήρια μέ πλάτος μέχρι 1 2 m καί

μi'jκος πάνω όπό 20 m όπαιτείτα ι eνας κύριος όγωγός κάθε 20 m (σχ. 9.4γ)

Doo
Doo

Σχ. 9.4y.
"Αποστάσεις κύριων όγωγών.

Σχ. 9.46. Σχ. 9.4ε.

Οί ύδρορροές (λούκια) λογίζονται ώς πρόσθετοι κύριοι όγωγοί καί γι" αύτό πρέ­
πει νά συνδέ ονται μέ τούς κύριους όγωγούς (σχ. 9.4δ).
Οί συλλε κτή ριοι καί oi κύριοι όγωγοί εΤναι γυ μνά σύρματα, όπό έπιψε υδαργυ­
ρωμένο χάλυβα, κυ κλικi'jς διατομi'jς, μέ διάμετρο 8 mm. Ή γείωση όποτελείται όπό
σιδε ροταινίες ιϊ γυ μνά έπιψευδαργυρωμένα χαλύβδινα σύρματα, κυκλικi'jς διατο­
μης, μέ διάμετρο 1 Ο m m , τοποθετημένα μέσα στό έδαφος σέ βάθος τουλάχιστον
50 cm. Τά συρμάτινα αύτά ήλεκτρόδια γε ιώσεως συνδέουν δλα τά άκρα τών κυ­
ρίων όγωγών καί περι βάλλουν τό κτήριο, δπως δείχνει τό σχi'jμα 9.4ε. Έ κτός όπό
τίς ταινίες ιϊ τά σύρματα, ώς ήλεκτρόδια γειώσεως μποροϋν νά χρησι μοποιηθούν
καί μεταλλικές ράβδοι μπηγμένες μέσα στό έδαφος στά σημεία πού καταλήγουν οΙ
·

κύριοι όγωγοί (σχ. 9.4στ).

Τελε υταία, γιά τήν προστασία άπό ότμοσφαφι κές έκκενώσε ις χρησι μQποιοϋνται
καί τά οσδιt:νΕργά άλΕξικiρσυνσ (όλεξι κέptiuvα ·Ιονισμοϋ). Αύτά όποτελοϋνται μόνο
 Σχ. 9.4στ.

όπό μιά μεταλλική όκίδα, στερεωμένη σέ μεταλλικό σωλήνα (Ιστό), ό όποίος στε­
ρεώνεται στό ύψηλότερο ση μείο της προστατε υ μένης οlκοδομης. Ή όκίδα, πού
βρίσκεται �τσι 3 ώς 5 m ψηλότερα όπό τό κτήριο, συνδέεται μέσω καθ6δου μέ τό
ήλεκτρόδιο γειώσεως. Ή κάθοδος όποτελείται κατά προτίμηση όπό πε ρισσότερα
όπό �να σύ ρματα, μέ συνολική διατομή 50 ώς 1 00 mm2• Τά σύρματα α ύτά συν-
· δέονται κοντά στό έπάνω καί κάτω άκρο μέ τίς κυ ριότερες μεταλλικές μάζες τού
κτηρίου, δν οΙ μάζες α ύτές παρουσιάζουν καλή συνέχε ια. Τά σύ ρματα της καθό­
δου, πάλι, όκολουθώντας τό συντομότερο δυνατό δρόμο, χωρίς γωνίες καί όπότο­
μες καμπύλες, φθάνουν στό ήλεκτρόδιο γε ιώσεως, όφού συγκολληθούν προηγου­
μένως μεταξύ τους καλό. Ή γείωση όποτελείται όπό μεταλλικές ταινfες μέ μήκος
20 m πού τοποθετούνται μέσα στή γη ό κτινικώς � όπό κατακόρυφες ράβδους
γειώσεως, δπως καί στό κοινό όλεξικέραυνα.
Κάτω όπό τήν ό κίδα τού όλεξι κέραυνου ύπάρχει καμπανοειδές σώμα όπό πορ­
σελάνη μέ έπόλειψη όδιόλυτου δλατος ραδίου (σχ. 9 .4ζ) � μ ι κρός δίσκος μέ περι­
μετρικά τοποθετημένα έπόνω του πλακfδια ραδιενεργού ύλικού. Τό ραδιενε pγι'ι ,·,

Ραδιενεργό σώμα

ροδέλλά
fΌ. διcνεργό&

'J.!( 9.4ζ.
 213

λικό έ κπέμπε ι ίόντα, πού Ιονίζουν τήν περιοχή γύρω όπό τό όλεξικέραυνο καί δη­
μιουργούν όγώγιμη όδό, πού μέσω αύτής τά ήλεκτρικά φορτία τής ότμόσφαιρας ό­
δηγούνται πρός τήν όκίδα, χωρίς νά δημιου ργείται κεραυνός, καί όπό έκεί στή γη.
Κάτω όπό τό ραδιενε ργό σώμα ύπάρχει μεταλλικός δίσκος, πού στηρίζεται έπάνω
σέ μονωτικό στήριγμα. Ό δίσκος αύτός, μέσω μεταλλι κών κεραιών, φορτίζεται ό­
πό τά ότμοσφαιρικά στρώματα, πού βρίσκονται σέ όρισμένη όπόσταση όπό τήν ό­
<ίδα, καί φθάνε ι σέ ύψηλό δυνα μ ι κό σέ σχέση μέ τή μεταλλική στεφάνη, πού περι-
3άλλει τό ραδιενεργό σώμα, καί συνδέεται μέ τή γη {δυναμ ικό μηδέν). Τό σύστημα
'ιίσκου - στεφάνης χρησι μεύει γιά νά αύξάνεται ή ταχύτητα διαδόσεως τών Ιόν­
ων τής ραδιενεργού έκπομπής, μέ όποτέλεσμα νά αύξάνεται ή όκτίνα δράσεως
rού όλεξικέραυνου καί, έπομένως, νά έπε κτείνεται ή προστατευτική ένέργειά του
,Jέ μεγαλύτερη περιοχή.
9.5 "Ερωτήσεις.
1 . Πώς γίνεται μέ όπλό τρόπο, ή ρύθμιση καί ή προστασία μιάς �γκαταστάσεως κεντρικής θερμάν­
σεως μέ καύση πετρελαίου;
2. Π καλείται δ μεση καί τί lμμεση ρύθμιση τής λειτουργίας �γκαταστάσεως κεντρικής θερμάνσι;ως
μέ πετρέλαιο;
3. Π περιλαμβάνει ή ήλεκτρική �γκατάσταση σέ μιά μ ή ήλεκτρική κεντρική θέρμανση καί τί σέ ήλε-
κτρική;
4. Πόσα συστήματα ήλεκτρικής θερμάνσεως μέ άποθήκευση θερμότητας ύπάρχουν;
5. Ποιά είδη κεντρικής θερμοσυσσωρεύσεως χρησιμοποιούνται συνήθως;
6. Ποιά είδη τοπικών μονάδων θερμοσυσσωρεύσεως χρησιμοποιούνται συνήθως;
7. Ποιά είδη ήλεκτρικές γραμμές τοποθετούνται στά συστήματα ήλεκτρικής θερμάνσεως μέ όποθή­
κευση θερμότητας;
8. Περιγράψετε τήν ήλεκτρική �γκατάσταση �νός όνελκυστήρα.
9. Π οιά συστήματα �λέγχου διακρίνομε στίς �γκαταστάσεις όνελκυστήρων;
1 Ο. Ποιά διάκριση ύπάρχει μεταξύ Ισχυρών καί όσθενών ρευμάτων;
1 1 . Ποιές εiναι οΙ κυριότερες �γκαταστάσεις όσθενών ρευμάτων;
1 2. Π περιλαμβάνει �νας πίνακας κουδουνιών;
1 3. "Από τί όποτελείται μία �γκατάσταση �νδοσυνεννοήσεως; Μ ιά �γκατάσταση θυροτηλεφώνων;
1 4. Π περιλαμβάνει �να συγκρότημα φωτεινών κλήσεων, πού τοποθετείται κοντά σέ κρεβάτια νοσο-
κομειακού θαλάμου;
1 5. Πόσες κατηγορίες �γκαταστάσεων κλήσεως ότόμων ύπάρχουν καί ποιές;
1 6. "Από τί όποτελείται μιά ήλεκτρική ώρολογιακή �γκατάσταση;
1 7. Πόσων εΙδών όγγελτήρες πυρκαϊάς γνωρίζετε;
1 8. Μέ ποιά κριτήρια � κλέγονται καί �γκαθίστανται οΙ άγγελτήρες πυρκαϊάς;
1 9. Ποϋ χρησιμοποιούνται �γκαταστάσεις όσφάλειας χώρων;
20. Πώς λειτουργεί μιά �γκατάσταση όγγελτήρων διαρρήξεως;
2 1 . Ποϋ χρησιμοποιούνται �γκαταστάσεις �λέγχου φυλάκων;
22. "Από τί άποτελείται μιά δευτερεύουσα τηλεφωνική �γκατάσταση;
23. Πώς τοποθετούνται οΙ τηλεφωνικές γραμμές;
24. Ποιός εiναι ό ρόλος τών τηλεφωνικών κατανεμητών;
�5. Π εiναι τό τηλέτυπο (τΕLΕΧ);
'6. Ποιά εiναι ή διαφορά μεταξύ ραδιοφωνικών κεραιών λήψεως μακρών, μεσαίων καί βραχέων κυ-
μάτων καί ραδιοφωνικών κεραιών λήψεως ύπερβραχέων κυμάτων ώς καί κεραιών τηλεοράσεως;
7. Ποϋ καί πώς τοποθετείται μιά κεραία λήψεως τηλεοπτικών καί ραδιοφωνικών �κπομπών;
8. Ποιά βασικά �ξαρτήματα όπαιτοϋνται γιά μιά κεντρική �γκατάσταση κεραίας;
9. Ποϋ χρησιμοποιείται ή ήλεκτροακουστική �γκατάσταση; Ποιές εiναι οΙ βασικές κατηγορίες ήλε­
κτροακουστικών �γκαταστάσεων;
!0. Ποιά εiναι ή διαφορά μεταξύ ήλεκτροακουστικής �γκαταστάσεως καί �γκαταστάσεως κλήσεως ά
τόμων;
31. Ποϋ χρησιμοποιούνται κλειστά κυκλώματα τηλεοράσεως;
32. Π εριγράψετε μιά �γκατάσταση όλεξικέραυνου.
· 1 τr Ffναι τά ραδιενεργά άλεξικέnnι ιvn·
 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Ε.Η.Ε. ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Ε.Η.Ε.

. 10.1 Περιq6μενα μελbης Ε.Η.Ε.

Γιό νό �κπονηθεί μιό μελ�τη Ε.Η.Ε. κτηρ(ου πρ�πει νό γ(νουν κατό σειρό οΙ �ξής
�ργασrες. πού καθορfζουν καr τό περιεχόμενα τής μελ�της αι1τής.
α) Άνόλογα μ� τόν προορισμό τοϋ κτηρ(ου καr .τήν όρχιτεκτονική του διαμόρ­
φωση ιιαθοp/ζονται, σύμφωνα καr μ� τrς �πιθυμfες τοϋ �ργοδότη, οΙ λeιτοupγιd�
δuνατ6πιn� πού θό διαθ�τει τό κτήριο αι)τό (π.χ. φωτισμός �σωτεριtcών χώρων,
φωτισμός �ξωτερικών χώρων, φωτειν�ς �πιγραφ�ς. εfδη μηχανών κάr συσκευών
καταναλώσεως. όνελκυστήρες. κεντρική θ�ρμανση, σύστημα �νδοσυνεννοήσεως.
κεραίες λήψεως ραδιοΦωνικ.ών καr τηλεοπτικών �κπομπών κλπ.).
Έπfσης καθορfζονται καr ιιrιταγp6fιονται τό elδo� καr τόχαpακτηpιιπιιι6 τών �γ­
ς,
καταστόσεων, πού θό. παρ�χουν τrς καθορισμ�νες αι)τ�ς δυνατότητε πόντοτε σ�
Cτυνεργασrα μ� τόν �ργοδότη.
β) Πνονται οΙ ΙπΙ μlpou� μdln� τών �γκαταστόσεων (ύπολογισμοr φωτιστι­
κών �γκαταστόσεων, ύπολογισμός όναγκών κόθε χώρου σ� ρευματοδότες. Cιπο­
λογισμός Ισχύος τών μηχανών καr συσκευών καταναλώσεως γιό νό �κπληρώσουν
τόν πpοορισμό τους καr Cιπολογισμοr όρισμ�νων �γκαταστόσεων όσθενών ρευμό-
των). ..
γ) Πpοuδιοplζeται 6 6pιθμ6� πί)ν τοmκών κuιιλωμ6των διαιιλαδΦιnως, πού θό
όπαιτηθοϋν γιό τήν τροφοδότηση τών διαφόρων σημεfων λήψεως ρεύματος καr d­
πολογlζονται nf χαpακπιpιιπικ6 τοu� (διατομή όγωγών τών γραμμών, �κλογή με­
γ�θους όργόνων πινόκων καr δλλων �ξρρτημότων καr ι)λικών). τέλος. γfνεται ιια­
τανομιf, τών κυκλωμότων ιιτ/f TPE'/f 1/Hftn/f.
δ) Στό όρχιτεκτονικό σχ�δια, Ιιπdeiται τ6 αχlδιο τrJ� Ε.Η.Ε. καr όκόμα, lιmo­
νoiJνrtιι αχΙδια λΕπτομΕΡΕιών, δπου όπαιτείται, κα( διαγp6μματα ιJλeιιτpιιιών mν6-
κων καΙ uut!Μuμολογιών.
ε) Εuνnftιιnται πlναιια� 6rπιιτοιJμeνων dλικών, πού προσδιορfζονται όπό τό
σχ�δια (πpομlτpηuιι) καr, κατόπιν, γfνεται πpοiJπολογιuμ6� τrJ� δαπ6νη� τιJ� Ε.Η.Ε.
 215

10.2 Τρ6πος συyιιροτησειιις ιιαι nαρουσι6σειιις μιδς μελtrης Ε.Η.Ε.

1) Γιό νό παραδοθεί μία μελέτη Ε.Η.Ε. ι!τοιμη σ� αι)τόν πού �χει όναθ�σει τή
μελ�τη, πρ�πει νό συγκροτηθεί φόκελος, πού νό περι�χει τό έξής στοιχεία:
α) Σχ�δια κατόψεων (όπογείων, rσογείου τυπικού όρόφου, �σοχών) μ� σχεδια­
σμ�νες τίς διόφορες ι-ιλεκτρικ�ς �γκαταστόσεις Ησχυρών καί όσθενών ρευμότc.ων).
μ� όπόμνημα καί πίνακα συμβόλων.
β) Σχ�δια λεπτομερειών καί διαγρόμματα πινόκων καί συνδεσμολογιών μ� ό­
πόμνημα καί πίνακα συμβόλων.
γ) Τεχνική �κθεση, πού όναγρόφει τό δεδομ�να τής μελ�της καί σύντομη περι­
γραφή, τού πώς προσδιορίσθηκαν τό διόφορα μεγ�θη όναφ�ροντας καί τούς κυ­
ριότερους τύπους όπολογισμού.
δ) Συγγραφή όποχρεώσεων μ� �νικούς καί nχνικούς δρους.
Στούς γενικούς δρους περιλαμβόνονται διατόξεις, δπως: τό στοιχεία τού �ργο­
λαβικού ποσοστού [�wκ6 Ι/06α τού �ργολόβου - �γκαταστότη, δηλαδή δαπόνες
γιό τή σύνταξη τής συμβόσεως, πόσης φύσεως φόρόι, τ�λη, κρατήσεις καί εrσφο­
ρές όπ�ρ τού Δημοσίου � τρίτων, τόκοι κεφαλαίων κινήσεως καί �γγυήσεων, όπό­
σβεση μηχανημότων καί μ�σων �ργασίας, �ξοδα γραφείου, γιό �πιστασία, όποθή­
κευση καί φύλαξη όλικών, δαπόνες δοκιμών χαρόξεων, όσφόλιστρα κόθε εrδους,
δυσμενή όπρόοπτα, κλοπ�ς � ζημίες κλπ. καί δfιελος (κ�ρδος) τού �ργολόβου]. �
όποχρ�ωση τεχνικής διευθύνσεως καί παρουσίας τού �ργολόβου, � όποχρ�ωση �­
πανορθώσεως φθορών, � όποχρ�ωση παραδόσεως στόν �ργοδότη όπό τόν �ργο­
λόβο σχεδίων τής τελικής διαμορφώσεως τής �γκαταστόσεως κλπ.
Στούς τεχνικούς δρους περιλαμβόνονται δρθρα, στό όποία περιγρόφονται μ�
λεπτομέρειες οΙ κατασκευόστικ�ς όπαιτήσεις τής Ε.Η.Ε., τό �ξαρτήματα, οΙ μηχα­
νές, οΙ συσκευές καί τό όλικό, πού θό χρησιμοποιηθούν καί γενικό κόθε δλλη όπαί­
τηση σχετική μέ τήν κατασκευή τής �γκαταστόσεως.
ε) Τιμολόγιο, πού θό περιλαμβόνει τίς τιμ�ς μονόδας τών όλικών, πού εΤναι �γ­
κατεστημένες καί ι!τοιμες νό λειτουργήσουν. ΟΙ τιμές τού τιμολογίου δηλαδή θό
περιλαμβόνουν:
- Τήν όξία κόθε όπαιτούμενου όλικού στόν τόπο τών �ργων.
- Τήν όξία τών όπαιτούμενων �ργατικών γιό τήν �πιμελή καί �ντεχνη �κτέλεση
τών �ργων. Στήν όξία αι)τή συμπεριλαμβόνονται καί οΙ εισφορές �ργοδότη ό­
πέρ τού I.K.A., τό δώρα Χριστουγέννων καί Πόσχα καί δσα �πιδόματα προ­
βλέπει ό νόμος.
- Τήν όξfα κόθε εfδους ίιλικού καf �ργατικών, πού όπαιτούνται γιό τήν �κτέλεση
βοηθητικών �ργασιών χρήσιμων � όπαραίτητων γιό τήν �κτέλεση τών κυ­
ρίων �ργων.
στ) Προμ�τρηση καί προϋπολογισμός τής δαπόνης τής Ε.Η.Ε.
Άνόλογα μέ τίς όπαιτήσεις τού �ργοδότη, εΤναι βέβαια δυνατόν όρισμένα όπό
τό στοιχεία αύτό νό συγχωνευθούν σ� λιγότερα (π.χ. συγχώνευση τού τιμολογίου
μέ τήν προμ�τρηση καί τόν προϋπολογισμό) � νό αύξηθούν μέ παρόδοση καί δλ­
λων στοιχείων, δπως εΤναι τό τεύχος διακηρύξεως τού διαγωνισμού κατασκευής
τής �γκαταστόσεως, τό όναλυτικό τιμολόγιο, δπου φαίνεται ό τρόπος υπολογισμού
τών τιμών τού τιμολογίου, καί, πιθανόν, καί όρισμένα δλλα δικαιολογητικό (ίιπεύ­
θυνες δηλώσεις κλπ.).
216

2) Τό σχεδιαστικό σύμβολα πού χρησι μοποιούνται στό σχέδια μ ιδς μελέτης

Ε . Η . Ε., πρέπει νό εΤναι τό τυποποιημένα σύμβολα πού Ισχύουν στήν Έλλόδα.
'Όταν δέν ύπόρχουν όρισμένα έλληνικ.ό τυποποιη μένα σχεδιαστικό σύμβολα, τότε
πρέπει νό χρησι μοποιούνται άντίστοιχα ξένων τυποποιήσεων. Στόν Π ίνακα 1 0.2 . 1
�χουν συγκεντρωθεί δλα τό σχεδιαστικό σύμβολα*, πού χρειόζονται γιό τό σχέδια
τών Ε . Η . Ε. "Εννοείται δτι σέ κόθε συγκεκριμένη μελέτη, ό πίνακας συ μβόλων, πού
θό συνοδεύει τό σχέδια τιϊς μελέτης, θό περιλαμβόνει μόνο τό σύμβολα, πού χρη­
σι μοποιούνται στό σχέδια αύτό.

• ΤQ,σύμβολα αύτά εΤναι κατά τό μεγαλύτερο μέρος τυποποιημένα όπό τήν '"Ελληνική "Ηλεκτροτε­
χνική 'Ένωση. γραφικό ι'}λεκτροτεχνικό σύμβολα γιό Ε. Η. Ε. καί υΙοθετημένα όπό τήν Δ. Ε. Η. Ό Π ίνα­
κας 1 0.2 . 1 περιλαμβάνει, lπίσης. πολλά σύμβολα τιϊς γερμανικιϊς τυποποιήσεως (DIN). πού χρησιμο­
ποιούνται συνηθέστερα στήν Έλλόδα.
 217

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 0.2. 1.

Α/Α Π ε ριγραφή Σύμβολο

1 Συνεχές ρεϋμα 7i
ή σπανιότερα - ---

2 'Εναλλασσόμενο ρεϋμα
�
Γενι κό ΣύuΒολn
3 'Εναλλασσόμενο ρεϋμα μέ βιομηχ. συ- � η � 50Hz
χνότητα
ή�4000ΗΖ
μέ άκουστική συχνότητα �
μέ ύπερηχητική συχνότητα ( ραδιοφωνι-
� ή ,...-....._, 500 ΚΗΖ
κή, φέρουσα κλπ.) �

Σύμβολο γιά μ ηχανές ή συσκευές πού

---
4
λειτουργούν καί μέ συνεχές καί μέ �ναλ- .-......_.,
λασσόμενο ρεϋμα

5 Κ υ ματοε ιδές καί άνορθωμένο ρεϋμα ---...._,.

....

Τριφασικό �ναλλασσόμενο ρεϋμα 50 πε-

3 � Hz
6
!:>0 220V.
ριόδων 220 Βόλτ

7 Σύμβολο τοϋ ούδετέρου Ν

8 Τριφασικό �ναλλασσόμενο ρεϋ μα μέ ού-
3Ν�
δέτερο
9 'Όταν σέ eνα σύ μβολο 3φασικοϋ ρεύ μα-
τος σημειώνονται ή τάση, τότε αύτή θά
είναι ή πολική τάση.
Π .χ. ό άpέναντι συμβολισμός σημαίνει 3 50Hz380V
Ν r"'-../
3φασικό μέ ούδέτερο, 50 περιόδων καί
πολική τάση 380" (ή τάση άνάμεσα σέ 3Ν � 50cfs380V
κάθε φάση καί στόν ούδέτερο θά εΤναι
220V)
10 Στό συνεχές ρε ϋμα μέ 2 άγωγούς ή τάση
2 110V
γράφεται μετά τό σύμβολο
11 Στό συνεχές ρεϋμα μέ 3 άγωγούς άπό
τούς όποίους ό eνας είναι ούδέτε ρος,
συμβολίζεται δπως άπέναντι ( μεταξύ άκ- 2Ν 220V
ραίων άγωγών καί ούδέτερου ή τόση εi-
ναι 1 1 0 V)
12 Π ολικότητα θετική +
άρνητικ ή -

(Συνεχίζεται)
 218

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Σύμβολο
Α/Α Περιγραφή Παρόσταση
Μονογραμμική Πολυγραμμική

13 UΕνας όγωγός � μιό όμόδα όγωγών

14 ΕΟκαμπτος όγωγός �
--
15 Δύο όγωγοί 'μ. --

--
16 Τρείς όγωγοί ,s�' --
--

η
17 n-όγωγοί
,

Παpιιτι'ιpιιαιι.
18 ·Αν τό πολυγραμμικό σύμβολο όποτε-
λείται όπό περισσότερες γραμμές όπό
4, εΤναι σκόπιμο νό τfς χωρίζαμε "σέ ό-
μόδες όπό 3 γραμμές τήν καθεμιό. Άρ-
χίζοντας όνό 3 γραμμές όπό πόνω πρός
τό κότω, μέ μικρές όποστόσεις μεταξύ
τους. θό ξεχωρίζαμε τή μιό όμόδα 3
γραμμών όπό τήν �πόμενη μέ μιό κό-
πως μεγαλύτερη όπόσταση. Ή τελευ-
ταία όμόδα γραμμών εΤναι δυνατόν νό
όποτελείται όπό 1 γραμμή 2 � 3 γραμ-
μές

8
Παp6Ηιγμα. 8 όγωγοi

19 Ό τρόπος μέ τόν όποίο γίνεται ι'Ι μετα-

πήδηση όπό μονογραμμική σέ πολυ-
γραμμική παρόσταση εΤναι ό όπέναντι.

�
4{- =
..
n
Παp6Ηιγμα. 4 όγωγοi
�
(Συνεχίζε ται)
 219

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγραφή Σύμβολο

20 Σέ δργανα πού �χουν όρθρωτούς �πα-

•
φείς (π.χ. μαχαιρωτούς διακόmες) εΤναι
δυνατόν νά γίνει ι'ι �ξής διάκριση:
ι'ί
Γιά τόν όκροδέκτη πού συνδέεται μέ τόν
όρθρωτό �παφέα τό σύμβολο
Γιά τόν όκροδέκτη πού συνδέεται μέ τόν ο
όκίνητο �παφέα τό σύμβολο

τ
21 Συνδέσεις όγωγών (μόνιμες)

Συνδέσεις όγωγών (λυόμενες) μέ κλέμ-

μα I
ΣqμΕiωιτq.
Τό σύμβολο γιά τή σύνδεση όγωγών
μεταξύ τους �πιτρέπεται νά τό παραλεί-
τ
ψομε, μόνο δταν �χομε μιά όπλή δια-
κλόδωση. Σέ δλες τίς δλλες περιmώ-
σεις πρέπει νά τό σημειώναμε

�
τ
+
22
I
I
Διπλή διακλάδωση (μέ μόνιμη σύνδε-
ση)

Διπλή διακλάδωση (μέ λυόμενη σύνδε-

ση) +
23 Διασταύρωση χωρίς ήλεκτρ. σύνδεση
+
Παp6δΕιγμα. ..

Διασταυρούμενοι καί διακλαδιζόμενοι

άγωγοί
�
/ι

(Συνεχίζε ται)
 220

(Συνέχεια Π ίνακα 1 0.2. 1 )

Σύμ βολο
Α/Α Π εριγραφή Π αράσταση
Μ ονογραμμική Π ο uγρα μμική
f
Τά σύμβολα τώ ν μονάδων (V-Ηz-κλπ)
ε7ναι δυνατόν νά παραλειφθούν, έφ ' δ-
σον δέν προκαλούνται άμφισβητήσεις

24
ΠαράδΕιγμα.
Κύκλωμα γιά συνεχές ρεύμα 2 2 0 ν
( 1 1 Ο V) άνάμεσα στόν έξωτε ρικό άγω-
2Ν -
2 χ 50+ 1 χ 2 �
2 20
2Ν -- 220

2 χ 50 • 1 χ 25
γ ό καί τόν
25 ούδέτερο μέ δύο άγωγούς τών 50 2 Ν - 2 20
2 Ν - 2 20
m m 2 (ή 0,08 i n2) καί μέ ούδέτερο τών /112 χ 0,0
8 + 1χ0,04 2χ 0 ,0 8 + 0,0 4
2 5 m m2 (ή 0,04 in2)

5Ο
ΠαράδΕιγμα.
3Ν -
1 )Ν - 50

-
26 Τριφασικό κύκλωμα, 5 0 Hz, μ έ τρείς ά-
γωγούς τών 1 2 5 m m2 (ή 0,2 in2) καί 3 χ 1 2 5 .. 1 χ 50
3 χ 1 2 5 -t 1 χ 50
ού δέτερο τών
3Ν 50
27 5 0 m m 2 ( ή 0,08 i n2) 4 3Ν - 5Ο
3χ 0,2 + 1 χ 0,0 8 3χ 0,2 + 1 χ Ο, Ο 8

ΠαράδΕιγμα.
28 ' Ομάδα όπό n-άγωγούς, πού άκολοu- n

θοϋν στό σχέδιο τήν ίδια διαδρομή

6 6
29 ΠαραδΕiγματα. I 71 8 1 71
30 τρόποι γιά νά σu μmuχθοϋν περισσό-
τε ροι άγωγοί σέ μία όμάδα 6 � l:) ) 6

31
Στίς παραστάσεις 30, 3 2 καί 3 3 πα-
ριστάνεται καί ή κατε ύθυνση τών ό-
8 8 11 ι]
11
10

γωγών. \I I
32
8 8
� 11 10

\( �
8 8
L� 11 10

11 �
33

(Συνεχίζετα ι)
 221

!Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Αι Α Πε ριγραφή Σύμ βολο

34 Πρωτογενές στοιχείο ή συσσωρευτής.

Ή γρα μ μ ή μέ τ ό μεγαλύτερο μήκος
παριστάνει τό θετικό πόλο.
�r-
Ή πιό κοντή τόν όρνητικό πόλο.
��
35 Συστοιχία συσσωρε υτών ιϊ πρωτογενη
στοιχεία. -ψ fι �
Τό ύπ. όρ. 1 παραπάνω σύμβολο είναι έ-
πίσης δυνατόν νά παριάτάνει μιά συ-
στοιχίιι, άν δέν ύπάρχε ι κίνδυνος συγ-

-1 �- -- -- 1�
χίσεως. WΑν ύπάρχει τέτοιος κίνδυνος
πρέπει νά σημε ιώσομε τήν τάση, τόν
όριθμό καί τό εΤδος τών στοιχείων.

36 Συστοιχία μέ λήψει ς. - + - ----1fι1ιlι �

37 Συστοιχία μ έ ρυθμιζόμενη τάση.
�
r-
--1 r -- - -Ψ ΙΦ Ι
38 Συστοιχία μ έ μονοπολικά διακόπτη τού
τελικού στοιχείου

39 Γειωτής. Γενικό Σύμβολο. _ι

40 Γειωτής γιά ύδροσωλήνες. _ι

Ι
41 Γειωτής μ έ πλάκα.
cΞJ
(Συνεχίζεται)
222

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγραφή Σύμβολο

42 Γ ειωτής μέ ράβδους � σωλήνες. __l_

t
43 Γειωτής μέ ταινία. _L
τ

44 'Ακροδέκτης γειώσεως συσκευής.

(!)
45 Σύνδεση �πάνω σέ πλαίσιο � σώμα. .J_ �

η �
46 Γεφύρωση (ισοδυναμική σύνδεση) δύο
μεταλλικών στοιχείων.
ΓΙ

47 Γεφυρωμένος λουτήρας, δηλαδή λου-

τήρας τού όποίου τό μεταλλικό σώμα
εΤναι άγώγιμα συνδεδεμένο μέ σωληνες
θερμού καΙ ψυχρού νερού καί μέ δλλα
μεταλλικό στοιχεία, πού εΤναι προσιτά ( r-ι )
στό πρόσωπο πού εΤναι στό λουτήρα
(δπως π.χ. σώματα κεντρικής θερ-
μόνσεως, ι'ιλεκτρικός θερμοσίφωνας,
μεταλλικό παράθυρο κλπ.).
Παpατήpηuη. Τό περίγραμμα παριστά-
νει τό λουτήρα.

48
ΠαpάΗιγμιι.
Γείωση πλαισίου
!
49 Σφάλμα (διαppοή).

7
Τό σύμβολο αύτό χρησιμοποιείται καί
γιά τήν ένδειξη κινδύνου λόγω ύψηλής
τάσεως [t] (Συνεχίζεται)
 223

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Πε ριγραφή Σύμβολο

50 Παρ6δΕιγμα.
Θέση σφάλματος πρός σώμα
r
Μεταβλητότητα, γενικό σύμ βολο
/
51
Ή κλίση τού βέλους πρέπει νά είναι

/
45° ώς πρός τό σύμβολο.
Λ4ετσβλητότητσ συνεχής

Λ4εταβλητότητα κατά βήματα /�

52 Γρα μ μ ή πού όδε ύει πρός τά άνω
I
53 Γραμμή πού όδε ύ ε ι πρός τά κάτω
I
I
54 Γραμμή πού μεταφέρει ένέργεια πρός τά
όνω

55 Γραμμή πού μεταφέ ρε ι ένέ ργεια άπό έ -

πάνω I
56 Γραμμή πού μεταφέ ρει ένέργεια πρός τά
κάτω I
I
57 Γραμμή πού μεταφέρει ένέργεια άπό κά-
τω

I
58 Γρα μ μ ή πού μεταφέρει ένέ ργε ια άπό κά-
τω πρός τά άνω

I
59 Γραμμή πού μεταφέ ρει ένέργεια άπό έ-
πάνω πρός τά κάτω

I
Γραμ μή, πού μεταφέ ρει ένέργε ια πρός
60
τά έπάνω καί κάτω.

Κουτί διακλαδώσεως, γραμμ ής. π.χ.

τριών ε ίσόδων.
τ
(Συνεχίζεται)
224

...
(Συνέχεια Π ίνακrι 1 0.2. 1 .

Α/Α Π ε ριγραφή Σύμβολο

61
Γραμμή κινητή ---

Γρα μ μ ή μέσα σέ προστατευτικό σωλήνα

( ο )
62
χωρίς ένδειξη τοϋ είδους του

63 Γραμμή μέσα σέ όπλισμένο μονωτικό ( μ)

σωλήνα (τύπου μπέργκμαν)

(Π )
64 Γραμμή μέσα σέ πλαστι κό σωλήνα

65 Γραμμή μέσα σέ μονωτικό σωλήνα μέ ( Χ)

χαλύβδινη προστασία (χαλυβδοσωλήνα)

66 Γρα μ μ ή μέσα σ έ χαλύβδινο σωλήνα χω- ( λ )

ρίς �σωτε ρική μόνωση

Γ
67 Γρα μ μ ή άπό γυ μνούς άγωγούς

68 Γρα μ μ ή καλωδίου π.χ. ΝΥΜ κ ( Ν ΥΜ)

1
Γραμμή όρατή
/77
69
/77

Γρα μ μ ή έντοιχισμένη (χωνε υτή) κάτω ά- /'77

/"'7'7
70
πό τό έπίχρι uμα

Γρα μ μ ή �ντοιχισμένη (χωνε υτή) μέσα

,97 '�
71
στό �πίχρισμα

72 'Ηλεκτρική γραμμή. Γενικό σύμ βολο.

73 'Υπόγε ια γρα μ μ ή .
Τ ό σύμβολο - πού συμβολίζει τήν τοπο- -
-

θέτηση μέσα στό έδαφος. σημε ιώνεται κατά

διαστήματα στό σχέδιο έφ' δσον είναι άνάγ-
κ η.
(Συνεχίζεται)
 225

(Συνέχε ια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγραφή Σύμ βολο

1 6 (μ )
74 Γραμμή όπό τρείς όγωγούς τών 2 , 5
2
/77
mm �·
3 χ2,5 Cu
μέσα σέ όπλισμένο μονωτικό σω-
mΠ12
λ ή να, έσωτε ρικής δια μέτρου 1 6 m m
έντοιχι σμένη.

75 ΠαράδΕιγμα. Γ
Q,f?μ ο
Γραμμή έναέρια έπάνω σέ ξύλινους στύλους 4 x 6 m m2 A ι
όπό τέσσερις γυ μνούς όγωγούς όπό όλουμί-
νιο, τών 6 m m 2 ό καθένας.

Παρατήρηση 1. 'Όταν έπιβάλλεται να ανα-

γραφεί τό ύλικό τών όγωγών, πρέπει νά ση-
μειωθεί έπάνω στό σύμ βολο τής γραμ μής καί
τό χημικό σύμ βολο τού ύλικού π.χ. Cυ ή ΑΙ
γιά χαλκό ή όλουμίνιο, όντίστοιχα.
Παρατήρηση 2. "Άν δλες οί γραμμές μιάς έγ-
καταστάσεως έχουν δμοια χαρακτη ριστικά
σέ δτι άφορά τό ύλικό τους καί τόν τρόπο κο-
τασκε υής τους, έχομε κα ί εύχέρεια νά μήν ό-
ναγράψομε τά χαρακτη ριστικά πού άναφέρα-
με στήν παρατήρηση 1. Άρκεί νά τά όναφέ-
ρομε στό ύπόμνημα τού σχεδίου.

76 " Υποβρύχια γραμμή.

Τό σχήμα � πού συ μβολίζε ι τήν τοποθέτη- -
ση μέσα στό νερό, ση μειώνεται κατά διαστή-
ματα στό σχέδιο, έφ" δσον είναι άνάγκη.

77 "Εναέ ρια γραμμή έπάνω σέ στύλους.

Οί κύκλοι συ μβολίζουν στύλους.
θ θ θ

"Εναέρια γραμμή έπάν.ω σέ ξύλινους στύ - --ο----ο---- ,,

n
78
λους. • • •

79 "Εναέρια γραμμή έπάνω σέ κυλινδρικούς σι- � -Γ

δερένιους στύλους.
----@----@-
80 "Εναέρια γραμμή έπάνω σέ σιδερένιους στύ- � ..n
λους όρθογωνικής διατομής. �
(Συνεχίζεται )
226

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

ΑΙΑ Π ε ριγραφή Σύμβολο

81 'Εναέ ρια γραμμή έπάνω σέ σιδερένιους στύ- --0---0--1ZJ-.π.

λους τετραγωνι κής διατομής.
�
82 'Εναέ ριο γραμμή έπάνω σέ στύλους πλακέ ό-
πό σκυρόδεμα.
-{}----[}--{}-- ι;
I I I
83 'Εναέ ρια γραμμή έ πάνω σέ φυγοκεντρικούς
� ��
στύλους. �
co
•

π
84 Δίδυμοι ξύλινοι στύλοι. -

..
π
ΦD
85 Δίδυμοι φυγοκεντρικοί στύλοι .
cιιι

86 ' Υπόγε ια καλώδια φωτεινών ση μάτων τρο-

χαίας.
- Τρ - Τρ -

87 Φωταέ ριο. -Φ -Φ -

88 'Υπόνομοι .
--·ιττ -Ύ ττ -

89 Φωτιστικό σημείο (τροφοδοτική έξοδος) ή

φωτιστικό σώμα. Ή ίσχύς τής λυχνίας είναι
δυνατόν νά σημε ιωθcί δίπλα. �
Γ< νικό Σύμβολο .

90 Π ολλαπλό φωτιστικό σώμα μέ lνδειξη τοϋ ό- -χ.

..
3 X 40 W

η
ριθμοϋ τών λυχνιιίJν καί τής ίσχύος τους, π.χ.
3 λυχνίες τών 40 W.
� 3X40W

91 Φωτιστικό σώμα με' διακόπτη. -Κ

92 Φωτιστικό σιίJμο μέ γε φύρωση γιά συν-
δεσμολογία σέ σε ιρά (σέ κύκλωμα στα-
θε ρής έντάσεως). ,χ,

(Συνεχίζεται)
 227

(ΣΙ:Jνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγ ραφή Σύμ βολο

----{8]
93 Φωτιστικό σώμα στεγανό.
Γενικό σύμβολο.

Φωτιστικό σώμ α μέ δύο όνεξάρτητα κ υ-

-ω
94
κλώματα.

-ω
95 Φωτιστικό σώμα μέ δύο όνεξάρτητα κ υ-
κλώματα όπό τά όποία τό eνα όνάγκης.

96 Φωτιστικό σώμα μεταβλητής έντάσεως. -----*

97 Φωτιστικό σώμα όνάγκης (όσφαλείας). -Ι

Φωτιστικό σώμα πανικού .

98
�

99 Π ροβολέας. Γενικό σύμβολο. Υ'

�-
Π ροβολέας στενής δέσμ ης.
1 00
--7< -

1 01 Π ροβολές εύρείας δέσμης. χ<

1 02 Φωτιστικό σώμα λυχνίας φθορισμού.

1 03 Φωτιστικό σώμα μέ πε ρισσότε ρε ς λυχνίες

φθορισμού π.χ. μέ 3 λυχνίες τών 40 W ή κο-
θε μία.
I 1 3X40W

1 04 Φωτιστικό σώμα γιά λυχνία έκκενώσεως

(όε ρίου ). Γενικό σύμβολο. -----®
Π ολλαπλό φωτιστικό σώμα γιά λυχνίες έκκε-
--<Χ})
1 05
νώσεως (όερίου), π.χ. μέ 3 λυχνίες.

(Συν εχίζ εται )

221!

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγραφ ή Σύμβολο

1 06 Βοηθητικά έξαρτήματα γιά λυχνία έκκε-

νώσεως. Παρατ. Χρησι μοποιείται μόνο,
�
δταν τά βοηθητικά αύτά έξαρτήματα εί'-
ναι μακριά όπό τό φωτιστικό σώμα.

1 07 Φωτιστικό σώμα τοίχου (όπλίκα)

i� � ! -
1 08 Διακόmης μονοπολικός (όπλός) . c!

1 09 Διακόmης διπολι κός. t

1 10 Διακόmης τριπολι κός.
I
1 1 1 Διακόmης διαδοχής διπλής διακοπής.
v

1 12 Διακόπτης διαδοχής ( κομμ ιτατέρ).

v

1 13 Δια κόmης έναλλαγής (άλλε-ρετούρ).

/
Διακόmης έναλλαγής (όλλε -ρετούρ) ένδιά-
χ
1 14
με σος.

1 15 Διακόmης τραβη κτός. I'

ΠαραδΕίγματα. Διακόπτης μονοπολι κός
Δια κόmης έναλλαγής (άλλε-ρετούρ).
ι /
ΠαρατηρήσΕις. Μέ τά παραπάνω σύμβολα
παριστάνομε τούς διακόπτες τοίχου κάθε τύ-
που (περιστροφικούς, τράμπλερ κλπ.).

( α) ( f> )
1 16 α) Κουμπί ( μπουτόν).
β ) Κου μπί μέ ένδε ι κτική λυχνία. (Q) @

(Συνε χίζετ α•
(Συνέχεια Π ίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Πε ριγραφή Σύ μβολο

6 ( f> )
1 17 α) Διακόmης ( Γενικό Σύμβολο). • (α) ό
β) Τριπολικός διακόmης (π.χ. μαχαιρωτός
διακόmης πίνακα). tη) ?
� �
1 18 Αύτόματος διακόmης μέ στοιχείο ύπερφορ-
n

i �
τίσεως (θε ρμικό).

1 19 Αύτόματος διακόmης μέ στοιχείο ύπερεντά-

•'

η
σεως ( ήλεκτρομαγνητικό).

1
ό

$
1 20 Αύτόματος διακόmης μέ στοιχεία ύπε ρεντά- ή
σεως καί ύπε ρφορτίσεως.

121 α) Αύτόματος διακόmης έλλείψεως τάσεως. ό ό ό

t, i/t,,
β) Αύτόματος διακόmης ύπερτάσε ως.
γ) Αύτόματος διακόmης έπιστροφής ρεύμα-
τος.

1 22 Διακόmης τριπολικός, σέ πολυγραμμική πα- 6 b 6 ! b !

ρόστα ση.
m"r--1-r
:, ,....ι

ι &!LJ
α) Διακόmης άστέρα - τριγώνου.

[Χ]
1 23
β) 'Ε κκινητής μεταβλητής άντιστάσεως σέ 5
� '] )
βαθμίδες.

1 24 Χρονοδιακόπτης. cb
(Συνεχίζεται )
 230

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Π εριγραφή Σύμβολο

��
. ..
1 25 α) Διακόπτης διαφυγής τάσεως.

β) Διακόπτης διαφυγής έντάσεως.

> >

�
( α) ( �)

1 26 Διακόπτες αύτόματης έπαναφοράς (πρός τήν

κατε ύθυνση τοϋ βέλους) χe ι ρισμοϋ μέ τό χέ-
ρι:
! δ
α) Κανονικά άνοικτός.
β) Κανονικά κλειστός.
γ) Διακόπτης αύτόματης έπαναφοράς, χε ιρι-
σμοϋ μέ τό πόδι.
t (α) (�)
� (()

� a1 a1
( α) (δ) ( i>
1 27 Διακόπτες μέ χε ιρισμό:
α) Μέ έκκεντρο.
β) Μέ ταχύτητα ροής.
γ) Μέ πίεση.
δ) Μέ θερμοκρασία. @ι\ @}\ �
ε) Μέ ποσότητα ύγροϋ.
(δ ) (ε) <στ >
στ) Μέ άριθμό στροφών.
ζ) Μέ ήλεκτροκινητήρα.
η) Μέ άεροσυ μπιεσή.

��
( {> (η)

1 28 Διακόπτες:
α) Μ έ μηχανική μανδάλωση.
ΕΒ=\
(α)
�
W\'�'
β) Μέ πηνίο (π.χ. ήλεκτρονόμου).
γ) Μ έ διπλό πηνίο.

< i>

(Συνεχίζεται)
 231

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Περιγραφή Σύμβολο

J 1 J
'ι
η
" "

1 29 Έπαφέας κανονικά όνοικτός. η

τ l
J
�
1 30 Έ παφέας μέ προστατευτική συσκευή.

ι
I

r, � �
-;J
μ
" Επαφέας κανονικά κλειστός. η
1 31

� ψ
Διακόπτης ίσχύος.
1 32 (διακοπή βραχυκυκλωμάτων)
"

1 33 "Αποζεύκτης (Δια κοπή έν κενώ)

t
1 1
1 34 "Αποζεύκτης δύο διευθύνσεων μέ δια-
κοπή κυκλώματος.
�
1 35 "Αποζεύκτης δύο διευθύνσεων χωρίς
διακοπής κυκλώματος.
�1
Διακόπτης φορτίου (διακοπή κανον ικού -6-
�
1 36
ρεύ ματος)

α) "Ασφάλεια. Ή πλευ ρά τροφοδοτήσεως είναι .1..

φ f
1 37 δυνατόν νά σημειώνεται μέ μ ιά παχειά γραμ-
μή. β ) 'Ασφάλεια τριπολική. rn
τ
γ) Μαχαιρω τή όσφάλεια .
(0) ( β) ιγ>

(Συνεχίζεται)
2:J2

(Συνέ χ f ιn Πίνακα 1 0. 2 . 1 )

Α/Α Π ε ριγραφή Σύμ βολο

-Ψ �
1 38 'Ασφάλ εια μέ έπαφή όναγγελίας διακοπής
τοϋ κυκλώματος.

...L.

1 39 Άσφαλε ιοαποζε ύ κτης.

'
�
1 40 Άσφαλε ιοδιακόπτης φορτίου.

α) Ρευματοδότης όπλός ( δύο όγωγών ) I

μέ γείωση β) Κουτί γιά μελλοντική έγ - Α (,.ι.\

1 41
κατάσταση ρευ ματοδότη. ια> (β)

1 42 Ρευ ματοδότης διπλός. �

1 43 Ρευμ ατοδότης πολλαπλός, π.χ. τριπλ ός. λ< 3

α) Ρε υματοδότης μέ έ παφή προστασίας.
1 44 β) Ρε υ ματοδότης διπλός μέ έ παφή προστασίας. � � k3
γ) Ρευ ματοδότης πολλαπλός, π.χ. τριπλός μέ πρ. (Ο) <β) ι γ>

1 45 Ρευ ματοδότης τριφασικός χωρίς ούδέτερο,

Α 3
μέ γείω ση.

1 46
'
Ρευματοδότης τριφασικός μέ ούδέτερο καί
γείωση. Α 3;Ν
1 47 Ρευ ματοδότης μέ διακόπτη.
#"
rX
1 48 Ρευ ματοδότης μέ διακόπτη πού έχε ι τή δυνα-
τότητα νά μανδαλώ νεται.

1 49 Δότης (πρίζ α) κε ραίας.

�
1 50 Δότης (πρίζα) τηλε φώνου.
rl,
(Συνε χ ίζε τ α ι )
 23:1

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Π ε ριγραφή Σύμβ ολο

Α/Α

1 51 Ρευματολήmης. I
Γ ενικό Σύμ βολο. )

1 52 Ρευματολήmης μέ γείωση.
t
1 53 Π ίνακα ς διανο μής. I I I I I
1 54 Π ε ρίγρα μ μα πού περι βάλλε ι όργανα καί , - - -1
συσκε υές, πού άποτε λοϋν eνα συγκρ ό- I I
τημα, π.χ. περίβλημα συσκ ε υής, έρμά- L _ _ _ .J
ριο, πίνακα ς ήλεκτ ρι κός, κλπ.

Διάκενο όέρα.
�
1 55
t
1 56 ':<\λεξικέρ αυνο.
�
1 57 'Όργανο ένδε ι κτι κό, π.χ. άμπερό μ ετρο. -Θ
1 58 Μ ετρητής, π.χ. μετρητής KWH �
1 59 Μ ετασχ η ματισ τής π.χ. μετασχηματ ιστής
κωδώνων 220 I 5 V
$220/5v
1 60 Τροφο δοτικό (συσκ ε υ ή μέ άνορθ ωτή) -0
161 'Ωρολογιακός διακόmης. �
1 62 Χρονικό ς ήλε κτρονό μος. cb
1 63 Διακόmης ρε υματωθήσεων. cb
1 64 'Ηλε κτρι κή συσκε υ ή, γενικό σύμ βολο. -0
1 65 'Ηλε κτρική συσκε υή, μέ διακόmη.
-ώ
1 66 'Ηλεκτ ρικό μαγε ι ρείΌ, γενικό σύμ βολο. �
μ ι κροιιι υ μά rων
1 67 'Ηλεκτρ ικό μαγε ι ρείο,
(γιά ύψήσυχν α)
-§]
(Συνε χίζεται)
234

(Συνέχεια Π ίνακα 1 0.2 . 1 )

Α/Α Περιγραφή Σύμβολο

1 68 Γκρίλ (συσκε υ ή γιά ψήσιμο μέ ύπέρυθρη ό-

κτινοβολία). -{Ξ]

·1 69 'Ηλεκτρικός θερμοσίφωνας π.χ. 3 kW.

_gkw

1 70 'Ηλεκτρικό πλυντήριο ρούχων. -ill

1 71 'Ηλε κτρικό στεγνωτήριο. ---[2]

1 72 'Ηλεκτρικό πλυντήριο πιάτων. -{;]

1 73 'Ηλεκτρική θε ρμάστρα. -mm

1 74 Θερμοπομπός συσσωρε ύσεως. -�

1 75 'Αε ρόθε ρμο συσσωρεύσεως. ...g:QJ

1 76 Συσκε υ ή γιά θέρμανση μέ ύπέ ρυ ρθρη ό-

κτινοβολία.
k

1 77 'Ηλεκτρικός έξαεριστήρας. --{)

1 78 Συσκευ ή κλιματισμού. -rn

1 79 'Ηλεκτρικό ψυγείο. -[Ξ]

(Συνε χίζεται)
 235

(Συν έχει α Πίνα κα 1 0.2. 1 )

Π εριγραφή Σύμβολο

1 80 'Ηλεκτροκινητήρας. -{Θ

181 Κατανε μητής τηλεφώνων. [RJ

[RJ
1 82 Κατανεμη τής τηλεφώνων όρατός. Π7

χωνευτός Π7
Κατανεμη τής τηλεφώνων [[[]
1 83
(κάτω άπό τό έπίχρισ μα)

1 84 Τηλεφω νική συσκευ ή.

Γενικό Σύμβολο
--υ
1 85 Τηλεφ ωνική συσ κευ ή τοπι κής συστοι-
χίας.
--{Qj'
κεντρ ικής συ-
1 86 Τηλεφ ωνική συσκε υή
στοιχίας.
---{@j
1 87 Αύτόματος τηλεφ ωνική συσκε υή. --{Qj
1 88 Ή μιαυτόματο τηλεφωνικό κέντρο. -1 G I

1 89 Τηλεφωνικός μεταλλάκτης ( Π ίνακας) Q,

1 90 Αύτόματο τηλεφωνικό κέντρο. \ .---1' I
191 Κώδωνας
--o � g
1 92 Βομβητής -{)

-ti=J
1 93 Κλάξον

1 94 Σειρ ήνα
-I>

(Συνεχίζεται)
(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2 . 1 )

Α/Α Π ε ριγραφή Σύμβολο

1 95 Φωτεινή σή μανση. Γενικό Σύμ βολο. Λυχνία

ση μάνσεως.
-Θ ή
dfH 0

1 96 Σή μανση όμάδας ιϊ σήμανση κατευθύνσεως. ----'®

1 97 Π ολλαπλή σήμανση. Π ίνακας ση μάνσεως μέ
λυχνίες, π.χ. 6 λυχνίες. ---&/
1 98 Σημείο φωτεινής ση μάνσεως μέ κουμπί άκυ-
---@=9 η
ρώσεων (σβησίματος) τής σημάνσεως. F0

m
1 99 Π ίνακας κλήσεων μέ κου μπιά άκυρώσεως
τής σημάνσεως ( κλήσεως).

200 Άγγελτήρας. Γενικό Σύμβολο. 0

201 Άγγελτήρας πυρκαϊάς. [c:JJ

0
202 Άγγελτήρας διαρρήξεως γιά κλήση Άστυνο-
1-!ίας.

203 Άγγελτήρας φύλακα, π.χ. μέ συνδεσμολογία

άσφαλείας.
[!]7

204 Άγγελτήρας δονισμών.

rn
205 Άγγελτήρας αύτόματος μέ φωτεινή άκτfνα.
� (Συνε χίζε τ αι)
 237

(Συ'ν έχεια Πίνακα 1 0.2. 1 ) .

Α/Α Π εριγραφή Σύμβολο

206 'Ωρολόγιο. Γενικό σύ μβολο.

207 Κ ύ ριο ώρολόγιο. ( Μάνα). •

208 Κλείθρο.

209 Ρολόγι χρονοσημάνσεως καρτελλών

προσωπικού.

210 Θ υ ρομεγάφωνο.

21 1 Π ίνακας κου μπιών κουδουνιών κύριας

είσόδου .

212 Κέντρο έλέγχου, γενικό σύμβολο.

D
213 'Ενισχυτής, γενικό σύμ βολο.
-Θ-
214 Μεγάφωνο.

215 Ραδιοφωνικός δέκτης.

216 Τηλεοmικός δέκτης. --DD

217 Γραμμή σηματοδοτήσεως.

218 Γραμμή τηλεφωνική.

219 Γραμμή κεραίας ραδιοφώνου ή τηλεο­

ράσεως.

220 'Αγωγός προστασίας.

(Συνεχίζεται)
238

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Πε ριγραφή Σύμβολο

/ ..() '
'
22 1 Σύνδεση r'ιλεκτροδίων μέ όγωγό γειώ-
6..
σε ως. --�
_ι
-=-
222 Γειωτής. Γενικό Σύμβολο.

_ι
223 Γειωτής μ έ ύδροσωλήνα.
!

224 Γειωτής μέ πλάκα.

�
..l
-
225 Γειωτής μ έ ρόβδους ι"ι σωλήνες.
1

...L
226 Γ ειωτής μ έ ταινίες.
τ

227 Μίκτης κεραιών.

---@-
228 Διακλαδωτήρας κεραίας, μ ιός διακλα-
δώσε ως. Φ-
-Q-
229 Κατανε μητής σήμστος (κεντρικός δια-
κλαδωτήρας) κεραίας. τριών �ξόδων.

230 Κεραιοδότης. σύμβολο διαγραμμάτων.

φ
23 1 Κεραιοδότης τερματικός.
φ
232 Κεραία ραδιοφωνίας.
Υ
233 Κεραία τηλεοράσεως. τ
234 Κεντρικός κατανε μητής δευτερεύουσας
τηλεφωνικής lγκαταστόσεως. �

235 Ένδιόμεσος κατανε μητής. C8J

236 'Ακραίος κατανε μητής. 0

(Συνεχίζεται)
 239

(Συνέχεια Πίνακα 1 0.2. 1 )

Α/Α Πε ριγραφή Σύμβολο

237 Κουτί συνδέσεως ( ροζέπα). ----0-

2 38 Τηλεφωνικός δότης (σύμβολο διαγραμ-

μότων) τροφοδοτού μενος άπό καλώδιο g
!'+ Ε

PVC ( 1 ζεύγος μέ γειωτικό άγωγό).

23 9 Τηλε φωνική συσκε υ ή χωρίς δίσκο

(σύμβολο διαγραμμάτων). ο--

240 Τηλεφωνική συσκε υ ή μέ δίσκο (σύμβο-

λο διαγραμμάτων). 0
.

241 Διακόπτης μέ φωτοκύπαρο.

I�< �I
242 Γεφυροσύνδεσμος
�
1 0.3 'Ερωτήσεις.
1 . Πώς �κπονεiται μιά μελέτη Ε.Η. Ε.;
2. τί πρέπει νά περιλαμβάνει ινας Φάκελλος μελέτης Ε . Η . Ε . ;
3. Σχεδιάσετε δλα τά σύμβολα διακοmών καί φωτιστικών σωμάτων.
 Κ Ε ΦΑΛΑ Ι Ο Ε Ν Δ Ε ΚΑΤΟ

Υ Π ΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Η Λ Ε ΚΤΡ Ι ΚΩ Ν Γ ΡΑΜ Μ Ω Ν ΚΑΙ Ε ΚΛΟΓΗ Μ Ε Γ Ε ΘΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗ­

ΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΛΟ Ι Π Ω Ν ΥΛ Ι ΚΩ Ν , Ε ΚΛΟΓΗ Μ Η ΧΑΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣ Κ ΕΥΩΝ, ΥΠΟΛΟ­
Γ Ι Σ Μ ΟΣ Ι ΣΧΥΟΣ Ε . Η . Ε .

1 1 .1 "Υπολογισμός διατομής άγωγών γραμμών μέ κριτήριο τήν πυκνότητα ρεύμα­

τος καr τή μηχανική άντοχή.

1) ΓΕνικά.

01 ό yωγοί τών ι'ιλεκτρικών γρα μ μών παρουσιάζουν, δπως εΤναι γνωστό όπό τήν
" Η λε κτροτεχνία, όντίσταση στή διέλευση τού ήλεκτρικού ρεύ ματος μέσω αύτών.
" Η όντίσταση αύτή, πού μετράται σέ μονάδες ώμ (Ω), έχε ι σάν όποτέλεσμα, σύμ­
φωνα μέ τό Νόμο τού "Ωμ, τήν πτώση τής τάσΕως, πού έπι κρατεί μεταξύ τών όγω­
γών τής γραμμής. "Ετσι ή τάση αύτή στήν όρχή τής γραμ μής (σημείο τροφοδοτή­
σεως) είναι μεγαλύτερη όπό τήν τάση στό τέ ρμα τής γραμμ ής, κατά τό ποσό τής
πτώσΕως τάσΕως. "Η ροή πάλι τού ρεύ ματος έχε ι ώς όποτέλεσμα, λόγω τού θερμι­
κού φαινομένου (φαινομένου Joυle), τή θέ ρμανση τών όγωγών. τέλος, ή ήλεκτρι­
κή ίσχύς, πού φθάνει στό τέλος τής γραμμής είναι μ ι κρότε ρη όπό τήν ίσχύ, μέ τήν
όποία τροφοδοτείται ή γραμμή, λόγω τών θε ρμικών όπωλειών πού όναφέ ραμε. " Η
όπώλε ια α ύτή ίσχύος σημαίνε ι δτι, δσο λειτου ργεί ή γραμμή, δημιουργείται άπώ­
λΕια ΙνiργΕιας (kWh). "Ώστε, ή ήλεκτρική όντίσταση τών όγωγών τών γρα μ μών,
κατά τή ροή τού ρε ύ ματος προκαλεί θέρμανση τών όγωγών, mώση τάσεως κατά
μήκος τών γρα μμών καί όπώλεια ένέργειας.
"Αν ή θέ ρμανση τών όγωγών ξεπε ράσει όρισμένο δριο, ή όναmυσσόμενη ύψη­
λή θερμοκρασία καταστρέφει τή μόνωσή τους, όπότε είναι δυνατόν νά προκλη­
θούν βραχυκυ κλώματα, ήλεκτρικά τόξα καί πυρκαϊές, καί έπιφέ ρε ι όλλοίωση τών
μηχανικών Ιδιοτήτων τού ύλικού τών όγωγών. "Ετσι ol γραμμές παύουν νά έχουν
τήν όπαιτούμενη μηχανική όντοχή. Ή θέ ρμανση τών όγωγών, λοιπόν, έπηρεάζε ι
τήν άσφαλή λΕιτουργlα τών γραμμών. Ή mώση τάσεως, σχετίζεται, δπως θά δού­
με, μέ τήν καλή λΕιτουργlα τών γραμ μών καί ή όπώλε ια ένέ ργε ιας μέ τήν οΙκονομι­
κή λΕιτουργία τους.

2) Προσδιορισμός διατομής γιά τήν άσφαλή λΕιτουργία.

Γιά τήν όσφαλή λειτουργία μ ιάς γραμμής όπαιτείται ol όγωγοί της νά διαθέτουν
πρώτα όπό δλα όρκετή μηχανική άντοχή, wστε νά όντέχουν στίς παρουσιαζόμενες
μ ηχαν ι κές καταπονήσεις, χωρίς νά ύπάρχει κίνδυνος νά σπάσουν (μηχανι κές κατα­
πονήσεις παρουσιάζονται τόσο μετά τήν έγκατάσταση τών γραμ μών, ίδίως σέ ό-
 241

ρατή έγκατάστασή τους, ή σέ έγκατάσταση ύπαίθρου δσο καί κατά τήν έγκατάστα­
ση, π.χ. κατά τήν eλξη τους μέσα στούς σωλήνες).
Ή μηχανική όντοχή τών όγωγών έξασφαλίζεται μέ τή χρησιμοποίηση διατομών
μεγαλύτε ρων όπό όρισμένες έλάχιστες έπιτρεπόμενες γιά κάθε ύλι κό όγωγού. ΟΙ
tλάχιστΕς αύτές tπιτρΕπ6μΕνΕς διατομtς εΤναι :
Γιά μονωμένους όγωγούς χαλκού: 1 ,5 m m 2
Γιά μονlJ!μένους όγωγούς όλουμινίου: 2 , 5 mm2
Γιά μονωμένους όγωγούς χαλκού, πού τροφοδοτούν φωτιστ ι κέ ς συσκε υές ιϊ
άλλες μ ι κρές φορητές συσκε υές καταναλώσεως: 0, 7 5 m m 2 γιά όνομαστι κή
ένταση συσκε υ ής μέχρι 6 Α καί 1 mm2 γιά τίς λοιπές συσκευές.
ΈλάχιστΕς tππ�π6μοΕς διατομtς όγωγών όναφέρθηκαν καί στίς παραγρά­
φους 6. 1 ( 1 ) καί 6.2 (9).
Γιά τήν έξασφάλιση τής μ ηχανι κής όντοχής τών όγωγών τών γραμ μών, λοιπόν,
δέν όπαιτείτα ι κανένα εΤδος ύπολογισμού.
'Όπως είδαμε, ή όσφαλής λειτου ργία τών γραμμών, πέρα όπό τήν έπαρκή μηχα­
νική άντοχή τών όγωγών, προϋποθέτει ή θέρμανσή τους νά φθάνει μόνο μέχρι
eνα έπιτρεπόμενο δριο. Αύτό έπιτυγχάνεται, άν όπό κάθε διατομή όγωγού περνά
ένταση ρε ύ ματος, πού δέν ξεπερνά μιά έπιτpεπόμενη τι μή*.
Ό λόγος τής έντάσεως τού ρεύματος I πρός τή διατομή q τού όγωγού, όπό τόν
όποίο περνά τό ρεύμα α ύτό, καλείται πuκv6τητα τού ρΕύματος καί παριστάνεται μέ
τό σύμβολο j . Θά εΤναι, δηλαδή:

I
J= -- (σέ Alm m2)
q

Γιά τήν όσφαλή λειτουργία, θά i;ταν λοιπόν δυνατόν νά έλέγχεται ή πυκνότητα

τού ρεύ ματος, πού θά έπρεπε νά παραμένει μ ι κρότε ρη όπό μιά μέγιστη έπιτρεπό­
μενη τιμή. Ή θΕρμοκρασία, δμως, πού όναπτύσσεται σέ όγωγό πού διαρρέεται ό­
πό ρεύ μα, δέν έξαρτάται μόνο όπό τή διατομή τού όγωγού (δηλαδή όπό τήν έ κλυό­
μένη θερμότητα) άλλά καί όπό τήν έξωτερική έπιφάνε ιά του (δηλαδή όπό τήν όπα­
γόμενη θερμότητα, πού εΤναι όνάλογη πρός τήν έξωτερική έπιφάνε ια τού όγωγού).
"Ετσι, γιά νά έξασφαλίζεται δτι ή θερμοκρασία τών όγωγών δέν θά φθάνει σέ έπι­
κίνδυνες τιμές, πρέπει ή πυ κνότητα τού ρεύ ματος νά εΤναι πάντοτε μ ικρότερη όπό
τή μέγιστη έπιτρεπόμενη πυ κνότητα, πού διαφέρει δμως γιά κάθε διατομή όγω­
γού.
Ό προσδιορισμός τής διατομής τών όγωγών τών γραμμών γιά τήν όσφαλή λει­
τουργία γίνεται στίς μελέτες Ε . Η . Ε. ώς έξής:
Βρίσκεται πρώτα ή μέγιστη ένταση ρεύ ματος, πού μπορεί νά περάσε ι όπό τούς
όγωγούς γρα μ μής. Στόν Π ίνακα 1 1 . 1 . 1 , όνόλογα μέ τό εΤδος καί τόν τρόπο έγκατα­
στάσεως τής γραμμής, όναζητείται ή όνομαστική ένταση τού όργάνου προστασίας

• 'Η θερμότητα πού �κλύεται, κατό τή διέλευση τοϋ ρεύματος όπό όγωγό εΤναι, δπως γνωρίζομε
όπό τήν ' Ηλεκτροτεχνία, όνόλογη πρός τό τετρόγωνο τής �ντόσεως τοϋ ρεύματος (12 ) καί πρός τήν
όΙΠίσταση τοϋ όγωγοϋ (R), πού πόλι εΤναι ίση μέ ρS/q, δπου: ρ ή εΙδική όντίσταση τοϋ ύλικοϋ τοϋ ό­
νωγοϋ, S τό μήκος τοϋ όγωγοϋ καί q ή διατομή τοϋ όγωγοϋ.
 242

όγωγών (όσφάλειας, αύτόματοu διακόmη), ή όποία εΤναι ίση η όμέσως μεγαλύτε­

ρη όπό τή μέγιστη διερχόμενη μέσω τοϋ όγωγοϋ ένταση ρεύματος πού βρέθηκε
πιό πάνω. Άπό τήν eνταση αύτή βρίσκεται όπό τόν πίνακα ή όντίστοιχη διατομή,
τιού πρέπει νά έχουν οί άγωγοί της γραμμης.
ΟΙ όνομαστι κές έντάσε ις τών άσφαλειών η αύτόματων διακοmών, στόν Πίνακα
1 1 . 1 . 1 , όντιστοιχοϋν σέ διατομές όγωγών, όπό τίς όποίες οΙ διερχόμενες μέγιστες
( ι ι ιτρε πόμενες έντάσε ις ρε ύ ματος εΙναι γενικά, τοuλόχιστον ίσες πρός τίς όνομα­
<η ικές αύτές έντάσε ις.

ΠΙΝΑΚΑΙ 1 1. 1 ι

ΟΜΛΔΑ I Ο Μ ΑΔΑ Ι Ι ΟΜΑΔΑ Ι Ι Ι

Διατομiι Miyι crτf\ Ονομαστική ΜέγιστΙJ Όνο μαστική Μέγιστ η Μέγιστη

όγωγιίιν fΓ!Ιτρεnομένη ι ντα ση έπιτρεπόμενη ι ντα ση έπιτρεπόμενη έπιτρεπόμενη
χα λιωύ f'ντασ'1 (Α) όσφαλ. (Α) έντασ η (Α) όσφόλ . (Α) έντασ η (Α) όνομαστική
(rτ,m1) αύτόματου αύτόματου ινταqη συν&
διακ. (Α) διακ. (Α) συσκευfις (Α)

- -
0.75 15 10 16 12 7
1 11 6 10 19 1 6 20 15 9
1 ,5 1� 10 16 23 20 25 19 10

I
2.5 20 1 6 20 32 25 35 25 15
4 25 20 2 5 42 35 35 33 20
6 33 25 35 54 35 50 44 26
10 45 35 50 73 63 63 60 35
16 60 50 63 97 80 1 00 81 48
25 83 63 80 1 28 1 00 1 2 5 1 07 65
35 1 02 80 1 00 1 56 1 2 5 1 60 1 33 78
:, ο 1 3(' 1 00 1 2 5 1 97 1 60 200 1 66 1 00
- -
70 1 63 1 2 5 1 60 242 200 224
- -
95 Ί 95 1 60 200 288 2 24 2 50
1 20 232 2 0 0 224 339 2 50 300 - -

- - - -
1 50 386 300 355
- - - -
1 85 442 3 5 5 425
240 -- -
52 1 425 500 - -

- - - -
300 600 500 600
- - - -
400 716 600 7 1 0
- - - -
:,σο 818 7 1 0 800
-----�
 243

ΠαρατηρήσΕις Πίνακα 1 1. 1. 1.

1 ) ΟΙ όμάδες, στίς όποίες κατατάσσονται οΙ άγωγοί βάσει τοϋ είδους � τοϋ τρό­
που έγκαταστάσεώς τους, είναι οΙ έξής:
α) "Ομάδα Ι: Τρείς τό πολύ ένεργοί άγωγοί μέσα aτόν ίδιο σωλήνα, έπικάλυψη �
καλώδιο, σέ όρατή � χωνευτή έγκατάσταση.
β) "Ομάδα 1Ι: Μονοπολικά καλώδια � άγωγοί όρατών έγκαταστάσεων � γραμ­
μών προσαγωγής σέ κινητές συσκευές, έφόσον τό μεταξύ τους διάστημα δέν
είναι μ ι κρότερο άπό τήν έξωτερική διάμετρό τους.
γ) 'Ομάδα 111: Σειρίδες τριών τό πολύ ένεργών άγωγών σέ όρατή έγκατάσταση
καί γραμμές προσαγωγής σέ κινητές ή φορητές συσκευές.
2) Σέ τριφασικές γραμμές μέ ούδέτερο άγωγό, ό ούδέτερος δέν θεωρείται έ­
νεργός άγωγός καί έπομένως δέν ύπολογίζεται σάν έΞνα-; άκόμα άγωγός. Τό ίδιο Ι­
σχύει καί γιά τόν άγωγό προστασίας.
3) "Αν οΙ ένεργοί άγωγοί στίς όμάδες τοϋ πίνακα είναι 4 ώς 6, ή μέγιστη έπιτρε­
πόμενη ένταση περιορίζεται στά 80% τών τιμών τοϋ πίνακα, άν είναι 7 ώς 9 περιο­
ρίζεται στά 70%.
4) ·ο Π ίνακας 1 1 . 1 . 1 έχει ύπολογισθεί γιά θερμοκρασία περιβάλλοντος 30° C.
Γιά θερμοκρασία περιβάλλοντος μεγαλύτερη άπό 30° C, ή μέγιστη έπιτρεπόμενη
ένταση μέσω τών άγωγών περιορίζεται σέ ποσοστά έπί τοίς έκατό τών τιμών τοϋ
Π ίνακα 1 1 . 1 . 1 , πού δίνονται aτόν Π ίνακα 1 1 . 1 .2 .

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 1.2.

Θερμοκρασία Π οσοστό % τών τιμών

περιβάλλοντος τοϋ πίνακα 1 1 . 1 . 1

(O C) Μόνωση έλαστικοϋ Πλαστική μόνωση

35 91 95
40 81 88
45 70 81
50 57 72
55 41 62

5) 'Όταν χρησι μοποιούνται άγωγοί άλουμινίου, ώς μέγιστη έπιτρεπόμενη έντα­

ση πρέπει νά λαμβάνεται ένταση ίση πρός τά 80% τών τιμών τοϋ Π ίνακα 1 1 . 1 . 1
γιά τίς ίδιες διατομές άγωγών.
6) 'Όταν έλαπώνονται οΙ τιμές τών μέγιστων έπιτρεπόμενων έντόσεων τοϋ Π ί­
νακα 1 1 . 1 . 1 [βλ. παρατηρήσεις (3), (4) καί (5)] . οΙ όνομαστικές έντόσε ις τών άντί­
στοιχων όργάνων προστασίας τών γραμ μών θά έλαπωθοϋν κατά τό ίδιο ποσο­
στό. "Αν, μετά τήν έλάπωση αύτή δέν προκύψει τυποποιημένη τι μ ή όνομα στικιϊς
έντάσεως, παίρνεται ή άμέσως μ ι κρότερη τυποποιημένη τιμή.
7) 'Όταν χρησι μοποιούνται γυ μνοί άγωγοί, ή μέγιστη έπιτρεπόμενη ένταση μέ­
σω αύτών είναι αύτή πού δίνεται όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 1 . 1 (όμάδα Il) μέχρι διατομή
2 2
50 m m γιά χαλκό καί 70 m m γιά άλουμίνιο.
8) Στήν όμόδα ill, άν καί ol μέγιστες έπιτρεπόμΕνες έντάσεις έπιτρέπουν τή
244

σύνδεση κινητών ι'\ φορητών συσκε υών μεγαλύτερων όνομαστι κών έντάσεων ό­
πό αύτές πού δίνονται στή δεύτε ρη στήλη τής όμάδας αύτής, έπι βάλλεται ι'! σύνδε­
ση συσκε υών όνομαστικών έντάσεων τό πολύ rσων πρός τίς τιμές τής δε ύτερης
αύτής στήλης. Τούτο γίνεται, γιατί, άν ύπερθερμανθεί μιά σε ι ρίδα, οΙ κίνδυνοι πυρ­
καϊάς καί ι'!λε κτροπληξίας (λόγω φθοράς τής μονώσεως) εΤναι πολύ μεγαλύτεροι σέ
σύγκριση μέ τίς άλλες γραμμές καί πρέπε ι, έπομένως, νά ύπάρχουν μεγάλα περι­
θώρια όσφάλειας. ΕΤναι πάλι δυνατόν μία σει ρίδα νά σύνδεθεί μέ ρε υ ματοδότη
γραμμής, πού προστατε ύεται όπό όσφάλεια πολύ μεγαλύτερης τιμής όπό τήν όνο­
μαστική ένταση τής τροφοδοτού μενης όπό τή σε ι ρίδα συσκε υής.
Σε ι ρίδα όρισμένης διατομής πρέπει νά συνδέεται σέ γρα μ μ ή, πού προστατε ύε­
ται όπό όσφάλεια ι'\ αύτόματο, όνομαστικής έντάσεως rσης, όντίστοιχα. πρός τή
δεύτερη ι'\ τήν πρώτη βαθμίδα κάτω όπό τή μέγιστη έπιτρεπόμενη ένταση μέσω
τής σε ι ρίδας (πρώτη στήλη τής όμάδας rm. στήν κλίμακα τών τυποποιημένων με­
γεθών όργάνων προστασίας.
9) ΟΙ αύτόματοι διακόπτες προστασίας γραμ μών οΙκιακών ι'\ βιομ ηχανικών
Ε . Η . Ε . (παράγρ. 4.3) έχουν χάρακτηριστικά, μέ τά όποία παρέχεται προστασία
στούς όγωγούς, καλύτε ρη όπό αύτή τών όσφαλε ιών τηκτών. ΕΤναι δυνατόν, έπο­
μένως, νά χρησι μοποιηθούν σέ δλες τίς περιπτώσε ις αύτόματοι προστασίας γραμ­
μών, όνομαστικής έντάσεως μεγαλύτερης όπό τήν έπιβαλλόμενη γιά όσφάλειες,
κατά μία, τίς πιό πολλές φορές, βαθμίδα, στήν κλίμακα τών τυποποιη μένων μεγε­
θών τών όργάνων προστασίας. ·Ετσι, γίνεται καλύτε ρη έκμετάλλε υση τών διατο­
·
μών τών όγωγών.
1 Ο) 'Όταν ο1 όπό τίς γραμμές τροφοδοτού μενες καταναλώσεις λειτουργούν κα­
τά τρόπο όσυνεχή (διακοπτόμενη λειτουργία) ι'\ έπί μικρές χρονικές περιόδους ι'\ δ­
ταν λειτουργούν συνεχώς μέ φορτία όσυνεχή ι'\ έπι βαλλόμενα έπί μ ι κρές χρονικές
πε ριόδους, εΤναι δυνατόν νά αύξηθούν οΙ μέγιστες έπιτρεπόμενες έντάσε ις ρεύ μα­
τος μέσω τών όγωγών.

1 1 .2 Ύπολοyισμός διατομής όyωyών γραμμών μ� κριτήριο τήν �πιτρεπόμενη mώ­

ση τόσεως.

1) Γ�νικά.

ΟΙ διάφορες μ ηχανές καί συσκε υές εΤναι έτσι κατασκευασμένες, wστε νά λει­
τουργούν κανονικά μόνο μέ τήν όνομαστική τους τάση στήν τι μ ή τής όποίας έπι­
τρέπεται μ ικρή μόνο όνοχή. Ή τάση, λοιπόν, στίς διάφορες λήψε ις ρε ύ ματος δέν έ­
πιτρέπεται νά εΤναι μι κρότερη άπό τήν τάση τροφοδοτήσεως τής Ε . Η . Ε . (στό με­
τρητή ένέργειας) πέρα όπό �να έπιτρεπόμενο ποσοστό έπί τοίς έ κατό τής τάσεως
αύτής (όνομαστικής τάσεως).
"Όπως εfδαμε, 'κατά μήκος τών γραμ μών τής Ε . Η . Ε. παρουσιάζεται πτώση τά­
σεως, πού γιά όρισμένο ρεύμα εΤναι τόσο μεγαλύτερη, δσο μεγαλύτερη εΤναι ι'! όν­
τίσταση τών όγωγών τής γραμ μ ής. Γιά νά έπι κρατεί λοιπόν, στίς διάφορες λήψεις
ρε ύ ματος, τάση πού νά εΤναι μέσα στά έπιτρεπόμενα δρια, έπι βάλλεται ι'! όντίστα­
ση τών όγωγών νά έχει κατάλληλη τιμή. Τή διατομ ή αύτή βρίσκαμε, μέ ύπολογι­
σμό, δπως θά δούμε, καί διαφέρει, γενικά, όπό τή διατομ ή τής όσφαλοϋς λειτουρ­
γίας. ·Αν ι'! διατομή όπό τόν ύπολογισμό τής πτώσεως τάσεως, πού έξασφαλίζει
 245

τήν καλή λειτου ργία τών μ ηχανών καί συσκευών, εΤναι μ ι κρότερη άπό τή διατομή
άσφαλοϋς λειτουργίας, θά χρησιμοποιηθούν άγωγοί μέ τή διατο μ ή τής άσφαλοϋς
λειτουργίας. "Αν, δμως, � διατομή καλής λειτουργίας εΤναι μεγαλύτερη άπό τή δια­
τομή άσφαλοϋς λειτουργίας, θά χρησιμοποιηθούν άγωγοί μέ τή διατομή τής καλής
λειτουργίας*.
Γιά τίς συνηθισμένες περιπτώσεις γρα μμών Ε . Η . Ε. εΤναι άρκετός μόνο ό προσ­
διορισμός τής διατομ ής τών άγωγών γιά τήν άσφαλή λειτουργία. "Αν, δμως, μιά
γραμμή έχει μεγάλο μή κος (π.χ. κύριες γραμ μές, γραμμές βιομ ηχανικών Ε . Η . Ε.),
πρέπει νά γίνει καί ύπολογισμός τής διατομής γιά τήν καλή λειτουργία.
Στίς περιπτώσε ις αύτές, εΤναι πολύ πιθανόν ή διατομή άσφαλοϋς λειτου ργίας νά
εΊναι μ ι κρότερη άπό τή διατομή τής καλής λειτου ργίας κατά μ ία, δύο ή καί πε ρισσό­
τερες βαθμίδες στήν κλίμακα τών τυποποιημ�νων διατομών.

2) Ύπολογισμ6ς πτώσΕως τ6σΕως σΕ 6νοικτtς γpαμμtς.

"Α νοικτtς γpαμμtς καλοϋνται ο1 γραμμές, πού τροφοδοτούνται άπό τό eνα μόνο
άκρο τους. 01 συνηθισμένες γρα μ μές Ε . Η . Ε . εΤναι άνοικτές γραμ μές.
Τούς τύπους ύπολογισμοϋ τής πτώσεως τάσεως στίς άνοι κτές γρα μ μές γιά τίς
διάφορες περιπτώσεις δίνομε πιό κάτω. Άπό αύτούς προκύπτουν ε ύκολα ο1 άντί­
στοιχοι τύποι ύπολογισμοϋ τής διατομής καλής λε ιτουργίας.
01 τύποι τοϋ Π ίνακα 1 1 .2 . 1 προκύπτουν ε ύ κολα άπό τό γνωστό τύπο τής πτώ­
σεως τάσεως:
ΔU Rl =

_ ά ν λάβομε ύπόψη δτι � άντίσταση:

ι
R=ρ -­

q κ q
δπου: ι εΤναι � διαδρομή τοϋ ρεύ ματος, πού εΤναι ίση μέ 2 S ι'\ S άνάλογα μέ τήν
περίπτωση.
Σέ περίπτωση έναλλασσόμενου ρεύματος, ο1 άγωγοί τών γραμ μών, στίς συνη­
θισμένες Ε . Η . Ε., μποροϋμε νά δεχθοϋμε δτι παρουσιάζουν μόνο ώ μ ι κή άντίστα­
ση**. 01 διάφορες καταναλώσεις, δμως, μπορεί νά έχουν συντελεσι:ή Ισχύος συνφ
διαφορετικό άπό τή μονάδα. 'Έτσι, ό τύπος, πού θά δίνει τήν πτώση τάσεως, προ­
κύπτει δπως φαίνεται στό σχήμα 1 1 .2α.
Στούς τύπους τοϋ Π ίνακα 1 1 .2 . 1 χρησι μοποιείται καί τό μέγεθος τής Ικατο­
στιαίας πτώσΕως τ6σΕω'ς:

ΔU
ε 1 00%
υ

• Έννοείται, βέβαια δτι � διατομή, πού θό χρησιμοποιηθεί, θό εΤναι αύτή πού ύπόρχει στό l:μπόριο
{δηλαδή τυποποιημένη καί ίση � άμέσως μεγαλύτερη άπό τή διατομή, πού προκύmει άπό τόν ύπολο­
γισμό τής mώσεως τάσεως) .
.· •• Σέ περίmωση l:ναέριων γραμμών Ε. Ρ. � ύπόγειων γραμμών Ε. Ρ. μεγάλων διατομών (πάνω όπό
1 6 mm 2 ), ό τύπος ύπολογισμοϋ τής mώσεως τάσεως φαίνεται στό σχήμα 1 1 .2α. Στίς περιmώσεις
ούτές, l:κτός άπό τήν ώμική άντίσταση τών άγωγών τών γραμμών, λαμβάνεται ύπόψη καί � l:παγωγι­
κή τους άντίσταση.
 ΠΙΝΑΚΑΣ t t .2. t.

Τύποι ύπολογιuμού πτώu�ων r6u�ως καΙ διατομών.

10
•
φ

φ
Αι Α ΕΙδος ρεύματος Σχηματική πα ρόσταση Πτωση τόσεως (V) Διατο μ ή ( m m 2 ) I
-

2 51

f
--

ΙΊ

�
Q=
Συνεχές Ρεύμα 25 1 κ . Δυ
Δυ =
I
κ.q 200 5 1
(�να φορτί ο) q= --

κε υ

25 1

f: � �
συ νφ
Μ ονοφα σ ι κ ό Q= ---
2 51 κΔυ
2 ' Ε ναλλα σσό μενο Δυ = συ ν φ ΙΊ
Ρεύμα κq 20051

f : �: 4
I
(�να φορτίο) συ νφ
Q = --
κε υ
--

fi sΙ
συ νφ
Τριφασι κό q= --
fi s Ι κ Δυ
ΙΊ
3 ' Εναλλασσ ό με νο
Δυ = σ υνφ
Ρεύμα κq 1 00/3 51
(tΞνο φορτίο) q= συ νφ
κε υ

2 200
Συνεχές ρεύμα f---- 5 0,4 -------1 Δυ = (Sο , ι Ιο,1 + 5 1 ,2 11 .2 + I Q = ( 5 0, 1 10, 1 + 5 1,2 1 1,2 +
κ
4
ο Sol of.S\2 �S3� .. κq ε υ
(πολλό φορτίο)
' Ιl 21 �31 4 + 5 2,3 1 2,3 + 5 3,• 13,4) + 52,3 12,3 + 53,4 1 3,4)

Ιο.ι
Μ ονοφ ασ ι κ ό
' υ
rσ.ι f 2συ νφ 200σ υνφ

5 ' Ε ναλλασσό μενο Ρεύμα i! 11 Δυ =

κq
ιsο, 1 1ο.1 + s 1 .2 11.2 + ιq =
κε υ
( 5 0,1 10,1 + 5 1 , 2 11 , 2 +

( πολλά φορτίο) + s2.3 12,3 + s3,4 13,4) + s 2 .3 12,3 + s3,4 13,4)

. Γ-> συνφ
ν" /3 συνφ
1 00
Τρ ι φασικ ό ( S ο 1 1 0,1 + 5 1 • 2 11 ,2 +
6
ΔU = ( 5 0,, 1 ο, , + 5 1 . 2 1 1 .2 + q =
' Εναλλασσ ό μενο Ρεύμα κε υ

I I 2.3 + 53 . 4 1 3,4)
'
(πολλό φορτία) + .
5 2.3 + 5 2,3 12,3 + 53 4 1 3,4)
'

\ b Ρ γιlι
.;-·���ι"'\
�\�_,
' -1 o v ,�
�
 U : τόση τροφοδοτήσεως (V) συνφ: συντελεστής Ισχύος καταναλώσεων (γιό πολλό
ΔU: πτώση τόσεως (V) φορτία, τό συνφ εrναι μία μέση τιμή)
κ: ε Ιδική όγωγιμότητα = ' /ρ κ = 53 γιό ύλικό όγωγών χαλκό καί ύπερυψωμένη θερ­
ρ: εΙδική όyτίστασι (Ω mm 2/m) μοκρασία (γραμμές μέ φορτίο)
Ι: �ντασι ρεύματος (Α) τού φορτlου κ = 31 γιό ύλικό όγωγών όλουμίνιο καί ύπερυψωμένη
S: μ i; κος γραμμ i; ς (m) θερμοκρασία (γραμμές μέ φορτίο)
q : διατομή όγωγών γραμμi;ς (mm 2 ) 10 1 = Ι , + 1 2 + 1 3 + 14, 10 ,: μέγιστη �νταση ρεύματος πού
ε: �κατοστιαία πτώση τόσεως (%) μnορεί νό περόσει (� �αση συνολικού φορτίου)
1 , ,2 = 12 + 13 .+ '·
1 2 ,3 = 13 + '·
1 3,4 = Ι.

,e. Pr;.,
�·�,,...(')
�.\��
-Ι ο v \�
�
 t•··�
248

R.!ημ φ
f Ι
υ
Ισνν φ

υ= ylιu • + +
(R . Ι ημφ)� Γιά μικρές γωνίες φ, τό (R . Ι ημφ) 2 εΤναι όμελητέο.
R . Ισυνψ )2
δρα Δυ = υ - υ. = R . Ισυνφ
"Αν � γραμμή έκτός όπό τήν R �χει καί χ.

Δυ = R . Ισυνφ + χ . Ι ημφ = C . R . Ι συνφ

Διατομή όγωγών q (mm2) 10 16 25 35 50 70 95

Παράγοντας 0.9 1.1 1.15 1 .2 3 1 ,3 1 .4 1 ,6 1 .8 .

C γιά συνφ 0,8 1.15 1 .24 1 .3 6 1 .5 1 ,7 1 .9 2,2
0.7 1 .2 1 ,32 1 , 50 1,7 1 ,9 2.2 2.6

Σχ. 1 1 .2α.
Τύπος ύπολογισμού τής mώσεως "τάσεως.

·Η έ κατοστιαία πτώση τάσεως έ κφράζεται σέ ποσοστό στά έ κατό (%) τής όνο­
μαστι κής τάσεως υ . Στά τριφασικά συστή ματα, ή πτώση τάσεως σέ μιά φάση δίνε­
ται όπό τή σχέση:
Δυ φ R l συνφ =

άλλά ή πτώση τής πολικής τ6σΕως υ θό εΤναι : Δυ j3 Δυ φ καί ή έ κατοστιαία =

πτώση τάσεως θά έ κφράζεται στά έ κατό τής όνομαστικής πολι κής τάσεως (τά­
σε ως μέταξύ όγωγών φάσεων).
Τά μέγιστα έπιτρεπόμενα ποσοστά πτώσεως τάσεως στίς γραμμές τών Ε . Η . Ε .
κυμαίνονται όπό 1 % w ς 6%, όνάλογα πρός τούς όκολουθού μενους Κανονισμούς.
ΟΙ ' Ελληνικοί Κανονισμοί Ε. Η . Ε. συνιστοϋν νά παίρνομε ώς μέγιστα έπιτρεπόμενα
ποσοστά πτώσεως τάσεως όπό τό μετρητή ένέ ργε ιας μέχρι τίς λήψεις ρε ύ ματος
(δηλαδή κύρια γραμμή καί τοπικό κυκλώματα διακλαδώσεως) 1 % γιά φωτιστικές
καταναλώσε ις καί 3% γιά φορτία κινήσεως. 'Επειδή τά ποσοστά αύτά εΤναι πολύ
μι κρά, εΤναι δυνατόν, σύ μφωνα καί μέ τούς ξένους Κανονισμούς Ε. Η. Ε., νά παίρνο­
με στούς ύπολογισμούς διατομών καλής λειτου ργίας, τά παρακάτω μέγιστα έπιτρε­
πόμενα ποσοστά πτώσεων τάσεως:

α) Γιά τήν κύρια γραμμή . .... . . . . . 1 . 5%

. . . . . .

(όπό μετρητή μέχρι γενικό πίνακα

Γιά καταναλώσεις φωτι σμοϋ ,
διανομ ής)
θε ρμάνσεως. κινήσε ως rϊ
β) Γιά τά κυκλώματα διακλαδώσεως . . . . . 1 . 5%
συνδυασμούς τους
(όπό γενι κό πίνακα διανομής μέχρι
λήψεις ρε ύ ματος)
γ) Συνολικά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2,5%
. . . . . .

(όπό μετρητή μέχρι λήψεις ρεύ ματος)

 249

Σέ κυκλώματα, πού τροφοδοτούν μ6νο φορτία κινήσεως, τό μέγιστο έπιτρεπό­

μενο ποσοστό πτώσεως τάσεως μπορεί νά φθάσει συνολικά μέχρι 4,5%, πού κα­
τανέ μεται συνήθως σέ 3% περίπου στήν κύρια γρα μ μ ή καί 1 , 5% περίπου στά κυ­
κλώματα διακλαδώσεως.

3) Ύπολογισμ6ς πτώσΕως τ6σΕως σι κλΕιστις γpομμις.

ΚλΕισffς καλούνται οΙ γραμμές πού τροφοδοτούνται καί όπό τά δύο άκρα τους
(σχ. 1 1 .2β). Στίς Ε . Η . Ε. οΙ γραμμές α ύτές τροφοδοτούνται καί όπό τά δύο άκρα μέ
τήν ίδια τάση. ·Ετσι, σέ περίπτωση βλάβης τής μ ιάς τροφοδοτήσεως, εΤναι δυνατόν
νά λειτουργήσει � γρα μ μ ή μέ τή μιά μόνο τροφοδότηση έστω καί μερικά. 'Όπου
λοιπόν όπαιτείται νά ύπάρχει δυνατότητα συνεχοϋς τροφοδοτήσεως έ στω καί γιά
μέρος μ ιάς έγκαταστάσεως, χρησι μοποιούνται κλειστές γραμμές.
Στίς Ε. Η . Ε. οΙ κλειστές γραμμές τροφοδοτούνται, συνήθως, όπό τήν ίδια πηγή
ρεύματος (σχ. 1 1 .2β). Τά δύο άκρα δηλαδή τής γραμμής τροφοδοτούνται όπό τούς
ζυγούς τοϋ πίνακα διανομ ής, δπως φαίνεται στό σχήμα 1 1 . 2 β καί σχηματίζεται έ­
τσι ενας βρόχος.

Α Β

_._ _._ - -
ΙΑ (1Α - Ι1 ) (ΙΑ- 1 , - 1 2') ΙΒ

r, r2 13
Α Β

I I ΙΓ
ο

r
r, 12 ( rA - r, -r2) Β

Σ!Ιμ έίο χωρ�σ μο\ί

t'll!; γρ αμμηι;

Σχ. 1 1 .2β.
Κλειστές γραμμές.
250

Στίς κλειστές γραμ μές, �να μέρος τού συνολικού φορτίου τών καταναλώσεων
τροφοδοτείται όπό τό �να δκρο καί �να μέρος όπό τό δλλο δκρο. UΟπως προκύπτει
όπό τούς τύπους ύπολογισμού τών κλειστών γραμμών, πού δίνονται παρακάτω, τό
eνα όπό τά δύο δ κρα τής γραμμής εΤναι δυνατόν νά τροφοδοτήσει φορτίο μεγαλύ­
τερο όπό τό μισό τού συνολικού. WΕτσι, γιά νά προσδιοριστεί ι'ι μlγιστη lνταση,
πού μπορΕί νά ΠΕράσΕι όπό τό �να δκρο τής γραμμής. διαιρΕίται ιt lνταση τού συ­
νολικού φορτίου μΙ 1,5.
Έ κτός όπό τό πλεονέκτημα τών κλειστών γραμμών, πού όναφέραμ ε προηγου­
μένως, μία κλειστή γραμμ ή σέ Ε . Η . Ε. (βροχοειδής γραμμή) δίνει τή δυνατότητα ό­
ποτεδήποτε μετά τήν έγκατάστασή της νά αύξηθούν οΙ καταναλώσεις, πού συν­
δέονται στό κύκλωμά της. Γιά τό σκοπό αύτό χωρίζεται ι'ι γραμμή αύτή σέ δύο
(σχ. 1 1 .2β) καί σχηματίζονται δύο όνοικτές γραμμές (δυνατότητα αύξήσεως τού
φορτίου κατά 3 3%)*.
· Η πτώση τάσεως στίς κλειστές γραμμές Σ. Ρ. ύπολογίζεται, όφού πρώτα προσ�
διοριστεί ι'ι �νταση τού ρεύματος, πού περνά όπό τό �να δκρο τής γραμμής. ' Η �ν­
ταση αύτή (σχ. 1 1 .2β), γιά γραμμή ένιαίας διατομής q εΤναι:

(I,SB 1 + I 2 S B 2 + 13 S B 3 + 14S B 4)
IΑ για το δ κ ρο Α
• •
·
= ·
· ·

S A, B
καί
(I ,SA , + 1 2 SA 2 + 13SA 3 + 14SA 4) • •

I8 · · ·
·
για το δκρο Β
= SA, B
'Όταν βρεθεί ι'ι μία όπό τίς έντάσεις τών δκρων, π.χ. ι'ι I A , όφαιρούνται όπό
αύτήν διαδοχικά οΙ έντάσεις 1 1 , 1 2 κλπ., μέχρι νά προκύψει ύπόλοιπο έντάσεως μι­
κρότερο όπό τήν �νταση τού ό μέσως έπόμενου φορτίου. Τό ό μέσως έπόμενο
φορτίο θά τροφοδοτείται συνεπώς καί όπό τά δύο δκρα, δπως συμβαίνει μέ τό τρί­
το φορτίο τού σχήματος 1 1 .2β. Άφού βρεθεί τό φορτίο, πού τροφοδοτείται καί ό­
πό τά δύο δκρα τής γραμ μής, μπορούμε νά θεωρήσομε δτι ι'ι κλε ιστή γραμμ ή όπο­
τελείται όπό δύο όνοικτές γραμμές (σχ. 1 1 .2 β), στίς όποίες γνωρίζομε νά ύπολογί­
ζομε τήν πτώση τάσεως καί τή διατομή.

Σχ. 1 1 .2y.
Κλειστές γραμμές
κοινής όρχfιc;
καί τέλους.

• Συχνό, σέ περιmώσεις πού μός ένδιαφέρει μόνο ό μελλοντικός χωρισμός μιός βροχοειδοϋς
γραμμής, αύτή �χει κοινή όρχή καί τέλος καί τροφοδοτείται όπό μιό διακλόδωση (σχ. 1 1 .2γ) τών ζυ­
γών τοϋ πίνακα διανομής. Στήν περίmωση αύτή, ή μέγιστη �νταση, πού μπορεί νό πε ρόσει, εΙναι αύ­
τή πού προκύmει όπό τό συνολικό φορτίο τής γραμμής. Μετό τό χωρισμό της γραμμής. τό φορτίο
μπορεί νό αύξηθεί κατό 1 00%.
 251

Στίς γραμμές έναλλασσόμενου ρεύματος, οΙ έντάσεις τών άκρων κλειστής

γραμμής I A καί 18 υπολογίζονται δπως καί στήν περίπτωση τών γραμμών
συνεχούς ρεύματος. όρκεί νά δεχτούμε, δτι τά διάφορα φορτία έχουν δλα τόν ίδιο
συντελεστή Ισχύος. Στήν πράξη, ώς κοινό συντελεστή Ισχύος τών φορτίων παίρ­
νομε μιά μέση τιμή τών διαφόρων συντελεστών Ισχύος.

4} Ύπολογισμ6ς πτώσ�ως τ6σ�ως σι 6στΕpο�ιδΕίς γpαμμις.

UΟπως είδαμε στήν παράγραφο 6 . 1 (2), μιά κύρια γραμμή Ε. Η . Ε. μπορεί νό κα­
ταλήγει σέ �να γενικό πίνακα διανομής, όπό τόν όποίο όναχωρούν δευτερεύουσες
γραμμές. πού καταλήγουν σέ ύποπίνακες διανομής. "Από αύτές όναχωρούν άλλες
δευτερεύουσες γραμμές κυκλωμάτων διακλαδώσεως ι'\ γραμμές τροφοδοτήσεως
μερικών πινάκων.
Στό σχήμα 1 1 .2δ φαίνεται μιά κύρια γραμμή, πού τροφοδοτεί �να πίνακα διανο­
μής. "Από τόν πίνακα όναχωρούν δευτερεύουσες γραμμές κυκλωμάτων διακλαδώ­
σεως. Γιά νά υπολογιστούν οΙ διατομές κύριας γραμμής καί δευτερευουσών γραμ­
μών, βρίσκεται ποιό όπό τά κυκλώματα διακλαδώσεως εΤναι τό δυσμενέστερο όπό
πλευράς πτώσεως τάσεως. Τό δυσμενέστερο κύκλωμα διακλαδώσεως όπό αύτή
τήν άποψη εΤναι έ κείνο όπό τά κυκλώματα μεγάλης Ισχύος, πού τροφοδοτεί τήν Ι­
σχύ του στή μεγαλύτερη όπόσταση όπό τόν πίνακα διανομής. ' Εκείνο, δηλαδή, πού
χαρακτηρίζεται όπό τό μεγαλύτερο γινόμενο Ισχύος (/1 ιντ6σ�ως p�ύματος} χ μή-
κος.
Πίvαχας; 6ιανομ1jς;

Σχ. 1 1 .26.
Τροφοδότη ση πίνακα διανομής όπό κύρια γραμμή.

"Αφού βρεθεί τό δυσμενέστερο κύκλωμα διακλαδώσεως, γίνεται ό ύπολογι­

σμός τής διατομής του έτσι, ώστε ι'ι πτώση τάσεως νά βρίσκεται μέσα στά έπιτρε­
πόμενα δρια [παράγρ. 1 1 .2 (2)] . Ύστερα υπολογίζεται μέ όκρίβεια ι'ι πτώση τά­
σεως μέ τήν τυποποιημένη διατομή πού διαλέξαμε καί όφαιρείται όπό τή συνολική
έπιτρεπόμενη πτώση τάσεως. Τό ύπόλοιπο πτώσεως τάσεως, πού θά προκύψει,
θά όποτελέσει τή βόση γιά νά υπολογιστεί ι'ι διατομή τής κύριας γραμμ ής. Ή πτώ­
ση τάσεως, έπίσης. στό πιό δυσμενές κύκλωμα διακλαδώσεως θά ληφθεί ύπόψη
252

κατά τόν ύπολογισμό τών διατομών καί τών ύπόλοιπων κυκλωμάτων διακλαδώ­
σεως.
"Αν μετά τήν κύρια γραμμή δέν έχομε κυ κλώματα διακλαδώσεως, όλλά δευτε­
ρεύουσες γραμμές τροφοδοτήσεως ύποπινάκων (σχ. 1 1 .2ε), δέ γνωρίζομε τήν έ­
πιτρεπόμενη mώση τάσεως σέ κάθε τμήμα τών τροφοδοτικών γραμ μών ( κύ ρια
γραμμή, δευτε ρε ύουσες γρα μμές ύποπινάκων, κυ κλώματα διακλαδώσεως), όλλά
τή συνολικά έπιτρεπόμενη mώση τάσεως (2,5%). Τότε μπορεί νά γίνει μέ έ κτίμη­
ση κατανομή τής συνολικά έπιτρεπόμενης mώσεως τάσεως στά διάφορα τμήματα,
όνάλογα μέ τίς όνα μενόμενες mώσεις τάσεως σέ αύτά, όπότε ύπολογίζονται οΙ
διατομές δπως καί προηγουμένως. ΕΤναι, δμως δυνατόν νά χρησιμοποιηθεί καί ό
τύπος τοϋ ίσοδύναμου μήκους γραμμής.

Π �νακας δ ιανομ;jς
γενικός
Β

Wh

Α Β

Σχ. 1 1 .2ε.
Περίmωση τροφοδοτήσεως όπό πίνακα διανομής ύποπινόκων διανομής.
 253

Γιά νά έφαρμόσομε τή μέ θοδο τού Ισοδύναμου μήκους, φανταζόμαστε δτι ι'ι κύ­
ρια γραμμή έπεκτείνεται πέρα άπό τό σημείο Β, μέχρι τό πιό άπομακρυσμένο φορ­
τίο καί δτι τροφοδοτεί τά διάφορα φορτία σέ άποστάσε ις άπό τό σημείο Β ίσες
πρός τά μήκη τών δευτε ρε υουσών γραμ μών. Κατόπιν βρίσκαμε τό λεγόμενο μlσο
μήκος τών δευτε ρευουσών γραμμών:

s , ι , + 52 1 2 + 5313 + ...
sm =

ι , + 12 + 1 3 + ...

Τό μf]κος S m προσθέταμε ατό μf]κος SA, Β τιϊς κύριας γραμμf]ς καί βρίσκαμε τό
ίσοδύναμο μf] κος S1σ = SA. Β + S m . Τό μ f] κος αύτό S1σ λαμ βάνεται ύπόψη γιά τόν
προσδιορισμό τιϊς διατομιϊς τιϊς κύριας γραμ μ ης, πού φορτίζεται ατό τέλος τού μή­
κους αύτού μέ τό άθροισμα τών έντάσεωy ρε ύμL-ος I = 1 1 + 1 2 + 13 + ... . Γιά τόν
ύπολογισμό τιϊς διατομιϊς τιϊς κύριας γραμμ ης, aτόν τύπο ύπολογισμού βάζομε τή
·

συνολικά έπιτρεπόμενη mώση τάσεως.

Άφού προσδιορισθεί ι'ι διατομή τιϊς κύ ριας γραμμ ης, βρίσκαμε τήν mώση τά­
σεως ατό μ ιϊ κος SA, Β καί τήν άφαιρούμε άπό τή συνολικά έπιτρεπόμενη mώση
τάσεως. Τό ύπόλοιπο πτώσεως τάσεως λαμ βάνεται ύπόψη κατά τόν προσδιορισμό
τών διατομών τών δευτερευουσών γραμμών τροφοδοτήσεως ύποπινάκων.
Τά μήκη τών δευτε ρευουσών γραμμών τροφοδοτήσεως ύποπινάκων 5 1 , 5 2
κλπ. δέν είναι τά πραγματικά τους μήκη, άλλά τά Ισοδύναμα μήκη:
π.χ. :

s , , ι , , + s , 2 Ι , 2 + S , 3 Ι , 3 + ...
ι , , + ι , 2 + 1 , 3 + ...
52 , 12 1 + 522,22 + 52 3 ,23 + ...
1 2 1 + 122 + 12 3 + ...
κ. ο. κ.
"Ακολου θώντας τήν ίδια διαδι κασία, δπως καί προηγουμένως, ύπολογίζομε καί
τίς διατομές τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως, πού άναχωρούν άπό τούς ύποπίνα­
κες.
Τό μέσο μιϊκος δε υτερε υουσών γραμ μών έναλλασσόμενου ρεύ ματος εΤναι:

S , Ι , συνφ, + S 2 1 2 συνφ2 + S3 1 3συνφ3 + ...

sm =
ι , συνφ, + 1 2 συνφ2 + 1 3συνφ3 + . . .
Γιά μέση τιμή συντελεστών ίσχύος ίση πρός συνφ, τό μέσο μιϊκος S m δίνεται
πάλι άπό τόv τύπο πού Ισχύε ι γιά τίς δευτερεύουσες γραμμές συνεχούς ρε ύ ματος.

5) Παραδι:ίγματα.
Στά παραδείγματα πού άκολουθοϋν, δίνονται πάντοτε οΙ έντάσεις τών διαφό­
ρων φορτίων. Oi έντάσεις α ύτές προκύmουν άπό τίς Ισχύς πού άπορροφοϋν οΙ
διάφορες ήλεκτρι κές καταναλώσεις, δπως περιγράφεται στίς παραγράφους 1 1 . 5
καί 1 1 .6.
254

Παρ6δ€ιγμα 1.

Στό κύκλωμα τού σχήματος 1 1 .2στ ό συνδεμένος κινητήρας Σ. Ρ. στό τέρμα τής
γραμμής όπορροφά /Ξνταση ρεύ ματος 9, 1 Α. ·Αν � τόση τροφοδοτήσεως εΊναι
υ = 220 ν. πόση πρέπει νό εΊναι � διατομή τών χόλκινων όγωγών τής γραμμής γιό
ποσοστό mώσεως τόσεως ε = 4, 5%;
-
9.1 Α

�Ε; 160m
� r. Ε3
S=160 m
·ι
Ρ.9,1 Α

Σχ. 1 1 .2στ.

Λύση.
'Από τόν τύπο τού Π ίνακα 1 1 .2 . 1 �Ξχομε:

m m2
200 χ 1 60 χ 9, 1
q= = 5,54
53 χ 4, 5 χ 220
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποιημένη διατομή εΤναι 6 m m2 •
Στήν περίmωση τού παραδείγμστος αύτού � διατομή καλής λειτου ργίας εΊναι 3
βαθμίδες όνώτερη όπό τή διατομή όσφαλούς λειτουργίας. � όποία γιό /Ξνταση μέ­
σω τής γραμμής 9, 1 Α εΤναι q = 1 , 5 m m2 •

Παρ66Ειγμα 2.

Σέ γραμμή Σ. Ρ. μέ μήκος 32 m μέ χόλκινους όγωγούς καί τόση τροφοδοτήσεως

2 2 5 ν, συνδέονται, στό τέρμα της: 1 2 λαμmήρες πυρακτώσεως, πού καθένας
τους όπορροφά /Ξνταση ρεύματος I = 0,26 Α, 6 λαμmήρες πυρακτώσεως έντό­
σεως 0,88 Α, μ ιό θερμόστρα έντόσεως 5,33 Α καί δύο κινητήρες έντόσεως 8, 1 7
Α καί 1 4, 3 1 Α. Ποιό εΊναι � διατομή γιό έπιτρεπόμενο ποσοστό mώσεως τόσεως
1 , 5%;

Λ ύση.
Ή ένταση τού συνολι κού φορτίου εΊναι:

1 0λ = 0, 2 6 χ 1 2 + 0,88 χ 6 + 5,33 + 8, 1 7 + 1 4, 3 1 = 3 6 , 2 1 Α
'Από τόν τύπο 1 τού Π ίνακα 1 1 .2 . 1 �Ξχομε:

2
200 χ 32 χ 36,2 1
q= = 1 2,95 mm
53 χ 1 ,5 χ 225
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποιημένη διατομή εΊναι q = 1 6 m m 2 • Ή διατομή
ι<αλής λειτουργίας συ μπίmει, στό παρόδειγμό μας, μέ τή διατομή όσφαλούς λει-
 255

τουργίας, πού σύ μφωνα μέ τόν Πίνακα 1 1 . 1 . 1 εΤναι 1 6 mm2 γιά ένταση συνολικού
φορτίου 36, 2 1 Α.

Παp6δ�ιγμα 3.

Στή γρα μ μ ή τού σχήματος 1 1 .2 ζ οΙ άγωγοί εΤναι χάλκινοι καί ή τάση τροφοδο­
τήσεως εΤναι 1 1 Ο V Σ. Ρ. Ποιά πρέπει νά εΤναι ή διατομή τών άγωγών τής γραμμής
γιά έπιτρεπόμενο ποσοστό mώσεως τάσεως ε = 1 , 5%;

�------ 26 m
---- 12 m ------+-- sm

ο --
1 1.2 Ι 2,3
- 2 - 3
1 0,1

Ι1
Σχ. 1 1 .2ζ.

Λύση.
Οί έντάσεις ρε ύ ματος στά διάφορα τμήματα τής γρα μ μ ής θά εiναι :

10, 1 = 20 + 1 4 + 1 2 + 8 = 54 Α
1 1 ,2 = 1 4 + 1 2 + 8 = 34 Α

1 2,3 = 12 + 8 = 20 Α

13 ,4 = 14 = θ Α

Άπό τόν τύπο 4 τού Πίνακα 1 1 .2. 1 έχομε:

2 00
q = ( 1 2 χ 54 + 5 χ 34 + 4,5 χ 20 + 4, 5 χ 8) = 2 1 ,58 mm 2
53 χ 1 , 5 χ 1 1 0
Ή άμέσως μεγαλύτε ρη τυποποιημένη διατομή εΤναι q = 2 5 mm 2 •
Ή διατομή καλής λειτουργίας καί στό παράδειγμα αύτό συ μπίmει μ έ τή διατομή
άσφαλούς λειτουργίας, πού κατά τόν Π ίνακα 1 1 . 1 . 1 . (όμάδα I) εΤναι 2 5 mm 2 γιά
ένταση συνολικού φορτίου 1 0• 1 � 54 Α.

Παp6δ�ιγμα 4.

Ή πε ρίmωση τής παραγράφου 1 1 . 2 (4) μελετάται στό παράδειγμα α ύτό. Κύρια

γρα μ μ ή Σ. Ρ. παίρνομε αύτή τού σχήματος 1 1 .2 η, πού τροφοδοτεί πίνακα διανομής
Ε . Η . Ε. Άπό τόν πίνακα διανομής άναχωρούν 5 κυ κλώματα διακλαδώσεως. Π οιές
εΤναι οί διατομές κύριας γραμμής καί κυκλωμάτων διακλαδώσεως;

Λύση.
Άπό τά δύο Ισχυρότερα κυκλώματα διακλαδώσεως τών 5,5 Α καί 3,5 Α μεγα­
λύτερο γινόμενο lνταση χ μήκος έχει τό κ ύ κλωμα τών 5,5 Α. Τό κ ύ κλωμα αύτό εΤ-
 Ss•18 m -:> Α
ΑΙ

Wh
Σχ. 1 1 .2η.

ναι τό δυσμενέστερο όπό πλευράς mώσεως τάσεως. Γιά ποσοστό mώσεως τά­
σεως 1 , 5%, ή διατομή καλι;ς λειτουργίας θό εΤναι :

= 1 ,3 2 m m 2
200 χ 2 1 χ 5,5
q=
53 χ 1 , 5 χ 220
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποι η μένη διατομή εΤναι q = 1 , 5 m m 2 , ή όποία, δλ­
λωστε, έπιβάλλεται καί γιά λόγους όσφαλοϋς λειτουργίας.
Μέ τή διατομή αύτή προκύmει mώση τάσεως σύμφωνα μέ τόν τύπο 1 τοϋ Π ί­
νακα 1 1 .2 . 1 , ε
= 1 ,32%. Άπό τή συνολικά έπιτρεπόμενη mώση τάσεως τών 2 , 5%
όπομένει γιό τήν κύρια γραμμή 2,5 - 1 , 32 = 1 , 1 8%. ' Επομένως ή διατομή καλής
λειτουργίας τής κύριας γραμμής θό εΤναι :

= 9,90 m m 2
200 χ 24 χ 1 6, 6
q=
31 χ 1 , 1 8 χ 220
" Η όμέσως μεγαλύτερη τυποποι η μένη διατομή εΤναι q = 1 Ο m m 2 • Ή διατομή,
λοιπόν, καλής λειτσu ργίας εΤναι μιό βαθμίδα μεγαλύτερη όπό τή διατομή όσφαλοϋς
λειτουργίας, πού γιά συνολική- ένταση 1 6, 6 Α εΤναι 6 m m 2 •
Τά ύπόλοιπα κυκλώματα διακλαδώσεως ύπολογίζονται μέ έπιτρεπόμενο ποσο­
στό mώσεως τόσεως ε = 1 ,32%.

Παρ6δ�ιγμα 5.

Ή κύρια γραμμή μονοφασικού έναλλασσόμενου ρεύ ματος τοϋ σχήματος

1 1 .28,. μέ χάλκινους όγωγούς, τροφοδοτεί πίνακα Ε . Η . Ε., μέ τό κυκλώματα διακλα­
δώσεως πού φαίνονται στό Τδιο σχήμα. "Αν ή τόση τροφοδοτήσεως εΤναι 220 V,
ποιές εΤναι ο1 διατομές κύριας καί δευτερευουσών γραμμών;

Λ ύση.
"Όπως φαίνεται όπό τό σχήμα, ή κύρια γραμμή τροφοδοτεί καί φορτία κινήσεως
καί φορτία φωτισμοϋ. Ή μέγιστη έπιτρεπόμενη mώση τάσεως γι· αύτή θά εΤναι, έ­
πομένως, μόνο 1 , 5% [παρόγρ. 1 1 .2 (2)] . ' Επειδή έχομε καί φορτίο κινήσεως σέ Ι­
διαίτερο κύκλωμα διακλαδώσεως, παίρνομε γιά τήν κύρια γραμμή τή μέγιστη έπι-
 257

18Α συν ψ= Οβ
-- <8)
-�
2,7 Α

--
2,7 Α

Wh
Σχ. 1 1 .28.

τρεπόμενη πτώση τάσεως τών 1 , 5% (γιά φορτία κινήσεως έπιτρέπεται [παράγρ.

1 1 .2 (2 )] συνολικά πτώση τάσεως 4,5%).
· Η διατομή τής κύ ριας γραμμής θά βρεθεί όπό τόν τύπο 2 τού Πίνακα 1 1 .2 . 1 . Τά
φορτία φωτισμού μέ συνφ 1 συνολικά είναι ίσα μέ 2 , 7 + 3,3 + 2, 7 + 3,8 =
=

1 2, 5 Α. Τό φορτίο κινήσεως είναι 1 8 Α μέ συνφ = 0,8. "Αν δεχτούμε /Ξνα μέσο

συνφ = 0,9, θά είναι :
2 0 0 χ 30 χ 30,5
q = ------- χ 0,9 = 9.42 m m 2
53 χ 1 , 5 χ 220
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποι ημένη διατομή εΊναι q = 1 Ο m m 2 , πού συμπίπτει
καί μέ τή διατομή όσφαλούς λειτουργίας γιά ένταση ρε ύματος συνολικού φορτίου
30, 5Α*.
Γιά τή διατομή α ύτή προκύπτει πτώση τάσεως στήν κύρια γραμμή ε = 1 ,2 5%.
Τό δυσμενέστερο, όπό πλε υ ράς πτ ώσεως τάσεως, κύκλωμα φωτισμού είναι
τό ύπ' άριθμ. 5 . Γιά τό κύ κλωμα α ύτό όπομένει ποσοστό πτώσεως τάσεως
ε = 2,5 - 1 , 2 5 =1 ,2 5%. Ή διατομή τού κυ κλώματος αύτού θά είναι :
200 χ 1 5 χ 3,8
q= = 0, 78 m m 2
53 χ 1 ,2 5 χ 2 2 0 .
Γιά λόγους όσφαλούς λειτου ργίας παίρνομε q = 1 , 5 m m 2 •
Μέ τό ίδιο ποσοστό ε = 1 ,2 5% ύπολογίζονται καί ol διατομές τών ύπόλοιπων
κυκλωμάτων φωτισμού.
Γιά τό κύκλωμα κινήσεως όπομένει ποσοστό πτώσεως τάσεως:
Ε 4, 5 - 1 ,2 5 = 3,2 5%.
=

• Τό συνολικό φορτίο δέν έχει ένταση 30,5 Α, γιατί οΙ έντάσεις μέ συνφ 1 καί ή ένταση μέ
=,

συνφ , 0,8 δέν προσθέτονται όλγευρικά γιά νά δώσουν 30,5 Α. όλλά γεωμετρικά, όπότε δίνουν ά­
θροισμα 28,99 Α Τό άθροισμα 30,5 Α έπομένως τό παίρνομε κατά προσέγγιση (παραδεχόμενοι δτι
ολα τά φορτία έχουν τό μέσο συνφ 0,9). Ή προσέγγιση αύτή, πάντως, βελτιώνει τίς συνθήκες καί
=

τής άσφαλοϋς καί τής καλής λειτουργίας.

 "Αρα ή διατομή τοϋ κυκλώματος αύτοϋ θά είναι :

q =
χ 0,8 = 1 , 1 4 m m 2
200 χ 1 5 χ 1 8
53 χ 3,25 χ 220
q
·Η όμέσως μεγαλύτερη τυποποιημένη διατομ ή είναι 1 , 5 m m 2 όλλά γιά λό­
q
=

γους όσφαλοϋς λειτουργίας (�νταση φορτίου : 1 8 Α) λαμβάνεται = 4 m m 2 ( Π ίνα­

κας 1 1 . 1 . 1 ) .

Παpάδ�ιγμα 6.

Στό παράδειγμά μας μελετάται ή περίπτωση κύριας γραμμ ής, πού τροφοδοτεί
γενικό πίνακα διανομής, όπό τόν όποίο όναχωροϋν δευτερεύουσες γραμμές τρο­
φοδοτήσεως ύποπινάκων (όστεροειδείς γραμμές). "Ετσι, ή τριφασική κύρια γραμ­
μή τοϋ σχήματος 1 1 .2 ι καταλήγει στό γενικό πίνακα διανομής Β, όπό δπου όναχω­
ροϋν οΙ δευτε ρεύουσες γραμμές Β Γ, ΒΔ καί Β Ε. Νά ύπολογιστοϋν οΙ διατομές τών
διαφόρων γραμμών γιά χάλκινους όγωγούς (δηλαδή οΙ διατομές κύριας γραμμ ής,
δευτε ρευουσών γραμμών τροφοδοτήσεως ύποπινάκων καί δευτερευουσών γραμ­
μών κυκλωμάτων διακλαδώσεως � τροφοδοτήσεως μερικών πινάκων).

I :Δ ::::
Γ

§ .----�-�
�
& �t
_.. Χ Δ
--
17 Α

������:ι ::�: ι= Δ1
2
26 Α

Ε
ο
ιn
..,
• Β
m

�- ;;t
Mtoo οuν. φ φοριίων . 0,8
Α

Wh

Σχ. 1 1 .2ι.

Λύση.
Άπό τήν παράγραφο 1 1 .2 (4), βρίσκαμε τά μέσα μήκη τών δευτε ρευουσών
γραμμών τροφοδοτήσεως μερι κών πινάκων (� κυκλωμάτων διακλαδώσεως):
50 χ 1 4 + 70 χ 1 0
Sm , = = 58, 33 m
14 + 10
60 χ 2 6 + 25 χ 1 7
= = 46, 1 6 m
sm2
26 + 1 7
Τά Ισοδύναμα μήκη τών δευτερευουσών γραμμών τροφοδοτήσεως ύποπινά­
κων θά είναι :
 259

5 1 = 1 00 + 58,33 = 1 58,33 m
5 = 2 50 + 46, 1 6 = 296, 1 6 m
2
53 = 50 3 = 1 50 m

Τό μέσο μήκος τών παραπόνω γραμμών εΤναι :

1 58,3 χ 24 + 296,2 χ 4 3 + 1 50 χ 43
5m = = 209 m
24 + 43 + 43
Τό ίσοδύναμο μήκος τής κύριας γραμμής θό εΤναι:
5 ισ = 350 + 2 0 9 = 559 m

Ή διατομή τής κύριας γραμμής γιό συνολικό έπιτρεπόμενη πτώση τόσεως

ε = 2, 5%,
θό εΤναι (τύπος 3, Πίνακα 1 1 .2. 1 ):

1 00 χ V3 χ 559 χ 1 1 0
q= χ 0,8 = 1 69,2 m m 2
53 χ 2 , 5 χ 380
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποιη μ ένη διατομή εΤναι q = 1 8 5 m m2, καί εΤναι 4
βαθμίδες μεγαλύτερη άπό τή διατομή όσφαλοϋς λειτουργίας, πού γιό � νταση συ­
νολικοϋ φορτίου 1 1 Ο Α εΤναι 70 mm2 ( Π ίνακας 1 1 . 1 . 1 , όμόδα D.
Ή πτώση τόσεως στήν κύρια γραμμή ΑΒ θό εΤναι:

1 00 χ V3 χ 3 50 χ 1 1ο
ε= χ Ο' 8 = 1 ' 43%
53 χ 1 85 χ 380
Ή ύπολειπόμενη πτώση τόσεως γιό τίς δευτερεύουσες γραμμές θό εΤναι:

2 , 5 - 1 ,43 = 1 ,07%

"Ετσι, ι'ι γραμμή Β Ε θό �χει διατομή:

1 00 /3 χ 1 50 χ 43
q = --=-....-----
.:.._ --:---
- - χ 0,8 = 4 1 ,47 mm2
53 χ 1 ,07 χ 380
' Εκλέγεται διατομή: 50 mm2•
Ή γρα μ μ ή ΒΔ θό �χει διατομή:

1 00 /3 χ 2 9 6, 2 χ 43
q= - -=-'----:-::-:-----:-::-:-- χ 0,8 = 8 1 ,9 mm2
53 χ 1 ,07 χ 380
' Ε κλέγεται διατομή: 95 mm2•
·Η πτώση τάσεως στή γραμμή ΒΔ θό εΤναι:
1 00 V3 χ 250 χ 4 3
Ε= χ 0,8 = 0, 7 8%
53 χ 9 5 χ 380
· Η ύπολειπόμενη πτώση τόσεως γιό τίς γραμμές ΔΔ, καί ΔΔ2 θό εΤναι:
1 ,07 - Ο, 78 = 0,29%.
Ή διατομή τής γραμμής ΔΔ, θό εΤναι :
260

1 00 /3 χ 60 χ 2 6
q= χ 0,8 = 3 7 m m 2
53 χ 0,29 χ 380
'Εκλέγεται διατομή: 50 m m 2 •
Ή διατομή τfις γραμμfις ΔΔ2 θά είναι:

1 00 /3 χ 2 5 χ 17
q= χ � 8 = 1 0 m m2
53 χ 0,29 χ 380
' Ε κλέγεται διατομή: 1 Ο m m 2 •
Ή γραμμή Β Γ θά έχει διατομή:

1 00 .j3 χ 1 5 8,3 χ 24
q= χ 0,8 = 24.4 m m 2
53 χ 1 ,07 χ 380
'Εκλέγεται διατομή: 2 5 m m 2 •
Ή mώση τάσεως στή γραμμή Β Γ θά είναι :

1 00 /3 χ 1 00 χ 24
ε= χ 0,8 = 0,66οΥο
53 χ 2 5 χ 3 80
Ή ύπολε ιπόμενη mώση τάσεως γιά τίς γραμμές ΓΓ, καί ΓΓ2 θά είναι :
1 ,07 - 0, 6 6 = 0.4 1 %
Ή διατομή τfις γραμμής ΓΓ1 θά είναι:

1 00 J3 χ 50 χ 1 4
q= χ 0,8 = 1 1 , 7 m m 2
53 χ 0.4 1 χ 380
' Ε κλέγεται διατομή: 1 6 m m 2 •
Ή διατομή τής γραμμής Γ Γ2 θά είναι :

1 00 J3 χ 70 χ 1 0
q= χ 0,8 = 1 1 , 7 m m 2
53 χ 0.4 1 χ 380 .
'Εκλέγεται διατομή: 1 6 m m 2 •

Παρ66Ειγμα 7.

Ή βροχοε ιδής γραμμή τοϋ σχήματος 1 1 .2ια είναι τριφασική γραμμή Ε . Ρ . καί
τροφοδοτεί τά τριφασικά φορτία τοϋ σχήματος, πού έχουν μέση τι μ ή συντελεστή
Ισχύος συνφ = 0,8. Ποιά πρέπει νά είναι ή διατομή τής γραμμής αύτής μέ χάλκι­
νους όγωγούς καί μέγιστη έπιτρεπόμενη mώση τάσεως 1 , 5%;
Λ ύση.
Έφαρμόζομε τούς τύπους τής παραγράφου 1 1 .2(3) καί βρίσκομε τό ρεϋμα στό
άκρο Β τfις κλε ιστfις αύτής γραμμ ής, τό I Β . Αύτό θά είναι :

4 0 χ 4 0 + 30 χ 7 0 + 50 χ 1 00 + 30 χ 1 50 + 30 χ 1 80
ΙΒ = = 93 Α
200
'Αφαιρώντας διαδοχικά τά ρε ύματα 15 καί 14 όπό τό I Β , προκύmει ύπόλοιπο:
 261

=
.
93 - 30 - 30 33 Α

Τό ύπόλοιπο αύτό ρεύ ματος εΤναι μι κρότερο όπό τό όμέσως έπόμενο ρεύμα
l3 = 50 Α. Τό φορτίο έντάσεως 1 3, λοιπόν. τροφοδοτείται καί όπό τά δύο ·δ κρα.
Γιά νά ύπολογίσομε τή διατομή καλής λειτου ργίας τής γραμμ ής, θεωρούμε τήν
άνοικτή γραμμή Α3 ή τήν όνοικτή γραμμή Β3 (ή mώση τάσεως όπό τό δκρο Α μέ­
χρι τό φορτίο 3 είναι ίση μέ τήν mώση τάσεως όπό τό δκρο Β μέχρι τό φορτίο 3)
καί ύπολογίζομε τή διατομή κατά τά γνωστά.

!D
5 4

30 m

Ε Ι.,= 30Α
Q

Ε
ο
�

Σχ. 1 1 .2ια.

''Εστω ή όνοι κτή γραμμή Β3. Ή διατομή καλής λειτου ργίας θά είναι (τύπος 6,
Π ίνακας 1 1 .2. 1 ) :

1 00 χ y3 χ 0,8
q = χ (20 χ 93 + 30 χ 63 + 50 χ 33) = 24,8 m m 2
53 χ 1 , 5 χ 380
Ή όμέσως μεγαλύτερη τυποποιη μένη διατομή είναι q = 2 5 m m 2 .
Ή διατομή αύτή, δμως, δέν έπαρκεί γιά τήν όσφαλή λειτου ργία. Ή μέγιστη έν­
ταση ρε ύματος, πού μπορεί νά περάσει μέσω ·τής γραμμ ής, εΤναι : I 8 = 93 Α
(ή IA = 1 80 - 93 8 7 Α*). Ή_ διατομή όσφαλούς λειτου ργίας, έπομένως θά εΤναι :
=

q = 50 m m 2 •
·Η mώση τάσεως όπό τό δκρο Β μέχρι τό σημείο 5 θά είναι :

• Τό δθροισμα τών i;ντάσεων δλων τών φορτίων κλειστής γραμμής εΤναι βέβαια ίσο πρός τό δ­
θροισμα τών έντάσεων τών δκρων της (Ι Α + IB ) . ' Επομένως: IA ( 1 , + 1 2 + 1 3 + 14 + 15) - IB .
=
262

1 00 χ y'3χ 20 χ 9 3 χ 0,8
ε= 0,2 5%
50 χ 53 χ 3 80
· Επομένως γ ιό τή γρα μ μ ή 5 - 7 �χομε ύπόλοιπο mώσεως τάσεως:
1 , 5 - 0,2 5 = 1 .2 5%
· Η διατομή καλής λειτουργίας τfις γρα μ μ ής 5 - 7 θό εΤναι :

1 00 χ /3 χ 0,8
q= χ (30 χ 30 + 40 χ 1 Ο) = 7, 1 5 m m2
53 χ 1 ,2 5 χ 3 80
· Ή ά μέσως μεγαλύτερη τυποποιημένη διατομή εΤναι q = 1 Ο mm 2 , ι'ι όποία έπαρ­
κεί καί γιά τήν άσφαλή λειτουργία.

1 1 .3 'Υπολογισμός διατομής iιγωγών γραμμών μι οΙκονομικά κριτήρια.

'Όπως άναφέραμε στήν παράγραφο 1 1 . 1 ( 1 ), κατά μ ήκος τών ήλεκτρικών γραμ­

μών παρουσιάζεται άπώλεια Ισχύος, μέ άποτέλεσμα νό δημιουργείται άπώλεια ή­
λεκτρικfις ένέργειας κατά τό χρόνο λειτουργίας τfις γρα μ μής. Ή iδια ι'ι γρα μ μ ή, δη­
λαδή, καταναλίσκει, δπως καί τό φορτία, ήλεκτρική ένέργεια, πού μετατρέπεται σέ
θερμική ένέργεια. Ή Ισχύς, πού καταναλίσκεται στή γραμμή, εΤναι iση πρός ΔW =
R l 2 καί άφοϋ δέν χρησιμοποιείται πουθενά, άποτελεί άπώλε ια. Ή άπώλεια ένέρ­
γειας εΤναι τότε τό γινόμενο τfις όπώλειας Ισχύος έπί τό χρόνο λειτουργίας τfις
γραμμής, δηλαδή ΔΕ = ΔWt = R l 2 .t δν παραστήσομε μέ: ΔΕ τήν άπώλεια ένέρ­
γειας σέ kWh, ΔW τήν άπώλεια Ισχύος σέ kW καί t τό χρόνο λειτου ργίας σέ h.
·Η άπώλεια ένέργειας. δπως εΤναι φανερό, άποτελεί οΙκονομική δαπάνη iση
πρός τό γινόμενο της άπώλειας ένέργειας σέ kWh έπί τό κόστος τfις kWh σέ δραχ­
μές. Γιό νό έλαπωθεί ι'ι δαπάνη αύτή, πρέπει νό έλαπωθεί ή άπώλεια. Αύτό μπο­
ρεί νό γίνει μόνο μέ τήν αύξηση τfις διατομής τών άγωγών. Άλλά καί ή αύξηση τfις
διατομής σημαίνει μεγαλύτερη δαπάνη γρα μ μ ής (οΙ άγωγοί, οΙ σωληνώσε ις κλπ.
στοιχίζουν περισσότερο). Βλέπομε, λοιπόν, δτι ή εύνοϊκή διατο μ ή άπό οΙκονομικής
πλευράς, αύτή, δηλαδή, πού μός δίνει πιό οΙκονομική έγκατόσταση, βρίσκεται όν ύ­
πολογίσομε τό κόστος προμ ήθειας καί έγκαταστάσεως τfις γρα μμής καί τή δαπάνη
άπώλειας ένέργειας.
· Η διατο μ ή οΙκονομικής λειτουργίας ύπολογίζεται μόνο σέ γραμμές μεγάλων έγ­
καταστάσεων, στίς όποίες θό ηταν δυνατόν νό προκύψει άξιόλογο οΙκονομικό όφε­
λος. Π ραγματικό, δν ή διατο μ ή οΙκονομικής λειτουργίας εΤναι μεγαλύτερη άπό τή
διατομή πού μός έπιβόλλουν ή άσφαλής καί ή καλή λειτουργία, τότε χρησιμοποιού­
με τή διατο μ ή οΙκονομ ικής λειτουργίας. Τότε θό �χομε καί οΙκονομικότητα καί ά­
σφόλεια καί ποιότητα στήν έγκατόσταση. Στίς μ ικρότερες έγκαταστόσεις. δταν
διαφέρει ή διατο μ ή οΙκονομ ικής λειτουργίας όπό τή διατομή άσφαλοϋς καί καλής
λειτουργίας. δέν προκύmουν σημαντικές οΙκονομ ικές διαφορές. Γι' αύτό στίς έγκα­
ταστόσεις αύτές μπορεί νό παραλειφθεί ό ύπολογισμός τfις διατομής οΙκονομικής
λειτουργίας, πού δέν περιλαμβάνεται καί στό βιβλίο μας.

1 1 .4 Έκλογή μεγιθους όργάνων ήλεκτρικών πινάκων κα( λοιπών �ξαρ-. ιιμάτων κα(
ύλικών.

Μ ετά τόν προσδιορισμό τής μέγιστης έντόσεως ρεύματος, πού μπορε. 116 περό-
σει όπό μίά γραμμή (�ντάσεως συνολικοϋ φορτίου της), προσδιορίζεται ή διατομ ή
όσφαλοϋς λειτουργίας. ·Αν τ ό μήκος τής γραμμής δ έ ν εΤναι πολύ μεγάλο, ή διατομή
α ύτή εΤναι καί ή όριστικά �κλεγόμενη διατομή. Διαφορετικά προσδιορίζεται καί ή
δ ιατομή καλής λειτουργίας καί � κλέγεται, τελικά, ή διατομή τών άγωγών τής γραμ­
μής, ώστε νά �χομε άσφαλή καί καλή λειτου ργία.
Μέ βάση τή διατομή τής γραμμής καί τό πλήθος τών άγωγών της, έ κλέγομε τή
διάμετρο τών σωλήνων πού θά χρησιμοποι ηθοϋν ( Π ίνακας 3 .4. 1 ), άν βέβαια οΙ ό­
γωγοί τής γραμμής έγκατασταθοϋν μέσα σέ σωλήνες. 'Ανάλογα μέ τή διάμετρο
τών σωλήνων � κλέγονται καί τά όπαιτούμενα κουτιά διακλαδώσεως. Ή διατομή,
πάλι, τών όγωγών καί τό πλήθος τών διακλαδώσεων καί τών συνδέσεων, πού θά
έ κτελεστοϋν μέσα σέ κάθε κουτί διακλαδώσεως, καθορίζουν τό μέγεθος τών
διακλαδωτήρων (παράγρ. 6.2).
Γνωρίζοντας τώρα τή μέγιστη �νταση τοϋ ρεύ ματα;, πού μπορεί νά περάσει ά­
πό τή γραμμή, προσδιορίζαμε τήν όνομαστική �νταση τοϋ όργάνου προστασίας
τής γρα μμής (άσφάλε ιας, αύτόματου διακόπτη), πού θά τοποθετήσαμε στήν άρχή
της στόν πίνακα διανομής. Ή όνομαστική αύτή �νταση έ κλέγεται όπό τόν Π ίνακα
1 1 . 1 . 1 , καί πρέπει νά εΤναι ίση πρός τή μέγιστη �νταση μέσω τής γραμ μής, άν ύ­
πάρχει τέτοια τι μ ή στόν πίνακα, fi άμέσως μεγαλύτερη άπό αύτή*.
Μετά τήν � κλογή τής όνομαστικής έντάσεως τοϋ όργάνου προστασίας τής
γραμμής, έ κλέγεται ή όνομαστική �νταση τοϋ διακόπτη, πού τυχόν θά τοποθετηθεί
στήν άρχή τής γραμμής άμέσως πρίν τήν άσφάλεια [παράγρ. 6. 1 (2)] . · Η όνο μαστι­
κή α ύτή �νταση εΤναι ίση πρός τήν όνομαστική �νταση τής άσφάλε ιας ή άμέσως
μεγαλύτερή της. Τό ίδιο Ισχύει καί γιά τίς όνομαστικές έντάσε ις τών ρευ ματοδο­
τών, διακοπτών τοίχου καί ύπόλοιπων έξαρτημάτων πού συνδέονται στή γραμμή.
Ή μέγιστη �νταση ρεύματος πού μπορεί νά περάσει άπό μιά γραμμή, προκύπτει
δπως είδαμε, άπό τήν άθροιση τών έντάσεων δλων τών φορτίων τής γραμμής. Τό
πλήθος τών φορτίων, πού θά συνδεθοϋν σέ μιά γραμμή, πάλι, καθορίζει καί τό
πλήθος τών γραμμών πού θά έξυπηρετεί τήν Ε . Η . Ε. 'Όσο Περισσότερα φορτία θά
περιλάβει κάθε γραμμή, τόσο λιγότερες γραμμές θά χρε ιαστοϋν γιά νά τροφοδο­
τήσουν δλα τά φορτία τής Ε . Η . Ε. Σέ μιά Ε . Η . Ε., δμως, έπιβάλλεται νά έγκαθίσταν­
ται δσο τό δυνατόν περισσότερα κυκλώματα διακλαδώσεως. ·Ετσι, άν έ μφανισθεί
κάποια βλάβη σέ ένα κύκλωμα, θά πάψουν νά τροφοδοτοϋνται λίγα μόνο φορτία
(π.χ. άν όλόκληρος ό έσωτερικός φωτισμός μιάς Ε . Η . Ε. τροφοδοτείται άπό μιά μό­
νο γραμμή, μέ τήν παραμι κρή βλάβη θά δημιουργηθεί πλήρης συσκότιση σέ δλους
τούς χώρους). ·Αλλος λόγος έγκαταστάσεως πολλών κυκλωμάτων διακλαδώσεως
εiναι ή ε ύκολία νά έντοπίζονται οΙ βλάβες. τέλος, ή σύνδεση πολλών καταναλώ­
σεων στήν ίδια γραμμή πρέπει νά άποφεύγεται γιά νά προστατε ύονται καλύτερα
όπό τά όργανα προστασίας τής γραμμής καί οΙ συνδε μένες σέ αύτήν συσκευές. Τά
όργανα προστασίας τής γρα μμής, άλλωστε, σέ περίπτωση διαρροής ρεύματος
πρός τή γή σέ μιά γειωμένη συσκε υ ή, θά λειτουργήσουν ταχύτε ρα, δταν ό ά ριθμός
τών συνδεμένων στή γραμμή συσκευών εΤναι μικρός.

• ·Η διατομή της γραμμής εΤναι δυνατόν. γιά λόγους καλής λειτουργίας, νά είναι μεγαλύτερη όπό τή
διατομή πού όντι στοιχεί στήν όνομαστική �νταση τοίι όργάνου προ στασίας τfις γραμμής, στόν Π ίνα­
κα 1 1 . 1 . 1 .
264

Στήν πρακτι κή τών Ε . Η . Ε. έχε ι έπι κρατήσε ι, γιά τούς λόγους πού όναφέραμε
προηγουμένως, ι'ι τοποθέτηση γραμμών φωτισμού, έντάσεως συνολικού φορτίου
1 Ο Α. 01 ρευματοδότες καλό εΊναι νά τροφοδοτούνται όπό ΙδιαίτΕρΕς γραμμές καί
αύτές μέ 1 0 Α ι'\ τό πολύ μέ 1 5 Α.
"Ετσι ο1 συσκευές, πού συνδέονται aτούς ρευματοδότες πού μπορεί νά περι­
λαμβάνουν καί ι')λειcτροκινητήρα, δέν έπηρεάζουν, μέ τίς πτώσεις τάσεώς τους καί
τίς βυ θίσε ις τάσεως όπό τά ρεύ ματα έ κκινήσεως, τήν έγκατάσταση φωτισμού.
Τό πλήθος τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως φωτισμού καί ρευ ματοδοτών προ­
κύπτε ι, λοιπόν, μέ τήν κατανομή τών φορτίων φωτισμού σέ κυ κλώματα τών 1 Ο Α
καί τήν κατανομή τών φορτίων ρευ ματοδοτών σέ κυκλώματα έπίσης τών 1 Ο Α (ι'\
τό πολύ τών 1 5 Α).
Σέ οΙκιακές Ε . Η . Ε. καλό εΊναι νά ύπάρχει �να τουλάχιστον κύκλωμα γενικού φω­
τισμού* κάθε 50 m m 2 έπιφάνειας δαπέδου. ' Επίσης, γιά τούς ρευματοδότες τών
μι κρών συσκε υών καταναλώσεως περιλαμβανόμενου καί τού ψυγείου, πού ύπάρ­
χουν ατό μαγει ρείο, τό όφφίς, τήν τραπεζαρία καί τούς όνάλογους χώρους οΙκιακής
έργασίας, πρέπει νά προβλέπονται δύο ι'\ καί περισσότερα κυκλώματα δια­
κλαδώσεως τών 1 Ο Α. 01 ρευματοδότες τού μαγειρείου πρέπει νά τροφοδοτούν­
ται όπό δυό τουλάχιστον κυ κλώματα διακλαδώσεως τών 1 Ο Α. Γιά τό ρευματοδό­
τη τού ι')λεκτρικού πλυντηρίου πρέπει νά προβλεφθεί κύκλωμα διακλαδώσεως 1 5
Α τουλάχιστογ.
Σέ κυ κλώματα ρευματοδοτών δέν έπιτρέπεται νά συνδέονται φορητές συ­
σκε υές καταναλώσεως Ισχύος μεγαλύτε ρης όπό 80% τής όνομαστι κής Ισχύος τού
κυ κλώματος (πού όντιστοιχεί στήν όνομαστική ένταση τού όργάνου προστασίας
τού κυκλώματος).
Σέ κυκλώματα διακλαδώσεως, πού τροφοδοτούν eνα μόνο φορτίο (μιά συ­
σκευή), ι'ι όνομαστική έ νταση τού όργάνου προστασίας τής γραμμ ής, δπως γνωρί­
ζομε, δέν έπιτρέπεται νά εΊναι μεγαλύτερη όπό 1 50% τής όνομαστι κής έντάσεως
τού φορτίου, έφ' δσον αύτή εΊναι 1 Ο Α ι'\ μεγαλύτερη.
01 όγωγοί πού χρησιμοποιούνται ατά κυκλώματα τών 1 Ο Α, έχουν διατομή
1 , 5 m m 2 • Σέ γρα μ μ ή δμως 1 , 5 m m 2 , δπως φαίνεται όπό τόν Πίνακα 1 1 . 1 . 1 , εΤναι
δυνατόν νά συνδεθούν φορτία συνολικής έντάσεως μεγαλύτερης όπό 1 Ο Α. Καί δ­
μ ως καλό εΤναι νά συνδέονται φορτία μόνο μέχρι 1 Ο Α καί γιά νά σχηματίζονται
πε ρισσότερα κυκλώματα, δπως όναφέραμε πιό πάνω, καί γιά νά ύπάρχει ι'ι δυνατό­
τητα μελλοντι κής α ύξήσεως τών φορτίων.
"Αν χρησι μοποιήσομε βροχοειδή κυκλώματα [παράγρ. 1 1 . 2 (3)] . εΊναι δυνατόν
νά συνδέσαμε σέ αύτά φορτία συνολικής έντάσεως 1 5 Α μέ όγωγούς τών 1 , 5
2
mm καί όνομαστικές έντόσεις όργάνων προστασίας γραμμής 1 Ο Α.
'Όταν σέ κύκλωμα διακλαδώσεως γίνει σύνδεση ένός ι'\ περισσότερων ι')λε­
κτροκινητήρων, ι'ι διατομή τής γραμμής καί ι'ι όνομαστική ένταση τού όργόνου
προστασίας της προσδιορίζονται ώς έξής:

"' Εδώ, στήν �ννοια τοϋ γενικοϋ φωτισμοϋ περιλαμβάνονται καί οΙ ρευματοδότες, πού προορίζον­
τ αι κυρίως γιά φορητές καί κινητές συσκευές φωτισμοϋ όλλό καί γιά δλλες μικρές φορητές συσκευές.
· Ενα μέρος τών ρευματοδοτών αύτών �λέγχεται, συνήθως, όπό διακόmες τοίχου.
 265

α) ΣύνδΕση Ιν6ς κινητήρα μι προστασία σι ύπΕpφ6pτιση (παpάγp. 1 1.5).

Π ροσδιορίζομε τή διατομή τής γραμ μής μέ τή βοήθεια τοϋ Π ίνακα 1 1 . 1 . 1 θεω­

ρώντας δτι ή ένταση ρεύματος μέσψ αύτής εΤναι 2 5% μεγαλύτερη άπό τήν όνομα­
στι κή ένταση τοϋ κινητήρα. Στήν περίπτωση, δμως αύτή, λαμβάνομε ύπόψη τή μέ­
γι στη έπιτρεπόμενη ένταση μέσω τής γραμμής καί δχι τήy όνομαστική ένταση τής
όσφάλε ιας.
Ή όνομαστική ένταση τοϋ όργάνου προστασίας τής γραμμής έ κλέγεται έτσι, ώ­
στε νά μή διακόπτεται ή τροφοδότηση τής γραμμής κατά τήν έκκίνηση τοϋ κινητή­
ρα, πού, δπως γνωρίζομε, περνά μέσω τής γραμμής, έπί πολύ μικρό χρονικό διά­
στημα, ένταση ρεύ ματος πολλαπλάσια τής όνομαστικής έντάσεως λειτουργίας του.
"Η όνομαστική α ύτή ένταση τοϋ όργάνου προστασίας (συνήθως άσφάλειας τη­
κτών) έκλέγεται άνάλογα μέ τήν ίσχύ τοϋ συνδεόμενου κινητήρα άπό τόν Π ίνακα
1 1 .4. 1 καί προστατεύει τό κύκλωμα διακλαδώσεως άπό βραχυκύκλωμα, χωρίς νά
λειτου ργεί, δτα\{ μέσω τής γραμμής περνά τό ρεύμα έ κκινήσεως τοϋ κινητήρα.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1 4 1 . . .

Χαρακτηριστικά 3φασικών κινητήρων 6νομ. τάσ�ως 380 V

'Ονομαστική "Ονομαστική Κινητήρες βραχυκυκλωμένου Κινητήρες βραχυκυκλωμένου

3φασικοϋ ι 1 1
Ίσχύς Ίσχύ ς δρομέα, πού συνδέονται δρομέα πού συνδέονται μέσω
3Φασικοϋ 1 ' 1 όπευθείας μέ τό δίκτυο. διακόmη όστέρα - τριγώνου
"Ηλεκτροκινητήρα "Ηλε κτροκινητήρα καί κινητήρες μέ δακτύλιους
καί έκκινητή όντιστάσεων.
(kW) (PS) ο. = 6 ln, tε = 5 5 )1 2 ι ο. = 2 ln, t.
= 1 5s )12 1

Όνομ. ένταση όσφάλειας 1 3 1 (Α) Όνομ. ένταση όσφάλειας 1 3 1 (Α)

-
0, 1 8 0,245 2
-
0,2 5 0,33 2
-
0,37 0,5 2
0, 55 0,7 5 4 2
0,8 1 ,09 4 4
1,1 1 ,5 6 4
1 ,5 2,04 6 4
2,2 3 10 6
3,0 4, 1 10 10
4,0 5.4 16 10
5,5 7,5 20 16
7,5 1 0,2 25 20
1 1 ,0 15 35 25
1 5,0 20. 4 50 35
22,0 30 63 50
30,0 41 80 80
38,0 52 1 00 80
50,0 68 1 25 1 25
63,0 86 1 60 1 25
80,0 1 09 200 1 60

i
1 00,0 1 36 225 200
-
1 60,0 218 300
266

( 1 ) Σέ μονοφασικούς κινητήρες, � όνομαστική �ντα ση τής άσφάλειας πρέπει νά εΤναι τά 1 7 5% τής

όνομαστικής έντάσεως τοϋ κινητήρα γιά άσφάλειας βραδείας τήξεως καί !ση πρός τά 300% τής όνο­
.
μαστικής έντάσεως τοϋ κινητήρα γιά άσφάλειες ταχείας τήξεως. Γιά κινητήρες Σ. Ρ . � όνομαστική έν­
ταση άσφαλειών βραδείας rι ταχείας τήξεως εΤναι ίση πρός τά 1 50% τής όνομ. έντάσεως τοϋ κινητή­
ρα.
(2) Ι, εΤναι � �νταση τοϋ ρεύματος έκκινήσεως, t, εΤναι � διάρκεια έκκινήσεως.
(3) ΟΙ όνομαστικές έντάσεις τών άσφαλειών Ισχύουν γιά άσφάλειες βραδείας τήξεως. Γιά άσφά­
λειες ταχείας τ�ξεως, πρέπει νά λαμβάνεται � άμέσως μεγαλύτερη τυποποιημένη τιμή (αύτό δέν εΤναι
άναγκαίο γιά κινητήρες μέ δακτύλιους μεγαλύτερους άπό 7,5 kW).

β) ΣύνδΕση πΕρισσ6τΕρων άπ6 tνα κινητήρων μi προστασία σi 'ύπΕρφ6ρτιση.

"Αν στό ίδιο κύκλωμα διακλαδώσεως συνδέονται περισσότεροι όπό eνας κινη­
τηρες, τότε ή διατομή της γραμμης προσδιορίζεται θεωρώντας δτι ή ένταση μέσω
αύτης εΤναι ίση πρός τό άθροισμα τών όνομαστικών έντάσεων δλων τών συνδεό­
μενων κινητήρων σύν 2 5% της όνομαστικης έντάσεως τοϋ μεγαλύτερου κινητήρα.
"Αν σέ κύκλωμα διακλαδώσεως συνδεθοϋν φορτία κινήσεως (κινητηρες) καί
φορτία φωτισμοϋ κάί θε ρμάνσεως, ή διατομή της γραμμης θά προσδιοριστεί όπό
τό άθροισμα τών όνομαστικών έντάcrεων ρεύ ματος τών φορτίων φωτισμοϋ καί
θερμάνσεως καί τών όνομαστικών έντάσεων ρεύματος τών κινητήρων σύν 2 5%
της όνομαστικης έντάσεως τοϋ μεγαλύτερου κινητήρα.
Ή όνομαστική ένταση τοϋ όργάνου προστασίας της γραμμης πρέπει νά εΤναι
ίση πρός τό άθροισμα της όνομαστικης έντάσεως τοϋ όργάνου προστασίας, πού
όντιστοιχεί στό μεγαλύτερο κινητήρα* (λαμβάνεται όπό τόν Π ίνακα 1 1 .4. 1 ) καί
τών όνομαστικών έντάσεων τών ύπόλοιπων κινητήρων. Ή όνομαστι κή tΙύτή έντα­
ση δέν έπιτρέπεται νά ξεπερνά τό τριπλάσιο της όνομαστικης έντάσεως τοϋ αύτό­
ματου διακόπτη (παράγρ. 1 1 . 5) προστασίας σέ ύπερφόρτιση τοϋ μι κρότε ρου κινη­
τήρα. Ή τελαυταία αύτή όπαίτηση μάς όναγκάζει νά μή συνδέομε ύπερβολικό
όριθμό κινητήρων στό ίδιο κύκλωμα διακλαδώσεως.
γ) ΣύνδΕση Ιν6ς 1/ πΕρισσ6τΕρων κινητήρων χωρίς προστασία άπ6 ύπΕρφ6ρτιση.

Σέ σύνδεση σέ κύκλωμα διακλαδώσεως ένός � πε ρισσότε ρων κινητήρων πού

δέν έχουν προστασία όπό ύπερφόρτιση, τή διατομή της γραμμης έκλέγομε μέ βά:
ση τήν όνομαστική ένταση τοϋ όργάνου προστασίας της γραμμης καί δχι μέ βάση
τήν όνομαστι κή ένταση λειτουργίας τοϋ μεγαλύτε ρου κινητήρα, πού πολλαπλασιά­
σαμε έπί 1 ,2 5 καί προσθέσαμε τίς όνομαστικές έντάσεις τών ύπόλοιπων κινητή­
ρων.
Τήν όνομαστική ένταση τοϋ όργάνου προστασίας της γραμμης έκλέγομε δπως
καί στήν πιό πάνω περίπτωση (β), έκτός άν πρpκειται γιά πολύ μικρούς κινητηρες
φορητών συσκευών οlκιακης καί όνάλογης χρήσεως, πού συνδέονται μέσω ρευ­
ματοληπτών σέ κυ κλώματα ρευ ματοδοτών, χωρίς νά ύπολογίζεται Ιδιαίτερα τό
ρε ϋμα έκκινήσεώς τους.

* 'Ακριβέστερα, στόν κινητήρα μέ τή μεγαλύτερη �νταση- έκκινήόεως.

 267

1 1 .5 Έκλοyή κινητήρων καr έξαρτημάτων τους.

1) Προσδιορισμός άπορροφούμενης iντάσεως.

Γιά νά προσδιορισθούν τά διάφορα στοιχεία ένός κυκλώματος διακλαδώσεως,
δπως είδαμε, πρέπει νά γνωρίζομε τίς διάφορες έντάσεις ρεύματος τών καταναλώ­
σεων. 'Όταν δμως οί καταναλώσεις αύτές είναι μηχανήματα, πού κινοϋνται άπό ή­
λεκτροκινητήρες, μέ κατάλληλο ύπολογισμό, βρίσκομε, δπως θά δοϋμε, τήν Ισχύ
τοϋ ήλεκτροκινητήρα. Άπό τήν Ισχύ του σέ ίππους ( P S η Η Ρ) βρίσκομε τήν άπορ­
ροφούμενη ένταση λειτουργίας του μέ πλήρες φορτίο άπό τίς σχέσεις:

γιά μονοφασι κούς

Ρ χ 736
ήλεκτροκινητήρες I= σέ Α
υ . η . συνφ
γιά τριφασι κούς
Ρ χ 736
ήλεκτροκινητήρες σέ Α
\13. υ . η . συνφ
δπου: Ρ είναι ή άποδιδόμενη Ισχύς στόν άξονα τοϋ κινητήρα σέ ίππους ( P S ) . ("Αν ή
ίσχύς έκφράζεται σέ άγγλικούς ίππους ( Η Ρ), πρέπει ή Ρ νά πολλαπλασιάζε­
ται έπί 746).
υ είναι ή όνομαστι κή τάση τοϋ δικτύου σέ ν (220 ν σέ 1 !2S καί 380 ν σέ 3
1/5).
η είναι ό βαθμός άποδόσεως τοϋ κινητήρα ( Π ίνακας 1 1 . 5. 1 ).
συνφ ό συντελεστής ίσχύος τοϋ κινητήρα ( Π ίνακας 1 1 . 5. 1 ).
Κατά προσέγγιση, γιά μέσες τιμές τών η καί συνφ, τό ρεϋμα I � 1 , 6 Ρ σέ Α, άν ή
rάση είναι 380 ν (τριφασικοί κινητήρες).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5. 1.

I Ταχύτητό κινητήρα
1 500 στρ/mίn
Βαθμός όποδόσεως Συντελεστής ίσχύος
η συνφ

Κινητήρ ε ς Σ. Ρ. καί Ε. Ρ. ως 1 KW 0,54 ως 0,74 0,73 ως Ο,79

μονοφασικοί 1 ως 1 0 KW 0,74 ως Ο,86 0,80 ως Ο,85
ω ως 1 00 kW 0,88 ως 0,94 0,86 ως Ο,87
1 00 ως 1 000 kW 0,94 ως 0.96 0,87 ως 0,89

Κινητήρες Ε.Ρ. τριφασικοί 1 1 ως 1 00 kW 0,86 ώς 0,93 0,79 ως 0,87

μέ δακτύλιους 1 ΟΟ ως 500 kW 0,93 ως Ο,95 0,87 ως Ο,9 1

Κινητήρές Ε. Ρ. τριφασικοί ως 1 kW 0,53 ως 0,74 0,67 ως 0, 78

βραχυκυκλωμένου δρομέα 1 ως 1 1 kW 0,74 ως 0,88 .
0,8 1 ως Ο,85
1 1 ως 1 32 kW 0,88 ως Ο,95 0,86 ως Ο,88

Σημ,;ίωση. ΟΙ κατώτερες τιμές όντιστοιχοϋν στούς μικρότερους κινητήρες. Στούς κινητήρες Σ. Ρ. δέν
ύπάρχ ει συνφ .
.
268

2J Πpοσδιοpισp6ς άπαιτούμ�νης Ισχύος.

· Η Ισχύς τοϋ κινητήρα προσδιορίζεται, όνάλογα μέ τήν πε ρίπτωση, όπό τίς πα­
ρακάτω γενικές σχέσε ις:

M.n
α) Π ε ριστροφική κίνηση: Ρ =
716 χ η

G.υ
β) Ε ύθύγραμμη κίνηση: Ρ =
75 χ η
δπου: Μ ή ροπή στρέψεως τοϋ κινούμενου μηχανήματος σέ kpm.
n � όριθμός στροφών τοϋ μηχανήματος σέ στρ/mίn.
G ή δύναμη πού όντιδρό στή μετακίνηση φορτίου σέ kp.
υ ή ταχύτητα κινήσεως τοϋ φορτίου σέ m/s.
η ό βαθμός όποδόσεως τοϋ μηχανισμού .
Ρ ή όποδιδόμενη όπό τόν κινητήρα Ισχύς σ έ P S .
'Υπενθυ μίζεται δτι Ισχύς Ρ , πού έ κφράζεται σ έ PS (ίππους), μπορεί ν ά έκφρα­
στεί καί σέ kW, δν πολλαπλασιαστεί έπί 0, 7 3 6. "Ετσι, Ν0 (σέ kW) = 0, 7 3 6 Ρ (σέ
PS).
Ή Ισχύς, πού όπαιτείται νά όποδίδει στόν δξονά του �Ξνας ήλεκτροκινητήρας, έ­
ξαρτόται όπό τό μηχάνημα πού θά κινεί ό ήλεκτροκινητήρας καί καθορίζεται όπό
τήν κατασκε υ ή τοϋ μηχανήματος.
Ή χρησι μοποίηση κινητήρα μ�γαλύnpης Ισχύος, όπό αύτήν πού όπαιτείται γιά
νά κινηθεί �Ξνα μ ηχάνημα �χει ώς όποτέλεσμα ό κινητήρας νά λειτουργεί μέ μικp6
βαθμ6 άποδ6σ�ως καί μικp6 συντ�λ�στή Ισχύος. Άντiθετα, κινητήρας μέ μικp6τ�­
pη Ισχύ �χει σάν όποτέλεσμα τήν ύΠΕpΦ6pτιση τοϋ κινητήρα.
Γιά τόν προσδιορισμό τών Ισχύων τών κινητήρων, δν δέν δίνονται όκριβή στοι­
χεία όπό τούς κατασκε υαστές τους, ι'\ έφαρμόζονται ο1 προηγούμενες γενικές σχέ­
σε ις ι'\ χρησιμοποιούνται τά στοιχεία πού δίνει ό Π ίνακας 5.4. 1 [παράγρ. 5.4(β)] .
Π ι ό κάτω δίνονται παραδείγματα ύπολογισμοϋ τών συνηθέστερων έγκαταστά­
σεων κινητήρων, μέ έφαρμογή τών προηγούμενων γενικών σχέσεων σέ κάθε
συγκε κρι μένη περίπτωση.
α) Ά ντλί�ς.

01 όντλίες χαρακτηρίζονται όπό τήν παροχή α (σέ 1/min) καί όπό τό μονομετρι­
κό ϋψος Η (σέ m στήλης ύγροϋ).
Ή όπαιτούμενη Ισχύς τοϋ κινητήρα:

γ . α . Η . 1 , 64
Να = σέ kW
η . 1 Ο7
δπου: γ τό εΙδικό βάρος σέ kp/m3 (γιά τό νερό γ = 1 000 kp/m3).
η ό βαθμός όποδόσεως τιϊς ό ντλίας (έμβολοφόρες η = 0,8 ώς 0,95, φυγό­
κεντρες η = 0, 5 ώς 0,85. 01 μι κροί βαθμοί όντιστοιχοϋν σέ μι κρές όντλίες).
Η τό μανομετρικό ϋψος, δηλαδή ή ύψομετρική διαφορά (σχ. 1 1 . 5α) όπό τή
στάθμη όναρροφήσεως μέχρι τό σημείο έξόδοu τοϋ ύγροϋ σύν τό ϋψος
 269

τών τριβών καί λοιπών όντιστάσεων αύξημένο κατά 3 m γιά νά ύπάρχει πίε­
ση στήν έξοδο καί έφεδρία.
Q ή παροχή (γιά τό νερό τήν παίρνομε όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 5.2).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5.2.

ΕΤδος καταναλώσεως Καταναλισκόμενη ποσότητα

Οίκιακή κατανάλωση 60 ι κατά δτομο καί ι') μέρα

Συνηθισμένος κρουνός 5 ώ ςa ι όνά min
Κρουνός λουτρού 1 5 ι όνά min
Καταιονητήρσς (ντούς) 20 ι κατ' δτομο καί ι')μέρα
Πλύσιμο ρούχων 1 00 ι κατ' δτομο καί έβδομάδα
w.c. 1 00 ι όνά καζανάκι καί ι') μέρα
Κήπος 5 ι άνά m 2 καί ι') μέρα
Ζώα 40 ι όνά μοσχάρι ι'\ δνο καί ι')μέρσ
60 ι όνά Υππο καί ι') μέρα
80 ι ·όνά όγελάδα καί ι')μέρα
1 ο ι όνά χοίρο καί ι') μέρα
5 ι όνά πρόβατο καί ι')μέρα
1 ι όνά 5 όρνιθες καί ι') μέρα
Καθαρισμός 500 ι γιά κτηνοστάσια καί 300 ι
γιά αύτοκινητοστάσια
Κατεργασία γάλακτος 2,5 ι όνά ι κατεργαζόμενου γάλακτος
Ξενοδοχείο 1 20 ι κατά δτομο καί ι')μέρα
Σχολείο 3 ι όνά μαθητή καί ι') μέρα
Νοσοκομείο 250 ι άνά κλίνη καί ι')μέρα

Παpατήpηση. Συνιστάται ι'ι πρόβλεψη ένάς περιθώριου συμπληρωματικής καταναλώσεως. rσου πρός

-Jl = �\
30% τής συνολικά ύπολογιζόμενης ποσότητας νεροϋ γιά κάθε περίmωση.

�
/
/
/
/ l1 h

• L. L ι_

Σχ. 1 1 .5α.
'Υψομετρική διαφορά σέ περίmωση έγκαταστάσεως όντλιών.
Υψομετρική διαφορά h h0 + h.
= = ϋψος όναρροφήσεως + ϋψος καταθλίψεως. ha � 6,5 m .
=
270

2 3 5

30

40

5Ο

60

Ε
Ε
-ω
ο

ο 150
tl
>
�
3
ο

06 (JΊ 08 09 1 2
Ταχύτητα ν φοv μεοο στό σωλήνα σΕ: mJs

έ-πένδυσιι το ϋψος τριβών εΤναι 'ίσο μέ Hw χ 1,7

* Γιά κανν/ιβινους ε\ίκαμπτουι; σωλήν ες; χωρίς; έλαστική

Σχ. 1 1 .5β.
Διάγραμμα ύπολογισμοϋ ϋψους τριβών.
: ΠαράδΕιγμα. Γιά Q = 4000 1/min D = 300 mm, ϋψος τριβών HW = 0.4 m/1 00 m σωλήνα.

Γιά νά προσδιοριστεί τό ϋψος τών τριβών σέ περίmωση όναρροφήσεως νε ροίι

κάνομε τίς παρακάτω έργασίες:
α) Διαλέγαμε τή διάμετρο τών σωληνώσεων τής όντλίας όπό τό διάγραμμα τοϋ
 271

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5.3.
"Ισοδύναμο μήκος τοπικών άντιστάσΕων σt m

Διόμετρος σωλήνα (mm) 25 ( 1" ) 50 (2") 1 00 1 50 200

Καμπύλη 90° ( R > 3 . Διόμ.) 2 2,5 4,5 7 9

Γωνία χυτοσιδερένια, τεμόχιο Τ 5 6 1 3, 5 22 32
Βαλβίδα διελεύσεως 20 20 46 75 1 10
(Δίοδος βαλβίδα)
Βαλβίδα όντεπιστροφής 5 5 12 20 30
Γωνιακή βαλβίδα 15 15 30 4Β 67

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5.4.

Διόμετρος Παροχή Q Π ίεση στό όκροφύσιο (m στήλης ϋδατος)

όκροφυσίου 'Απόσταση
mm έ κτοξ. D 10 20 30 40 50 60
Ύψος έ κτοξ. Υ

Q (1/min) 24 34 40 47 55 60
6 D (m) 4-9 7- 1 4 9-1 8 1 0- 1 9 1 0-2 1 1 0-22
Y (m) 6-7 9-1 1 1 0- 1 3 1 1-15 1 1-16 1 1-17

Q (1/min) 42 60 75 85 95 1 00
8 D (m) 5- 1 0 7-1 6 9-20 1 1 -20 1 2-26 1 3-28
Y (m) 7-8 1 0- 1 2 1 2- 1 6 1 3- 1 8 1 4-20 1 4-2 1

12 Q (1/min) 96 1 36 1 65 1 90 210 230

D (m) 5-1 1 9- 1 9 1 1 -25 1 4-29 1 5-33 1 7-37
Y (m) 7-8 1 2- 1 4 1 5- 1 9 1 7-22 1 7-26 1 7-28
I
Q (l/min) 260 375 460 530 590 650

I
20 D(m) 7-1 5 1 0-22 1 4-30 1 8-38 20-44 23-50
Y (m) . 8-9 1 4- 1 7 1 8-24 2 1 -29 23-34 24-40

σχήματος 1 1 . 5 β eτσι, wστε ή ταχύτητα νεροϋ στό σωλήνα καταθλίψεως νά εΤναι 1

wς 2 m/s καί στό σωλήνα 'όναρροφήσεως 0, 5 wς 1 , 5 m/s.
β) Μέτροϋμε τό μήκος τών σωλήνων σέ m καί προσθέταμε τό Ισοδύναμο μ ή­
κος τών διαφόρων τοπικών όντιστάσεων (καμπύλες, γωνίες, βαλβίδες) όπό τόν Π ί­
νακα 1 1 . 5.3. WΕτσι έχομε τό συνολικό μήκος σωλήνων.
γ) 'Από τό διάγραμμα τοϋ σχήματος 1 1 . 5 β βρίσκαμε, γιά δοσμένη παροχή Q καί
διά μετρο σωλήνα, τό ϋψος σέ m τών τρι βών γιά 1 00 m σωλήνα.
δ) Τό συνολικό ϋψος τών τριβών θά εΤναι τό γινόμενο τοϋ συνολικού μ ήκους
σωλήνων (βήμα 2 ) έπί τό ϋψος τών τριβών όνά 1 00 m ( βήμα 3 ) διαιρεμένο μέ
1 00. Δέν πρέπει νά παραλείπομε νά έλέγχομε στήν όναρρόφηση, δτι τηρείται ή
συνθήκη: τό ϋψος όναρροφήσεως σύν τό συνολικό ϋψος τών τριβών δέν πρέπει
272

νό ξεπερνά τό 7,5 m. "Αν ξεπερνούμε τό 7,5 m , αύξόνομε τή διό μετρο τού σωλήνα
όναρροφήσεως γιό νό έλαπωθούν ο1 τριβές.
Γιό τήν έκτόξευση νε ρού, τό μανομετρικό ϋψος ύπολογίζεται δπως περιγρόψα­
με πιό πόνω. Ή παροχή Q (//min) καί � πίεση στό ό κροφύσιο έκτοξε ύσεως (m στή­
λης νε ρού) δίνονται όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 5.4, δπου D εΤναι � όπόσταση στήν όποία
έκτοξεύεται � φλέβα τού νερού καί τό πιό όπομακρυσμένα σταγονίδια καί Υ τό ϋ­
ψος, στό όποίο φθόνει � φλέβα τού νε ρού καί τό πιό όπομακρυσμένα σταγονίδια.

pJ :4 ν�μιστήp�ς, lfα�pιστήp�ς.

· Η όπαιτού μενη Ισχύς τού κινητήρα εΤναι :

Qp
Να = ---- σέ kW
1 02 η
δπου: Q � παροχή τού όέρα σέ m3fs.
p � όλική πίεση σέ mm στήλης νερού ( m m Η 2 0) καί
η ό βαθ μός όποδόσεως (η = 0.4 ώς 0, 5).
Ή όλική πίεση:

Ρ = Ρσ +
Ρδ
δπου: Ρσ � στατική πίεση γιό τήν ύπερνίκηση τών όντιστόσεων ροής · τής
διαδρομής τού όέρα (τριβές όεραγωγών, τοπικές όντιστόσε•ς) . "Αν δέν ύπόρ­
χουν όε ραγωγοί. ύπολογίζονται μόνο ο1 όντιστόσεις τών έξαρτημότων τής
συσκευ ής (π.χ. φίλτρp 5 ώς 1 Ο mm Η ρ, θερμαντές όέρα: 2 ώς 1 Ο mm Η ρ,
διαφρόγματα: 2 ώς 4 mm Η 2 0). Σέ πε ρίπτωση έξαερισμού χώρων τήν Ρ σ
παίρνομε ίση πρός 2 ώς 5 mm Η 20 .
Ρ 6 � δυναμική πίεση σ έ m m H ρ στήν �ξοδο τού όνεμιστήρα:

1 8 . c2
=
(pδ
_ _ ___-
273 + t
δπου: c � ταχύτητα τού όέρα στήν �ξοδο σέ m/s καί t � θερμοκρασία του σέ °C, μέ
ότμοσφαι ρική πίεση).
Τήν παροχή τού όέρα παίρνομε όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 5.5.

γ) :4 ν�λκuστήp�ς, 6νuψωnς βαρών.

Ή όπαιτούμενη Ισχύς τού κινητήρα εΤναι:

9,8 1 . G . υ
Να = σέ kW
η
δπου: G εΤναι τό φορτίο πού όνυψώνεται σέ τόννους.
υ � ταχύτητα σέ m/s καί η ό βαθμός όποδόσεως τού όνελκυστήρα (η = 0,8
συνήθως).
"Αν ύπόρχει όντίβαρο βόρους iσου πρός τό μ ισό τού φορτίου πού όνυψώνεται
 273

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5.5.

'Αντικαταστάσεις Κατανάλωση
ΕΤδος χώρου όέρα χώροιι όέρα κατά Παρατηρήσεις
όνά ωρα άτομο
m 3fh

Μπάρ, κλάμπ, καντίνες Ή δεύτερη στήλη

(όντικαταστάσεις)
καί γενικά χώροι συγκεντρώσεως πρέπει νά έλέγχεται
προσώπων μέ τήν τρίτη.
μέ όπαγορευμένο κάπνισμα 5 ως 8 20 ως 30 Χώρος κατά άτομο
μέ έπιτρεπόμενο κάπνισμα 6 ως 1 0 3 0 ως 5ο 4 ως 8 m 3
Γραφεία καί χώροι έμπορικών
έπιχειρήσεων
χωρίς είσοδο στό κοινό 5 ώς 7
μέ είσοδο στό κοινό 6 ως 1 0
Κινηματογράφοι, μικρά θέατρα 5 ως 8 20 ω� 30
"Αποθήκες, καταστήματα 5 ως 8
Σχολεία 3 ως 5 ως 8 2ο ως 30
Νοσοκομεία 3 60 ως 1 0c
Χώροι κατοικίας 3
Αίθουσες λουτροϋ, όποδυτήρια,
τουαλέτες 4 ως 8
Μαγειρεία, μεγάλα 8 ως 1 5
μικρά 1 0 ως 20
Μηχανουργεία
χωρίς μόλυνση τοϋ όέρα 3 ως 8
μέ μόλυνση τοϋ όέρα 1 0 ως 2Ο
Χώροι ψεκασμού .καί έπιστρώσεων
(π.χ. χρώματος) 25 ως 30
· Αλαντοποιεία 5 ως 1 5
Πλυντήρια, βαφεία 1 0 ως 20 Γιά έ'λεγχο:
ή παροχή Q =
1 1 0 l.n
Αϊθουσες συσσωρευτών 5 ως 1 0 δπου:
1 : ρεϋμα φορτίσεως (Α)
n: όριθμός στοιχείων
Αίθουσες φωτοαντιγραφής 1 0 ως 1 5
Αύτοκινητοστάσια 5 ως 8
Αϊθουσες μηχανών καί λεβητοστάσια 1 0 ως 40 όνάλογ α μέ τήν
έκλυόμενη θερμό-
τητα

(γιά άνελκυστήρες: ώφέλιμο φορτίο = πλήθος ότόμων χ 7 5 kp), τότε όντί G, στόν
παραπάνω τύπο, βάζομε G/2.
Ή ταχύτητα υ εiναι γενικά συνάρτηση τοϋ άριθμοϋ τών όρόφων. "Ετσι:
Γιά κτήρια μέχρι 5 όρόφους υ = 0,4 ι.ϊ.ις 0,8 m/s
Γιά κτήρια μέχρι 5 ι.ϊ.ις 8 όρόφους υ = 1 , 2 ι.ϊ.ις 1 , 5 m/s
Γιά κτήρια μέχρι 8 ι.ϊ.ις 1 2 όρόφους υ = 2 ι.ϊ.ις 2 , 5 m/s
Γιά κτήρια πάνω όπό 1 2 όρόφους υ = 3 ι.ϊ.ις 7 m/s
274

Γιά όνυψωτές βαρών υ = 0,2 wς 0,5 m/s

Γ ιό γερανογέφυρες, κύρια όνύψωση υ = 0,05 wς Ο, 1 5 m/s, βοηθητική όνύψω­
ση υ = Ο, 1 5 wς 0, 2 5 m/s.

3) ΜΕτάδοση κινήσΕως.
'Όπως εΊναι γνωστό όπό τούς ήλεκτροκινητήρες, οΙ κινητήρες Ε . Ρ. έχουν ταχύ­
τητες, πού έξαρτώνται όπό τόν όριθμό τών ζευγών τών μαγνητικών π6λων. "Ετσι,
οΙ σύγχρονοι κινητήρες έχουν σταθε ρό όριθμό στροφών (σύγχρονο άριθμ6 στρο­
φών), πού δίνεται όπό τή σχέση:

60 f
n σέ στρ/mίn
Ρ
δπου: f ή συχνότητα τοϋ ρεύ ματος (στήν ' Ελλάδα 50 Hz).
p ό όριθμός τών ζευγών τών πόλων.
Σέ ιΞνα σύγχρονο τετραπολι κό κινητήρα (p = 2) ό όριθμός στροφών εΊναι :

60 χ 50
Π = = 1 500 στρ/mίn
2
ΟΙ όσύγχρονοι κινητήρες έχουν όριθμό στροφών λίγο μ ι κρότερο (3 wς 7%) όπό
τό σύγχρονο όριθμό στροφών, πού όντιστοιχεί στόν όριθμό τών πόλων τους. Π .χ.
ιΞνας τετραπολικός κινητήρας μέ βραχυκυλωμένο δρομέα, έν κενώ μπορεί νά έχε ι
ταχύτητα 1 490 στρ/mίn, πού πέφτει μέ τό φορτίο μέχρι 1 440 στρ/mίn.
ΟΙ ταχύστροφοι κινητήρες εΊναι, κατά κανόνα, καί οΙ φθηνότεροι. Γι' αύτό, δν
πρόκειται νά χρησιμοποιήσαμε σύστημα μεταδόσεως κινήσεως (Ιμάντες, όδοντω­
τούς τροχούς κλπ.), προτιμοϋμε ταχύ στροφους κινητήρες. "Ετσι, έ κλέγομε, συνή­
θως, διπολι κούς κινητήρες γιά μικρές Ισχύς (wς 1 PS), τετραπολικούς γιά μέσες Ι­
σχύς (wς 1 Ο PS) καί έξαπολι κούς, όκταπολικούς κλπ., γιά μεγαλύτερες Ισχύς.
Ή μετάδοση τής κινήσεως όπό τόν ήλεκτροκινητήρα πρός τό κινούμενο μηχά­
νημα μπορεί νά γίνει όπ' εύθείας ( μέσω συνδέσμου) γιά όποιαδήποτε Ισχύ τοϋ κι­
ιητήρα. "Αν, δ μως, παρεμβληθεί τό σύστημα με ιώσεως τής ταχύτητας, ύπάρχουν
δρια Ισχύος τοϋ κινητήρα πού κινεί, πού δίνονται στόν Π ίνακα 1 1 . 5.6.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5.6.

Μέγιστη όποδιδόμενη Ισχύς (kW) πού μπορεί νό μεταδοθεί

Γ ιό όριθμούς
στροφών/mίn Μέ έπίπεδους Μέ Ι μάντες Μέ χαλύβδινους Μέ όλυσίδες
μέχρι Ιμάντες σχήματος ν όδοντωτούς τροχούς

600 1 50 220 60 220

750 1 00 . 1 60 50 1 60
1 000 60 90 20 90
1 500 30 50 11 50
-
3000 15 15 15
 275

Άν χρησι μοποιηθούν έπίπεδοι Ιμάντες γιά τή μετάδοση τfις κινήσεως, 'ό λόγος
rών όριθ μών στροφών δέν πρέπει νά ξεπερνά τόν 1 :8 γιά όριζόντια μετάδοση καί
τόν 1 : 5 γιά κατακόρυφη μετάδοση. Ή όπόσταση τών όξόνων τών τροχαλιών είναι
2 wς 4 φορές μεγαλύτερη όπό τή διάμετρο D τfις μεγαλύτερης τροχαλίας (δπως
γνωρίζομε: D = d n /n2 , δπου: d ή τροχαλία τού κινητήρα καί n 1 , n 2 οί όριθμοί
·

στροφών κινητήρα καί μηχανήματος όντιστοίχως) .

"Αν χρησιμοποι ηθούν Ι μάντες σχήματος V, ό λόγος τών όριθμών στροφών μπο­
ρεί νά φθάσει μέχρι 1 : 1 5 καί ή όπόσταση τών όξόνων τών τροχαλιών μπορεί νά
είναι μι κρότερη.

4) 'Όργανα προστασίας καί tλΕγχου ήλt:κτροκινητήρων.

Οί γραμμές τροφοδοτήσεως κινητήρων πρέπει νά περιλαμβάνουν τά πιό κάτω

όργανα προστασίας καί έλέγχου.
α) 'Όργανο διακοπής (διακ6πτης). Στίς γραμμές τροφοδοτήσεως κινητήρων πρέ­
πει νά ύπάρχε ι ένα δργανο διακοπfις τfις γραμμfις σέ δλους τούς πόλους, έφ' δσον
')ί τροφοδοτού μενοι κινητfιρες δέν είναι φορητοί καί έχουν Ισχύ μεγαλύτερη όπό
'/8 τού ϊππου. Τό δργανο αύτό (συνήθως μαχα ιρωτός διακόmης) πρέπει νά εΤναι ό­
οατό όπό τή θέση έγκαταστάσεως τού έκκινητfι καί ε ϋ κολα προσιτό. "Ετσι, άν ό πί­
νακας διανομ fις τfις έγκαταστάσεως βρίσκεται κοντά στή θέση, πού βρίσκεται το­
ποθετημένος ό έκκινητής, ό διακόmης τοποθετείται στόν πίνακα διανομfις, πρίν ό­
πά τό όργανο προστασίας (συνήθως τίς όσφάλε ιες τηκτών) τού κυκλώματος δια­
κλαδώσεως τού κινητήρα (σχ. 1 1 . 5γ). "Αν ό πίνακας διανομfις δέ βρίσκεται κοντά
στόν έ κκινητή τού κινητήρα, τότε ό διακόmης τοποθετείται κοντά στόν έ κκινητή ·

(σέ όπόσταση μ ι κρότερη όπό 1 5 m), wστε νά εΤναι όρατός όπό τή θέση τού έκκι­
νητfι (σχ. 1 1 . 5δ). ' Εξαίρεση έπιτρέπεται στίς μή φορητές συσκε υές μέ κινητήρα, δ­
που είναι δυνατόν ό διακόmης νά μήν εΤνα ι όρατός όπό τή θέση τού έκκινητfι, όρ­
κεί νά μπορεί νά κλειδώνεται στήν όνοικτή θέση.

t tt ttt

�t?μή τiϊς γρα μμ'ijς

πnραγρ.ΗΑ

Σχ. 1 1 .5γ.
"Οργανα προστασίας καί
iΞ λέγχου ι'ι λεκτροκινητήρων.

Διατο μή τταράw. 11 4
ά λ ?fτ με βdοη τό όνο μ .
ρ ευ μα το σ δρομεα
276

<15m

_ j__

Σχ. 1 1 .f?δ.

··οταν τοποθετούνται στό ίδιο κύκλωμα διακλαδώσεως περισσότεροι όπό �νας

κινητήρες, κάθε κινητήρας πρέπει, γενικό, νό �χει τό δ ι κό του διακόmη. "Αν, δμως,
όριθμός κινητήρων κινεί διάφορα τμήματα τού ίδιου μηχανήματος (έργαλε ιομ ηχα­
νής, γερανογέφυρας κλπ.) η δέν περιλαμβάνει όργανα προστασίας όπό ύπερφορτί­
σε ις η βρίσκεται στόν ίδιο χώρο καί εΤναι όρατός όπό τή θέση έγκαταστόσεως έ­
νός διακόmη, εΤναι δυνατόν νό χρησιμοποιηθεί μόνο �νας διακόmης διακοπής σέ ··

δλους τούς πόλους, γιό δλους τούς κινητήρες.

Ό όπαιτούμενος σέ τέτοια πε ρίmωση διακόmης πρέπει νό έχει όνομαστική έν­
ταση τουλάχιστον ίση πρός τήν �νταση, πού λαμβάνεται ύπόψη γιό τόν προσδιορι­
σμό τής διατομής τής γρα μ μ ής τού κυκλώματος.
β) -οργανο προστασίας άπ6 ύπ�ρφορτίσ�ις. Στή γραμμή τροφοδοτήσεως κάθε
κινητήρα μεγαλύτερου όπό 1 ίππο, πρέπει νά συνδέεται όργανο προστασίας όπό
ύπερφορτίσε ις, πού σκοπό �χει νά προστατε ύει τόν κινητήρα, τόν έκκινητή καί
τούς όγωγούς τού κυκλώματος διακλαδώσεως όπό ύπερβολική θέ ρμανση, πού 6-
φείλεται σέ ύπερφόρτιση τού κινητήρα.
ΟΙ Κανονισμοί Ε. Η. Ε. έπιτρέπουν νό μήν τοποθετείται όργανο προστασίας όπό
ύπερφορτίσε ις σέ φορητούς κινητήρες, χειρισμού μέ τό χέρι (φορητές διατρητικές
μηχανές, πριόνια, λειαντι κές μ ηχανές κλπ.) καί σέ κινητήρες βραχ�ίας δι6ρκ�ιας
λ�ιτουργίας (γιά τή λειτου ργία βαλβίδων, άνοδο καί κάθοδο ρολών προθηκών καί
παραθύρων, κίνηση ήλε κτροκίνητων θυρών κλπ. ), διακοπτ6μ�νης λ�ιτουργίας (ό­
νελκυστήρες καί όνυψωτές βαρών, όντλίες κλπ.), π�ριοδικής λ�ιτουργίας (μηχανές
διακινήσε ως άνθρακα η όρυ κτών κλπ.) ι"ι ποικίλης λ�ιτουργίας.
Τό όργανο προστασίας όπό ύπερφορτίσε ις εΤναι συνήθως αύτ6ματος διακό­
πτης, πού έχει, κατ' όρχή, θ�ρμικ6 στοιχ�ία (γιό τήν προστασία όπό ύπε ρφορτί­
σεις), όλλό συχνά έχει καί μαγνητικά στοιχ�ία (πηνίο ύπερεντόσεως) καί πηνlο Ιλ ­
λ�ίψ�ως τ6σ�ως.
Τό θερμικό στοιχείο (π.χ. διμεταλλική έπαφή) ρυθμίζεται, άν εΤναι ρυθμιζόμενο,
σέ θέση τέτοια (ι'\ έκλέγεται άν δέν εΤναι ρυθμιζόμενο, μέ όνομαστική ένταση τέ­
τοια), ώστε νό διακόmεται ή τροφοδότηση τού κινητήρα, δταν προκληθεί ροή
 277

ρε ύ ματος μέσω τής γραμμής τού κινητήρα μεγαλύτερη άπό τήν όνομαστική έντα­
σή του ( μικρή ύπερένταση μεγάλης διάρκειας). ·Αν δέν ύπάρχει αύτόματος διακό­
πτης μέ όνομαστική ένταση θερμικού στοιχείου f\ θέση ρυθμίσεώς του ίση πρός
τήν όνομαστική ένταση τού κινητήρα, έ κλέγεται ό αύτόματος τής ά μέσως μεγαλύ­
τε ρης όνομαστικής έvτάσεως θερμικού στοιχείου.
Τό μαγνητικό στοιχείο τού αύτόματου, άν ύπάρχει, ρυθμίζεται έτσι, wστε νά
δια κόπτεται τό κύκλωμα τού κινητήρα, δταν περάσει ρεύ μα ίσο πρός τό δΕκαπλά­
σιο wς δωδΕκαπλάσιο τής όνομαστικής έντάσεως τού προστατευόμενου κινητήρα
( μ ι κρό βραχυκύκλωμα).
· Η όνο μαστική ίσχύς τού αύτόματου διακόπτη πρέπει νά είναι τουλάχιστον ίση
πρός τήν ίσχύ τού κινητήρα, πού προστατε ύ ε ι .
'Άν γ ι ά τ ή ν προστασία άπό ύπε ρφορτίσε ις χρησι μοποιηθούν άσφάλειες, σέ
συνδυασμό μέ χε ι ροκίνητο έ κκινητή*, τότε αύτές πρέπει νά γεφυρώνονται (βραχυ­
κυκλώνονται ) ή νά βρίσκονται έκτός κυ κλώματος κατά τήν περίοδο τής έκκινήσεως
τού κινητήρα, όπότε ή διάταξη βραχυ κυκλώσεως η θέσεως έκτός κυκλώματος τών
άσφαλε ιών πρέπε ι νά μή μπορεί νά παραμείνει στή θέση έκκινήσεως (σχ. 1 1 . 5ε).

Σχ. 1 1 .5ε.
Διάταξη έκκινήσεως κινητήρα, μέ όσφάλειες.
1 ) Μεταγωγέ ας γιά τήν όπευθείας όπό τό δίκτυο έ κκίνηση τοϋ κινητήρα. Ό μεταγωγέας έκκινεί τόν
κινητήρα στή δεξιά θέση θέτοντας τίς όσφόλειες έκτός κυκλώματος. Ή κατασκευή τοϋ μεταγω­
γ�α δέν έπιτρέπει στίς κινητές έπαφές του νά παραμείνουν στή θέση έκκινήσεως.

γ) Έκκινητής. Γιά μ ή φορητούς κινητήρες μέ Ισχύ μεγαλύτερη άπό 1/8 τού ίππου
καί γιά φορητούς κινητήρες μέ Ισχύ μεγαλύτερη άπό 1/3 τού ίππου άπαιτείται ή το­
ποθέτηση έκκινητή στή γρα μ μ ή τού κινητήρα. Ό έκκινητής, δπως είναι γνωστό ά­
πό τίς ' Ηλεκτρικές Μ ηχανές, άνάλογα μέ τό είδος τού κινητήρα μπορεί νά είναι :
α) Διακ6πτης άστΕρα - τριγώνου, άντιστάσΕις ΕκκινήσΕως, αύτομΕτασχηματιστής f\
κοιν6ς διακ6πτης ΕκκινήσΕως άπΕυθΕiας στ6 δlκτυο (γιά κινητήρες βραχυκυ­
κλωμένου δρομέα). β) "Α ντιστάσΕις δρομΕα (γιά κινητήρες μέ δακτύλιους). ·Αν ό κι­
νητήρας καί ή κινούμενη άπό αύτόν μ ηχανή δέν εΤναι όρατά όπό τή θέση τού έκκι­
νητή, τότε είτε χρησιμοποιείται όργανο διακοπής (παράγ. 1 1 . 5 (4)(α)] πού μπορεί
νά κλειδωθεί στήν άνοι κτή θέση, είτε τοποθετείται διακόπτης χειρισμού μέ τό χέ-

• Χειροκίνητος θεωρείται καί ό μαγνητικός έ κκινητής, πού έλέγχεται μέ κουμπιά πιέσεως.

278

οι, πού μπορεί νά διακόπτε ι τήν τροφοδότηση τού κινητήρα, σέ θέση όρατή άπό τή
aέση τού κινήτήρα (σχ. 1 1 . 5στ).
'Όταν στό κύκλωμα διακλαδώσεως τοποθετούνται περισσότεροι άπό eνας κινη­
rήρες, κάθε κινητήρας πρέπε ι, γενικά, νά έχε ι τό δικό του έκκινητή, έκτός άπό τίς έ­
ξαι ρέσε ι ς πού άναφέραμε καί γιά τό διακόπτη στήν παράγραφο 1 1 . 5 (4)(α).
Ό έκκινητής πρέπει νά έχε ι όνομαστική iσχύ τουλάχιστον ίση πρός τήν Ισχύ τού
κινητήρα, πού έλέγχει.

''Οργανο
διακο1tη,
Έ κκι.νητη,
χειροκίνητο!;

Σχ. 1 1 .5στ.
' Εγκαταστάσεις έκκινητών.

ό/
ΣυγχώνΕυση τών 6ργ6νων προστασίας καί ΙλΕγχου. Είναι δυνατόν 2 (ή καί
rά 3) άπό τά όργανα προστασίας καί έλέγχου νά συγχωνευ θούν σέ eνα. "Ετσι, ώς
ε κκινητής μπορεί νά χρησιμοποιηθεί διακόπτης, πού περιλαμβάνει καί όργανα προ­
:πασίας άπό ύπερφορτίσεις σέ δύο* τουλάχιστον φάσει ς, έφ' δσον αύτά λειτουρ­
(Ούν στή θέση τού διακόπτη, πού άντιστοιχεί στήν κανονική λειτουργία τού κινη­
rήρα. ' Επίσης, ώς έκκινητής μπορεί νά χρησιμοποιηθεί αύτόματος διακόπτης, πού
Ξξασφαλίζει καί τήν προστασία άπό ύπερφορτίσεις.
Είναι άκόμα δυνατόν νά χρησιμοποιηθεί διακόπτης άέρα ιϊ αύτόματος διακό­
πτης, χει ρισμού μέ τό χέρι καί σάν έκκινητής καί σάν όργανο διακοπής, δν είναι τύ­
που διακοπής σέ δλους τούς πόλους. Σέ όρισμένες άπό τίς περιπτώσεις αύτές (π.χ.
περίπτωση χρησι μοποιήσεως αύτόματου διακόπτη), μπορεί eνα μόνο όργανο, πού
νά έχει τίς παραπάνω Ιδιότητες, νά χρησιμοποιηθεί γιά τή διακοπή, έ κκίνηση καί
προστασία τού κινητήρα άπό ύπερφορτίσεις (σχ. 1 1 .5ζ).

5) Δι6ρθωση τού συντΕλΕστή Ισχύος μΕ πυκνωτlς (άντιστάθμιση).

'Όπως γνωρίζομε, ο1 ήλε κτροκινητήρες έναλλασσόμενου ρεύ ματος άπορρο-

1>ούν έ κτός άπό τήν ένεργό Ισχύ (kW) καί δεργο Ισχύ (kVar).
Ό συντελεστής Ισχύος, συνφ, πού προκύπτει άπό τήν κατανάλωση, άπό τούς

* Σ έ περίmωση έγκαταστάσεως τριφασικών κινητήρων σ έ όπομονωμένες όπρόσιτες ι'\ μή έπιτη­

Jούμενες θέσεις, πρέπει νά τοποθετούνται όργανα προστασίας όπό ύπερφορτίσεις καί στίς τρείς φά­
Jεις, έκτός δν ό κινητήρας προστατεύεται όρκετό μέ δλλα μέσα.
 279

Χειροκίνητος
διιnιόιιτης άέρα

r-·-·-Ί Γ�-- --,

I � ί i �i
L . "lί j --- L . -,; - _j
_ __

�-+-- Γ -· - · -, Γ - · - · -,
i �r.
L·-- - - �
ιLζ
.----�
ι
ΧειΡοκίν ητο ς
α<ιτόματο ς

Σχ. 1 1 .5ζ.
Συγχώνευση τών όργάνων προστασίας κα ί l; λέγχου.

κινητήρες τής άεργης Ισχύος, πρέπει νά είναι δσο τό δυνατόν μεγαλύτερος. Αύτό
έπιβάλλεται όπό τήν ήλεκτρική ' Επιχείρηση γιά λόγους οΙκονομίας Ισχύος τών έγ­
καταστάσεών της, γι' αύτό καί θέσπισε κατάλληλα τι μολόγια. Οί πελάτες της, δη­
λαδή, πού χρησι μοποιούν Ισχύ μέ χαμηλό συνφ ( μ ι κρότερο όπό 0,85) πληρώνουν
τήν ένέργεια, πού καταναλίσκουν, περισσσότερο.
"Από τά παραπάνω γίνεται φανερό, δτι πρέπει νά διορθωθεί ό συντελεστής Ι­
σχύος, δπου ε Τναι χαμηλός. · Η διόρθωση γίνεται μέ τήν παράλληλη σύνδεση πρός
τό φορτίο συστοιχίας πυκνωτών σέ κάθε φορτίο (κινητήρα) χωριστά (άτομική άν­
τιστάθμιση} είτε κατά όμάδες φορτίων (6μαδική άντιστάθμιση} είτε στήν όρχή τής
Ε. Η . Ε., π.χ. στό γενι κό πίνακα διανομής (κ�ντpική άντιστάθμιση}.
α) "Α τομική άντιστάθμιση. Σέ αύτή, ι'ι συστοιχία πυκνωτών, πού συνδέεται πα­
ράλληλα πρός κάθε φορτίο, συνδέεται καί όποσυνδέεται στήν τροφοδοτική γραμ­
μή τού κινητήρα ταυτόχρονα μέ α ύτόν. Σέ τέτοια όντιστάθμιση ό κινητήρας δέν
πρέπει νά όντισταθμίζεται έντελώς στό κανονικό του φορτίο, γιατί μπορεί νά δη­
μιουργήσει ύπερβολική όντιστάθμιση σέ μικρότερα φορτία καί αύτοδιέγερση κατά
τήν έπιβράδυνση τού κινητήρα. Γενικά, οΙ συνδεόμενοι πυκνωτές όντισταθμίζουν
τά 90% τής άεργης Ισχύος, πού όπορροφά ό κινητήρας κατά τή σέ κενό λειτουργία
του. -Ετσι, έπιτυγχάνεται συντελεστής Ισχύος 0,90 περίπου μέ κανονικό φqρτίο κι­
νητήρα καί 0,95 περίπου μέ μ ι κρά φορτία η σέ κενό.
· Η άεργη Ισχύς 00, πού όπορροφά ό κινητήρας έν κενώ δέ διαφέρeι κατά κανό­
να πολύ όπό τήν έν κενώ φαινόμενη Ισχύ 50• -Αν λοιπόν μετρηθεί ι'ι έ νταση 10 τής
λειτουργίας τού κινητήρα έν κενώ ι'ι άεργη Ισχύς δίνεται όπό τόν τύπο:

fi u Ιο •

Ωσ = S o = 1 000
σε kVA

δπου: υ ι'ι όνομαστική τόση τού δικτύου σέ ν.

Ή κατά προσέγγιση όπαιτού μενη Ισχύς πυκνωτών Qc (μέ Ωc = 0,900 ) δίνεται
όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 5 . 7 .
· Η μέθοδος αύτή χρησιμοποιείται γ ι ά τήν όντιστάθμιση μεγάλων, συνεχούς λει­
του ργίας, κινητήρων.

β) Όμαδική άντιστάθμιση. Σέ αύτή, τοποθετείται μία συστοιχία πυκνωτών γιά

τήν όντιστάθμιση όμάδας κινητήρων. -Ετσι έπιτυγχάνεται καλύτερη χρησιμοποίη-
280

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.5. 7.

'Ονομαστική Ισχύς κινητήρα Ν α Άρ. πόλων 0, 5 1 5 10 20 1 00

'Απαιτούμενη Ισχύς 2 πόλοι 90 72 45 40 36 27

πυκνωτών Oc σέ 4 πόλοι 1 08 90 54 45 40 32

% τής Ν α 6 πόλοι 1 35 1 08 63 54 45 36

ση τής Ισχύος τών συνδεόμενων πυ κνωτών άπό τή μέθοδο τής άτομικής

άντισταθμίσεως. Στήν περίmωση πολλών μ ικρών κινητήρων, πού καθένας τους
εiναι διακοmόμενης ι'\ μεταβαλλόμενης φορτίσεως, χρησιμοποιείται όμαδική άντι­
στάθμιση τής μέσης Ισχύος άντιδράσεως.
γ) Κ�ντpική άντιστάθμιση. Σέ αύτή άντισταθ μίζεται ή δεργη Ισχύς όλόκληρης
Ε. Η. Ε. μέ μιά κεντρική συστοιχία πυ κνωτών. Ή συστοιχία αύτή χωρίζεται σέ πολ­
λές όμάδες, πού συνδέονται ι'\ άποσυνδέονται μέ τήν έγκατάσταση κατά βήματα,
άνάλογα μέ τίς άνάγκες άντισταθμίσεως σέ δεργη Ισχύ. Ή σύνδεση ι'\ άποσύνδε­
ση τών διαφόρων όμάδων (βαθμίδων) πυ κνωτών γίνεται είτε μέ τό χέρι είτε αύτό­
ματα.
δ) '"Απαιτούμ�νη Ισχύς πυκνωτών. Ή άπαιτούμενη Ισχύς τών πυ κνωτών άντι­
� αθμίσεως Oc δίνεται γενικό άπό τόν τύπο:

Oc = Ν (εφφ, - εΦΦ2 ) σέ kVar

δπου: Ν εΤναι ή ένεργός άπορρeφούμενη Ισχύς σέ kW,
φ, εΤναι ή γωνία τοϋ άρχικοϋ συντελεστή Ισχύος, πρίν τήν όντιστόθμιση
Φ2 εΤναι ή γωνία τοϋ τελικού συντελεστή Ισχύος, μετά τήν όντιστόθμιση.
Ή Ισχύς Ν μ ιός Ε . Η . Ε. προκύmε ι, δν ύπολογίσομε τήν ένέργεια πού μετρήσαμε
κατά τή διάρκεια τοϋ μ ηνός όπό τό μετρητή, σέ kWh, καί διαιρέσαμε μέ τίς ι1ρες
λειτουργίας τής έγκαταστόσεως (π.χ. γιό μ ιό βόρδεια 8 h έπί 25 ήμέρες: 200 h).

Q ένέργεια σέ kVarh
Ή όρχική εφφ, = Ν
ένέργε ια σέ kWh

δπου: Q ή δεργος Ισχύς σέ kVar.

Ν ή ένεργός Ισχύς σέ kW.
Ή δεργος ένέργεια (σέ kVarh) μετρείται όπό κατάλληλο μετρητή, πού τοποθε­
τεί ή 'Ηλε κτρική ' Επιχείρηση στίς παροχετεύσεις τών βιομ ηχανικών
• Ε.Η.Ε.
· Η τελική εφφ2 προκύmει άπό τό έπιθυμητό συνφ2 •
"Αν θέλομε νά διορθωθεί τό συνφ μ_ιός έγκαταστόσεως έτσι, wστε νό έχομε
συνφ2 = 0,85, δηλαδή δε ργο Ισχύ τό 62% τής ένεργοϋ Ισχύος, χρησιμοποιούμε
πυκνωτές ίσχύος:

Eq 1 - 0, 6 2 Ε
σ έ kVar
 281

Ι)που: Eq 1 ή άεργος ένέpγεια σέ kVαrh/μήνα.

Ε ή ένε ργός ένέργε ια σέ kWh/μήνα.
ό χρόνος λειτου ργίας σέ h/μ ήνα.
' Η συνολική ίσχύς τών πυ κνωτών διαμοιράζεται, δπως εϊπα με, σέ βαθμίδες μι­
κρότε ρης ίσχύος, όνάλογα μέ τό μέγεθος τής έγκαταστάσεως. Ή ίσχύς κάθε βαθ­
·μίδας είναι περίπου 5% τής ίσχύος σέ kVA τού μετασχηματιστή, πού χρησι μοποιεί­
ται γιά τόν ύποβι βασμό τής τάσεως τού δικτύου στόν ύποσταθμό τού πελάτη.
ε) Τρόποι συνδέσεως πυκωνωτών καί μέγεθος άγωγών καί όργάνων προστα­
.tιίας καί iλέγχου.
Οί βασι κοί τρόποι συνδέσεως τών πυ κνωτών όντισταθμίσεως φαίνονται στό
σχήμα 1 1 . 5η. Σέ κάθε συγκε κριμένη περίπτωση, πάντως, οί κατασκευαστές τών
πυ κνωτών παρέχουν καί τίς όναγκαίες όδηγίες καί διαγρά μματα συνδεσμολογιών.
•
Τό μέγε θος τών διακοπτών καί όγωγών συνδέσεως καθορίζεται, άν λάβαμε ύ-
πόψη δτι οί πυ κνωτές φορτίζονται μέ φορτίο ϊσο πρός 1 , 35 φορά τήν όνομαστι κή
ίσχύ τους συνεχώς καί ϊσο πρός 1 .45 φορά τήν όνομαστι κή ίσχύ τους έπί 6 ιlιρες
συνολικά τήν ήμέρα.

r ι
Ι Ι

τ τ τ
Θ ®
Σχ. 1 1 .5η.
'Αντιστάθμιση μέ πυκνωτές.
ά) 'Α τομική άντιστάθμιση. Δέν όπαιτείται διάταξη έ κφορτίσεως τών πυ κνωτών, γιατί αύτοί έκ­
φορτίζονται μέσω τοϋ τυλίγματος τοϋ κινητήρα. β) 'Ομαδική άντιστάθμιση. Χωριστός /Ξλεγχος
καί προστασία κινητήρων καί πυκνωτών.
1 ) Μετασχηματιστής έντάσεως γιά σύνδεση όμπερομέτρου. 2) Π υ κνωτές. 3) Ε Ιδικός αύτό μ ατος
διακόπτης πυκνωτών. 4) 'Αντίσταση έκφορτίσεως.

"Αν χρησι μοποιηθούν ώς όργανα προστασίας τών πυ κνωτών όσφάλειες τη­

κτών, αύτές πρέπει νά είναι βραδείας τήξεως, όνομαστικής έ\ιτάσεως τουλάχιστον
1 , 5 φορά τό όνο μαστικό ρεύμα τών πυ κνωτών καί γιά μεγάλη συχνότητα ζεύξεων
κι 'ί όποζεύξεων 1 , 7 φορά τό όνομαστικό τους ρε ύ μα. "Αν ώς όργανα προστασίας
282

χρησιμοποι ηθοϋν αύτόματοι δια κόπτες ύπερφορτίσεως, αύτοί πρέπει να εχου\ι

�ε ρμικό στοιχείο ρυθμ ιζόμενο σέ έντάσε ις όπό 1 , 1 5 wς 1 .4 φορά τό όνομnιττι ιο
ιεϋμα τοϋ πυ κνωτή.
6) ΠαραδΕίγματα.

ΠαράδΕιγμα 1.
"Αν eχο με νά συνδέσαμε τριφασικό ήλεκτροκινητήρα βραχυ κυκλωμένου δρο­
μέα όνομαστικής Ισχύος 20 4 PS καί θέλομε νά τόν συνδέσαμε όπε υθείας στό
.

δίκτυο, ποιές θά είναι οΙ όνομαστικές έντάσε ις τής όσφάλε ιας προστασίας τοϋ κυ­
κλώματος διακλαδώσεως καί τοϋ αύτόματου προστασίας τοϋ κινητήρα σέ περί­
πτωση ύπερφορτίσεως; Ποιά είναι ή διατομή τής γραμμής τροφοδοτήσεως τοϋ κι­
νητήρα;

Ι'ι ύση.
·ο κινητήρας όπορροφό eνταση ρεύ ματος [παράγρ. 1 1 .5 ( 1 )] :

20 4
. χ 736
I= � 30 Α
J3 χ 380 χ 0,88 χ 0,86
γιατί σέ Ρ = 20.4 PS όντιστοιχεί όποδιδόμενη ίσχύς Ν0 1 5 kW, γιά τήν όποία
=

όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 5. 1 έ κλέγομε η = 0,88 καί συνφ 0,86.

=

"Η όνομαστική eνταση τής όσφάλε ιας βραδείας τήξεως, δπως βλέπομε aτόν Π ί­
νακα 1 1 .4. 1 , είναι 50 Α. ·ο αύτόματος προστασίας τοϋ κινητήρα ρυθμίζεται στά
30 Α. Τή διατομ ή τής γραμ μής δίνει ό Π ίνακας 1 1 . 1 . 1 , δταν θε.ρήσομε μέγιστη
Ξνταση, πού μπορεί νά περάσει μέσω τής γραμμής 1 , 25 χ 30 37,5 Α. Γιά χάλκι­
=

.ιους όγωγούς έ κλέγομε διατομή 1 Ο m 2 ( μέγιστη έπιτρεπόμενη eνταση 45 Α στήν

Ομόδα 1 ) .

ΠαράδΕιγμα 2.

Ποιά είναι ή διατομή τής γραμμής καί ή όνομαστική eνταση τής όσφάλε ιας τα­
χείας τήξεως προστασίας της σέ κύκλωμα τροφοδοτήσεως τριφασικοϋ ήλεκτροκι­
νητήρα βραχυκλωμένου δρομέα όνομαστι κής Ισχύος Ρ = 1 , 5 PS = 1 , 1 kW χωρίς
cιύτόματο προστασίας σέ πε ρίπτωση ύπε ρφορτίσεως;

Λ ύση.
Θά διαλέξαμε όσφάλε ια 1 Ο Α καί διατομή χάλκινων όγωγών 1 , 5 m m 2 [παράγρ.
1 1 . 1 4 (γ)] . '
ΠαράδΕιγμα 3.

Ποιά είναι ή διατομή τής γραμμ ής, γιά χάλκινους όγωγούς; ή όνομαστική eνταση
τής όσφάλειας τοϋ κυκλώματος διακλαδώσεως καί οΙ όνομαστικές έντάσε ις τών
αύτόματων προστασίας όπό ύπερφορτίσε ις ένός κινητήρα 25 PS βραχυκυκλωμέ­
νου δρομέα, πού συνδέεται όπε υθείας στό δίκτυο καί δύο κινητήρων 30 PS μέ
δακτύλιους, άν δλοι οΙ κινητήρες συνδέονται στό ίδιο κύκλωμα;

Λ ύση.
ΟΙ όνομαστι κές έντάσε ις τών κινητήρων είνα ι:
 283

25 χ 736 30 χ 736
1 25 = . ;;:;- � 36 Α, 1 30 = .;;) = 47 Α
ν3 χ 380 χ 0,9 χ 0,86 ν3 χ 380 χ 0,88 χ 0,8
'Από τήν παράγραφο 1 1 .4 (β) γνωρίζομε δτι ή διατομή τής γραμμής είναι αύτή,
τού όντιστοιχεί σέ ένταση I = 1 ,2 5 χ 47 + 47 + 36
2
1 4 1 , 7 Α. δηλαδή 70 m m
=

Π ίνακας 1 1 . 1 . 1 , όμάδα 1 ) .
Ή όνομαστι κή ένταση τής όσφάλε ιας είναι ίση πρός τό άθροισμα τής όνομαστι­
κής έντάσεως τής όσφάλειας, πού όντιστοιχεί στόν κινητήρα μέ τή μεγαλύτερη έν­
ταση έκκινήσεως (κινητήρας 25 PS) καί τών όνομαστικών έντάσεων τών ύπόλοι­
πων κινητήρων. ' Ε κλέγαμε όνομαστική ένταση όμέσως μεναλύτερη όπό τό άθροι­
σμα 63 + 47 + 47 = 1 5 7 Α. δηλαδή όσφάλεια βραδείας τήξεως 1 60 Α.
Τούς αύτόματους προστασίας όπό ύπερφορτίσε ις έ κλέγομε μέ όνομαστικές έν­
τάσεις ίσες πρός τίς όνομαστικές έντάσε ις τών κινητήρων η τούς ρυθμίζαμε στίς
έντάσε ις αύτές [παράγρ. 1 1 .5(4)(β)] .
ΠαράδΕιγμα 4.

Ποιά είναι ή όπαιτούμενη ίσχύς κινητήρα, πού θέλομε νά κινήσει ύδραντλία, πα­
ροχής 200 l/m in, καί νά έγκατασταθεί σέ θέση, δπου ή μετρούμενη ύψομετρική
διαφορά, μεταξύ έπιφάνε ιας όντλού μενου νερού καί έξόδου του πρός τή δεξαμενή
άποθηκεύσε ως νά είναι 1 5 m; ( Μ ήκος σωληνώσεως: 20 m συνολικά, κατανε μό­
μενο σέ 7 m στήν όναρρόφηση καί 1 3 m στήν κατάθλιψη).

Λύση.
Γιά παροχή Q = 200 l/mi n όπό τό διάγραμμα τού σχήματος 1 1 . 5β έ κλέγομε
διάμετρο σωλήνα καταθλίψεως 2" (ταχύτητα νερού: 1 , 7 m/s) καί διάμετρο σωλή­
να όναρροφήσεως 80 mm (ταχύτητα νερού: 0,69 m/s).
Τά συνολικά μήκη σωλήνων εiναι :
- Στήν όναρρόφηση: 7 m + 1 8 m (τοπικές όντι στάσεις) 2 5 m στήλης νερού =

καί
- στήν κατάθλιψη: 1 3 m + 32 m = 45 m στήλης νερού.
Τό ϋψος τών τριβών γιά 1 00 m σωλήνα καί παροχή 200 l/s όπό τό διάγραμμα
τού σχήματος 1 1 . 5 β, βρίσκαμε δτι είναι 0,9 m στήλης νερού γιά διάμετρο 80 m m
καί 7 , 7 m στήλης νερού, γ ι ά διάμετρο 2''.
Τά συνο}μκά ϋψη τριβών θά εiναι :
- Στήν όναρρόφηση: 0,22 m καί
- στήν κατάθλιψη 3,5 m.
Τό μανομετρικό ϋψος Η = 1 5 m + 0,22 m + 3,5 m � 2 1 ,7 m στήλης νερού.
Ή ίσχύς τού κινητήρα θά εiναι :

1 000 χ 200 χ 2 1 ,7 χ 1 , 64
Να = � 1 ,02 kW
Ο, 7 χ 1 07

ΠαράδΕιγμα 5.
'Ανε μιστή ρας τοποθετείται σέ έξωτε ρικό τοίχο ένός χώρου σέ κυκλικό άνοιγμα
Sιαμέτρου 2 50 mm. Άν πρέπει νά γίνονται 1 5 όντι καταστάσε ις (όνανεώσε ις) τού
284

όέ ρα τοϋ χώρου, πού �χει όγκο 90 m3, πόση πρέπει νό εΤναι ι'ι Ισχύς τοϋ κινητήρα,
πού θό κινεί τόν όνεμιστήρα ; Ή θερμοκρασία τοϋ όέ pα εΤναι 1 5°C.

Λ ύση.

Ή παροχή Q = 90 χ 15 = 1 3 50 m3/h = 0, 3 7 m3/s

0, 37
· Η ταχύτητα τοϋ όέρα c 7,6 m/s
π . 0,2 5 2
4
18 χ 7 , 62
Ή δυνα μ ι κή πίεση 3, 6 m m H ρ (ι'ι kp/m 2 )
273 + 15
Τή στατική πίεση Ρ σ διαλέγομε iση πρός 4 mm Η ρ (ι'ι kp/m 2 )
Ή όλική πίεση: p = 4 + 3,6 = 7,6 mm Η 20
"Αν ό βαθμός όποδόσεως τοϋ όνεμ ιστήρα εΤναι 0,4, τότε ι'ι ζητού μενη Ισχύς τοϋ
ήλεκτροκινητήρα θό εΤναι :

0,3 7 χ 7,6
= 0,07 kW
1 02 χ 0.4
Παp6δ�ιγμα 6.

Ποιό εΤναι ι'ι όπαιτού μενη Ισχύς πυκνωτών γιό τήν όντιστόθμιση τfις δεργης Ι­
σχύος έγκαταστόσεως, στήν όποία ι'ι μ ηνιαία κατανόλωση ένέργειας εΤναι :
' Ενεργός ένέργεια Ε 7 000 kWh =

"Αεργος ένέργεια Eq1 7 1 40 kVarh =

"Αν εΤναι έπιθυμητό νό �χομε συνφ2 0,9 ; =

Λ ύση.
" Η Ισχύς τών πυ κνωτών όντισταθμίσεως, γιό μ ιό όκτόωρη βόρδεια eό εΤναι :

7 000 7 1 40
Ω= ( - 0,48) = 1 8,9 kVar
200 7 000
1 1 .6 Έιιλοyή συσκευών.

1J Πpοσδιοpισμ6ς 6ποppοφούμ�νης Ιντ6σ�ως.

"Αν γνωρίζομε τήν Ισχύ τών διαφόρων συσκευών καταναλώσεως, προσδιορίζο­

'με τήν όπορροφούμενη όπό αύτούς �νταση ρεύ ματος όπό τίς σχέσεις:
Γιό μονοφασικές

Ν
Συσκε υές: I= σέ Α
U συνφ
Γιά τριφασικές
Ν
=-
συσκευές: -.., ---σέ Α
β υ συνφ
 285

δπου: Ν ή όνομαστική όπορροφού μενη Ισχύς όπό τή συσκευ ή καταναλώσεως σέ

w
υ ή όνομαστική τάση τοϋ δικτύου σέ ν
συνφ ό συντελεστής Ισχύος τής συσκευής ό όποίος γιά τίς περισσότε ρες
συσκευές καταναλώσεως είναι ίσος μέ τή μονάδα.

2) Προσδιορισμ6ς άπαιτούμ�νης ίσχύος.

α) ΦωτιστικΕς συσκ�υΕς.
01 όπαιτού μενες φωτιστικές συσκε υές καί τά όντίστοιχα φωτιστικά σημεία
στούς διάφορους χώρους τών Ε . Η . Ε. προσδιορίζονται μέ τή μελέτη φωτισμοϋ,
πού γίνεται δπως περιγράφεται στό Κεφάλαιο 1 2 .
Στίς συνηθισμένες κατοικίες καί σέ όνάλογουι, χώρους, άν δέν έχει γίνει μελέτη
φωτισμοϋ, μπορεί νά τοποθετηθούν έ μπειρικά διάφορα φωτιστικά σημεία, σύμ­
φωνα μέ τίς όδηγίες πού δίνονται παρακάτω.
Στήν κύρια είσοδο τής κατ{)ι κίας τοποθετούνται σέ συνεργασία μέ τόν όρχιτέ­
κτονα, eνα ή περισσότε ρα φωτιστικά σημεία, πού έλέγχονται όπό διακόπτη τοίχου
(σχ. 1 1 . 6α). "Ένα τουλάχιστον φωτιστικό σημείο τοποθετείται καί στίς άλλες ε Ισό­
δους καθώς έπίσης καί σέ στύλους, δπου ύπάρχουν προαύλια, ύπαίθριοι μακροί
διάδρομοι κλπ., πού έ λέγχονται όπό διακόπτες τοίχου μέσα όπό τήν οΙκοδομή. Στό
λίβινγκ - ρού μ καί σέ όνάλογους χώρους (δωμάτια βιβλιοθήκης, γραφείου κλπ.),
τοποθετούνται φωτιστικά σημεία στήν όροφή η στούς τοίχους (όπλίκες) ή καί στίς

Σχ. 1 1 .6a.
Φωτισμός κύριας εΙσόδου.

δύο α ύτές θέσε ι ς, γιά γενικό φωτισμό. Γιά γενικό φωτισμό μπορεί νά τοποθετούν­
ται φωτιστικά σημεία σέ κατάλληλες θέσεις, πού νά τροφοδοτούν λαμπτήρες κρυ­
φοϋ φωτισμοϋ (σχ. 1 1 . 6β) ή καί ύπάρχουν φορητά ι'\ κινητά φωτιστικά σώματα
(πορτατίφ, λαμπαντέρ). Ό κρυφός φωτισμός έλέγχεται όπό διακόπτες τοίχου .
Μπορεί όκόμα ν ά τοποθετηθούν φωτιστικά σημεία γιά διακοσμητι κούς σκοπούς
(φωτισμός πινάκων ζωγραφικfις, έσοχών έ κθέσεως κομψοτεχνημάτων κλπ). Τά
φωτιστικά σημεία τfις όροφης τοποθετούνται σέ δλους τού ς χώρους, δπως δείχνει
τό σχήμα 1 1 . 6γ.
Στήν τραπεζαρία καί σέ όνάλογους χώρους τοποθετείται έπάνω όπό τήν πιθανή
θ έση τοϋ τραπεζιοϋ τοϋ φαγητοϋ, δπου άπαιτείται άμεσος φωτισμός, �να τουλάχι­
στον φωτιστικό σημείο, πού έλένχεται όπό διακόπτη τοίχου.
Στό ύπνοδωμάτιο ό γενικός φωτισμός έξυπηρετείται μέ �να φωτιστικό σημείο
όροφής ι'j μέ κρυφό φωτισμό. " Επίσης. συνηθίζεται νά τοποθετείται �να φωτιστικό
286

σ ημείο 'τοίχου έπάνω όπό κάθε κρεβάτι, γιά τοπικό φωτι σ μό καί �να φωτι στικό σ η ­
μείο τοίχου σ έ κάθε πλευρά ή έπάνω όπό τόν καθρέπτη τοϋ έπίπλου καλλωπι­
σ μού.
Στό λουτρό είναι όρκετό, σ υνήθως, γιά γενικό φωτι σ μό τό �να φωτι στικό σ η­
μείο , πού τοποθετείται έπάνω όπό τόν καθρέπτη τοϋ νιπτήρα ή τά δύο φωτι στικά

D�
σ ημεία στίς δύο πλε υ ρέ ς τού καθρέπτη. Ό διακόπτης τοίχου γιά τά φωτι στικά αύ­
τά σ ημεία καί οΙ ρευματοδότες πρέπει νά τοποθετούνται έξω όπό τό δωμάτιο λου­
τρού. "Αν αύτό δέν είναι δυνατόν, πρέπει νά χρη σ ι μοποιείται διακόπτης (καί ρε υ μα­
τοδότες) στεγανού τύπου καί νά τοποθετείται μακριά όπό τό λουτήρα.

Θ ω

Σχ. 1 1 .6β.
Πε ριmώσεις κρυφού φωτισμού.
ο) Φωτεινή κορνίζα. β) Φωτεινή c<τραβέρσα» κλειστή στήν κορυφή. γ) Φωτεινός πρόβολος.
δ)Φωτεινή c<τραβέρσα».

Στήν κουζίνα πρέπει νά προβλέπεται �να τουλάχι στον φωτι στικό σ ημείο γιά γε­
νικό φωτι σ μό στήν όροφή καί άλλα φωτι στικά σ ημεία στούς τοίχους γιά τοπικό
φωτ ι σ μό (νεροχύτη, ήλεκτρικής κουζίνας, πάγκων, τραπεζιών). Τά σ ημεία αύτά έ­
λέγχονται όπό διακόπτες τοίχου. Π ολλές φορές, δμως, γιά όρι σ μένα φωτι στικά σ η ­
μεία τοπικού φωτι σ μού, δπως κάτω όπό ράφια τοίχου, πού κάτω όπό αύτά ύπάρ-
 287

χουν θέσεις έργασίας, τοποθετείται τοπικός διακόπτης (π.χ. τραβηκτός).

Άλλα φωτιστικά σημεία πού προβλέπονται εΤναι :
- Σ έ προθαλάμους (χώλλ) καί διαδρόμους �να τουλάχιστον φωτιστικό σημείο
στήν όροφή γιά γενικό φωτισμό, πού νά έλέγχεται όπό διακόπτη τοίχου.
- Σέ χώρους ύποδοχιϊς, ψυχαγωγίας κλπ., φωτιστικά σημεία δπως καί στό λί­
βινγκ - ρού μ .
- Σ έ χώρους όποθηκών καί άλλους χώρους τού ύπογείου �να ι'\ περισσότερα
φωτιστικά σημεία όροφfις, πού νά έλέγχονται όπό διακόπτη τοίχου.
- Στό κλι μακοστάσιο, φωτιστικά σημεία τοίχου ι'\ καί όροφιϊς πού νά έλέγχονται
όπό διακόπτη τοίχου.
- Γενικά σέ χώρους έ ργασίας (πλυντήριο, γκαράζ κλπ.), �να ι'\ περισσότερα φω­
τιστικά σημεία όροφfις, γιά γενικό φωτισμό, πού νά έλέγχονται όπό διακόπτη
τοίχου καί φωτιστικά σημεία έπάνω όπό τίr έπιφάνειες έ ργασίας, γιά τοπικό
φωτισμό.
- Σέ ύπαίθριους χώρους (έξώστες, κήπους κλπ.), φωτιστικά σημεία σέ διάφο­
ρες θέσε ις στούς έξωτε ρικούς τοίχους τιϊς οlκοδομιϊς ι'\ σέ στύλους. Τά φωτι­
στικά αύτά σημεία έλέγχονται όπό θέσεις, πού βρίσκονται μέσα στήν οΙκοδο­
μή κοντά στούς φωτιζόμενους χώρους.
Γιά κάθε φωτιζόμενο χώρο, πού eχει περισσότερες όπό μιά ε Ισόδους, πρέπει νά
προβλέπεται καί διακόπτης τοίχου τύπου έναλλαγιϊς σέ κάθε κύρια είσοδο, δταν
αύτές όπέχουν μεταξύ τους περισσότε ρο όπό 3 m. Διακόπτες έναλλαγιϊς τοποθε­
τούνται έπίσης σέ μάκρούς διαδρόμους καί στά ύπνοδωμάτια.
Μετά τήν τοποθέτηση τών διαφόρων φωτιστικών σημείων, ύπολογίζεται ή Ι­
σχύς τους μέ τήν ύπόθεση δτι κάθε όπλό φωτιστικό σημείο όπορροφά ένταση 0, 5
Α καί κάθε πολλαπλό (πολύφωτο), πού έλέγχεται όπό διακόπτη διαδοχιϊς, 1 Α. "Αν
πρόκειται γιά σύνθετο πολύφωτο (π.χ. πολυέλαιο), ή όπορροφού μενη ένταση ύπο­
λογίζεται 2 Α ι'\ καί 3 Α (περίπτωση μεγάλων χώρων ύποδοχιϊς).

Θ ®
• Σχ. 1 1 .6y.
Θέσεις φωτιστικών σημείων όροφης.
α) Θέση i: νός φωτι στ ικο ύ σώματο ς κατό δωμότι ο. β) Θέσε ι ς δύο φωτι στικών σωμότων κατό δωμό­
τι ο. γ) ΘέσΕιι:; π σσόρών φωτι στικ ών σωμάτων κατά δωμάτιο.

β) ΡΕυματοδότΕς.
Ρευματοδότες πρέπει νά τοποθετούνται όπουδήποτε προβλέπεται νά χρησιμο­
ποιηθούν συσκε υές, πού τροφοδοτούνται μέ εΟκαμπτο καλώδιο καί ρευ ματολή­
πτ η.
288

Σέ κατοι κίες καί δωμάτια ξενοδοχείων, μοτέλ κλπ., πρέπει νό τοποθετούνται

στούς τοίχους ρευματοδότες, κατά τό δυνατόν σέ ίσες όποστόσεις μεταξύ τους,
δχι πάντως μεγαλύτερες όπό 1 ,8 m (σχ. 1 1 .6δ). Ρευματοδότες πρέπει νό τοποθε­
τούνται σέ κάθε τοίχο μέ πλότι;>ς 60 cm καί πάνω (�ξαιροϋνται τό τμήματα τοίχων,
πού βρίσκονται πάνω όπό πόρτες, όψίδες καί άλλα όνοίγματα, πού φθάνουν μέχρι
τό δόπεδο).

Attό χιi� ttλευρά τοu

ρευματ οδότη δεν υτιάρχει

μεγαλύτερο ατι:ό 1,8 m

διaστημα στον τοίχο

Σχ. 1 1 .66.
Θέσεις ρευματοδοτών.

ΟΙ ρευ ματοδότες δαπέδου δέν ύπολογίζονται στό γενικό ύπολογισμό, πού είπα­
με, �κτός όν βρίσκονται κοντό σέ τοίχους.
Στήν κουζίνα καί τούς χώρους φαγητού πρέπει νό τοποθετείται lΞνας ρευ ματο­
δότης σέ κάθε περιοχή πάγκου � ργασίας μέ πλότος μεγαλύτερο όπό 30 cm. 'Όπου
ή �πάνω �πιφόνεια τοϋ πάγκου � ργασίας διακόmεται όπό τήν παρε μ βολή τής ή­
λεκτρικής κουζίνας, τοϋ νεροχύτη ι'\ τοϋ ψυγείου, δημιουργείται Ιδιαίτερη περιοχή
πάγκου � ργασίας.
Στό λουτρό πρέπει νό τοποθετείται καί lΞνας εΙδι κός ρευ ματοδότης ξυρίσματος
κοντό στό νιmήρα.
Έκτός όπό α ύτούς τούς ρευματοδότες, πρέπε ι νό τοποθετούνται καί δσοι τρο­
φοδοτούν συγκε κριμένες συσκε υές (π.χ. πλυντήρια, ψυγεία).
Στό γκαράζ πρέπει νά προβλέπεται lΞνας τουλάχιστον ρευ ματοδότης γιά �πιφά­
νε ια σταθμε ύσεως 1 ι'\ 2 αύτοκινήτων.
Σέ �ξώστες καί σέ άλλους ύπαίθριους χώρους, πρέπει νό προβλέπεται lΞνας ρευ­
ματοδότης ύπαίθριου τύπου, στόν �ξωτερικό τοίχο τής οΙκοδομής σέ όπόσταση
τουλάχιστον 50 cm όπό τό δάπεδο, γιά κάθε 4,5 m μήκος τοίχου τής οΙκοδομ ής,
πού συνορε ύει μέ τόν �ξώστη, μετρού μενα στή βάση τοϋ τοίχου.
Σέ προθήκες καταστημάτων, πρέπει νά τοποθετείται τουλάχιστον eνας ρευ μα­
τοδότης όμέσως �πάνω όπό τήν προθήκη γιά κάθε 3,5 m πλάτος προθήκης, με­
τρού μενο όριζόντια στή βάση της.
Μετά τήν τοποθέτηση τών ρευματοδοτών, ύπολογίζεται ή Ισχύς τους ύπολογί­
ζοντας δτι σέ κάθε όνεξόρτητο χώρο (δωμάτιο) lΞνας ρευ ματοδότης όπορροφά έν­
ταση 2 Α καί κάθε lΞνας όπό τούς ύπόλοιπους 1 Α.

γ) Έλ�γχος.
Μετά τόν προσδιορισμό τής Ισχύος τών φωτιστικών σημείων καί τών ρευ ματο-
 289

δοτών, καλό είναι νά γίνεται eνας έλεγχος, δν ή συνολική Ισχύς γιά γενικό φωτι­
σμό* είναι τουλάχιστον δση προκύτπει άπό τίς τιμές τοϋ Πίνακα 1 1 .6. 1 . -Αν ή συ­
νολική ίσχύς είναι μικρότερη, αύξάνονται άνάλογα τά φωτιστικά σημεία ι'\ ή Ισχύς
τους (π.χ. όρισμένα όπλά φωτιστικά σημεία μετατρέπονται σέ πολλαπλά) .

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 6. 1.

Φορτίο
Είδος χώρου σέ
W/m 2
Αίθουσες άκροατηρίου, στρατώνες 10
Τράπεζες 50
Κου ρεία Κομμωτήρια 30
' Ε κκλησίες 10
Κλάμπ 20
Αίθουσες δι καστηρίων 20
Κατοικίες 30
Αύτοκινητοστάσια (όχι ίδιωτικά) 5
Ν οσοκομεία 20
Ξενοδοχεία καί Μοτέλ κ.τ.τ. 20
Κτήρια γραφείων 50
· Εστιατόρια 20
Σχολεία 30
Καταστήματα 30
'Αποθήκες 2,5
Σέ δλα τά παραπάνω κτήρια
έ κτός όπό κατοι κίες:
Αίθουσες συγκεντρώσεως
καί άκροατηρίου 10
Διάδρομοι καί βοηθητι κοί χώροι 5
Χώροι άποθηκε ύσεως 2,5

Παρατηρήσ�ις.
1 ) Γιά τό φωτισμό προθηκών πρέπει νά προβλέπεται φορτίο τουλάχιστον 200
W γιά κάθε 30 cm πλάτος προθήκης.
2) Σέ έγκαταστάσεις έπίμηκων διατάξεων συνεχοϋς ρε υ ματοληψίας, σέ χώρους
έκτός άπό κατοικίες καί δωμάτια ξενοδοχείου, πρέπει νά ύπολογίζεται 1 Α γιά κάθε
μέτρο άνεξάρτητου συνεχοϋς μήκους πολυρευ ματοδοτικf]ς διατάξεως.
3) Κατά τόν καθορισμό τοϋ φορτίου μέ βάση τό μοναδιαίο φορτίο σέ W/m2, τό
έμβαδόν τοϋ δαπέδου πρέπει νά ύπολογίζεται άπό τίς έξωτερικές διαστάσε ις τοϋ
κτηρίου.

• Σέ κατοικίες καί δωμάτια ξενοδοχείων, μοτέλ κλπ., στήν έννοιο τοϋ γενικοϋ φωτισμοϋ περιλαμ­
βάνονται καί oi ρευματοδότες γιά φωτιστικές συσκευές καί άλλες μικρές φορητές συσκευές. IΔέν πε­
ριλαμβάνονται, βέβαια, οί ρευματοδότες τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως τής κουζίνας, τής τραπεζα­
ρίας κλπ. (παράγρ. 1 1 .4 )}
290

δ) ΜΕγάλΕς συσκΕυlς.

· Η Ισχύς τών μεγάλων συσκευών, δν δέν εΊναι όκριβώς γνωστή, τήν παίρνομε
όπό τόν Π ίνακα 5.4.2, πού δίνει τήν όνομαστική Ισχύ τών διαφόρων Cτυσκε υών
καταναλώσεως.
Ή Ισχύς τής ήλεκτρικής κουζίνας, πού παίρνομε γιά νά ύπολογίσομε τήν ινταση
τής τροφοδοτικής της γρα μ μής, εΤναι ή όνομαστική όπορροφού μενη συνολι κή Ι­
σχύς της πολλC'πλασιασμένη έπί συνnλΕστή ζητήσΕως ( Π ίνακας 1 1 .7 .3, παράγρ.
1 1 .7).

Ε) "ΗλΕκτρική θΕpμανση.

· Η Ισχύς τών συσκευών θερμάνσεως προκύπτει όπό τίς θερμικές όνάγκες τών
χώρων, μέσα στούς όποίους τοποθετούνται.
ΟΙ όνάγκες σέ θερμότητα τών χώρων μιός Ε . Η . Ε . προκύπτουν όπό τή μελέτη
θε ρμάνσεως.
"Αν γνωρίζομε τίς όνάγκες θερμότητας Q h σέ kca l/h ένός χώρου, ύπολογίζομε
τήν όπορροφού μενη Ισχύ τών θερμαντικών συσκευ ών σέ k W όπό τή σχέση:

Ντ =

· Η σχέση αύτή Ισχύει γιά ταυτόχρονη μετάδοση τής παραγόμενης στήν ήλε­
κτροθε ρμική συσκε υ ή θερμότητας.
"Αν χρησιμοποι ηθούν συσκευές συσσωρεύσεως θερμότητας, ή όπαιτούμενη ό­
νομαστική όπορροφού μενη Ισχύς τους δίνεται όπό τή σχέση:

Ν = Ντ · f σέ kW

δπου: Ν τ ή όπαιτούμενη ήλεκτρική Ισχύς σέ kW ( Ισχύς ταυτόχρονης μεταδόσεως

θερμότητας).
f συντελεστής καλύψεως μέ τόν όποίο ύπολογίζεται τόσο ή διαφορά χρόνων
φορτίσεως καί έκφορτίσεως δσο καί οΙ όπώλειες θερμότητας κατά τό χρόνο
φορτίσεως. Τό συντελεστή f παίρνομε όπό τόν Π ίνακα 1 1 .6.2.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.6.2.

Χώρος Χρησιμοποίηση Συντελεστές καλύψεως f

τοϋ χώρου κατά γιά χρόνο φορτίσεως σέ h
τ
τίς ω ρε ς 8 8+2 8 + 3 8+4

Λίβινγκ - ρούμ 8 ως 22 2.25 1 .8 1 ,6 5 1.5

Δωμάτιο παιδιών 8 ως 20 2.0 1 .6 1 .4 1 .3
Κουζίνα 1 0 ως 22 2, 1 1 .7 1 , 55 1 .4
'Υπνοδωμάτιο 8 ως 1 8 1 .75 1 .4 1 .2 1.1
ΙΊ
1 2 ως 22 1 ,9 1 , 55 1 .4 1 ,3
 291

"Αν χρησιμοποι ηθούν συσκευές θερμάνσεως κυρίwς μέ όκτινοβολία (δμεση με­

τάδοση θερμότητας), ι'1 θερμοκρασία τού όέρα τού χώρου θά εΤναι μι κρότερη, γιά
τίς ίδιες συνθήκες όνέσεως, όπό τή θερμοκρασία πού παίρνομε κατά τή χρησιμο­
ποίηση συσκε υών μεταδόσεως θερμότητας μέ μεταφορά (έμμεσος μετάδοση
θερμότητας) . Π ροκύmουν, λοιπόν, έδώ μ ι κρότερες όπώλειες θερμότητας. Ή όνο­
μαστική όπορροφούμενη Ισχύς τών συσκε υών άκτινοβολίας θά εΤναι:
Γιά τούς όνοικτούς χώρους (έξώστες κλπ.) :

q α . Ε ( t b - tα )
Ν τα = --�----�--�--- σέ kVV
1 000
δπου : q α οΙ εΙδικές όνάγκες θερμότητας σέ VV/m 2 °C όπό τό διάγραμμα τού
σχήματος 1 1 . 6 ε .
Ε ι'1 έπιφάνεια τού δαπέδου σ έ m2 •
t b ι'1 θερμοκρασία όνέσεως σέ °C (γιά θερμοκρασία, κατά τή χρησιμοποίηση
έ μ μέσου μεταδόσεως θερμότητας, 20°C, t b = 1 8°C πε ρίπου ) .
tα ι'1 έξωτε ρική θερμοκρασία σ έ °C.
Η τό ϋψος όναρτήσεως τών συσκε υών όπό τό δάπεδο σέ m μείον 0,8 m (γιά
τό μισό όπό τό ϋψος τού όνθρώπινου σώματος).

100
m!lε- ao Υ
/ 'Ι
60 f------ -- -- V ·/
-- �- -·-

· -
;7""'�
v
1-ο. - .......,
.....
t 40
Qa -.--1-
-f- f-" -
-I-"
-,....--
!---
20

0,01 0,02

Σχ. 1 1 .6ε.
ΕΙδικές όνόγκες θερμότητας.
α) Γιό όρθιους. β) Γ ιό καθισμένους.

Γιά κλε ι στούς χώρους:

Ν τα Q h
.:.;__ σέ kVV
·

____ :.=._
__

Ν τα + Q h

δπου: Qh οΙ άνάγκες θερμότητας κατά έ μ μεση μετάδοση σέ kcal/h γιά θερμο­

κρασία χώρου ίση πρός τή θερμοκρασία όνέσεως t b .
Οί όνάγκες θερμότητας τών χώρων, δν δέν ύπάρχει μελέτη θερμάνσεως, δίνον­
ται χοντρικά όπό τόν Π ίνακα 1 1 .6.3, ι'\ ύπολογίζονται, μέ μεγαλύτερη προσέγγιση,
όπό τόν τύπο:

δπου: Ε τό έμβαδόν τών δαπέδων τών χώρων σέ m2 •

292

τα ή συνολική έπιφάνε ια τών έξωτε ρι κών τοίχων !χωρίς νά όφαιρεθοϋν τά

παράθυρα ι'j οΙ πόρτες) σέ m 2 •
Π ή έπιφάνεια πού �χουν τά παράθυρα ι'j οΙ πόρτες σέ m 2 •
τϊ ή έπιφάνεια τών ψυχρών έσωτε ρικών τοίχων σέ m 2 •
k1 =22 kcal/hm 2 γιά δάπεδα ατό �δαφος.
k2 =46 kcal/hm 2 γιά συνηθισμένες στέγες μέ κεραμίδια.
290 kcal/hm 2 γιά στέγες μέ μεταλλικά κυματοε ιδή έλάσματα.
29 kcal/h m 2 γιά καλά μονωμένε ς έπίπεδες στέγες (ταράτσες) .
k3 =43 kcal/h m 2 γιά έξωτερικούς τοίχους.
k4 =1 1 Ο kcal/hm 2 γιά παράθυρα καί πόρτες.
k5 = 1 6 kcal/hm 2 γιά έσωτερικούς τοίχους.
"Αν ή διαφορά έσωτε ρικής καί έξωτερικής θερμοκρασίας Δt εΤναι διαφορετική
όπό τή διαφορά τών 20°C, γιό τήν όποία Ισχύε ι ό παραπάνω τύπος, οΙ συντελεστές
k2 ώς k5 πρέπει νά πολλαπλασιαστοϋν έπί Δt/20.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.6.3.

"Ογκος κτηρίου Άνόγκες θερμότητας

m
3 kc al I h m 3

200 ιϊις 500 40 ιϊις 35

500 ιϊις 1 000 35 ιϊις 30
1 000 ιϊις 2000 30 ιϊις 25
2000 ιϊις 3000 25 ιϊις 20
3000 ιϊις 5000 20 ιϊις 1 8
5000 ιϊις 1 0000 1 8 ιϊις 1 5

ΟΙ θερμ ικές όνάγκες Ο πρέπει νό προσαυξάνονται, άν γίνεται καί έξαέρωση τοϋ

θερμαινόμενου χώρου, μέ ποσό θερμότητας:
Οι = (VC P Δt - 86n) σέ kca l/h
δπου : V ή ποσότητα τοϋ ε Ισε ρχόμενου έξωτερικοϋ όέρα σέ m3/h ( Π ίνακας 1 1 . 5.5).
3
CP ή ε Ιδική θερμότητα τοϋ όέρα ίση πρός 0,3 1 kca l/m ° C.
Δt ή διαφορά έσωτε ρικής καί έξωτε ρικής θερμοκρασίας.
n τό πλήθος τών όνθρώπων πού παραμένουν ατό χώρο.

στ} Κ�ραίΕς καί Ινισχυτiς κ�ραιών.

Ή έκλογή τής κατάλληλης κεραίας γιά λήψη τηλεοπτικών καί άλλων σημάτων
καί τοϋ όπαιτούμενου ένισχυτή κεραίας εΤναι �ργο τών ε Ιδι κών τεχνικών ήλε κτρο­
νι κής. 'Όμως δίνονται καί έδώ όρισμένα στοιχεία, μέ τό όποία μπορεί κανείς νό κά­
νει όπλό ύπολογισμό τους.
Μ ιά κεραία τηλεοπτικής λήψεως χαρακτηρίζεται όπό τήν τάση, πού όναπτύσσε­
τα ι σ' αύτήν (ατά ση μεία συνδέσεως τής καθόδου ) όπό τό λαμ βανόμενο σήμα, σέ
μV ιϊ mV. ' Επίσης οΙ κεραίες χαρακτηρίζονται όπό όριθμό, πού έκφρόζει πόσες φο­
ρές ή όναπτυσσόμενη τάση στήν κεραία εΤναι μεγαλύτερη όπό τήν τόση, πού όνο-
 293

πτύσσεται όπό τό ίδιο σήμα καί μέ τίς Τδιες συνθήκες λήψεως έπάνω σέ άπλό βρο­
χοειδές δίπολο. Ό όριθμός αύτός καλείται άπολαβή � ιιiρδος καί έχει ώς μονάδα
τό ντΕσιμπΕλ (decibel) μέ σύμβολο db (οΙ μονόδες db όποτελούν, δπως είναι γνω­
στό όπά τή Φυσ ιιψ μιά λογαριθμική κλίμακα όναλογιών, π.χ. λόγοι τάσεων, Ι­
σχύων κλπ.) .
· Η όπολαβ ή μ ιάς κεραίας είναι τόσο μεγαλύτερη, δσο περισσότερα στοιχεία έ ­
χε ι .
Μ ιά κεραία πάλι πρέπει ν ά έχει λόγο ένισχύσεως μεταξύ τών άκρων (λόγος τής
μέγιστης τάσεως, πού όναπτύσσεται όπό όρισμένο σήμα, δταν πρός τήν κατε ύ­
θυνση τού πομπού είναι στραμμένοι οΙ κατευθυντήρες, πρός τό μέσο δρο τής τά­
σεως, πού όναπτύσσεται όπό τό ίδιο σήμα, δταν πρός τήν κατε ύ θυνση τού πομπού
στραφεί ό όνακλαστήρας), μεγαλύτερο όπό όρισμένο ι)ριο, ώστε τυχόν σή ματα,
πού φθάνουν στό πίσω τμήμα της όπό όνακλάσεις σέ ι<τήρια, λόφους κλπ., νά μή
δημιουργούν είδωλα στήν όθόνη.
τέλος, τό ε δ ρος τής δέσμης λήψεως τής κεραίας (γωνία λήψεως) δέν πρέπει νά
είναι ούτε πολύ μεγάλο, ώστε νά φθάνουν στήν κεραία παράσιτα όπά όνακλώμενα
σή ματα, ούτε πολύ μ ι κρό, ώστε ή κεραία νά παίρνει σήματα ένός μόνο πομπού καί
νά όπαιτείται μεγάλη όκρίβε ια προσανατολισμού.
Έκτός όπό τά χαρακτηριστικά, πού όναφέραμε, μία κεραία χαρακτηρίζεται καί
όπά τή σύνθετη όντίστασή της σέ Ω.
Γιά νά μή δημιου ργούνται στάσιμα κύματα, πού έχουν σάν όποτέλεσμα νά έμ­
φανίζονται κηλίδες στήν όθόνη, ή σύνθετη όντίσταση τής κεραίας πρέπει νά είναι
ίση μέ τή χαρακτηριστική σύνθετη όντίσταση τού καλωδίου τής καθόδου καί μέ
τήν έσωτε ρική σύνθετη όντίσταση τού δέκτη. WΑν δέν συμβαίνει α ύτό, παρεμβάλ­
λονται ε Ιδικοί μΕτασχηματιστiς προσαρμογής.
WΑν είναι γνωστή ή τάση τού σήματος στήν κεραία, βρίσκαμε τό άθροισμα τών
άποσβiσΕων σέ db δλων τών στοιχείων, πού παρεμ βάλλονται μεταξύ κεραίας -
δέκτη (όποσβέσεις τών διαφόρων στοιχείων, δπως καλωδίου καθόδου σέ
db/1 00 m, κεραιοδοτών, διακλαδωτήρων κλπ., σέ db δίνονται στούς καταλόγους
τών κατασκευαστών τών στοιχείων αύτών) καί όπό τό άθροισμα αύτό, μέ τή βοή­
θεια τού Π ίνακα 1 1 . 6.4 προσδιορίζαμε τό λ6γο τών τ(ισΕων. WΕτσι, ή τάση τής κε­
ραίας ύποπολλαπλασιάζΕται, μέ διαίρεση, μέ τό λόγο τών τάσεων. "Αν ή τάση τού
σή ματος μετά τίς όποσβέσε ις (στήν είσοδο τού δέκτη) είναι τουλάχιστον 1 mV*, έ­
χομε πολύ καλή λήψη. 'Ανεκτή λήψη έχομε όκόμα καί μέ 500 μV, Ιδίως στό ϋπαι­
θρο. Γιά λήψη στίς ζώνες IVN, οΙ τιμές έλάχιστης τάσεως σήματος φθάνουν μέχρι
καί τό διπλάσιο τών παραπάνω τιμών. ΟΙ τιμές αύτές όναφέρονται σέ γραμμή με­
ταφοράς τού σήματος όπό τήν κεραία στό δέκτη, χαρακτηριστικής ό ντιστάσεως 60
Ω (ή 7 5 Ω). 'Όταν ή γρα μ μ ή μεταφοράς είναι 240 Ω (ή 300 Ω), οΙ τιμές τάσεως σή­
ματος διπλασιάζονται (2 mV καί 1 mV).
"Αν ι'rτάση τού σήματος, μετά τίς όποσβέσεις, είναι μ ι κρότερη όπό τήν έλάχιστη
όπαιτούμενη, έπιβάλλεται ή χρησιμοποίηση ένισχυτfι κε ραίας, πού ένισχύει τό σή­
μα μέχρι τήν όπαιτούμενη τι μή.

* Άλλά δχι καί μεγαλύτερη όπά 1 6 V.

294

Ό l:νισχυτής κεραίας χαρακτηρίζεται όπό τό βαθμό l:νισχύσεως, σέ db, πού πα­

ρέχε ι. Ό όριθμός τών db l:νισχύσεως όντιστοιχεί ( Π ίνακας 1 1 . 6.4) σέ λόγο τά­
σεων, μέ τόν όποίο πολλαπλασι6ζΕται ι'! τάση τού σήματος.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.6.4.

Σχέση Σχέση Σχέση Σχέση

db τόσεως db τόσεως db τόσεως db τόσεως

ο 1 .0 5 1 .7 8 13 4.46 26 20,0
0,5 1 ,059 5,5 1 ,885 14 5,0 1 28 25,1
1 1 , 1 22 6 2,0 15 5,62 30 3 1 ,6
1 ,5 1 , 1 89 6,5 2, 1 2 16 6,3 1 35 56,0
2 1 .2 6 7 2,24 17 7,08 40 1 00
2,5 1 ,3 3 3 8 2,5 1 18 7,95 45 1 78
3 1 .4 1 3 9 2,82 19 8,9 50 316
3,5 1 .497 10 3, 1 6 20 1 0,0 55 560
4 1 ,585 11 3,55 22 1 2, 6 60 1 000
4,5 1 ,68 12 4,0 24 1 6,0 61 1 1 22

Ό l:νισχυτής κεραίας τοποθετείται δσο τό δυνατόν πλησιέστερα πρός τήν κε­

ραία* σέ χώρο ξηρό καί καλά όεριζόμενο, μακριά όπό ε ύφλεκτα όντικείμενα (π.χ.
στό σημείο στε ρεώσεώς του πάνω σέ ε ύφλεκτη l:πιφάνεια, παρεμβάλλεται πλάκα
l:τερνίτη). Ή θέση αύτή μπορεί νά βρίσκεται κοντά στή βάση τού Ι σι ού τής κε­
ραίας, σέ κάποιο κοινό σημείο τής οΙκοδομής (π.χ. κλιμακοστάσιο). ' Ε κεί καταλή­
γουν τά διάφορα καλώδια καθόδου όπό τίς κεραίες, ε Ισέρχονται στόν ένισχψή καί
κατόπιν στό γενικό κεραιομίκτη. 'Από τόν κεραιομίκτη όναχωρεί �να καλώδιο, πού
όδηγείται σέ κεντρικό διακλαδωτήρα, όπό δπου διακλαδίζεται πρός τΙς διάφορες
λήψεις κεραίας (σχ. 1 1 . 6 στ). 'Αμέσως πρίν όπό τό διακλαδωτήρα τοποθετείται τό
τροφοδοτικό τοϋ l:νισχυτή κεραίας. Αύτό τροφοδοτεί τόν l:νισχυτή μέσω τού κα­
λωδίου καθόδου, μέ τή βοήθεια όποπνικτικών πηνίων ύψηλής συχνότητας γιά τό
διαχωρισμό τής τάσεως τροφοδοσίας όπό τό σήμα ύψηλής συχνότητας. Τό τροφο­
δοτικό συνδέεται μέ τό ι'ιλε κτρικό δίκτυο μέσω χρονοδιακόmη, πού ρυθμίζεται
στίς ιiιρες l: κπομπών.
Γιό λόγους όσφόλειας, δλα τά μεταλλικό μέρη τής κεραίας καί τής στέγης, l:πά­
νω στά όποία τυχόν στε ρεώνεται ό Ιστός τής κε ραίας, πρέπει νό γειώνονται μέ ό­
γωγό μέ όρκετή διατομή.
· Η γείωση α ύτή l:πιβάλλεται γιό νό διοχετεύονται πρός τή γή οΙ ότμοσφαι ρικές
l: κκενώσεις, πού δημιουργούνται στήν κεραία. Ή γείωση τής ραβδοειδούς κεραίας
τών μακρών, μεσαίων καί βραχέων ραδιοφωνικών κυμάτων, πού στερεώνεται

• Ό �νισχυτής κεραίας τοποθετείται δσο τό δυνατόν πλησιέστερα πρός τήν κεραία, γιατί τότε �νι­
σχύει (πολλαπλασιάζει) τήν τόση τού σήματος της κεραίας, προτού νό μειωθεί ή τόση αύτή όπά τίς
διάφορες άποuβlσ€ις, πού ύφίσταται όπό τό στοιχεία πού παρεμβάλλονται μεταξύ κεραίας καί δέκτη,
δπως ε1ναι τό καλώδιο καθόδου (τό μεγαλύτερο τμfιμαί, οΙ κεραιομίκτες, οΙ διακλαδωτfιρες καί οΙ κε­
ραιοδότες. "Ετσι, �πιτυγχόνεται μεγάλος λόγος σήματος πρός θόρυβο.
 295

Σχ. 1 1 .6στ.
Κεραίες καί �νι σχυτής κεραίας.

στόν Ιστό τής κεραίας διπόλου μέ μονωτήρα, γίνεται μέσω σπινθηριστή προστα­
σίας (όλεξικεραύνου κεραίας).
'Αλεξι κέραυνο κεραίας τοποθετείται καί στό καλώδιο καθόδου, κατά τήν είσοδό
του όπό παράθυρο, δν κάτω όπό τό παράθ υ ρο ύπάρχει σώμα κεντρι κής θερμάν­
σεως. 'Αποφεύγεται ι'ι ύπερπήδηση τάσεως όπό τό καλώδιο κεραίας πρός τή γειω­
μένη έγκατάσταση κεντρικής θερμάνσεως, δy συνδεθεί τό παρεμβαλλόμενο όλεξι­
κέραυνο μέ τίς σωληνώσεις κεντρικής θερμάνσεως.
Ώς ήλε κτρόδιο γειώσεως μπορεί νά χρησι μοποι ηθεί κάθε καλά γειωμένο με­
ταλλικό όντι κείμενο, i:πομένως καί τό ήλεκτρόδιο, πού χρησιμοποιεΤται γιά τή
γείωση προστασίας τής Ε . Η . Ε. [παράγρ: 6 .4(2)] . Τότε, δμως, δέν έπιτρέπεται νά
χρησιμοποιηθεί ό όγωγός γειώσεως προστασίας τής Ε . Η . Ε. Π ρέπει νά χρησι μο­
ποιηθεί Ιδιαίτερος όγωγός γειώσεως τής κεραίας μέχρι τό ήλεκτρόδιο γειώσεως.
Μέ ρος τοϋ όγωγοϋ γειώσεως μπορεί νά όποτελέσουν καί όποιεσδήποτε γειωμέ­
νες σωληνώσεις "' μεταλλι κές κατασκευές τοϋ κτηρίου (π.χ. σωληνώσει ς τής έγκα­
ταστάσεως κεντρικής θερμάνσεως, ύδρορρόες κλπ.).
296

ΟΙ διαστάσεις τού όγωγοϋ γειώσεως δίνονται στόν Π ίνακα 1 1 .6.5. Ό όγωγός

γειώσεως πρέπε ι νά όδηγείται όπό τό συντομότερο δρόμο στό ι'ιλεκτρόδιο γειώ­
σεως καί νό όποφε ύγονται οΙ γωνίες καί οΙ καμπύλες. ·ο όγωγός όπαγορεύεται νά
τοποθετείται μέσα καί κότω όπό τό έπίχρισμα, δπως καί μέσα σέ σωλΓινες, γιά νό
εΤναι δυνατόν κάθε στιγμή νό έπιθεωρείται.

Π/ΝΑΚΑΣ 1 1.6.5.

· Ε γκατόσταση

'Υλικό Στό έξωτερικό τοϋ κτηρίου Στό έσωτερικό τοϋ κτηρίου

' Επιψευδαργυρω- Σύρμα !/) 8 mm !/) 4.5 mm

μένος χάλυβας Πολύκλωνο σύρμα όπαγορεύεται lj

2
Ταιν ία 20 m m χ 2.5 mm διατομή 1 6 mm

Σύρμα !/) 8 mm !/) 3,5 mm

Χαλκός Πολύκλωνο σύρμα 7 χ 3 mm διόμ. lj

2
Ταινία 20 m m χ 2,5 m m διατομή 1 Ο mm

Σύρμα !/) 1 Ο m m !/) 4,5 mm

'Αλουμ ίνιο Πολύ κλωνο σύρμα όπαγορεύεται lj

2
Ταιν ία 25 m m χ 4 mm διατομή 1 6 mm

r: Πλακέ διτtολιχ.ό
καλώδιο

-- -=μ Κvλινbρικό
διτιολικό καλώδιο

ι:;;a

0
0μοα�ωνικό
καλωbιο
c '*i))�

Ιχ. 1 1 .6ζ.
Καλώδια καθόδου.

Τό καλώδιο καθόδου μπορεί νά εΤναι πλατυσμένο (πλακέ) ι'\ κυλινδρι κό, μέ δύο
όγωγούς, πού όδε ύουν παράλληλα καί βρίσκονται σέ όρισμένη όπόσταση μεταξύ
τους, ι'\ όμοαξονικό (σχ. 1 1 . 6ζ).
 297

Τό κυλινδρικό fι πλακέ καλώδιο παρουσιόζει μικρότερη όπόσβεση τοϋ σήματος

όπό τό όμοαξονικό, όλλό τό �λεκτρικό του χαρακτηριστικό μεταβόλλονται μέ τίς
καιρικές συνθfiκες καί τήν ύγρασία (χειροτερεύουν), ένώ τό όμοαξονικό καλώδιο
έχει σταθερό γενικό χαρακτηριστικό. ·ετσι, τό κυλινδρικό rι πλακέ καλώδιο χρησι­
μοποιείται σέ έσωτερικούς χώρους όλλό όχι κότω όπό τό έπίχρισμα μέσα σέ σω­
λiiνες, γιατί τότε ι'ι όπόσβεση μεγαλώνει*.
Τό όμοαξονικό καλώδιο τοποθετείται στό ϋπαιθρο, άλλά καί σέ έσωτερικούς
χώρους, όνάλογα μέ τήν κατασκε υ ή του (μπορεί νό εΤναι έφοδιασμένο μέ έξωτερι­
κό πλαστικό μανδύα), μπορεί νά τοποθετείται έπάνω, μέσα rι καί κότω όπό τό έπί­
χρισμα. Ή έγκατόσταση μέσα σέ πλαστικούς σωλfiνες κάτω όπό τό έπίχρισμα εΙ­
ναι, πόντως, προτι μότερη όπό τή φθηνότερη έγκατόσταση όπευθείας μέσα στό έ­
πίχρισμα, γιατί έτσι τοποθετείται πρώτα τό δίκτυο τών σωληνώσεων, ένώ οΙ όγω­
γοί μπορούν νά τοποθετηθούν κατόπιν όποτεδήποτε, rι καί νά όντικατασταθοϋν.
Κατά τήν τοποθέτηση πρέπει νό δίνεται Ιδιαίτερη προσοχή στίς όλλαγές κατευ­
θ ύνσεως. Σέ αύτές έπιβάλλεται νά σχηματίζονται όνοικτές καμπύλες καί όχι γωνίες
μέ μ ι κρή όκτίνα καμπυλότητας.
Οί κεραιοδότες, στούς όποίους καταλήγει τό καλώδιο καθόδου, τοποθετούνται
πάντοτε δίπλα σέ δύο τουλάχιστον ρευματοδότες, ώστε νά τροφοδοτούν τούς
δέκτες τηλεορόσεως καί ραδιοφώνου fι καί μαγνητοφώνου, πίκ - δπ κλπ. ΟΙ όγω­
γοί πρός τούς ρευματοδότες δέν πρέπει νό περόσουν μέσα στό κουτιό τών κεραιο­
δοτών ιϊ καί όντίστροφα (σχ. 1 1 .6η).

1 Κύι:ιοc ci γωγός
I
κα :)όδu υ

d)- Κq;αιοδοτης

Διαetτάσ ��� σΕ cm

Σχ. 1 1 .βη.
Διάταξη γ ρα μ μ η ς κεραίας.

Γενικό, τά όγώγιμα τμήματα τiiς έγκαταστόσεως κεραίας πρέπε ι νό όπέχουν ό­

πό τά όγώγιμα τμήματα τiiς έγκαταστόσεως Ισχυρών ρευμάτων 1 Ο mm τουλάχι­
στον μέσα σέ κλειστούς χώρους καί 20 mm τουλάχιστον στό ϋπαιθρο (γιό τάσεις
πάνω όπό 1 000 V οΙ όποστάσεις α ύτές εΤναι μεγαλύτερεςΤ.
τέλος, γιά λόγους όσφόλειας (προστασία όπό τάσεις έπαφης), σέ όμοαξονικά

* · Η τοποθέ τηση τών καλωδίων αύτών μέσα σέ μονωτικούς σωλϊΊ νες μ έ μεταλλικό περίβλημα ση­
μ αίνει α ί σθ ητ ή α ύ ξηση τ iΊ ς όποσβέσεως. " Ετσι, �ξουδετερώνει τά καλό όποτελέσματα κα ί τής πιό κα ­
τάλλ ηλη ς κερα ία ς.
298

καλώδια καθόδου, ό συγκεντρικό τοποθετημένος l:ξωτερικός όγωγός πρέπει νό

γειώνεται στή γείωση τιϊς κεραίας. Γιό τούς fδιους λόγους, ό όκροδέκτης τών l:νι­
σχυτών κεραίας πρέπει νό συνδέεται μέ τόν όγωγό γειώσεως τιϊς κεραίας. ' Εδώ
δέν l:πιτρέπεται ι'ι σύνδεση μέ τόν όγωγό προστασίας τιϊς l:γκαταστόσεως Ισχυ­
ρών ρε υμότων, γιό νό όποφεύγονται όνεπιθύμητες συζεύξεις μεταξύ Ισχυρών καί
ύψίσυχνων ρευ μότων. Γιό νό όποφεύγεται ι'ι δημιουργία διαφορών δυναμικού, σέ
l:γκαταστόσεις Ισχυρών ρευ μότων, δπου χρησι μοποιείται ώς μέτρο προστασίας ι'ι
ούδετέρωση, ό όγωγός γειώσεως τιϊς l:γκαταστόσεως κεραίας συνδέεται μέ τόν
ούδέτερο στό κοινό σημείο γειώσεώς τους, στήν εrσοδο τιϊς παροχετεύσεως τιϊς
Ε . Η . Ε. (σχ. 9.3ιη).

ζ} ΜΕγάφωνα ι)λΕκτpοακοuιπικών tγκαταιπάσΕων.

Σέ μεγόλους χώρους, δπου l:πιβόλλεται ι'ι χρησιμοποίηση ι')λεκτροακουστικών

l:γκαταστόσεων (l: κκλησίες, αrθουσες συμβουλίων, αrθουσες συναθροίσεων κοι­
νού κλπ.), δημιουργείται πολλές φορές τό πρόβλημα τιϊς μΕτηχι)σΕως. ·Ετσι, σέ l:κ­
κλησίες, π.χ., δπου έχομε πολύ μεγόλες διαστόσεις, σκληρό τοιχώματα ( μόρμαρα)
καί τή γνωστή χαρακτηριστική διαμόρφωση, οΙ ιiχοι όνακλώμενοι, συντηρούνται
(μετήχηση) σέ όρισμένες περιmώσεις γιό χρόνο μεγαλύτερο όπό 6s. ·ετσι δη­
μιουργείται σύγχυση τών νέων συλλαβών � καί λέξεων τού όμ ιλητιϊ μέ τίς προη­
γούμενες καί δέν μπορεί νό όκούσει κανείς καθαρό τόν όμιλητή.
Γιό νό διαχωρίζονται οΙ λέξεις καί νό όκούγονται καθαρό όπό τούς όκροατές,
πρέπει νό ύπόρχει διαφορό l:ντόσεως μεταξύ τού ώφέλιμου �χου πού έρχεται
όπευθείας στόν όκροατή, καί αύτού πού όνακλόται καί φθόνει στόν όκροατή μέσα
σέ 50 ms) καί τών ι')χητικών παρεμβολών ( �χων πού όνακλώνται καί φθόνουν
στόν όκροατή μετό τό 50 ms), τουλόχιστον rση πρός 7 db. 'Όταν δμως ό χρόνος
μετηχήσεως εΤναι μακρός*, ι'ι διαφορό αύτή δέν l:πιτυγχόνεται.
Γιό νό κατορθωθεί άριστη μετήχηση, χρησιμοποιούνται κατόλληλοι τύποι μεγα­
φώνων (κατόλληλων χαρακτηριστικών κατευθύνσεως τού �χου, συχνότητας κλπ.),
πού τοποθετούνται σέ κατόλληλες θέσεις καί μπορεί νό γίνε ι καί ι')χητική διόρθω­
ση μέ όρισμένες l:πι καλύψε ις τών τοίχων � τιϊς όροφι;ς.

1 1 .7 'Υπολογισμός Ισχύος Ε.Η.Ε.

Μετά τόν ύπολογισμό τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως Ε . Η . Ε. πρέπε ι νά ύπο­

λογιστεί ι'ι κύρια γραμμή τιϊς l:γκαταστάσεως.

• Ό χρόνος μετηχήσεως Τ, σέ δευτε ρόλεmα, δίνεται όπό τόν τύπο:

ν
Τ = 0, 1 64 -­

δπου: ν ό δγκος τού χώρου σέ m 3 κα ί Α οΙ Ισοδύναμες όπορροφητικές tπιφόνε ιες.

Α τό δθροισμα τών γινομένων (α . S) + (δθροισμα τών ΔΑ).
α ό βαθμός όπορροφήσεως fιxou ( Π ίνακας 1 1 .6.6).
S οΙ tπιφόνειες, πού περιβόλλουν τό χώρο σέ m 2 .
ΔΑ ή όπορροφητική Ικανότητα κόθε όντικειμένου, πού βρίσκεται στό χώρο ( Π ίνακας 1 1 .6.7).
 299

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.6.6.
Βαθμ6ς άπορροφήσ�ως α Ιπιφαν�ιών

Εiδος ύλικοϋ Συχνότητα σέ Hz

1 25 250 •500 1 000 2000 4000

Μάρμαρο, πλάκες, λεί?

έπίχρισμα σέ τοιχοποιϊα 0,02 0,02 0,03 0,04 0,05 0,06
Τραχύ έπίχρισμα σέ τοιχοποιfα 0,01 0,03 0,04 0,05 0,08 0,06
Λινόλαιο 0,02 0,02 0,03 0,03 0,04 0,05
Τάπητας όπά βελοϋδο 0,04 0,04 0, 1 0 0,20 0,36 0,58
Τάπητας όπά φυτι κές ίνες 0,03 0,03 0,07 0, 1 4 0,29 0,49
Ξύλινο δάπεδο (παρκέτο) 0,03 0,04 0,06 Ο, 1 2 0, 1 0 Ο, 1 7
Κόντραπλακέ πάχους 3 mm μέ
διάκενο όέρα 5 c m 0,2 1 0,3 5 0, 1 9 0,09 0,06 0,03
Πλάκε ς όπά ξύλινες ίνες, πάχους 0, 1 1 0, 1 8 0,22 0,2 6 0,30 0,37
1 3mm μέ διάκενο άέρα 5 c m 0,30 0,30 0,25 0,26 0,30 0,37
Παραπετάσματα:
λεπτά 0,08 0, 1 0 0, 1 7 0,28 0,40 0,50
παχιά μέ πολλές πτυχές 0,2 5 0,35 0,50 0,60 0,60 0,65

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1.6. 7.
'Απορροφητική Ικαν6τητα ΔΑ

Συχνότητα σέ H z
'Αντικείμενο 1 25 250 500 1 000 2000 4000

Π ρόσωπα Ο, 1 9 0,35 0,47 0,52 0,52 0,44

Ξύλινο κάθισμα:
μέ πλήρη πλάτη 0,03 0,03 0,05 0,06 0,08 0,06
μέ έπίπεδη ταπετσαρία Ο, 1 2 0, 1 7 0,20 0,27 0,2 7 0,2 9

· Η κύρια γραμμή καί τά έξαρτήματά της (γενικός διακόmης, γενική όσφάλεια) ύ ­

πολογίζονται, δπως καί τά κ-υκλώματα διακλαδώσεως, βάσει τής μέγιστης έντά­
σεως ρεύματος, πού μπορεί νά περάσει μέσα όπό τούς όγωγούς τής γραμμής, πού,
δπως γνωρίζομε όπό τήν 'Ηλεκτροτεχνία, εΤναι ίση πρός τό άθροισμα τών μέγι­
στων έντάσεων δλων τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως. ΟΙ διάφορες καταναλώ­
σεις, δμως, πού συνδέονται στά κυκλώματα διακλαδώσεως, δέν λειτουργοϋν ποτέ
δλες μαζί ταυτόχρονα. Τό γεγονός αύτό μάς έπιτρέπει νά δεχτοϋμε δτι ι'ι μέγιστη
ένταση ρε ύματος πού μπορεί νά περάσει μέσα όπό τήν κύρια γραμμή, εΤναι ίση
πρός τό άθροισμα τών μέγιστων έντάσεων δλων τών κυκλωμάτων διακλαδώ­
σεως, πού έχει πολλαπλασιασθεί έπί ένα συντΕλΕστή ζητήσΕως (συντελεστής ταυ­
τοχρονισμοϋ).
Ό συντελεστής ζητήσεως είναι διαφορετικός γιά τίς διάφορες κατηγορίες φορ­
τίων. Γι' αύτό, όντί νά πολλαπλασιάσομε τό άθροισμα τών μέγιστων έντάσεων δ­
λων τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως έπί κάποιο συντελεστή· ζητήσεως γιά νά
300

βροϋμε τή μέγιστη ένταση μέσω τfις κύριας '!ραμμfις. προσθέτα με τίς όνομαστικές
έντάσε ις τών δ ιαφόρων φορτίων, όφοϋ προηγουμένως τίς πολλαπλασιάσα με, κατά
κατηγορία, έπί συντελεστές ζητήσεως, πού παίρνομε όπό τούς Π ίνακες 1 1 .7 . 1 ώς
1 1 .7 .4.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 1. 1.
ΣυντΕλΕστiς ζητήσΕως φορτίων φωτισμού ρΕυματοδοτών
\

' .
Ειδος Τμήμα τού φορτίου φωτισμού Συντελεστής
Οίκοδομής καί ρευματοδοτών, σέ W, ζητήσεω ς
στό όποίο έφαρμόζεται
ό συντελεστής ζητήcrεως

Κατοικίες Τά πρώτα 3000 ή λιγότερα 1 00%

Τά έπόμενα 3001 ιϊις 1 20.000 3 5%
Τά ύπόλοιπα πάνω όπά 1 20.000 25%

Νοσοκομεία Τά πρώτα 50.000 ή λιγότερα 40%

Τά ύπόλοιπα πάνω όπά 50.000 20%

Ξενοδοχεία, μοτέλ κ.τ.τ. Τά πρώτα 20.000 ή λιγότερα 50%

Τά έπόμενα 20.00 1 ιϊις 1 00.000 40%
Τά ύπόλοιπα πάνω όπά 1 00.000 30%

Άποθήκες Τά πρώτα 1 2 . 500 ή λιγότερα 1 00%

Τά ύπόλοιπα πάνω όπά 1 2.500 50%

Λοιπές οίκοδομές Τό συνολικό φορτίο 1 00%

Παρατήρηση.
ΟΙ συντελεστές ζητήσεως τού πίνακα δέν πρέπει νά έφαρμόζονται σέ φορτία κύριων γραμμών γε­
νικών πινάκων ή ύποπινάκων τροφοδοτήσεως χώρων νοσοκομείων, ξενοδοχείων, μοτέλ κλπ .. δπου
μπορεί νά χρησιμοποιείται ταυτόχρονα τό συνολικό φορτίο φωτισμού (πχ χειρουργεία, αίθουσες
χορού, τραπεζαρίες).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 1.2.
ΣυντΕλΕστiς ζητήσΕως φορτίων κινήσΕως

Κινητήρες έγκαταστημένοι Συντελεστής,ζητήσεως Τρόπος έφαρμογής

μέσα σέ:

"Αγροτικές, βιοτεχνικές καί Οί συντελεστές ζητήσεως

έμπορικές έκμεταλλε ύσεις 0.4 ιϊις 0, 7 έφαρμόζονται στ ό άθροισμα
τών όνομαστικών έντάσεων
ή τών όνομαστικών Ισχύων
Βιομηχανικές έκμεταλλεύσεις 0,6 ιϊις 0,9 σέ kVA καί όχι σέ kW, λόγω
τής ύπάρξεως συντελεστή ίσχύος.

ΠαρατηρήσΕις.
1 ) 01 μεγάλοι συντελεστές ζητήσεως έφαρμόζονται σέ μικρό πλήθος φορείων, ένώ ol μικροί σέ
μεγάλο πλήθος φορτίων.
 301

2) Έπί τόν κατάλληλο συντελεστή ζητήσεως πολλαπλασιάζεται τό δθροισμα τής όνομαστικής �ν­
τάσεως τής όσφόλειας πού όντιστοιχεί στό μεγαλύτερο κινητήρα κύριας γραμμής (όπά τόν πίνακα
1 1 .4. 1 ) καί τών όνομαστικών �ντόσεων τών ύπόλοιπων κινητήρων τής κύριας γραμμής.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 7.3.
Μiγιστη ζήτηση καί συντΕλΕστiς ζητήσΕως οΙκιακών ήλΕιrτρικών μαγΕιρΕίων καΙ λοιπών οΙκιακών
ήλ. μαγΕιρικών συσκΕυών

Μέγιστη Συντελεστές Ζητήσεως

ζήτηση
Πλήθος (kW)
συσκευών ΠΗΛΗ Α ΠΗΛΗ Β ΠΗΛΗ Γ
("Ισχύς συσκευών όχι ("Ισχύς συσκευών μεγαλύτερη όπά ("Ισχύς συσκευών όπά
μεγαλύτερη όπά 1 2 kW) 1 ,7 5 kWκαί κάτω όπά 3,5 kW) 3,5 kW Uις καί 8, 75 kW)

1 8 80% 80%
2 11 7 5% 65%
3 14 70% 55%
4 17 66% 50%

ΠαρατηρήσΕις.
1 ) Γιά ήλεκτρικές κουζίνες όνομαστικής Ισχύος πάνω όπά 1 2 kW Uις 2 7 kW, πού εΤναι δλες τής ί­
διας Ισχύος, ή μέγιστη ζήτηση τής στήλης Α πρέπει νά αύξηθεί κατά 5% γιά κάθε πρόσθετο kW όνο­
μαστικής Ισχύος πάνω όπά 1 2 kW. "Αν οΙ κουζίνες αύτές έχουν διαφορετική Ισχύ, βρίσκεται ό μέσος
δρος τής όνομαστικής Ισχύος τους καί θεωρούνται δλες δτι έχουν τώρα τήν ίδια Ισχύ, ίση πρός τό μέ­
σο δρο τους.
2) Γιά μαγειρεία Ισχύος όπά 1 ,7 5 kW Uις 8,75 kW όντί γιά τή μέγιστη ζήτηση, πού δίνεται στή
στήλη Α χρησιμοπuιούνται οΙ συντελεστές ζητήσεως τών στηλών Β καί Γ.
3) Στή στήλη Α, όνάλογα μέ τό πλήθος τών συνδεόμενων συσκευών, δίνεται όπευθείας ή συνολι­
κή ζήτηση, πού πρέπει νά ληφθεί ύπόψη γιά νό ύπολογιστεί τό φορτίο τής κύριας γραμμής. Στή ζήτη­
ση αύτή, δηλαδή, έχει ύπολογιστεί ό lτΕρο)(pονισμ6ς τών φορτίων.
4) Γιά τόν ύπολογισμό τών γραμμών τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως, πού τροφοδοτούν τίς ήλεκ­
τρικές κουζίνες, χρησι μοποιείται ό παραπάνω Π ίνακας, μέ τήν προϋπόθεση δτι ή συνδεόμενη στό κύ­
κλωμα διακλαδώσεως κουζίνα εΤναι πλήρης, δηλαδή όποτελείται όπό μαγειρικές έστίες, κλίβανο κλπ .
.Αν στό ίδιο κύκλωμα διακλαδώσεως συνδέονται μία έπιτραπέζια κουζίνα καί ένας ι'j δύο �ντοιχισμέ­
.

νοι κλίβανοι, τό σύνολο θεωρείται πλήρης κουζίνα.

'Όταν βρούμε τή μέγιστη ένταση τής κύριας γραμ μής, έκλέγομε τήν όνρ μαστική
ένταση τής γενι κής όσφάλε ιας καί τή διατομή τής γραμμής όπό τόν Π ίνακα 1 1 . 1 . 1
ιϊ ύπολογίζομε τή διατομή μέ βάση τή μέγιστη έπιτρεπόμενη πτώση τάσεως.
Σέ τριφασικές κύριες γραμμές, γίνεται κατανομή τών μονοφασικών κυκλωμά­
των διακλαδώσεως στίς τρείς φάσεις, έτσι, wστε καί οΙ τρείς νά φορτίζονται, κατά
τό δυνατόν, όμοιόμορφα. Ή κατανομή αύτή γίνεται μέ σύνδεση τών διαφόρων μο­
νοφασικών κυκλωμάτων διακλαδώσεως κατά σει ρά στούς ζυγούς τών τριών φά­
σεων (φάσεων R .S .T.) έτσι, wστε τό άθροισμα τών όνομαστικών έντάσεων τών
όργάνων προστασίας τών μονοφασικών κυκλωμάτων σέ κάθε φάση νά είναι, κατά
302

τό δυνατόν, τό ίδιο (σχ. 1 1 . 7α). 'Ακόμα κόθε φόση πρέπει νό έχει δσο εΤναι δυνα­
τόν, τό ίδιο πλfιθος φορτίων όπό κάθε κατηγορία.
Έκτός όπό τήν κατανομή τών μονοφασικών κυκλωμότων διακλαδώσεως στίς
τρείς φόσεις τfις κύριας γραμμfις τοϋ πίνακα διανομfις μιδς Ε. Η. Ε., δταν ύπόρχουν
συγκροτήματα πολλών Ε . Η . Ε . (π.χ. πολυκατοικιών), γίνεται κατανομή τών μονοφα­
σικών κυκλωμότων διαλαδώσεως δλων τών Ε . Η . Ε . τοϋ συγκροτήματος στίς τρείς
φόσεις έτσι, ώστε κόθε φόση νά φορτίζεται, κατά τό δυνατόν, μέ τήν ίδια ένταση
ρεύματος καί μέ τό Τδιο πλfιθος φορτίων όπό κόθε κατηγορία (π.χ. oi ήλεκτρικές
κουζίνες δλων τών Ε . Η . Ε . διαμοιρόζονται έξίσου στίς τρείς φόσεις).
01 όγωγοί τfις τριφασικfις κύριας γραμμfις καί τό έξαρτήματά της θά ύπολογι­
στοϋν μέ βόση τή μεγαλύτερη όπό τίς τρείς μέγιστες έντόσεις (τών τριών φά­
σεων). · Η μέγιστη ένταση κόθε φόσεως προκύπτει, δπως είδαμε προηγουμένως,
δν λόβομε ύπόψη δλα τό φορτία πού συνδέονται στή φόση αύτή.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 1. 7.4.
Συνuλf:στiς ζητήσf:ως συσκf:υών iκτ6ς άπ6 οlκιακiς ήλf:κτρικiς κουζlνffς

Πλήθος συσκευών Συντελεστής

ΕΤδος συσκευής συνδεμένων στήν ζητήσεως
κύρια γραμμή (%)

'Ηλεκτρικό μαγειρεία, 1 1 00
θερμοσίφωνες καί λοιπές 2 1 00
συσκευές έπαγγελματικών 3 90
μαγειρείων 4 80
5 70
6 καί δνω 65

-
ΟΙκιακό ι'}λεκτρικό
στεγνωτήρια ρούχων 1 00

-
Συσκευές κλιματισμού 1 00

Σταθερές ήλεκτρικές συσκευές, ώς 3 1 00

έκτός όπό ι'}λεκτρικές κουζίνες
στεγνωτήρια ρούχων καί συσκευές 4 καί δνω 75
κλιματισμού.
Συσκευές ι'}λε κτρικής θερμόνσε-
ως χώρων μέ Ιδιαίτερο ιλεγχο

Συσκευές κεντρικής ι'}λεκτρικής

θερμόνσεως χώρων 1 00

Παρατfιρηση.
Κατό τήν πρόσθεση τών διαφόρων φορτiων, πού συνδέονται στήν κύρια γραμμή, γιό νό βρούμε
τή φόρτισή της μεταξύ δύο κατηγοριών φορτίων, πού όποκλείεται νό λειτουργούν ταυτόχρονα, παρα­
λείπεται ι'} κατηγορiα μ ικρότερης Ισχύος. Π.χ. συνυπολογίζεται στό δθροισμα τών φορτίων, μεταξύ
τού φορτiου κλιματισμού (ψύξη) καί τού φορτίου θερμόνσεως. πολλαπλασιασμένου, δν χρειόζεται, έ­
πί τό συντελεστή ζητήσεως. τό μεγαλύτερο.
 r-· --···-··-
Α/Α Φ Α Σ ΕΙΣ
Π Ι Ν ΑΚΑΣ
R 5 τ
Κ� ΛΩ

® ® ® ω ®!® Θ ω ω ω
ΔΙ ΑΝΟΜΗΣ
ΜΑ ΤΟΣ

I I I I I I I I I I 1 10
'

2 10
16Α l<n«Ι 16Α I 10A I 10A I 10A I 10A 10Α
3 10

4 10
Δ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ-
τοr Β2 5 10

15 1δ
7 35

8 20
•
• • • • •
• 9 20

10 1'i( 1�

ΣΎΝΟΛΟ 71 40 4<S
ΣΎΝΟΛΟ ( Τελικό) 55 5δ 4<S

ΚΑΤΑ Ν Ο Μ Η ΚΊ'ΚΛΩΜΑΤΩΝ ΣτJΣ ΦΑΣ Ε Ι Σ

ΦΑΣ Ε ΙΣ

R 5 τ
Π Ι ΝΑΚΑΣ
Δ Ι ΑΝΟΜΗΣ

82 1,4,7 2,5,8,10 3,<S,9

s
Σχ. 1 1 .7α.
Κατανο μ ή κυκλω μότων στίς 3 φόσεις.

,�Pr�y

�·,�,:<ft"\
�� �,�
· -fov''-.\.
2) ΠαpαδΕiγματα.

ΠαράδΕιγμα 1.

Σέ Ε . Η . Ε. πρόκειται νά έγκατασταθούν τά παρακάτω φορτία:

α) 2 κυκλώματα φωτισμού τών 1 ΟΑ.
β) 3 κυκλώματα ρευματοδοτών τών 1 ΟΑ.
γ) 1 ι'tλεκτρικός θερμοσίφωνας 3000 W.
δ) 1 ι'tλεκτρι κός θερμοσίφωνας 2000 W.
ε ) 1 πολτοποιητής όπορριμμάτων (σκουπιδοφάγος) όνομαστικής έντάσεως 3,5
Α.
στ) 1 έξαεριστήρας όνομαστικής έντάσεως 2,4 Α.
ζ) 1 πλυντήριο πιάτων όνομαστικής έντάσεως 3 Α θερμαντικό στοιχείο καί 1
όπό τούς κινητήρες πού λειτου ργεί κατά τή θέρμανση.
η) 1 πλυντήριο ρούχων όνομαστικής έντάσεως 1 0,4 Α .
θ ) 1 συσκε υ ή κλιματισμού όνομ. έντάσεως 6 , 1 Α.
ι) 1 συσκευ ή κλι ματισμού όνομ. έντάσεως 8,3 Α.
ια) 2 θερμάστρες τών 1 000 W.
ιβ) 2 θερμάστρες τών 1 500 W.
ιγ) 1 ι'tλε κτρική κουζίνα 8 5 50 W (σέ τριφασική σύνδεση).
Ποιά εΤναι ι'ι διατομή τής κύριας γραμμής καί ποιά ι'ι όνομαστική ένταση τής γενι­
κής όσφάλειας:
Ή κατανομή τών φορτίων στίς τρείς φάσεις, φαίνεται στό σχήμα 1 1 . 7 β.

Λ ύση.
Ή μέγιστη ένταση κάθε φάσεως προκύmε ι ώς έξής:

α) ΦΑΣΗ R.

1 ) Φορτία φωτισμού καί ρευματοδοτών = 4400 w

τά πρώτα 3000 W χ 1 00% = 3000 w

τά ύπόλοιπα 1 400 W χ 3 5% = 490 W

Σύνολο: 349ο w rι 1 5,9 Α
2) Ήλ. Θερμοσίφωνας = 3000 W ι'ι 1 3,6 Α
' Εξαερι στήρας = 2,4 Α
Πλυντήριο πιάτων = 3 Α
Π ολτοποι ητής = 3,5 χ 1 , 7 5 ;; 6Α (όνομαστική ένταση όσφάλειας τού με­
γαλύτε ρου κινητήρα).
Σύνολο: 25 Α χ 0,75 = 1 8,7 Α (4 ι'ι πε ρισσότε ρες σταθερές συσκε υές έκτός
όπό κουζίνες στεγνωτήρια κλπ.) .
3 ) 1 /3 όνομ. Ισχύος ι'\λ. κουζίνας = 2 8 50 Ε ι'ι 1 2,9 Α
Σύ μφωνα μέ τόν Π ίνακα 1 1 .7 .3 στήλη Β, 1 2, 7 χ 0,8 = 1 0,4 Α.

Σύνολο φάσΕως R: 1 5,9 + 1 8, 7 + 1 0,4 = 45 Α.

 305

SOA

@ ® @) ® ® Q) ® ® Θ Q) 0 Q)
25Α 25Α 16Α 1� 10 Α lOA lOA lOA lOA

"' "' "' ij; -υ;

σ> -111 "\11
JV
111
·"'
111
JV
111 "111 ""' ""' ij;
3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3
3
3 3 3 3 3"' 3 3"' :ι 3...,
"' "' "' "' "' :ι � :ι
n n n () n n n n n n n n
c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:

• •
r4 � ),

�Α Σ ΕΙΣ
Π Ι ΝΑ ΚΑΣ
Δ Ι Α ΝΟΜ ΗΙ R s τ

El 1,3,CS ,7,9 2,4,5,8,CS 1 0 ,1 1 , 12, (5

Σχ. 1 1 .7β.

β) ΦΑΣΗ S.

1 ) Φορτία φωτισμοϋ καί ρε υματοδοτών = 6 600 w

τά πρώτα 3000 W χ 1 00% = 3000 w
τά ύπόλοιπα 3 600 χ 35% = 1 2 60 w
Σύνολο: 4260 W ι'j 1 9,4 A
2) Ήλ. θερμοσίφωνας = 2000 W ιϊ 9 , 1 Α
3) 1 ;j όνο μ. ίσχύος ήλ. κουζίνας 1 0,4 Α =

Σύνολο φάσΕως S: 1 9,4 + 9,1 + 1 0,4 = 38,9 Α

γ) ΦΑΣΗ Τ.
1 ) Πλυντήριο ρούχων = 1 0,4 Α
2) Συσκε υές κλι ματισμοϋ = 1 6 + 6, 1 2 2 , 1 Α ( Όνομ. ένταση όσφάλε ιας τοϋ
=

μεγαλύτερου κινητήρα: 8,3 χ 1 7, 5 = 1 4, 5Α. λαμβάνεται 1 6 Α).

306

3) Ή λ. θερμάστρες 5000 W ι"Ι 22,7 Α

=

22,7 χ Ο, 7 5 1 7 Α (4 ι"Ι περισσότερες συσκευές ήλεκτρικής θερμάν­

=

σεως χώρων μέ Ιδιαίτερο έλεγχο).

4) 1 /3 όνο μ. Ισχύος ήλ. κουζίνας =1 0,4 Α.

Σύνολο φ6σ�ως Τ: 1 0,4 + 22, 1 + 1 0,4 42,9 Α (τό φορτίο θε ρμάνσεως πα­
=

ραλείπεται, γιατί εΤναι μι κρότερο όπά τό φορτίο κλιματισμού).

Ή μεγαλύτερη μέγιστη ένταση εΤναι τής φάσεως R . Θά χρησι μοποιηθεί λοιπόν
διατομή (γιά όσφαλή λειτουργία)* 1 6 mm2 μέ χάλκινους όγωγούς καί όσφάλε ιες
τών 50 Α (βραδείας τήξεως).

Παp6δ�ιγμα 2.

Σέ κεντρική έγκατάσταση ( κοινόχρηστη) κεραίας τηλεοράσεως� τό σήμα πού

λαμβάνεται όπά τήν κεραία μετρήθηκε καί εΤναι 5000 μV. "Αν οΙ όποσβέσεις τοϋ
καλωδίου καθόδου, μέχρι τόν πιό όπομακρυσμένο δέκτη, τών διακλαδωτήρων,
τών κεραιοδοτών κλπ., εΤναι συνολικά 24 db ποιά εΤναι ή όπαιτούμενη ένίσχυση
τοϋ ένισχυτή κε ραίας:

Λ ύση .

Στά 24 db τών όποσβέσεων όντιστοιχεί λόγος τάσεων 1 6 ( Π ίνακας 1 1 .6.4), έ­

πομένως τό σήμα στόν τελευταίο δέκτη θά εΤναι χωρίς ένισχυτή 3 1 2 μV. Γιά νά έ­
χομε καλή λήψη, πρέπει τό σήμα στό δέκτη νό εΤναι τουλάχιστον 1 000 μV, δηλαδή
4 φορές περίπου μεγαλύτερο. Ό λόγος τάσεων 4 όντιστοιχεί σέ 1 2 db. ' Ε κλέγε­
ται, λοιπόν, ένισχυτής 1 2 wς 1 5 db. Γιά ένισχυτή 1 5 db θά έχομε ύπόλοιπο όπο­
σβέσεως: 24 - 1 5 9 db, δηλαδή σήμα 5000/2,82
= 1 7 7 3 μV � 1 , 8 mV, γιατί
=

σέ 9 db όντιστοιχεί σχέση τάσεως 2,82.

1 1 .8 Έρωτήσεις.
1 . Πώς γlνεται ό προσδιορισμός τών διατομών τών γραμμών γιά τήν i;ξασφάλιξη τής όσφαλούς
λειτουργίας τους;
2. Ποιός εΤναι 6 τύπος ύπολογισμού τής πτώσεως τάσεως ατίς όνοικτές γρα μ μές μονοφασικού i;-
ναλλασσόμενου ρεύματος;
3. Ποιά εΤναι τό μέγιατα i;πιτρεπόμενα ποσοστό πτώσεως τάσεως στίς γραμμές;
4. τί καλούνται κλειστές γραμμές καί ποιό εΤναι τό πλεονεκτήματά τους;
5. Γ ιό τόν ύπολογισμό τών πτώσεων τάσεως σέ κύριες καί δευτερεύουσες γραμμές (όστεροειδείς
γραμμές) ποιό μέθοδος όκολουθείται;
6. Τριφασική γραμμή Ε.Ρ. μέ όγωγό όλουμινίου τροφοδοτεί τριφασικό φορτία κινήσεως σέ διάφο­
ρες όποστόσεις όπό τήν όρχή τής γ ραμμής. ώς έξής:
α) Σέ όπόσταση 25 m 1 Ο kW
β) Σέ όπόσταση 45 m 8 kW
γ) Σέ όπόσταση 60 m 4 kW
δ) Σέ όπόσταση 7 5 m 6 kW καί

• ΕΤναι δυνατόν ή διατομή καλής λειτουργίας νό εΤναι μεγαλύτερη . Αύτό θά προκύψει όπό τόν ύπο­
λογισμό τής πτώσεως τάσεως.
 ε) σέ όπόσταση 90 m 1 Ο kW.
Άν ι'ι τόση τροφοδοτήσεως εΤναι 220/380 ν καί τό φορτία παρουσιάζουν μέσο συντελεστή Ι­
σχύος συνφ = 0,8, ποιό εΤναι ι'ι διατομή καλής λειτουργίας ( μέγιστη έπιτρεπόμενη mώση τά­
σεως: 1 . 5%) καί ποιό ι'ι διατομή όσφαλούς λειτουργίας:
( 'Απ. 35 mm2 καί 50 mm2)
7. Κύρια γραμμή τριφασικού έναλλασσόμενου ρεύματος τροφοδοτεί πίνακα διανομής Ε.Η.Ε. σέ ό­
πόσταση 60 m όπό τό μετρητή ένέργειας. Τό κυκλώματα διακλαδώσεως ε1ναι όλα τριφασικό καί
εΤναι, κατά σειρά, τό έξής:
α) Κύκλωμα μέγιστης έντάσεως 8 Α μέ μήκος γραμμής 1 5 m
β) Κύκλωμα μέγιστης έντάσεως1 4 Α μέ μήκος γραμμής 1 8 m
γ) Κύκλωμα μέγιστης έντάσεως 6 Α μέ μήκος γραμμής 1 Ο m
δ) Κύκωλμα μέγιστης έντόσεως 6 Α μέ μήκος γραμμής 1 Ο m
ε) Κύκλωμα μέγιστης έντόσεως 9,8Α μέ μήκος γραμμής 1 Ο m
Άν τό κυκλώματα (α) καί ( β) εΤναι κυκλώματα κινήσεως μέ συνφ = 0,8, ένώ τά ύπόλοιπα εΤναι
κυκλώματα θερμάνσεως. ποιές εΤναι οΙ διατομές καλής καί όσφαλούς λειτουργίας τής κύριας
γραμμής καί τών δυσμενέστερων κυκλωμάτων κινήσεως καί θερμάνσεως, γιό όγωγούς χαλκού;
( 'Απ. = 1 6 m m2 καί 1 6 mm2
1 , 5 mm2 καί 1 ,5 mm2
1 ,5 mm2 καί 2,5 mm2)
8. Μιά κλειστή γραμμή μονοφασικού έναλλασσόμενου ρεύματος μήκους 1 60 m τροφοδοτεί μέ τά­
ση 220 ν τά έξής φορτία σέ διάφορες όποστάσεις όπό τήν όρχή τής γραμμής:
α) Σέ όπόσταση 60 m 30 Α.
β) Σέ όπόσταση 90 m 1 Ο Α.
γ) Σέ όπόσταση 1 30 m 25 Α.
=
"Αν τό φορτία �χουν μέσο συνφ 0,9, ποιά εΤναι ι'ι διατομή καλής λειτουργίας καί ποιά ι'ι διατο­
μή όσφαλούς λειτουργίας νιά όγωγούς χαλκού;
( 'Απ. 2 5 mm2 καί 1 6 mm2)
9. τί πρέπει νά ύπολογίζεται γιά τόν προσδιορισμό τής διατομής μέ οΙκονομικά κριτήρια;
1 Ο. Πώς βρίσκεται τό πλήθος τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως φωτισμού καί ρευματοδοτών;
1 1. Π ώς βρίσκεται ι'ι διατομή καί ι'ι όνομαστική �νταση τού όργόνου προστασίας γραμμής τροφοδο­
τήσεως περισσότερων όπό eνα κινητήρων μέ προστασία όπό ύπερφορτίσεις;
1 2. Πόσο εΤναι τό όνο μαστικό ρεύμα τριφασικού κινητήρα 1 Ο Υππων κατά προσέγγιση;
1 3. Ποιό όργανα προστασίας καί έλέγχου όπαιτούνται γιά τούς ι'ιλεκτροκινητήρες καί πού τοποθε­
τούνται;
1 4. Εiναι δυνατόν νά μεταφέρομε Ισχύ 50 PS όπό κινητήρα 1 500 στρ/min μέσω έπιπέδων Ιμάντων.
μέσω Ι μάντων σχήματος ν; .
1 5. Ποιό Ισχύς όπαιτείται γιό τήν όνύψωση όνελκυστήρα 4 ότόμων, μέ όντίβα ρο ίσο πρός τό βάρος
τού θαλάμου σύν τό μισό ώφέλιμο φορτίο μέ ταχύτητα 0.5 m/s
( 'Απ. Να = 0,92 kW)
1 6. Ποιό εΤναι ι'ι Ισχύς κινητήρα τόρνου, ό όποίος στό μέγιστο φορτίο του μέ 30 στρ/min παρουσιά­
ζει ροπή στρέψεως 52 kpm; Ό βαθμός όποδόσεως τού τόρνου εiναι 0,7
( 'Απ. 3 , 1 PS)
1 7. Ποιά εΤναι ι'ι όπαιτούμενη Ισχύς πυκνωτών γιά τή διόρθωση τού συνφ έγκαταστάσεως μέχρι τής
τιμής 0,85 άν ι'ι άεργη ένέργεια εΤναι Eq 1 = 7200 kνarh σέ �να μήνα καί ι'ι ένεργός ένέργεια Ε =

6800 kWh στό ίδιο μήνα, μέ διπλή όκτόωρη βάρδεια λειτουργίας τής έγκαταστάσεως;
( 'Απ. 7,5 kνar)
1 8. Ποία εiναι ι'ι όνομαστική ένταση όσφαλειών βραδείας τήξεως γιά τριφασική συστοιχία πυκνω­
τών 7,5 kVar;
('Απ. 20 Α)
1 9. Πού τοποθετούνται οΙ διακόmες τοίχου τύπου έναλλαγής;
20 . Ποιό ένταση ρεύματος δεχόμαστε ότι όπορροφίΊται όπό τά φωτιστικό σημεία; Άπό τό σημεία
ρευματοδοτών;
2 1 . Πού καί πόσοι ρευματοδότες τοπαθεταύνται στίς οΙκιακές Ε.Η.Ε.;
22. Ποιό εΤναι τό έλόχιστο σήμα κεραίας τηλεοράσεως γιά καλή λήψη;
308

23. Ποιό εΤναι τό βασικό χαρακτη ριστικό τών tνισχυτών κεροiας;

24. Πώς πραγματοποιείται 1'1 γε ίωση σέ μΙα tγκατόσταση κεροίαcs;
25. Ποι ό ε Τδη καλωδίων καθ(Ιδου χρ ησιμοποι ούνται στΙς tγκαταστόσεις κε ραίας;
26. Π ώς tπιτυγχόνεται 1'1 προστασία όπό τόσεις tπαφης σέ μιό tγκατόσταση κεραίας;
2 7.Ποιό εΤναι τό πρόβλημα της μετηχήσεως στΙς ι'ιλεκτροακουστικές tγκαταστόσεις καί πώς όντιμε­
τωπiζεται;
28. Πώi; ύπολογiζεται 1'1 δ ιατομή της κύριας γραμμης Ε. Η. Ε. καΙ πώς 1'1 όνομαστική ινταση της γενι­
κης όσφόλειας;
29. Π ώς γίνεται 1'1 κατανομή τών κυκλωμότων διακλαδώσεως στΙς τρείς φόσεις τριφασι κης κύριας
γρομμης;
 Κ Ε ΦΑΛΑ Ι Ο ΔΩΔ Ε ΚΑΤΟ

Μ ΕΛ ΠΗ ΦΩτΙ ΣΜΟΥ ΕΣΩτ Ε Ρ Ι Κ Ω Ν ΚΑΙ ΕΞΩτΕ ΡΙ ΚΩΝ ΧΩΡΩΝ

1 2. 1 Ύπολογισμός φωτιστικής �γκαταστάσεως �σωτερικών χώρων.

1) Φωτομετρικά μΕγiθη κσί μονάδΕς.

Γιά νά έ κπονηθεί μιά μελέτη φωτισμού, εiναι όπαραίτητο νά γνωρίζομε τά διά­
φορα φωτομετρικά μεγέθη, πού χρησιμοποιούνται aτούς ύπολογισμούς. Τά κυ ριό­
τερα όπό τά μεγέθη αύτά εΤναι :
α) Ή φωτΕινή ίσχύς. Άπό τ ή συνολική Ισχύ, πού όκτινοβολείται όπό μία φωτει­
νή πηγή, μέ ρος μόνο προκαλεί φωτεινές έντυπώσε ις aτόν όφθαλμό, ή φωτΕινή Ι­
σχύς. Μονάδα μετρήσεως της Ισχύος αύτης εiναι τό lumen (Λοϋμεν), σύμβολο /m.
β) Ή φωτΕινή lνταση. "Ας έξετάσομε τή φωτε ινή Ισχύ, πού έ κπέμπεται μέσα σέ
· κώνο, όπό φωτε ινή πηγή, πού βρίσκεται στήν κορυφή του (σχ. 1 2. 1 α). "Αν φαντα­
στούμε δτι ή γωνία της κορυφης τοϋ κώνου μικραίνει συνεχώς, μέχρι ό κώνος νά
γίνει σχεδόν εύθεία γραμμή, ή φωτε ινή ίσχύς aτόν κώνο μι κραίνει καί αύτή, καί θά
τείνει πρός eνα δριο, πού καλείται φωτΕινή lνταση, πρός τήν κατε ύθυνση πού έξε­
τάζομε. "Αν δηλαδή ή έ κπεμπόμενη όπό τήν πηγή φωτεινή Ισχύς μέσα στήν πολύ
μικρή στε ρεή γωνία dω εiναι dΦ, ή φωτε ινή ένταση I θά εΤναι τό δριο, πρός τό ό­
πnίn τείvει ό λόγος dΦ/dω, δταν ή γωνία ω τείνει πρός τό μηδέν.

Σχ. 1 2.1a.
Έννοια φωτεινής �ντόσεως.

Ή φωτε ινή ένταση πηγης γενικά δέν εΤναι ή ίδια πρός δλες τίς διευθύνσε ις. Γιά
.ιόβροϋμε, έπομένως, τή συνολικά όκτινοβολούμενη όπό τήν πηγή φωτεινή Ισχύ,
πρέπει νά προσθέσομε δλα τά γινόμενα I . dω, πρός τίς διάφορες διευθύνσε ις γύ­
ρω άπό τήν πηγή.
ΗΟ

"Αν ή φωτε ινή ένταση είναι σταθερή πρός δλες τίς διευθύνσε ις καί ίση πρός Ι σ
1 συνολική φωτε ινή Ισχύς θά είναι :

Φ = 4πl σ
Άπό τή σχέση αύτή βρίσκομε καί γιά πηγή μέ όνομοιόμορφη κατανομή φωτει­
Jήc πόσεως, τή μtση σφαιρική φωτΕινή tνταση:
•·

I σμ = �
4π

Μονάδα φωτε ινής έντάσεως είναι τό κηρίο (candel a), σύ μβολο cd.
Σύ μφωνα μέ τά παραπάνω δν φωτε ινή πηγή όκτινοβολεί πρός δλες τίς διευθ ύν­
τεις μέ φωτε ινή ένταση ένός cd, όνά μονάδα στερεής γωνίας θά όκτινοβολεί φω­
rεινή Ισχύ ένός /m καί συνολικά θά όκτινοβολεί φωτε ινή Ισχύ 4π Im .
γ) Ή φωτΕινή άπ6δοση πηγής. Ή φωτεινή όπόδοση πηγής έκφράζεται σέ
'm/W καί σημαίνε ι τή φωτε ινή Ισχύ. πού όπολαμβάνομε καταναλίσκοντας, γιά τή
διατήρηση τής όκτινοβολίας τής πηγής, Ισχύ 1 W.
δ) Ή tνταση φωτισμού. "Αν μία έπιφάνεια F δέχεται φωτε ινή Ισχύ Φ. πού
προέρχεται όπό μία η περισσότε ρες πηγές, tνταση φωτισμού η όπλά φωτισμ6ς,
'<ΓJλf:iται ό λόγος:

Ε = � σέ lm/m 2
F
-
Μονάδα έντάσεως φωτισμού είναι τό lux (Λούξ), σύμ βολο /χ καί 1 /χ = 1 /m/1 m 2 •
Στά παραπάνω γίνεται δε κτό, δτι ή έκπεμπόμενη πρός τή φωτιζόμενη έπιφάνεια
φωτε ινή Ισχύς κατανέ μεται όμοιόμορφα έπάνω σέ αύτήν. "Αν δέν συ μβαίνει αύτό,
μ ιλούμε γιά μtση tνταση φωτισμού έπιφάνειας.
ε) 'Η λαμπρ6τητα. Έκτός όπό τίς φωτε ινές πηγές, φωτεινή Ισχύ όκτινοβολούν
καί τά φωτιζόμενα σώματα. "Ετσι, δν πάνω στήν έπιφάνεια ένός σώματος προσπέ­
σει φωτε ινή Ισχύς, αύτή θά όνακλαστεί, κατά eνα μέ ρος καί θά όπορροφηθεί κατά
τό ύπόλοιπο, δταν τό σώμα είναι όδιαφανές. 'Όταν τό σώμα είναι διαφανές, μέρος
όπό τήν προσπίmουσα φωτε ινή Ισχύ θά όνακλαστεί, μέ ρος θά όπορροφηθεί καί
τό ύπόλοιπο θά περάσει μέσα όπό τό σώμα. "Ετσι, έκτός όπό τήν έπιφάνεια τών
φωτεινών πηγών καί ή έπιφάνεια τών φωτιζόμενων σωμάτων έκπέμπει φώς, λόγω
όνακλάσεως η διαφάνειας.
"Ασχετα, δν πρόκειται γιά φωτεινές πηγές η γιά φωτιζόμενα σώματα, τά διάφο­
ρα όντικείμενα χαρακτηρίζονται, σχετικά μέ τή φωτεινή έντύπωση πού προκαλούν
στόν όφθαλμό, όχι μόνο όπό τή φωτεινή έΞνταση τής όκτινοβολούσας έπιφάνειάς
τους πρός όρισμένη κατεύ θυνση, άλλά καί όπό τή λαμπρ6τητα μέ τήν όποία ό­
κτινοβολούν πρός τήν κατεύ θυνση τού παρατηρητή.
Ή λαμπρότητα έπιφάνε ιας πρός όρισμένη κατεύθυνση όρίζεται ώς ό λόγος τής
�ωτε ινής έντάσεως I πρός τήν κατε ύθυνση αύτή, πρός τήν προβολή τής έξεταζό­
ιJενης έπιφάνειας έπάνω σέ έπίπεδο κάθετο στήν κατεύ θυνση (σχ. 1 2. 1 β).
Μονάδα μετρήσεως τής λαμπρότητας είναι τό stilb (Στίλμπ), μέ σύμ βολο sb. ' Η
ιονάδα αύτή χρησι μοποιείται γιά τό χαρακτηρισμό τfις λαμπρότητας πρωτογενών
ηγών φωτός. Γιά φωτιζόμενες έπιφάνειες, χρησι μοποιείται μία πολύ μι κρότεpn
ονάδα τό aposti lb (Άποστίλμπ) μέ σύμβολο asb.
"Ετσι:

1 cd
1 sb •
1 cm 2

1 1 sb
1 asb = 4 sb = �
π
----

ο 10 3 , 1 4 1 04
ο

στ) Ό συντ�λ�στής άνακλάσ�ως. 'Όπως ξέ ρομε, aν έπάνω σέ έπιφάνε ια σώμα­

τος προσπέσε ι φωτε ινή Ισχύς Φ0 , μέρος της θά όνακλασθεί, ένώ τό όπόλοιπο θά
'ιπορροφηθεί η καί θά περάσει μέσα όπό αύτό (σέ περίmωση δ1αφανούς σώμα­
cος). "Αν τό άνακλώμενο μέ ρος τfις φωτεινfις ίσχύος είναι ίσο πρός Φ , ό λόγος
ρ
t>ρ /Φ0 = ρ καλείται συντ�λ�στής άνακλάσ�ως τής tπιφάν�ιας.
Ή μονάδα λαμπρότητας α sb έχε ι καί τήν έξfις πρακτική άξία :
"Αν έχομε μία έπιφάνε ια, πού διαχl�ι τό φώς (δηλαδή έπιφάνε ια πού δέν όνα­
{λό τό φώς πρός μία μόνο κατε ύθυνση) καί φωτίζεται όμοιόμορφα μέ ένταση φω­
ισμού Ε, σέ lx, μέ συντελεστή όνακλάσεως ρ, όποδεικνύεται δτι ή λαμπρότητά
rης σέ asb θά είναι ίση πρός τό γινόμενο τfις έντάσεως φωτισμού Ε σέ lx έπί τό
,, ·τι:: λεστή της όνακλάdεως ρ.

F., Fσνν φ = Προβολη τljς

�ττιwάνε ιας F
επaνω
\
στό ,
I V
έ.πίπ εδο ΕΕ

----1 .q \
I \
I λ
I Ε\

Σχ. 1 2. 1 β.

2) Ίδι6τητ�ς τού φωτισμσύ.

Είδαμε προηγουμένως δτι, όν έπιφάνε ια δέχεται συνολικά φωτε ινή ίσχύ Φ όπό
ιία η περισσότερες φωτεινές πηγές, θά έχει μέση ένταση φωτισμού, πού θά έξαρ­
όται όπό τό έ μ βαδό της. Γιά γενικό φωτισμό, ή ένταση φωτισμού σέ eνα χώρο
ετριέται, σέ όριζόντια έπιφάνεια, πού καλείται tπίπ�δο μ�τρήσ�ως καί όπέχει
1,85 m όπό τό δάπεδο. Γιά τοπικό φωτισμό, ή έVταση φωτισμού μετριέται έπάνω
τό έπίπεδο, στό όποίο γίνεται ή συγκε κριμένη έργασία.
312

Ή όπαιτού μενη ένταση φωτισμού σέ /χ, γιά τούς διάφορους χώρους έργασίας,
δίνεται στόν Π ίνακα 1 2. 1 . 1 .
Πίνακας 12. 1. 1.

ΕΤδος χώρου ή έκτελούμενης έργασίας

Κλάση όπαιτή­
Κατηγορία χώρου
σεων φωτισμού
'Αγροτικές έκμε­ Βοηθητικοί χώροι, χώροι όποθέσεως.
ταλλε ύσε ις, βιοτε­
χνίες, βιομηχανίες Άποθfικες, πλυντήρια, αύτοκινητοστάσια, συσκευασία, χυτή­
ρια χονδροειδείς έργασίες έπάνω σέ έ λάσματα, όμμοκαθαρι­
σμός, σιδηρουργείο, τσιμεντοβιομηχανίες, πλινθοποιεία, χη­
μικά λουτρά, μύλοι, ζυθοποιεία, κονσερβοποιεία, σακχαρο­
ποιεία, πριονιστήρια.
11
Χονδροειδής διαλογή, μορφοποίηση, έργασίες τόρνου, φραί­
ζας, συγκολλήσεων, έπισμαλτώσεως, ύαλουργεία, κατα­
σκευή καλωδίων, έπιψευδαργύρωση, ήλεκτρόλυση, θείωση
έλαστικού (βουλκανιζάρισμα), πιεστήρια πλαστικών ύλών,
έργαστήρια.
'Αρτοποιεία, γαλακτοκομεία, σφαγεία, σακχαροπλαστεία, κα­
πνοβιομηχανίες, έργασίες χρωματισμού, άπλή κατεργασία
ξύλου, βαφεία, σιδηρωτήρια, βιβλιοδετεία, μηχανές χάρτου,
γενικές έ ργασίες γραφείου. 111

'Εργασίες διαλογfις, όνάγνωση όργάνων, έλεγχος, έργασίες

διαμορφώσεως μέ τό χέρι, λεmές έργασίες έπάνω σέ έλά­
σματα, λεmές μηχανουργικές έργασίες, λεmές έργασίες δια­
κοσμήσεως, μορφοποιήσεως καί ύαλουργείου, περιελικτή­
ρια, έ ργασίες άναλύσεων καί παρασκευfις συνταγών, κομμω­
τήρια, έργασίες βερνικώματος μέ ψεκασμό, προτυποποιεία,
μηχανές κατεργασίας ξύλου, ύποδηματοποιεία, βαφεία δερ­
μάτων, κλωστήρια, έργασίες κοmικfις, τυπογραφεία, δακτυ­
λογραφήσεις, στενογραφήσεις. ιν

'Εργασίες έλέγχου, έπιθεωρήσεως, δοκιμfις χρωμάτων, μη­

χανική ή μέ τό χέρι, στοιχειοθεσία, τεχνικό σχέδιο, ύφαντή­
ρια, πλεκτήρια, ραφεία. ιν ως ν

Κατασκευή έργαλείων καί μηχανών, λεmουργεία, ώρολογο­

ποιεία, λείανση γυαλιού, λεmές συναρμολογήσεις, ρυθμί­
σεις, λεmές περιελίξεις, λιθογραφεία, έργασίες «ρετούς», έρ­
γασίες χαρακτικfις, χρυσοχοΙας, πολύτιμων λίθων κλπ. νι

· Εκπαιδευτικά Αίθουσες όκροάσεων, μουσικfις, γυμναστήρια. 111

Ιδρύματα Αίθουσες διδασκαλίας, όναλόγως τών όπαιτήσεων. 1 11 wς ιν
Χώροι όσκήσεων φυσικfις καί χημείας. ιν
Χώροι χειροτεχνίας, αίθουσες σχεδιάσεως, όναλόγως τών ιν ως ν
όπαιτήσεων.

' Ε μπορικές έπιχει­ Βοηθητικοί χώροι, χώροι όποθηκεύσεως. 11

ρήσεις Καταστήματα όνοικτόχρωμων έμπορευμάτων. ι ι ι ως ιν
Καταστήματα βαθύχρωμων έ μπορευμάτων. ιν ως ν
Π ροθfικες. ν ως νι

(συνεχιζεται)
 313

Πlνακας ' 12. 1. 1. Συνέχεια

Κατηγορία χώρου ΕΤδος χώρου � �κτελούμενης �ργασίας Κλάση όπαιτή-

σεων φωτισμού

Κατοικίες, έστια- Δωμάτια κατοικιών, ύπνοδωμάτια, δωμάτια �ενοδοχείων, έο-

τόρια στιατόρια. 11
Μαγειρεία κατοικιών, δωμάτια λουτρού. 111
Χώροι � ργασίας (όνάγνωση, γραφή, σχολικές καί οΙκιακές
�ργασίες). ιν (τοπικώς)
Ράψιμο. ιν ώς ν
(τοπικώς)

Κλειστά γήπεδα Περιοχή �ξασκήσεως �πιτραπέζιας όντισφαιρι·Όεως. 111

όθλητισμού Περιοχή �ξασκήσεως λοιπών όθλημότων. ι ι ( 1 20 ι χ)
Χώρος διεξαγωγής όγώνα �πιτραπέζιας όντισφαιρlσεως. ιν ώς ν
Χώρος διεξαγωγής όγώνα πυγμαχίας. ν ώς ν Ι
Χώρος διεξαγωγής όγώνα λοιπών όθλημάτων. Ι ν'

Πνευ ματικά καί Χώροι θεατών σέ θέατρα καί κινηματογράφους, έκκλησίες,

καλλιτεχνικ6 κέν- είσοδοι, προθάλαμοι καί ταμεία θεάτρων, αίθουσες συναυ-
τρα, κέντρα δια- λιών. I
σκεδάσεως Διάδρομοι έκθέσεων μέ φωτιζόμενα περίmερα. 11
Χώροι θεατών καί φουαγιέ θεάτρων καί αΙθουσών συναυ-
λιών. 11 ώς 1 1 1
Αίθουσες τελετών, μουσεία, πινακοθήκες. 111
Έκθέσεις χωρίς φωτιζόμενα περίmερα. ιν

Νοσοκομεία, ·κλι- Δωμάτια όσθενών, λουτρά, αίθουσες φυσιοθεραπείας lj ό-

νικές κτινοβολίας. 11
Αίθουσες όκτινογραφήσεως καί παραμονής όσθενών. 111
Αίθουσες έρευνας, έργαστηρίων, φαρμακείων. ιν
Αίθουσες χειρουργείων, όνατομείου. ν
Τράπεζα χειρουργε;ίου. νι (τοπικώς)

Χώροι μετακινή- Είσοδοι, δι �δρομοι, κλιμακοστάσια ( μ ι κρή κίνηση). I

σεων προσώπων 'Οργανισμοί, 'Υπηρεσίες, σχολεία, κινηματοθέατρα, ξενοδο-
χεία, νοσοκομεία κλπ. 11
Έκθέσεις, όγορές, γήπεδά όθλητισμού. 111
Θάλαμοι όνελκυστήρων. I ώς 1 1

Σημειώσεις.
1 ) Σέ περίmωση έμπορικών καταστημάτων χρησιμοποιείται κυρίως άμεσος φωτισμός καί σέ όρι­
'
σμένες θέσεις (έlτάνω όπά πάγκους �πιδείξεως έμπορευμάτων) άμεσος φωτισμός.
Ql όπαιτούμενες έντάσεις φωτισμού δίνονται στάν παρακάτω πίνακα:

1
Μέση ένταση φωτισμού σέ ι Χ, μέσα σέ κατάστημα
Θέση καταστήματος
Άνοικτόχρωμα Ή μιανοικτόχρωμα Βαθύχρωμα
έμπορ/τα έμπορ/τα έμπορ/τα

Δευτερεύοvrες δρόμοι 200 280 360

Δρόμοι μέσης κινήσεως 280 360 500
Δρόμοι μεγάλης κινήσεως 360 500 600
314

2) 01 έντάσεις φωτισμοι:ι προθηκών δίνονται aτόν παρακάτω πίνακα:

Θέση προθήκης, βάθους μέχρι 2 m

Περιεχόμενο Σκοτεινές πάροδοι Συνηθισμένοι δρόμοι Δρόμοι μεγάλης

προθήκης περίπου περίπου κινήσεως περίπου
l m/m εύρους l m/m εύρους I m/m εύρους

Άνοικτόχρωμο 600 1 200 2400

Ή μιανοικτόχρωμο 1 200 2400 5000
Βαθύχρωμο 2000 4000 9000

3) 01 κλάσεις όπαιτήσεων φωτισμού δίνονται aτόν παρακάτω πίνακα:

Γενικός φωτισμός Φωτισμός έπιφάνειας έργασίας

Κλάσεις όπαιτήσεων (Μέση ένταση φωτισμού) (τοπικός φωτισμός) (5)
φωτισμού
Βαθμίδα Α (4) Βαθμίδα Β (4) Βαθμίδα Α (4) Βαθμίδα Β (4)
/χ /χ /χ /χ

Πολύ χαμηλή 1 30 60 - -

Χαμηλή 1 1 60 1 20 - -

Μέση 1 1 1 1 20 250 250 500

'Υψηλή 1ν 250 500 500 1 000
Πολύ ύψηλή ν 600 1 000 1 000 2000
'Εξαιρετικώς
- -
Ύψηλ ή νΙ 4000 4οοο ως aooo

4) Ή βαθμίδα Α aτόν πίνακα (σημείωση 3) Ισχύει γιά καλές συνθfικες όρατότητας καί έργασίας,
μέ φωτεινό όντικείμενα έργασίας, καλές συνθfικες όντιθέσεων � γιά έργασίες μικρfις διάρκειας.
Ή βαθμίδα Β Ισχύει γιό έργασίες μεγάλης διάρκειας μέ δυσμενείς συνθfικες όρατότητας καί έργα­
σίας ώς πρός τούς συντελεστές όνακλάσεως, τά χρώματα, τίς όντιθέσεις, τήν ταχύτητα έργασίας.
5) Σέ περίmωση χρησιμοποιήσεως τοπικού φωτισμού, όπαιτείται καί πρόσθετος γενικός φωτι­
σμός τουλάχιστον !σος πρός τά 20% τfις έντάσεως τοπικού φωτισμού � τουλάχιστον 1 Ο% της έντά­
σεως τοπικού φωτισμού γιό τήν κλάση νι.

"Αν στούς χώρους αύτούς έπι κρατούν έντάσεις φωτισμού μ ι κρότερες όπό αύτές
πού όναφέρονται στόν Π ίνακα 1 2. 1 . 1 , ή όπόδοση τών έργαζόμενων μέσα σέ αύ­
τούς καί γενικά ή δνεση καί ή ύγιεινή παραμονή γίνεται κάθε wρα πού περνά δυ­
σκολότε ρη. 'Αντίθετα, ή χρησι μοποίηση μεγαλύτερων έντάσεων φωτισμού είναι
καί όντιοι κονομ ι κή καί αύξάνει τή λαμπρότητα τών όντικε ι μένων, μέ όποτέλεσμα ή
έργασία νά είναι κουραστι κή γιά τά μάτια.
Ή ποιότητα τού φωτισμού ένός χώρου δέν έξαρτδται μόνο όπό τήν έπικρατού­
σα eνταση φωτισμού σέ αύτόν όλλά καί όπό τά παρακάτω χαρακτηριστικά τού
φωτισμού:
α) Λ αμπρ6τητα. Μεγάλες διαφορές λαμπρότητας, πού είναι δυνατόν, π.χ., νά
προκύψουν όπό Ισχυρές φωτε ινές πηγές καί σκοτεινό βάθος (φόντο), έλαπώνουν
τήν όρατότητα τού όφθαλμού καί προκαλούν θάμπωμα. Γιά νά μήν ύπάρχει ένο­
ι<λητικό θάμπωμα, ή έπιφάνεια τών φωτιστικών σωμάτων πρέπει νά eχει λαμπρό-
 315

τητα* 0,3 sb καί ή λαμπρότητα τών όντικε ιμένων έ ργασίας, όνάλογα μέ τήν έκτε­
λούμενη έργασία, πρέπει νά είναι γιά:
- Χονδροειδή έργασία 25 αsb
- Συνηθισμένη έργασία 50 αsb
- Λεmή έ ργασία 1 00 αsb
- ' Εξαιρετικά λεmή έργασία 200 αsb
ΟΙ τιμές αύτές έπιτυγχάνονται μέ διάφορες έντάσεις φωτι σμοϋ έπάνω στά όντι­
κείμενα όνάλογα μέ τό συντελεστή όνακλάσεώς τους.
β) Δι�ύθυνση φωτισμού καί σκι�ς. 'Όπως γνωρίζομε, έ κτός όπό τόν έμμεσο
φωτισμό, δλα τά άλλα είδη φωτισμοϋ δίνουν σκιές. Μεγάλη σημασία γιά τήν έ ργα­
σία έχει ή διεύ θυνση τής σκιάς. Γιά νά μ ήν ένοχλεί τήν έργασία, τό φώς πρέπει νά
έρχεται όπό τήν κατάλληλη διεύ θυνση. 'Όταν κάνομε π.χ. γραφι κή έ ργασία, τό
φώς πρέπει νά έ ρχεται όπό όριστε ρά.
Έκτός όπό τίς σκιές, μέ τό φωτισμό προκαλείται καί κατοιττρισμ6ς, άν τό φώς
πέφτε ι έπάνω σέ στιλπνές η λείες έπιφάνειες, πού τό όνακλοϋν πρός μία μόνο κα­
τεύθυνση (διευθύνουσα όνάκλαση) μέ όποτέλεσμα νά προκαλοϋν θάμπωμα. Στίς
περιmώσε ις αύτές, ή διε ύθυνση τών όνακλώμενων όκτίνων δέν πρέπει νά συ μπί­
mε ι μέ τόν όmικό άξονα τοϋ όφθαλμοϋ . Γι' αύτό, οΙ φωτε ινές πηγές προσανατολί­
ζονται κατάλληλα σχετικά πρός τίς θέσεις έργασίας η δίνεται κατάλληλη κλίση στίς
έπιφάνε ιες έ ργασίας. Φωτίζοντας όπό όριστερά, όποφεύγομε καί τόν κατοmρισμό.
Σέ όρισμένες περιmώσεις, κυ ρίως γιά έλεγχο ίιλικών, ό κατοmρισμός είναι
χρήσιμος, γιατί διευκολύνει στήν όνακάλυψη όνωμαλιών κατασκευής, δπως οΙ
σκιές βοηθοϋν στήν έκτίμηση τοϋ όνάγλυφου τών όντι κει μένων. ΜΕτσι, σέ βιομη­
χανικούς χώρους έπι βάλλεται νά ίιπάρχουν σκιές γιά νά είναι δυνατή ή παρατήρη­
ση τών όγκων τών όντικει μένων στίς τρείς διαστάσεις τους.
γ) 'Ομοιομορφία φωτισμού. 'Ομοιομορφία φωτισμοϋ σέ χώρο καλείται ό λόγος
τής έλάχιστης έντάσεως φωτισμοϋ στό χώρο αύτό πρός τή μέση ένταση φωτι­
σμοϋ στόν ίδιο χώρο. Ό λόγος αύτός πρέπει νά έχε ι τίς έξής τι μές:
Γιά πολύ μ ι κρές όπαιτήσε ις: όπό 1 : 6 ώς 1 : 3.
Γιά μι κρές όπαιτήσεις: 1 : 3 .
Γ ι ά μέσες καί μεγάλες όπαιτήσεις: 1 : 2 , 5 .
Γ ι ά πολύ μεγάλες καί έξαιρετικές όπαιτήσεις: 1 : 1 , 5.
Γιά νά έπιτευχθεί ή όπαιτούμενη όμοιομορφία φωτισμοϋ στούς διάφορους χώ­
ρους, πρέπει τά φωτιστικά σώματα νά τοποθετούνται σέ κατάλληλο ϋψος έπάνω
όπό τό έπίπεδο μετρήσεως καί σέ όρισμένες όποστάσε ις μεταξύ τους. ΜΕτσι, στόν
όμεσο καί κυ ρίως άμεσο φωτισμό, τά φωτιστικά σώματα τοποθετούνται δσο τό
δυνατόν ψηλότερα όπό τό έπίπεδο μετρήσεως. Μ έ τόν τρόπο αύτό όπομακρύνον­
ται όπό τό όmι κό πεδίο τών προσώπων, πού βρίσκονται μέσα στό χώρο, μέ όποτέ­
λεσμα νά όποφε ύγονται τά θαμπώματα καί τό πλήθος τους γίνεται μικρότερο.
Π ραγματικά, ή μεταξύ τών φωτιστικών σωμάτων όπόσταση είναι όνάλογη πρός τό
ϋψος όναρτήσεώς τους, γι' αύτό, άν τοποθετηθούν τά φωτιστικά σώματα ψηλά,
τοποθετούνται σέ μεγαλύτε ρες όποστάσε ις μεταξύ τους, όπότε χρησι μοποιούνται

* ΟΙ λαμπτήρες πυρακτώσεως μέ διαφανή τοιχώματα �χουν λαμπρότητα 500 ως 1 500 s b , �νώ μέ

ι3αμπά τοιχώματα (μάτ) 1 Ο ως 40 s b . ΟΙ λαμπτήρες φθορισμού παρουσιάζουν λαμπρότητα 1 s b .
316

λιγότερα, όλλά μέ λαμπτήρες μεγαλύτε ρης Ισχύος. Αύτό όδ ηγεί σέ έγκαταστάσε ις

πιό οΙκονομικές (ο1 λαμπτήρες μεγάλης Ισχύος eχουν ύψηλότε ρη φωτε ινή όπόδο­
ση, τά eξοδα έγκαταστάσεως είναι μι κρότε ρα) .
· Η μεταξύ τών φωτιστικών σωμάτων όπόσταση, γ ι ά Ι κανοποιητική όμοιομορ­
φία, έξαρτάται όπό τό ϋψος άναρτήσΕώς τους έπάνω όπό τό έπίπεδο μετρήσεως
(τό ϋψος αύτό βρίσκεται, άν όπό τήν όπόσταση τής όροφής όπό τό έπίπεδο μετρή­
σεως, όφαι ρέσομε τήν κατακόρυφη όπόσταση τού μέσου τού λαμπτήρα όπό τήν
όροφή) καί δίνεται όπό τόν Π ίνακα 1 2. 1 .2 γιά τά διάφορα είδη φωτισμού .

Πίνακας 12. 1.2.

"Αμεσος
{ Κατηγορία φωτισμού

Φωη�"ό σώμο.ο μογόλης σοy.,wρώσ<ω<

Φωτιστικά σώματα συγκεντρωτικά
Τιμή τής όποστάσεως α

α s: 0,9 h
0,9 h < α < 1 .2 h

σώματα διάχυτου φωτισμού 1 ,2 h < α < 1 . 5 h

Φωτιστικά σώματα μεγάλου εύρους 1 ,5 h < α < 2 h

Κυρίως e μμεσος, eμμεσος

�
Κυρίως όμεσος, όμοιόμορφος, όμεσος - eμμεσος
Φωτιστικά σώματα
''''"'" " φωησμσο•

Φωτιστικά σώματα
α = 1 , 5 wς 2 h ή α = 3 β

α = 3 wς 8 β �
� β = 0.2 ως ο.3 Η
συγκεντρωτικά α = 3 wς 5 β
-

Ι- 1f2α α 1f2 ά �
Φωτ�ινός I
� α --J

-&1
/ ,.
πpό ολος
� -
Ε
('1.
Ν
h
Η
rέ οι:ιρά λαμπτ-ήρων
φ�οριομοϊί α= 1 ίι\ς 1,5 h 1
!_
Λ

1- - - - - - - - - - - - -- - - - -€- -
"'
- - - - -- - - � - - ----- �·____

�-

τέλος, γιά όμοιομορφία φωτισμού, έπιβάλλεται ή όπόσταση τών φωτιστικών

σωμάτων όπό τούς τοίχους νά είναι ίση πρός τό μιcrό τής όποστάσεως μεταξύ τών
σωμάτων ι'\ πρός τό τρίτο τής όποστάσεως αύτής σέ χώρους, δπου κατά μήκος
τών τοίχων είναι τοποθετημένα γραφεία ι'\ πάγκοι έργασίας. ' Επίσης, ή μεταξύ τών
φωτιστικών σωμάτων όπόσταση κατά πλάτος δέν πρέπει νά διαφέρει όπό τή μετα­
ξύ τών φωτιστικών σωμάτων όπόσταση κατά μήκος, περισσότερο όπό 1 1/3 φορά.
Οπου ΒέRαια ή όρχιτεκτονική τού χώρου καθορίζει τίς μεταξύ τών φωτιστικών

• Στήν Τδια περίmωση ύπόγονται καί ol λαμmήρες, πού .τοποθετούνται μέσα σέ γύψινες θήκες,
αύλακώσεις τών τοίχων κλπ. (φωτεινοί πρόβολοι).
 317

σωμάτιι: , αποστάσεις (π.χ. περίπτωση όροφής, πού χωρίζεται σέ τμήματα όπό ό­

ρατές δf\κ.ούς, δπου τά φωτιστικά σώματα τοποθετούνται στό κέντρο τών σχημα­
τιζόμενων τμημάτων, η περίπτωση ζε υ κτών βιομηχανικής στέγης), τό ϋψος όναρ­
τήσεως προκύπτει όντίστροφα.
Ή όμοιομορφία φωτισμοϋ δέν πρέπει νά ύπάρχε ι μόνο μέσα aτόν ϊδιο χώρο άλ­
λά, ώς eνα σημείο καί μεταξύ διαδοχικών χώρων, γιατί μεγάλες διαφορές έντά­
σεως φωτισμοϋ όπαιτοϋν όρκετό χρόνο γιά τήν προσαρμογή τοϋ όφθαλμοϋ, όπό
χώρο σέ χώρο καί ό χρόνος προσαρμογής χαρακτηρίζεται όπό σημαντικά έλαπω­
μένη εύαισθησία τοϋ όφθαλμοϋ. Συνιστάται η σχέση έντάσεων φωτισμοϋ διαδο­
χι κών χώρων νά μήν ύπερβαίνει τήν τιμή 6 : 1 .

3) Τρόπος ύπολογισμού.

'Όπως εϊδαμε στήν παράγραφο 7 . 1 (2), ό γενικός φωτισμός ύποδιαι ρείται σέ 5

βασικές κατηγορίες (όμεσος, κυ ρίως όμεσος, όμοιόμορφος κλπ.), όνάλογα μέ τό εί­
δος τών χρησι μοποιού μενων φωτιστικών σωμάτων. 01 κατηγορίες φωτισμοϋ προ­
κύπτουν άπό τό ποσοστό τής συνολικής φωτε ινής Ισχύος, πού έ κπέμπει τό φωτι­
στικό σώμα, πού κατε υθύνεται πρός τά κάτω ι'\ πρός τά έπάνω όπό τό όριζόντιο έ­
πίπεδο τό όποίο περνά όπό τό κέντρο τοϋ φωτιστι κοϋ σώματος (σχ. 1 2 . 1 γ). Έ κτός
άπό τίς βασι κές κατηγορίες φωτισμοϋ, ύπάρχουν, δπως εϊδα με καί όρισμένες όλ­
λες πού προκύπτουν όπό τόν τρόπο κατανομής τής φωτε ινής Ισχύος κάτω καί έπά­
νω άπό τό κεντρικό όριζόντιο έπίπεδο. Ή φωτε ινή Ισχύς, δηλαδή, πού έ κπέμπεται

Σχ. 1 2. 1 y.

μέσα σέ κώνο δοσμένης γωνίας, διαιρείται μέ τή συνοΛική φωτεινή Ισχύ πού βγαί­
νε ι άπό τό φωτιστικό σώμα. 'Ανάλογα μέ τήν τιμή τοϋ λόγου αύτοϋ, τό φωτιστικό
σώμα κατατάσσεται σέ όρισμένη κατηγορία. ΜΕτσι, καθώς μεγαλώνει τό ποσοστό
έπί τοίς έ κατό τής συνολικής φωτεινής Ισχύος φωτιστικοϋ σώματος, πού έ κπέμπε­
ται μέσα σέ κώνο όνοίγματος π.χ. 30° όπό τήν κατώτερη κατακόρυφη (σχ. 1 2 . 1 γ),
τό φωτιστικό σώμα μεταπίπτει όπό τήν κατηγορία μ�γάλου �ϋρους στίς κατηγορίες
διάχυτου, συγκ�ντρωτικού καί μ�γάλης συγκ�ντρώσ�ως.
Γιά τόν ύπολογισμό μιάς φωτιστικής έγκαταστάσεως έσωτερικοϋ χώρου χρησι­
μοποιούνται διάφορες μέ θοδοι, όνάλογα μέ τήν Ιδιομορφία πού παρουσιάζει κάθε
έγκατάσταση καί τίς όπαιτήσεις σέ άκρίβεια ύπολογισμοϋ.
318

Ή πιό διαδεδομένη μέ θοδος ύπολογισμού, πού καλύmει τίς πιό συνηθισμένες

περιmώσεις, εΤναι ή μέθοδος τού βαθμού άποδ6σ�ως φωτισμού.
Ή μέθοδος αύτή έφαρμόζεται μέ τήν προϋπόθεση, δτι οΙ χρησι μοποιού μενες
πηγές φωτισμού μπορούν νά θεωρηθούν σημ�ιακΕς, δηλαδή μέ μικρές διαστάσεις
σέ σύγκριση μέ τίς διαστάσε ις τού χώρου, πού έξετάζομε.
"Ετσι, άν γνωρίζομε τήν όπαιτούμενη σέ ι χ ένταση φωτισμού (μέση ένταση
φωτισμού) Ε στό έπίπεδο μετρήσεως μέ έμβαδό F σέ m 2 , προσδιορίζομε τήν ώφέ­
λιμη φωτεινή Ισχύ Φω , πού πρέπει νά δέχεται τό έπίπεδο μετρήσεως, σέ ι m , όπό
τή σχέση:
Φω = Ε . F
Ή φωτε ινή Ισχύς Φω παρέχεται όπό μία ι'\ περισσότε ρες φωτε ινές πηγές, πού
τοποθετούνται στό φωτιζόμενο χώρο. Μέρος τώρα τής παραγόμενης όπό κάθε
πηγή φωτε ινής Ισχύος, όπορροφείται όπό τό ύλικό τού φωτιστικού σώματος,
πράγμα πού έκφράζεται μέ τό βαθμ6 άποδ6σ�ως φωτιστικού σώματος η σ [λόγος
τής έξερχόμενης όπό τό φωτιστικό σώμα φωτεινής Ισχύος πρός τήν παραγόμενη
όπό τόν (ι'\ τούς) λαμmήρες του] . Άπό τήν έξερχόμενη φωτε ινή Ισχύ, πάλι, μέρος
της φωτίζει τήν όροφή καί τούς τοίχους καί τό ύπόλοιπο κατε υθύνεται πρός τό έπί­
πεδο μετρήσεως. Άπό τή φωτε ινή Ισχύ, πού προσπίmει στήν όροφή καί τούς τοί­
χους, μέ ρος της μόνο όνακλάται καί κατε υθ ύνεται πρός τό έπίπεδο μετρήσεως.
"Ετσι προκύmει eνας δεύτερος βαθμ6ς φωτιστικής άποδ6σ�ως χώρου η χ , πού
εΤναι ίσος πρός τό λόγο τής ώφέλιμης φωτε ινής Ισχύος Φ ω , πού δέχεται τό
έπίπεδο μετρήσεως, πρός τήν έξερχόμενη όπό τό φωτιστι κό σώμα φωτε ινή Ισχύ.
Ό βαθμός όποδόσεως η έξαρτάται :
χ
α) Άπό τίς διαστάσεις τού χώρου.
β) Άπό τίς θέσεις τών φωτιστικών σωμάτων.
γ) Άπό τούς συντελεστές όνακλάσεως τών έπιφανειών τού χώρου.
δ) Άπό τήν κατανομή τής φωτε ινής Ισχύος πρός τίς διάφορες διευθύνσεις, όπό
τό φωτιστικό σώμα.
Ή όπαιτού μενη, λοιπόν, φωτεινή Ισχύς όπό τούς λαμmήρες, πού θά χρησι μο­
ποιηθούν είναι :

Φω
Φ=
ηφ
δττο υ: η φ εΤναι ό βαθμός όποδόσεως φωτισμού, ίσος πρός:
η φ = ησ . η
Χ
Γιό νά ύπολογίσομε τή φωτεινή Ισχύ, πού πρέπει νά παράγεται όπό τούς λαμ­
mή ρες, πού θά χρησιμοποι ηθούν γιά τό φωτισμό χώρου, πρέπει νά ύπολογίσομε
eνα όκόμα συντελεστή, μέ τόν όποίο καλύmεται ή μείωση τής έντάσεως φωτι­
σμού μέ τό χρόνο.
Ή μείωση αύτή όφείλεται :
α) Στή μείωση τής φωτεινής Ισχύος τών λαμmήρων κατά τ ή διάρκεια τ ή ς ζωής
τους.
β) Στήν έπικάθηση σκόνης έπάνω στά φωτιστικά σώματα.
 319

γ) Στήν έλάπωση τών συντελεστών όνακλάσεως τών έπιφανειών τού χώρου

λόγω τού μαυρίσματός τους, μέ τό χρόνο.
Γιά νά διατηρείται μέ τό πέρασμα τού χρόνου ή όπαιτούμενη ένταση φωτισμού
σέ €να χώρο, όρχικά τοποθετούνται λαμπτήρες μεγαλύτερης φωτε ινής ίσχύος, πού
βρίσκαμε, aν πολλαπλασιάσαμε τή φωτε ινή ίσχύ Φ έπί τό συντ�λ�στή προσαυξή­
σ�ως Ζ.
Γιά νά έφαρμόσομε τή μέθοδο, πού περιγράψαμε πιό έπάνω, καί γιά νά ύπολο­
γίσομε τά όπαιτούμενα φωτιστικά σώματα καί τήν ήλεκτρική ίσχύ τών λαμπτήρων,
όκολουθούμε διαδοχικά τήν έξής πορεία:

α) "ΕκλlγΕται ό τύπος τών φωτιστικών σωμάτων, πού θά χρησιμοποιηθούν.

Κατ' άρχήν έκλέγομε τή βασι κή κατηγορία φωτισμού, πού έξαρτάται όπό τό εΤ­
δος τής έργασίας πού θά γίνεται στό χώρο αύτό καί όπό τό χρωματισμό τών έπι­
φανε ιών τού χώρου. Σέ βιομ ηχανικούς χώρους, π.χ., δπου ή ϋπαρξη σκιών, δπως
είπαμε, εΤναι πλεονέκτημα καί δπου ή όροφή καί οΙ τοίχοι δέν έχουν, συνήθως, με­
γάλους συντελεστές όνακλάσεως, χρησι μοποιείται περισσότε ρο ό aμεσος φωτι­
σμός. 'Αντίθετα, στά σχεδιαστήρια εΤναι πλεονεκτικός ό έμμεσος φωτισμός γιά νά
άποφε ύγονται οΙ σκιές όπό χέρια, μολύβια ιϊ σχεδιαστικά όργανα τών σχεδιαστών.
Στά δωμάτια όσθενών, πάλι, σέ νοσοκομεία καί κλινικές, χρησιμοποιείται έμμεσος
ιϊ κυρίως έμμεσος φωτισμός, γιά νά μή κουράζονται οΙ εύαίσθητοι όφθαλμοί τών
άσθενών, πού όπό τό κρεβάτι τους συχνά στρέφουν τά βλέ μματά τους πρός τά
φωτιστικά σώματα. 'Όταν ό όσθενής εΤναι σέ θέση νά γράψει ιϊ νά διαβάσε ι, χρη­
σιμοποιείται τοπικός φωτισμός. τέλος, σέ χώρους έργασίας, έκτός όπό γενι κό φω­
τισμό προβλέπεται συνήθως καί τοπικός φωτισμός. Σέ σχολεία π.χ., τοποθετούνται
φωτιστικά σώματα κυ ρίως όμέσου φωτισμού στούς τοίχους έπάνω όπό τά παρά­
θυρα, wστε τό φώς νά έρχεται όπό όριστερά δπως καί τό φυσικό φώς τής ή μέ ρας.
Γιά νά έξουδετερώνοντα ι οΙ σκιές, τοποθετούνται στήν όροφή καί φωτιστικά σώ­
ματα κυ ρίως έμμέσου φωτισμού. Ό πίνακας φωτίζεται μέ τοπικό φωτισμό μέ ίδιαί­
τερα φωτιστικά σώματα, πού δέν όκτινοβολούν κατά τή διεύθυνση τών μαθητών,
έτσι άποφεύγονται μερικώς καί οΙ όνακλάσε ις τών άλλων φωτιστικών σωμάτων,
δταν ό πίνακας εΤναι ύγρός.
'Όταν καθορισθεί ή βασική κατηγορία φωτισμού, έκλέγομε τόν τύπο τών φωτι-
στι κών σωμάτων όπό τούς καταλόγους τών κατασκευαστών, έχοντας ύπόψη:
α) Τήν κατανομή τής φωτε ινής ίσχύος στίς όριζόντιες έπιφάνε ιες.
β) Τήν κατανομή τής φωτε ινής Ισχύος στίς κατακόρυφες έπιφάνε ιες.
γ) Τό όπε υθείας θάμπω μα.
δ) Τό θάμπωμα άπό άνάκλαση.
ε) Πς σκιές.
στ) Τή συντήρηση.
Γιά όρισμένες έργασίες, δπως εΤναι π.χ. οΙ έργασίες νηματου ργείων, έχει μεγά­
λη σημασία ό κατα κόρυφος φωτισμός. WΕτσι, πρέπει νά χρησι μοποιούνται φωτιστι­
κά σώματα μεγάλου εϋ ρους. 'Αντίθετα, ή δημιουργία ίσχυρού όριζόντιου φωτι­
σμού μέ φωτιστικά σώματα, πού κρέμονται όπό μεγάλο ϋψος, έπιτυγχάνεται μόνο
μέ φωτιστικά σώματα μεγάλης συγκεντρώσεως ιϊ συγκεντρωτικά.
 320

β) ΚαθορίζΗαι τ6 ϋψος άναρτήσΕως τών φωτιστικών σωμάτων και ή μtγιστη i­

πιτρΕπ6μΕνη άπ6σταση μΕταξύ τους, όπό τόν Π ίνακα 1 2 . 1 .2 .

γ) 'ΥπολογίζΕται 6 δΕίκτης τού χώρου.

Γιά νά ληφθούν ύπόψη οΙ διαστάσε ις τού χώρου, πού πρόκειται νά φωτιστεί, ύ­

'lολογίζεται ό δΕίκτης τού χώρου k όπό τίς όκόλουθες σχέσεις:

ι. b
k= γιά τόν άμεσο, κυ ρίως άμεσο καί όμοιόμορφο φωτισμό
h (l + b)
3ι.b
k= γιά τόν κυρίως έ μ μεσο καί τόν έ μ μεσο φωτισμό
2h' (l + b)
•που: ι είναι τό μήκος τού χώρου.
b είναι τό πλάτος τού χώρου.
h είναι τό ϋψος όναρτήσεως έπάνω όπό τό έπίπεδο μετρήσεως.
h ' είναι τό ϋψος τής όροφής έπάνω όπό τό έπίπεδο μετρήσεως.

δ) ΒρίσκΗαι 6 βαθμ6ς φωτιστικής άποδ6σΕως τού χώρου ηχ όπό τόν Π ίνακα

1 2 . 1 .3.

Πlνακας 1 2. 1.3.

Χαρακτηριστικά Δείκτης Κατηγορία φωτισμού

έπιφανειών χώρ ο υ χώρου Κυρίως Όμοιό- Κυρίως Λαμmήρες μέ-
k "Αμεσος δμεσος μορφος � μ με σος Έμμεσος σα σέ αύλάκι

'Οροφή άνοιχτόχρωμη 0,8 0,5 1 0.40 0,3 5 0,28 0,23

(ρ = 0,8) 1 ,0 • 0, 59 0.48 0,43 0,3 6 0, 30

I
Τοίχοι ήμιανοιχτόχρωμοι 1 ,5 0,7 6 0,63 0,5 1 0,50 0,43 0, 1 5
(ρ = 0, 5 ) 2 0,87 0,73 0,66 0,60 0,53
I
Δάπεδο ήμιανοιχτόχρωμο � 0,98 0,86 0,77 0,73 0,66

I
(ρ = 0,3) 5 1 ,09 0,98 0,90 0,86 0,79
I
Οροφή ήμιανόιχτόχρωμη 0,8 0,43 0,30 0,25 Ο, 1 7 0, 1 0
(ρ = 0,5) 1 ,0 0, 5 1 0,37 0,3 1 0,22 0, 1 3
Τοίχοι βαθύχρωμοι 1 ,5 0,64 0.43 0.40 0,3 1 0,20 0, 1 0
(ρ = 0, 3 ) 2 0,72 0,56 0,46 0,37 0,25
Δάπεδο βαθύχρ ωμο 3 0,8 1 0,64 0,53 0,44 0,32
(ρ = 0, 1 ) 5 0,92 0,73 0,63 0,53 0.40

Γιά τόν τύπο τών φωτιστικών σωμάτων, πού έχομε έκλέξε ι, τό δείκτη τού χώ­
ιου k, πού ύπολογίσθη κε καί τούς συντελεστές όνακλάσεως τών έπιφανειών πού ·

rαίρνομε όπό τόν Π ίνακα 1 2 . 1 .4.

Ε) ΠολλαπλασιάζΕται 6 βαθμ6ς φωτιστικής άποδ6σΕως τού χώρου ηχ έπί τό
Ισθμό όποδόσεως τού φωτιστικού σώματος η σ , γιά νά βρεθεί ό βαθμός
ιποδόσεως φωτισμού η φ . ΟΙ βαθμοί όποδόσεως ησ δίνονται στόν Π ίνακα 1 2. 1 . 5.

στ) ΚαθορlζΕται ή lνταση φωτισμού Ε σt /χ όπό τόν Π ίνακα 1 2 . 1 . 1 .

 '1"1

Πlνακας 12. 1.4.

Συντελεστής Συντελεστής
"Υλικό
Ι
'Υλικό άνακλόσεως άνακλόσεως
ρ ρ
------ -- -- -+ --1- -- ---r-----�
'Αλουμίνιο ---- ---- Νικέλιο
---- ------

κατεργασμένο θαμπό 50%

μέ τή μέθοδο «Έλοξάλ» . . . . 85% στιλπνό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 ιί.'.ις 63%
θαμπό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 ιί.'.ις 60% Βαφή, λευκή . . . . . . . . . . . . . . . . . 87%
μηχανικής στιλβώσεως . . . . . 65 ιί.'.ις 7 5% Γυάλινο έπαργυρωμένο
όμαλής έξελάσεως . . . . . . . . . 80% κάτοmρο . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 ιί.'.ις 90%
'Ορείχαλκος
θαμπός . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54% Χάλυβας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55%
στιλπνός . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60% Πλάκα κασσιτέρου, στιλπνή . . . 70%
Πλίνθοι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 0 ιί.'.ις 30% Ψευδάργυρος, στιλπνός . . . . . . 55%
Χρώμιο στιλπνό . . . . . . . . . . . . . . 60 ιί.'.ις 70% Ξύλο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 5 ιί.'.ις 30%
Χρώμα
'Ασφαλτικό ύ λικό, πίσσα . . . . . . 8 ιί.'.ις 1 5% λευκό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 ιί.'.ις 90%
Σκυρόδεμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 0 ιί.'.ις 50% κρέμ . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
· · · 60 ιί.'.ις 7 5%
Γυαλί καστανό βαθύ, πράσινο βαθύ 1 0 ιί.'.ις 20%
διαφανές . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ιί.'.ις 8% τεφρό (γκρί) βαθύ . . . . . . . . . 1 0 ιί.'.ις 1 5%
θαμπό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 ιί.'.ις 1 5% έρυθρό �αθύ . . . . . . . . . . . . . . 1 0 ιί.'.ις 20%
γαλακτώδες . . . . . . . . . . . . . . . 20 ιί.'.ις 70% πράσινο όνοικτό . . . . . . . . . . . 45 ιί.'.ις 65%
Γρανίτης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 0 ιί.'.ις 25% έρυθρό άνοικτό . . . . . . . . . . . 30 ιί.'.ις 50%
Μάρμαρο, λευκό . . . . . . . . . . . . . 60 ιί.'.ις 85% κίτρινο άνοικτό . . . . . . . . . . . . 50 ιί.'.ις 70%
Σμάλτο, λευκό . . . . . . . . . . . . . . . . 75 ιί.'.ις 87% κυανό ναυτικό . . . . . . . . . . . . . 5 ιί.'.ις 1 0%
'Αργυρό κάτοmρο . . . . . . . . . . . . 88 ιί.'.ις 93% γαλάζιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 ιί.'.ις 45%
' Επίχρισμα τεφρό τής πέτρας . . . . . . . . . . 45 ιί.'.ις 50%
βαθύχρωμο . . . . . . . . . . . . . . . 20 ιί.'.ις 30% κιτρινοκαστανό . . . . . . . . . . . . 30 ιί.'.ις 50%
όνοικτόχρωμο . . . . . . . . . . . . . 40 ιί.'.ις 50% ρόζ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 ιί.'.ις 55%
ρόζ άνοικτό . . . . . . . . . . . . . . . 55 ιί.'.ις 65%
μαϋρο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 ιί.'.ις 1 0%

ζ} ΎπολογίζΕται ή φωτ�ινή ίσχύς Φ0 κάθ� φωτιστικού σώματος όπό τόν τύπο:

E.F.Z
Φο =
ηφ . n ---­

δπου: F είναι ή έπιφάνε ια τοϋ έπιπέδου μετρήσεως τοϋ χώρου.

n είναι τό πλf]θος τών φωτιστικών σωμάτων καί
Ζ ό συντελεστής προσαυξήσεως (όπό τόν Π ίνακα 1 2. 1 . 6 ) .

η) ΚαθορίζΕται τ6 πλήθος τών λαμπτήρων καί ή ίσχύς τους, άνά φωτιστικ6 σώ­
μα, γιά νά παρέχεται ή φωτεινή Ισχύς Φ 0 • Γιό τό σκοπό αύτό χρησι μοποιοϋνται οΙ
Π ίνακες 1 2 . 1 . 7 καί 1 2 . 1 . 8 όνάλογα μέ τό είδος τών χρησι μοποιού μενων λαμπτή­
Jων.

θ) ΓίνΕται lλ�γχος τής λαμπρ6τητας τών κυρι6τ�ρων tπιφαν�ιών τού χώρου.

Γιά νά διευ κολύνονται οί φωτοτεχνικοί ύπολογισμοί, συνιστάται νά χρησι μο­

ποιοϋνται τά φύλλα ύπολογισμοϋ τοϋ σχήματος 1 2 . 1 δ.
 • -J c:i 6 ι
r�/
a-·�'f
� ���
.yt-�)�
��
J./), 3 4

)>
�
ΑΡ. ΧΩΡΟΥ
-,
Ό
�[ ο .=>� .=>Ν .=>ω
ο CD
-θ m
-
i'1
m
� Ι
ο
-·

ο
Μ
χ Ι
ο s:
"Ό
ο
-<
z
)>

Τύπος φωτ. σώματος

t
C11
'Ύψος όναρτήσεως ι'\
ϋψος όροφης (m)
�

Ρ Μ ηκος χώρου (m)

(11

� Πλάτος χώρου (m)

Ν

� Δείκτης χώρου

{;; ο Συντελεστές όνακλ!εως m

::J
9 ω όροφr;ς. τοίχων. δαπέδου ο
ω
z
-<
e _ο Βαθμός φωτ. όποδόσεως s:
C• "
ο ο
χωρου η, )>
� Μ -,
ο ><
C• •
"Ό
)>
� ... �
C11
Βαθμός όποδόσεως
e
ο
>- Ν
. m
...
φωτ. σώματος ησ
ο ο
< 01
Q . -<
τ:
ο
{;; Βαθμός όποδ. φωτισμού
!=' Ν ησ = η, . ησ

� " Ενταση φωτισμού ( lχ)

ο
� Συντελεστής προσαυξήσεως

;;; Πλfiθος φωτ. σωμάτων

� Φωτεινή Ισχύς όνά

� φωτ. σώμα ( I m)

� ' Πλfiθος λαμmήρων χ

� Ισχύς (W) όνά φ. σώμα
)>
� z
� Φωτεινή Ισχύς όνά
:J> S:
� CD m
� m >
φωτ. σώμα ( I m)
s: O m
- )> "Ό -1 )>
•,
"Ε νταση Φωτισμου ::j Ι Ι "Ό
CD CD
::::;
" διατηρούμε νη ( I χ) � Ι Ι
9 iD
"' e
χ "' "' 0 -<
Ό m m �
� Ε•
>
)> )> ο >
ο τ:
>- ο ::J ::J S: o
� φ
0 0 Ι -<
m .
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
>-
m
�
ο­
-·

� �
"'!='
 323

Πίνακας 12. 1.5.

Κατηγορία φωτισμού Ε1δος φωτιστικού σώματος ησ

Κατοmρικού τύπου ο.65 ως ο.aο

Τύπου έσοχιϊς μέ περσίδες ο.5ο ως ο.65
Άμεσος Τύπου έσοχιϊς μέ τοιχώματα
άπό λευκό συνθετικό γυαλί 0.45 ως ο.6ο

Μέ τοιχώματα άπό λευκό

συνθετικό γυαλί ο.5ο ως Ο,65
Κυρίως Μέ τοιχώματα άπό διαφανές
άμεσος συνθετικό γυαλί ο.6ο ως ο.a5
Τύπου όροφης μέ περσίδες η
διαφράγματα ο,55 ως Ο.75

Τύπου έλεύθερης άκτινοβολίας ο.78 ως Ο,92

' Ομοιόμορφος
Τύπου άναρτήσεως μέ περσίδες 0,6 5 ως Ο,85

Κυρίως
έμμεσος -
O.pO wς 0,80

Πlνακας 1 2. 1.6.
Συντ�λ�στής πpοσαυξήσ�ως Ζ

Π Ε ΡΙ Ε ΚτΙ ΚΟΤΗΤΑ ΑΕΡΑ ΣΕ ΣΚΟΝΗ

Κατηγορία
φωτισμού M I KPH Μ Ε ΓΑΛΗ

Περίοδος καθαρισμού φωτιστικών συσκευών καί έπιφανειών

1 2 μηνη 6 μηνη 3 μηνη 1 2 μηνη 6 μηνη 3 μηνη

Άμε σος 1,18 1,1 1 1 ,05 1 ,60 1 ,3 6 1,16

Κυρίως άμεσος
' Ομοιόμορφος 1 ,33 1 ,20 1.10 2,50 1 ,67 1 ,26
Κυρίως έμμεσος

Έ μμεσος 1 .43 1 ,2 5 1.12 2,85 1 ,77 1 ,29

324

Πlνακας 12. 1. 1.
Χαρακτηριστικ6 λαμπτήρων πυρακτώσΕως

'Ονομαστική Φωτεινή Ισχύς σέ /m μέ όν. τάση

Ισχύς σέ W 1 2 5 ως 1 30 V 220 ως 230 V

15 1 35 1 20
25 260 230
40 490 430
60 820 7 30
75 1 070 960
1 00 1 560 1 380
1 50 2440 2200
200 3400 3 1 50
300 5350 5000
500 9300 8400
1 000 20000 1 8800
2000 43000 40000

4) ΠροσΕγ""γιστικ6ς ύπολογισμ6ς.

Γιά νά ύπολογίσομε τήν Ισχύ τών άπαιτού μενων λαμmήρων κατά προσέγγιση ι'\
γιά νά βρούμε τήν τάξη μεγέθους τιϊς Ισχύος μ ιάς έγκαταστάσεως φωτισμού ι'\ ά­
κόμα καί γιά €να χοντρικό έλεγχο τού μέ λεmομέρεια συνταγμένου φωτοτεχνι κού
ύπολογισμού, χρησιμοποιούμε τόν τύπο:
Ν = Ε . σ σέ W/m 2
δπου: Ν ή ήλε κτρική Ισχύς άνά μονάδα έπιφάνειας χώρου (W/m 2 ) .
Ε ή άπαιτού μενη ένταση φωτισμού σ έ l χ .
σ συντελεστής πού παίρνομε ίσο μ έ : Ο , 1 5 γ ι ά άμεσο φωτισμό, 0 , 2 0 γ ι ά ό­
μοιόμορφο φωτισμό, 0,23 γιά έ μ μεσο φωτισμό.

Ό προσεγγιστι κός αύτός τύπος Ισχύει γιά ϋψος άναρτήσεως φωτιστικών σωμά­
των 2,5 m έπάνω άπό τό δάπεδο μέ άνοι κτόχρωμες έπιφάνειες καί λαμmήρες πυ­
ρακτώσεως. Γιά λαμmήρες φθορισμού άπαιτείται τό 1 /3 περίπου τιϊς παραπάνω Ι­
σχύος*.

5) Τ6 χρώμα τού φωτ6ς.

··οπως εϊδαμε στήν παράγραφο 7. 1 (4), τό χρώμα πού παράγεται άπό τούς διά­
φορους λαμmήρες φωτισμού, χαρακτηρίζεται άπό τή χρωματική θΕρμοκρασία
1σέ 0Κ), στήν όποία άντιστοιχεί όρισμένη κατανομή ένέργειας στό φάσμα τού λαμ­
πήρα καί έπομένως καί όρισμένο χρώμα φωτός.
Ή έ κλογή τού χρώματος τού φωτός γίνεται μέ δύο κριτή ρια:
α) Τής δυνατότητας συνδυασμού τΕχνητού καί φυσικού φωτισμού στούς χώ-

* " Η Ισχύς τών προτασσόμενων έξαρτημάτων ύπολογίζεται Ιδιαιτέρωc.

 325

Πiνακας 12. 1.8.

Χαρακτηριστικ6 λαμπτήρων φθορισμού

Μορφή Διάμετρος Μήκος Όν. 'Ισχύς 'Ισχύς μέ Φωτεινή Ισχύς' 'Ε νταση
λαμmήρα mm mm w τά προτασ. Im λειτουργίας
έξαρτήματα (W) Α

16 1 36 4 10 1 20 0, 1 50
16 212 6 12 22Ο ως 240 0, 1 55
16 288 8 14 3 1 0 ως 350 0, 1 65
26 470 10 '
14 46Ο ως 480 0, 1 70
16 517 13 19 600 0, 1 70
38 438 I 15 1 9,5 580 ως 600 0,370
26 438 15 1 9,5 64Ο ως 650 0,325
Εύθύγραμμη 26 720 16 21 7 50 ως 900 0,20
38 590 20 25 800 ως 1 230 0,37
38 970 25 32 1 1 50 ως 1 120 0,30
26 895 30 39 1 500 ως 1 900 0,37
38 970 40 51 1 750 ω ς 2600 0,56
38 1 200 40 50 1 600 ως 3οοο 0.44
38 1 500 65 78 2600 ως 4800 0,70
38 1 200 1 00 1 22 4800 ως 5400 1,5
38 · 1 500 1 20 1 42 6οοο ως 7 300 1 ,5

26 370 16 21 72Ο ως 920 0,20

38 310 20 25 830 ως 1 000 0,37
υ 38 610 40 50 1 850 ως 2100 0.44
38 765 65 78 3300 ως 4050 0,70

29 2 1 62 22 27 980 ως 1 1 00 0,39
Κυκλική 32 31 1 32 42 1 5οο ως 1 900 0.44
32 413 40 50 2 1 50 ως υοο 0.44

1 ) Ή φωτεινή Ισχύς μεταβάλλεται μέ τό χρώμα τοϋ φωτός. 'Ακριβή στοιχεία λαμmήρων δίνονται
στούς καταλόγους τών κατασκευαστών.
2) "Εξωτερική διάμετρος κυκλικών λαμmήρων.

ρους, δπου ή παρουσία τού φωτός ήμέρας είναι συνεχής καί ό τεχνητός φωτισμός
συμπληρώνει τό φυσι κό φωτισμό.
β) Τής δημιουργίας κατάλληλης ψυχολογικής άτμ6σφαιρας, όνάλογα πρός τόν
προορισμό τού χώρου πού θά φωτισθεί, καί πού έξασφαλίζει δνετες συνθήκες έρ­
γασίας καί παραμονής.
Άπό τόν τύπο τού λα μπτήρα, κυ ρίως μεταξύ τών λαμπτήρων φθορισμού πού
θά διαλέξαμε, εχομε καί τό έπι θυμ ητό χρώμα φωτισμού. Οί λαμπτήρες φθορισμού
διακρίνονται βασικά σέ λαμπτήρες μέ:
α) Φώς ήμέρας. Τό χρώμα αύτό πλησιάζει τό μέσο δρο τού φωτός τής ήμέρας.
Είναι αίσθητά ύποκύανο καί λόγω τής ψυχρής έ μφανίσεώς του, χρησι μοποιείται σέ
:126

χώρους, δπου έπιθυμούμε ψυχρό φώς ήμέρας. Ή χρωματική θερμοκρασία εiναι

6500°Κ περίπου καί στό έμπόριο συναντάται μέ τόν όγγλικό δρο Daylight.
β) Λ �υκ6 φώς. Τό χώμα αύτό εiναι αίσθητά λε υκό καί έναρμονίζεται μέ τό φυσι­
κό φώς τfις ήμέρας. "Ετσι, εiναι κατάλληλο γιά χώρους, δπου ό τεχνητός φωτισμός
όποτελεί συμπλήρωση τού φωτισμού ήμέρας καί δπου εΊναι έπιθυμητή δροσερή
ότμόσφαι ρα. Ή χρωματική θερμοκρασία εΊναι 4500°Κ περίπου.
γ) Θ�ρμ6 λ�υκ6 φώς. Τό χρώμα αύτό όποκλίνει αΙσθητά όπό τό φώς τfις ήμέ­
ρας, γι' αύτό καί είναι κατάλληλο γιά χώρους, πού δέν έπιθυμούμε συνδυασμό μέ
τό φυσικό φώς τfις ήμέρας, όλλά θερμή έντύπωση όνάλογη πρός αύτήν πού προ­
καλείται όπό τούς λαμmfιρες πυρακτώσεως μέ έλαφρώς έρυθρά όπόχρωση. Ή
χρωματική θερμοκρασία εΊναι 3000°Κ περίπου. (Ή χρωματική θερμοκρασία τών
λαμmήρων πυρακτώσεως μέ όέριο εΊναι 2650° Κ ώς 3 1 00° Κ. 01 ύψηλές χρωματι­
κές θερμοκρασίες όντιστοιχούν σέ λαμmfιρες μεγάλης Ισχύος).
Έκτός όπό τίς βασικές αύτές κατηγορίες χρω μάτων ύπάρχουν καί λαμmfιρες μέ
σε ι ρά χρω μάτων, πού καλύmουν κάθε ε Ιδική όνάγκη μέ διάφορες χρωματικές
θε ρμοκρασίες όνάμεσα όπό τρείς βασικές τιμές η καί πέρα όπό αύτές.

6) Χρωματική άπ6δοση.
Ή πιστότητα όποδόσεως τών χρωμάτων τών όντι κει μένων έξαρτάται όπό τή_
σύνθεση τού χρώματος τού φωτός, μέ τό όποίο φωτίζονται . "Ετσι, όνάλογα μέ τή
χρησιμοποιού μενη φθορίζουσα ούσία, στούς λαμmfιρες φθορισμού, π.χ. έχομε
παραγωγή φωτός μέ διάφορο βαθμό χρωματικfις όποδόσεως. 'Όσο μεγαλύτερη
εiναι ή πιστότητα όποδόσεως τών χρωμάτων πού έπιτυγχάνομε, τόσο μι κρότερη
εΊναι ή φωτε ινή όπόδοση της πηγfις [παράγρ. 1 2 . 1 ( 1 )(γ)] .
'Ανάλογα μέ τή σημασία, πού έχε ι γιά μιά έγκατάσταση φωτισμού ή χρωματική
όπόδοση, σχετικά μέ τή φωτεινή όπόδοση τών λαμmήρων πού θά χρησιμοποι η­
θούν, τό εΊδος τού χρώματος έ κλέγεται όπό τόν Π ίνακα 1 2 . 1 .9.

7) Συνδ�σμολογί�ς λαμπτήρων φθορισμού, άντιστάθμιση, άπαλοιφή παρασίτων.

Στό σχfιμα 1 2 . 1 ε φαίνονται ο1 τρόποι συνδεσμολογίας τών λαμmήρων φθορι­

σμού. Στή συνδεσμολογία σέ σε ι ρά, συνδέονται δύο λαμmfιρες μικρού μ ήκους (ί­
σχύος 20 W) μέ τάση 60 V περίπου ό καθένας. Ή συνδεσμολογία αύτή εΊναι κα­
τάλληλη γιά προθ fικες καταστημάτων, ράφια έ κθέσεως κλπ.
Τά πηνία αύτεπαγωγfις τών έξαρτημάτων τών λαμmήρων φθορισμού, πού προ­
τάσσονται, έχουν ώς όποτέλεσμα νά λειτου ργούν ο1 λαμmfιρες αύτοί μέ χαμηλό
συντελεστή Ισχύος (συνφ = 0, 5). Γιά τή διόρθωσή του χρησι μοποι ούνται πυ κνω­
τές. Ή άντιστάθμιση αύτή μέ πυ κνωτές έπιτυγχάνεται μέ σύνδεση ένός πυκνωτfι
παράλληλα πρός τό λαμmήρα στήν πλε υρά τfις τροφοδοτήσεως, η μέ χρησι μο­
ποίηση τfις συνδεσμολογίας κατά ζ�ύγη (συνδεσμολογία D U O ) . Κατά τή συνδε­
σμολογία αύτή (σχ. 1 2 . 1 ε) τό προτασσόμενο πηνίο αύτεπαγωγfις τού ένός λαμ­
mήρα L 1 φορτίζει τό δίκτυο έπαγωγικά, ένώ ή όμάδα πηνίων αύτεπαγωγfις καί σέ
σε ι ρά πυκνωτfι τού δε ύτερου λαμmήρα L2 φορτίζει τό δίκτυο χωρητικά έτσι, ώστε
τό ρε ύμα νά παρουσιάζει όσήμαντη φασική όπόκλιση ώς πρός τήν τάση τού δι­
κτύου (συνφ = 0, 95 περίπου).
 327

Πίνακας 1 2. 1.9.
Χρώματα λαμπτήρων φθορισμού

'Ονομασία Χαρακτηριστικά ' Εφαρμογές

χρώματος

Λευκό γενικής Καλή χρωματική Ή περισσότερο δημοφιλής καί συχνότερα χρησιμοποιούμε-

χρήσεως άπόδοση καί ύψη- νη άπόχρωση. Παρέχει Ιδιαίτερα οΙκονομικό συνδυασμό ύ-
Φώς ημέρας λή φωτεινή όπό- ψηλής φωτεινής όποδόσεως καί Ικανοποιητική χρωματική ό-
(Daγlight) δο ση πόδοση.

Λαμπρό λευκό Π ολύ ύψηλή φω- "Ιδιαιτέρως οΙκονομικό γιά βιοτεχνικούς καί βιομηχανικούς
Θερμής όποχρώ- τεινή όπόδοση χώρους ώς καί γιά έξωτερικό φωτισμό.
σε ως

Λε υ κό πολυτε- Εύχάριστη όπόχρωση, πού Ι κανοποιεί τίς ύψηλές όπαιτήσεις

λείας χώρων έμπορικών καταστημάτων, έμπορίας ένδυμάτων κλπ.
'Υψηλό ποσοστό έρυθρής όντινοβολίας. Χρωματική όπόδο-
Θερμής όποχρώ- ση παραπλήσια μέ αύτήν τών λαμmήρων πυρακτώσεως. Γιά
σεως πολυτε- Πολύ καλή χρω - έσωτερικούς χώρους όκόμα καί σέ συνδυασμό μέ λαμmήρες
λείας ματική όπόδοση πυρακτώσεως.
"Απόχρωση όντιστοιχούσα στό φώς ημέρας. 'Ι κανοποιεί τίς
Φώς ημέρας πο- πολύ ύψηλές όπαιτήσεις φυσικής όποδόσεως χρωμάτων.
λυτελείας Χρησιμοποιείται Ιδιαίτερα στίς γραφικές τέχνες.
Φυσική όπόδοση χρωμάτων, Ιδιαίτερα τών κρεάτων, τροφί-
Φυσικό φώς μων, λουλουδιών κλπ.

Ροδόχροο Φωτιστικές έντυπώσεις (φωτιστικά έφφέ) π.χ. σέ σκηνές

Κίτρινο θεάτρων κλπ.

"Ανοικτό πράσινο ΕΙδικά χρώματα Λαμmήρες φθορισμού γιά φωτοχημική όναπαραγωγή μέ ύ- 1

"Ανοικτό κυανό περακτινική όκτινοβολία.

Μαύρο γυάλινο Λαμmήρες διεγέρσεως φθοριζουσών ούσιών. Χρησιμο-

περίβλημα ποιούνται σέ διαφημίσεις κλπ.
(όόρατο φώς)
-
Λαμmήρες φυτοκαλλιεργειών καί ένυδρείων.

Ή συνδεσμολογία τών λαμτπήρων φθορισμού κατά ζεύγη έ κτός όπό τήν

έπιτυγχανόμενη όντιστάθμιση έχε ι καί άλλα πλεονεκτήματα, άπό τά όποία τό πιό
σημαντικό είναι ή μείωση τού φαινομένου τής περιοδι κής διακυμάνσεως τής φω­
τεινής Ισχύος (φαινόμενο Flicker). Στό έναλλασσόμενο ρε ύ μα, σέ κάθε ήμιπερίοδο
συμβαίνει άναμμα καί σβήσι μο τής έ κκενώσεως, μέ όποτέλεσμα νά διακυμαίνεται
ή φωτε ινή Ισχύς τού λαμτπήρα. Ή διακύ μανση αύτή μει ώνεται μόνο όπό τή ση­
μαντι κή ύστέρηση φθορισμού, πού παρουσιάζουν οί χρησι μοποιούμενες φθορί­
ζουσες ούσίες. Ή διακύμανση τής φωτε ινής Ισχύος είνα ι περισσότερο α ίσθητή
στούς λαμτπήρες φθορισμού, όπό δ,τι στούς λαμτπήρες πυρακτώσεως ίσης φω­
τε ινής Ισχύος καί μάλιστα δταν όνοι κτόχρωμα όντι κείμενα κινούνται γρήγορα έμ­
πρός όπό βαθύχρωμα. Στήν κατά ζεύγη διάταξη, έπειδή τά ρεύ ματα μέσω τών δύο
λαμmήρων παρουσιάζουν ση μαντική φασική όπόκλιση μεταξύ τους *, ή διακύ μαν-

* Τό φαινόμενο τής περιοδικής διακυμάνσεως τής Φωτεινής Ισχύος μειώνεται καί μέ τή σύνδεση
τών λαμmήρων πού εΤναι έγκαταστημένοι κοντά ό �νας στόν δλλο σέ διάφορες φάσεις τού τριφασι­
κού δικτύου, όπότε τά ρεύματα μέσω τών λαμmήρων παρουσιάζουν φασική όπόκλιση.
328

ση πού προκαλείται (μέ συχνότητα διπλάσια όπό αύτήν τού δικτύου) έτεροχρονίζε­
ται . "Ετσι, ή ένοχλητι κή αύτή πε ριοδι κή διακύ μανση εΤναι λιγότερο αΙσθητή, άν οΙ
δύο λαμmήρες έγκατασταθούν (δπως γίνεται συνήθως) ό tΞνας κοντά στόν άλλο.

Σuνbεσ μσλογ i.α DUO

...,
I

:J
I
- - _ _J

....[lυκνωτl,ς
Ιχντιστα{)μ(σεως

' Εκκινητές
/ .
•Αντιπαρασιτικος
πυ κνωτή�;

Σχ. 1 2. 1 ε.
Συνδεσμολογία κατά ζεύγη (DUO).

ΟΙ λαμmήρες φθορισμού προκαλούν ραδιοφωνικές παρενοχλήσε ις (παράσιτα)

τόσο άπό τούς όγωγούς τροφοδοτήσεως, δσο καί άπό τήν άκτινοβολία τών λαμ­
mήρων. Γιά νά περιορισθούν τά παράσιτα όπό τούς τροφοδοτικούς όγωγούς, όντί
νά χρησιμοποιηθεί eνα πηνίο αύτεπαγωγής, χρησι μοποιούνται δύο μι κρά συμμε­
τρικά πηνία, eνα σέ κάθε τροφοδοτικό όγωγό (σχ. 1 2. 1 ε) έτσι, wστε νά όλληλοα­
να ι ρείται ή έπίδρα� τους. Γιά νά περιορισθούν τά παράσιτα όκτινοβολίας χρησι­
μοποιείται eνας πυκνωτής (συνήθως 1 Ο nF), πού συνήθως ένσωματώνεται στόν
έ κκινητή. 'Ακόμα, άν ή όπόσταση μεταξύ λαμmήρων φθορισμού καί καλωδίου κα­
θόδου κεραίας η δέκτη εiναι μ ι κρότε ρη όπό 2 m (αύτό μπορεί νά συμ βεί π.χ. σέ
κατοι κίες), καλό εiναι νά γίνεται θωράκιση τών λαμmήρων, μέ έπικόλληση στήν έ
 329

πάνω έπιφάνι:ια τού λαμmήρα λουρίδας άπό λεmό μεταλλικό φύλλο, ή όποία νά
συνδέεται μέ τά μεταλλικά μέρη τού φωτιστι κού crώματος.
'Αντί να χρησι μοποιείται eνας πυ κνωτής γιά κάθε λαμmήρα, ιϊ νά συνδεσμολο­
yούνται κατά ζε ύγη, ο1 λαμmfιρες φθορισμού μπορούν νά άντισταθμίζονται καί κα­
τά όμάδες, οπως δείχνει τό σχfιμα 1 2 . 1 στ.

Oc . 10 6
c
2 nt u2

c
6Πf U2

Σχ. 1 2. 1 στ.
'Αντιστάθμιση �ατά όμάδες.
1) Πολλοί μικροί πυκνωτές όντί γιά �να μεγάλο. 2)· 'Ενδεικτική λυχνία αίγλης. Φωτοβολεί δταν
καταστραφεί eνας πυκνωτής καί καεί � όσφάλεια.

Στίς περιmώσεις αύτές, γιά νά άποφεύγονται έκφορτίσε ις τών πυ κνωτών, δταν

τό κύκλωμα τών λαμmήρων είναι άνοι κτό, κατά τήν έπαφή μέ στοιχεία σέ τάση,
τοποθετούνται άντιστάσε ις έ κφορτίσεως. 01 άντιστάσειc αύτές συνδέονται παράλ-
330

ληλα μέ τούς πυκνωτές όντισταθμίσεως, χωρητι κότητας μεγαλύτερης όπό 0, 5 μ F.

Έτσι, γιά πυ κνωτές όνομαστικf]ς τάσεως 220 ν καί χωρητι κότητας μέχρι 2 5 μ F
συνδέονται όντιστάσεις μ ι κρότερες � ϊσες πρός 1 Μ Ω, 0,2 5 W , ένώ γιά πυκνωτές
όνομαστικf]ς τάσεως 380 ν καί χωρητι κότητας μέχρι 1 Ο μF, συνδέονται όντιστά­
σε ις μ ι κρότερες � ϊσες πρός 2 ΜΩ.
Γιά τόν ύπολογισμό τοϋ μεγέθους τών πυ κνωτών όντισταθμίσεως, βρίσκομε
τήν Ισχύ Ν (σέ W) καί τήν ένταση I (σέ Α), πού όπορροφδ ό κάθε λαμmήρας, όπό
τόν Π ίνακα 1 2. 1 .8. Ό συντελεστής ίσχύος εΊναι :

Ν
συνΦ 1 =
υ .ι
--­

δπου: υ ή τάση τροφοδοτήσεως σέ ν [παράγρ. 1 1 .5( 5)] :

Ή όπαιτού μενη Ισχύς τών πυ κνωτών Q c ύπολογίζεται όπό τόν όκόλουθο τύπο
[βλέπε καί παράγραφ. 1 1 . 5(5)] Q c = nN (εφφ, - εΦΦ2 ).
δπου: Q c ή Ισχύς τών όπαιτού μενων πυ κνωτών σέ νar.
n τό πλf]θος τών λαμmήρων Ισχύος Ν .
Ν ή ένε ργός Ισχύς κάθε λαμmήρα σ έ W.
Ή έφφ 1 προκύmει όπό τόν όρχικό συντελεστή Ισχύος συνφ , .
Ή εφφ2 προκύmει όπό τόν έπιθ υ μ ητό συντελεστή Ισχύος συνφ2 (ό έπιθυ­
μ ητός συντελεστής Ισχύος δέν εΊναι συνφ = 1 όλλά συνφ = 0,98 ώς 0, 99).
··οταν βροϋμε τήν Ισχύ Q c ' ή χωρητι κότητα τών όπαιτού μενων πυ κνωτών
βρίσκεται όπό τή σχέση:

Q c . 1 Q6
C= σέ μ F
2 ττfυ 2
δπου: f ή συχνότητα τοϋ ρε ύ ματος (γιά f = 50 Η, 2πf = 3 1 4).
υ ή τάση σέ ν.
Γιά μείωση τοϋ φαινομένου τf]ς περιοδικf]ς διακυμάνσεως τf]ς φωτε ινf]ς Ισχύος,
oi λα μmf]ρες τοϋ ϊδιου χώρου διαμοι ράζονται ϊσα στίς τρείς φάσεις τριφασικοϋ
δικτύου. "Ετσι, όν δημιουργηθούν 3 όμάδες λαμmήρων σέ σύνδεση όστέρα, oi
πυ κνωτές συνδέονται κατά όστέρα � κατά τρίγωνο (σχ. 1 2 . 1 στ).
Π ροσεγγιστικά, ή χωρητι κότητα τών όπαιτούμενων πυ κνωτών όντισταθμίσεως
δίνεται, γιά κάθε λαμmήρα φθορισμοϋ όνομαστικf]ς τάσεως 220 ν, όπό τόν Π ίνα­
κα 1 2 . 1 . 1 Ο. Γιά τήν κατά όμάδες όντιστάθμιση, πολλαπλασιάζεται ή χωρητι κότητα
τοϋ ένός λαμmήρα, πού δίνει ό Π ίνακας 1 2 . 1 . 1 Ο, έπί τό πλf]θος τών λαμmήρων.
Πlνακας 12. 1. 10.

Ίσχύς τοϋ 10 16 20 20 25 40 40 65 1 00 1 20
λαμmήρα (W) ( 1 m)

Χωρητικότητα
πυκνωτή 2,0 2,5 4,5* 3,0 3,5 4,5 6,0 7,0 20 20
σέ μF

* 2 λαμmήρες σέ σειρά σέ 220 ν.

 331

8) Φωτιστικοί σωλήν�ς ύψηλής τάσ�ως.

01 σωλfJνες «νέον» (παράγρ. 7.2) λειτουργούν μέ ρεϋμα ύψηλιϊς τάσεως, πού

μπορεί νά φθάσει μέχρι 7 , 5 kV ώς πρός τή γη. WΕτσι, άν ό χρησιμοποιούμενος με­
τασχηματιστής εΤναι γειωμένος στό μέσο τοϋ δευτε ρεύοντος τυλίγματος
(σχ. 1 2. 1 ζ), ή τάση μπορεί νά φθάσει μέχρι 1 5 kV*. Συνήθως σέ δχι Ιδιαίτερα με­
γάλες έγκαταστάσεις ή χρησι μοποιού μενη τάση εΤναι 6 kV (2 χ 3 kV). Τό μέγεθος
της όπαιτού μενης τάσεως (στό δευτερεϋον τοϋ μετασχηματιστή) έξαρτάται άπό τό

L._ . _j

κ ι ι

Σχ. 1 2 . 1 ζ.
Φωτιστικοί σωλήνες ύψηλής τόσεως.
HL = 'Αγωγοί ύψηλής τόσεως. L = Φωτιστικοί σωλήνες. Α = Άποζεύκτης. Μ.Σ. = Μετασχηματιστής
σκεδόσεως.

μήκος τών σωλήνων (πτώση τάσεως κατά μήκος τών σωλήνων) καί όπό τήν πτώ­
ση τάσεως γύρω όπό τά ήλε κτρόδια ( καθοδική καί άνοδική πτώση τάσεως, καί δί­
νεται άπό τόν Π ίνακα 1 2. 1 . 1 1 ) .
Γιά τ ή σταθεροποίηση τιϊς έκκενώσεως, στούς φωτιστι κούς σωλήνες (σωλήνες
«νέον») χρησι μοποιούνται ι'j ώ μ ι κές όντιστάσεις σέ σειρά μέ κοινούς μετασχηματι­
στές (περίπτωση σωλήνων μέ άτμούς ύδραργύ ρου), δπως φαίνεται στό σχήμα
1 2. 1 η, ι'j πηνία αύτεπαγωγιϊς ( στραγγαλιστι κά πηνία) σέ σε ι ρά μέ κοινούς μετα­
σχηματιστές (περίπτωση σωλήνων μέ «νέον» καί άλλα άέρια), δπως φαίνεται στό
σχήμα 1 2. 1 θ, ιϊ άκόμη ε ίδι κοί μετασχηματιστές, πού παρουσιάζουν ση μαντικό πε-

* Ή ύψηλή τάση λειτουργίας δέν έπιτρέπεται νό εΤναι μεγαλύτερη, γιατί ύπόρχει κίνδυνος, Ιδ ίως
Jέ ύγρές καιρικές συνθήκες. νό προκληθοϋν έκκενώσεις πρός τό γειωμένα τμήματα τής διατόξεως
στερεώσεως τοϋ σωλήνα, ό όποίος ένεργεί ώς πυκνωτής. 01 έκκενώσεις αύτές στίς θέσεις έμφανί­
σεώς τους θό κατόστρεφαν τό γυόλινο σωλήνα.
 332

Πlνακας 1 2. 1. 1 1.

'Απαιτούμενη τόση σέ κενό τοϋ μετασχηματιστή

όνό m μήκους σωλήνα

Ρεϋμα ' Επί πλέον
σωλήνα 2 5 ... 35 mA 50 ... 70 mA 7 5 ... 1 00 mA γιό κόθε
Διόμετρος 1 0 mm 1 3 mm 1 7 mm 22 mm 28 mm 35 mm ζεϋγος
σωλήνα ήλ!δίων

ν ν ν ν ν ν ν

Σωλήνες έρυθροϋ - 1 1 50 850 700 580 520 490 300

φωτός
ο
�
Λοιποί " ΕξωτΙκό 760 580 460 370 330 310 300
I σωλήνες � '
"'
>- - -
!ΑΙ
"Εσωτ/κό 400 320 275 250 260
i
ΟΙ διδόμενες τιμές τόσεως ε1ναι μέσες τιμές.

ι ι ι ι
ι ι ι ι

.ι
bOOOV
I JOOO .=. JfXX) I
l 1
R'
R
:R
Μ/Σ

Σχ. 1 2. 1 η. Σχ. 1 2. 1 8.
Μ/Σ =
Μετασχηματιστής. Α "Απο­ =
π = Στραγγαλιστικό πηνία.
ζεύκτης. ι =
Φωτιστικοί σωλήνες.

Σχ. 1 2. 1 ι.
Μ.Σ. = Μετασχηματιστής σκεδόσεως.

�ίο σκεδάσεως καί Ισοδυναμούν μέ κοινούς μετασχηματιστές μέ αύτεπαγωγή σέ

σειρά, δπως δείχνει τό σχήμα 1 2 . 1 ι .
 333

Τό συνολικό μfικος τών φωτιστικών σωλήνων σέ καθένα κύκλωμα κυμαίνεται,

όνάλογα μέ τό είδος τών σωλήνων καί τή διάμετρό τους, όπό 5 wς 1 4 m. Ή Ισχύς
πάλι τών χρησι μοποιού μενων μετασχηματιστών δέν πρέπει γενι κά νά ξεπερνά τό
1 , 2 kVA.
Στίς έγκαταστάσε ις φωτιστικών σωλήνων, είναι δυνατόν νά μεταβάλλεται ή
φωτεινή ίσχύς όπό μηδέν μέχρι τή μέγιστη τιμή, μέ μεταβολή τfις τάσεως τροφο­
δοτήσεως μέ τή βοήθεια ρυθμ ι στι κfις όντιστάσεως f\ μετασχηματιστfι ρυθμίσεως.
Παρακάτω δίνεται παράδειγμα τρόπου ύπολογισμού τfις όπαιτού μενης τάσεως
στό δευτε ρε ύον τών μετασχηματιστών.
'Έστω δτι θέλομε νά σχηματίσαμε τή λέξη Ν Ε Ο Ν μέ φωτιστι κούς σωλfινες γε­
μάτους μέ όέριο «νέον» (έρυ θρό χρώμα), μέ διάμετρο 2 2 mm καί ρε ύμα λειτουρ­
γίας 50 mA . "Αν τό ϋψος τών γραμ μάτων πρέπει νά είναι 50 cm, πόση πρέπει νά
είνα ι ή τάση στό δευτερεύον τού μετασχηματιστfι;
Τό μ fι κος κάθε φωτιστικού σωλήνα (σχ. 1 2 . 1 ια) τό παίρνομε όπό τούς καταλό­
γους τών κατασκε υαστών σωλήνων. Τό όπαιτούμενο πλfιθος σωλήνων έξαρτδται
άπό τό ϋψος τών γραμ μάτων καί όπό τό δν τά γράμματα θά σχηματισθούν μέ ά­
πλούς ιϊ διπλούς σωλfινες. 'Όσο περισσότεροι σωλfινες χρησι μοποιηθούν, τόσο
πε ρισσότερα ζε ύγη ήλε κτροδίων θά ύπάρχουν, μέ όποτέλεσμα νά αύξάνεται ή ό­
παιτούμενη τάση στό δε υτερεύον τού μετασχηματιστfι γιά νά μπορεί νά καλύπτει
τίς πτώσε ις τάσεως.

Σχ. 1 2. 1 ια.

Τό μ fι κος τού σωλήνα γιά τό γράμμα Ν 1 80 = cm

Τό μ fι κος τού σωλήνα γιά τό γρά μμα Ε 1 92 = cm
Τό μ fι κος τού σωλήνα γιά τό γράμμα Ο 1 55 = cm
Τό μfικος τού σωλήνα γιά τό γράμμα Ν 1 80 = cm
Συνολικά θά eχομε μ fικος σωλήνων ίσο πρός:
1 80 + 1 92 + 1 55 + 1 80 = 707 cm = 7,07 m
Γιά τό μ fι κος αύτό όπαιτείται τάση: U , 7,07 χ 580 4 1 00 V, δπως βλέπομε
= =

tπό τόν Π ίνακα 1 2 . 1 . 1 1 . Άπό τόν ίδιο πίνακα βρίσκαμε δτι γιά 4 ζεύγη ήλε κτρο-
334

δίων όπαιτείται τάση υ 2 4 χ 300

= 1 200 ν. "Ετσι, ή συνολικά όπαιτούμενη τά­
=

ση στό δευτε ρεύον τού μετασχηματιστή θά εΊναι:

υ = υ, + υ2 = 4 1 00 + 1 200 = 5300 ν.

' Επειδή ή τάση αύτή εΊναι μ ι κρότε ρη όπό τή συνήθως χρησι μοποιού μενη, τών
6000 ν, γίνεται δεκτή. "Αν βρισκόταν τάση μεγαλύτερη όπό 6 kν, ι'\ θά προσθέτα­
με καί δεύτερο μετασχη ματιστή ι'\ θά χρησι μοποιούσαμε γράμματα μ ι κρότερου ϋ­
ψους ι'\ σωλήνες μεγαλύτερης διαμέτρου. ΟΙκονομοτεχνι κοί λόγοι καθορίζουν κά­
θε φορά ποιό ι'\ ποιά όπό τά μέτρα αύτά περιορισμού τής τάσεως τού δευτερεύον­
τος τού μετασχηματιστή θά χρησιμοποι ηθεί, σέ περίπτωση πού θά βρεθεί τάση
μεγαλύτε ρη όπό 6 kν.

ΠαράδΕιγμα.

Νά ύπολογιστεί ό φωτισμός χώρου γραφείων τών παρακάτω χαρακτηριστικών:

α) Μ ή κος: 1 0, 5 m.
β) Πλότος: 7,5 m.
γ) Ύψος: 3,2 m.
δ) 'Οροφή: όνοιχτόχρωμη (π.χ. λε υ κό χρώ μα).
ε) Τοίχοι: ήμιανοιχτόχρωμοι (π.χ. πράσινο όνοιχτό ι'\ γκρί όνοικτό χρώμα).
στ) Δάπεδο: ήμιανοικτόχρωμο (π.χ. παρκέ ι'\ μάρμαρο μέ καστανό όνοι κτό χρώ-
μα).
ζ) Διάταξη γραφείων: όποιαδήποτε.
η) Έ κτός όπό τό γραφεία ύπόρχουν καί 3 τραπέζια γραφομ ηχανών.
Ό χώρος πού θό φωτιστεί φαίνεται στό σχήμα 1 2. 1 ιβ.

t=:==l

4X 20W 4 X 20W 4Χ 20W

� ΙΞΞΞΙ �

Σχ. 1 2. 1 ιβ.

'Ακολουθούμε τή γνωστή πορεία:

α) ' Επειδή τό γραφεία δέν έχουν δλα τόν Τδιο προσανατολισμό, γιό νό όποφύγο­
με τίς σκιές καί τούς κατοπτρισμούς, χρησι μοποιούμε κυρ/ως lμμΕσο φωτισμό,
πράγμα πού έπιτρέπεται καί όπό τό χρώμα τών τοίχων καί τής όροφής. "Ετσι, έ κλέ-
 335

γεται eνας τύπος φωτιστικών σωμάτων eμμεσου συγκεντρωτικού φωτισμοϋ, όπό

τούς καταλόγους τών κατασκευαστών.
β) Τήν όπόσταση τοϋ μέσου τών λαμπτήρων όπό τήν όροφή παίρνομε ίση πρός
Ο, 7 m γιά ϋψος χώρου 3,2 m ( Π ίνακας 1 2 . 1 .2). ΟΙ μεταξύ τών φωτιστικών σωμά­
των όποστάσεις προκύπτουν, άν διαι ρέσομε τό μ ή κος μέ 5 καί τό πλάτος μέ 3, ό­
πότε οί όποστάσε ις αύτές θά φτάνουν σέ 2, 1 m καί 2,5 m (βρίσκονται μέσα στά δ­
ρια τοϋ Π ίνακα 1 2 . 1 .2).

3 χ 1 0,5 χ 7,5
γ) Ό δείκτης τοϋ χώρου k = = 2, 7 9
2 χ 2,35( 1 0, 5 + 7,5)
δ) Ό βαθμός φωτιστι κής όποδόσεως τοϋ χώρου η χ = Ο , 7 0 ( Π ίνακας 1 2 . 1 .3 ) .
ε) Γιά βαθμό όποδόσεως φωτιστι κού σώ ματος ησ 0,75 ( Π ίνακας 1 2 . 1 .5)
=

προκύπτει βαθμός όποδόσεως φωτισμοϋ η φ = Ο, 7 0 χ Ο, 7 5 0, 52. =

στ) Ή όπαιτού μενη eνταση φωτισμοϋ γιά γραφεία έ κλέγεται ίση πρός 250 I χ
καί στίς θέσεις γραφομ ηχανών 500 I χ μέ τοπικό φωτισμό.
Ή φωτε ινή Ισχύς κάθε φωτιστι κού σώματος θά είναι :

250 χ 1 0, 5 χ 7,5 χ 1 ,2
φο = � 3029 1m
0,52 χ 15
γιά συντελεστή προσαυξήσεως Ζ = 1 ,2 (περίοδος καθαρισμού β μηνη, χώρος κα­
θαρός).
ζ) Σέ κάθε φωτιστικό σώμα θά τοποθετηθεί eνας λαμπτήρας πυρακτώσεως τών
200 W, φωτε ινής Ισχύος 3 1 50 Im ι''ι άν χρησι μοποιηθούν φωτιστικά σώματα λαμ­
πτήρων φθορισμοϋ, 3 λαμπτήρες τών 20 W λευκοϋ χρώματος γενικής χρήσεως,
μέ φωτε ινή iσχύ 3 χ 1 080 = 3240 Im η 4 λαμπτήρες τών 20 W θερμής όποχρώ­
σεως πολυτελείας, μέ φωτεινή rσχύ 4 χ 840 3360 Im . Μπορεί, όκόμα στίς θέ­
=

σε ις γραφομηχανών, δπου θά χρησι μοποιηθεί καί τοπι κός φωτισμός, νά τοποθετη­

θούν στά τρία άκραία φωτιστικά σώματα λαμπτηρες πυ ρακτώσεως τών 1 00 W η
άνά δύο λαμπτήρες φθορισμοϋ τών 840 Im.
Μέ βάση τό παραπάνω παράδειγμα συ μπληρώνεται καί ή πρώτη γραμμή τοϋ
φύλλου ύπολογισμοϋ τοϋ σχήματος 1 2 . 1 δ.

1 2.2 'Υπολογισμός έγκαταστάσεως φωτισμού σέ έξωτερικούς χώρους.

1) Τρόπος ύπολογισμού.
Σέ περιπτώσε ις φωτισμοϋ έξωτερι κών χώρων, ή eνταση φωτισμοϋ ύπολογίζε­
ται είτε στό κατάστρωμα τοϋ έξωτερικοϋ χώρου είτε σέ όριζόντιο έπίπεδο μετρή­
σεως, πού βρίσκεται σέ άπόσταση 20 cm όπό τό κατάστρωμα.
Οί έξωτερι κοί χώροι φωτίζονται άπό φωτιστικά σώματα συνήθως έγκαταστημέ­
να έπάνω σέ στύλους η κρε μασμένα όπό σύρματα όναρτήσεως. Ή διάταξη τών
φωτιστικών σωμάτων είναι όνάλογη πρός τό είδος τοϋ φωτιζόμενου χώρου
(σχ. 1 2 .2α). Τό ϋψος τους όπό τό eδαφος κυμαίνεται άπό 8 wς 1 Ο m καί δέν πρέπει
νά εiναι μι κρότερο όπό 7 m. τέλος, γιά yά έπιτυγχάνεται ή άπαιτούμενη yιά έξωτε ·
336

ρικούς χώρους όμοιομορφία φωτισμού, � μεταξύ τών φωτιστικών σωμάτων άπό

σταση πρέπει νά �χε ι τίς τιμές πού δίνει ό Π ίνακας 1 2.2 . 1 .
Γιά νά βρεθεί � μέση �νταση φωτισμού σέ έπιφάνεια έξωτε ρικού χώρου πο•
3ά φωτίσομε, χρησι μοποιούμε τό βασικό φωτοτεχνικό νόμο τών σημειακών φιu
ε ινών πηγών [παράγρ. 1 2. 1 .(3)] . Κατά τό νόμο α ύτό, � �νταση φωτισμού σέ σn

Κυκλικός χcίίρος μέ οruλους φωτιομο\ί

•ο οοί μεσσv ttλaτουι;

-χ - · - χ · - · --κ· -
:1:::: . ::::::1 . :1: :1:. _ . :1: _ _
_
'f �
0
Α-.άρτηοη κald τόν Στl.lλοι φωτιομο\ί Στιiλοι φωτιομο\ί
d�o\\:1 τη, όδο\ί άτtό τη' μιίχ ιt�ιχ:ί ς ίκ - �dκ

Όοοί μεγάλου tt�

_ χ; _ _ _χ
__ _ χ_ ..J_ . '1: _ _ _ 1___

χ χ

•Ανciρτηση Στύλοι φωτιομο\ί

χ χ χ
-· -· -· - · - · -
* · - · * · -· *
χ
· ­

χ χ
f f 1

Σχ. 1 2.2α.
Διόταξη Φωτιστικών σ.ωuότων �ξωτερικοϋ χώροι

Jείο έπιφάνε ιας εfναι όντιστρόφως άνάλογη τού τετραγώνου της όποστάσεως τ ο •
τημείου της έπιφάνειας άπό τήν πηγή. Άν �χομε σημειακή φωτεινή πηγι
σχ. 1 2. 2 β), ό νόμος πού διατυπώσαμε προηγουμένως έ κφράζεται μέ τή σχέση:
 Πίνακας ι .l. .l.. l.
.

- ---

Μέση τιμή "Ενταση φωτισμού 'Απόσταση μεταξύ

Εiδος Πυ κνότητα 'Εντάσεως φωτισμού τού δυσμενέστερου φωτιστικών σωμάτων
έξωτερικού κ.ι..ι κλοφορίας σημείου. ώς πολλαπλάσιο
χώρου ' Ελάχιστη Κανονική ' Ελάχιστη Κανονική τού ϋψους τους
έπιτρεπόμ. έπιτρεπόμ. Τύπος ωτιστικου σωματος
(/ χ) (l χ) (l χ) (l χ) Α Β Γ

Δρόμοι καί πλατείες μικρή 1 3 0,2 0,5 4 3,5 6

μέση 3 8 0,5 2 3,2 3, 1 5
μεγάλη 8 15 2 4 2,7 2,5 4

Διαβάσεις καί μικρή 5 15 2 5 4 3,5 6

σκάλες μεγάλη 10 30 5 10 2,7 2,5 4

Αύλές έ ργοστα- μικρή 1 3 0,3 1 4 3,5 6

σίων μεγάλη 5 15 2 5 2,7 2,5 4

-
Αύλές κατοικιών 1 3 0,2 0,5 4 3,5 6

Ό τύπος φ_ωτ. σώματος Α εiναι μεγάλου εύρους μέ λαμmήρα πυρακτώσεως. Συνιστάται γιά μικρή πυκνότητα κυκλοφορίας.
Ό τύπος Β εiναι συγκεντρωτικό φωτ. σώμα μέ 2 ώς 3 λαμmfιρες φθορισμού, γιά μικρή πυκνότητα κυκλοφορίας.
'{) τύπος Γ εiναι φωτ. σώμα μεγάλου εύρους μέ 2 fι 4 λαμmfιρες φθορισμού, γιά μεγάλη πυκνότητα κυκλοφορίας.
Ή όμοιομορφία φωτισμού πού όπαιτείται γι ό χώρους μέσης καί μικρfις κυκλοφορίας εiναι:
E min I E m = ' I• καί Emin I E max
= 'ls·
Γιά χώρους με.γάλης κυκλοφορίας εiναι:
Ε �;" I Ε � = '/3 κα ί E min I E max = 'le·

,e, Pγιlr

�·�'\",.,
�\��
· ---ι σ v ,�
�
338

δπου: r εΤναι ή όπόσταση τής πηγής όπό τό ση μείο τής φωτιζόμενης έπιφάνειας.
1 0 εΤναι ή φωτε ινή ένταση τής πηγής πρός τήν κατε ύθυνση τής εύθείας, πού
συνδέει τήν πηγή μέ τό ση μείο τής φωτιζόμενης έπιφάνειας.
α εΤναι ή γωνία, πού σχηματίζε ι ή φωτιζόμενη έπιφάνε ια μέ τό κάθετο στή
δοσμένη κατε ύθυνση έπίπεδο.
Ε Η εΤναι ή ένταση φωτισμού στό θεωρού μενο ση μείο τής φωτιζόμενης
έπιφάνειας.
Μέ τή βοήθεια τής προηγούμενης σχέσεως ύπολογίζεται ή ένταση φωτισμού
σέ διάφορα ση μεία τής έπιφάνειας πού θό φωτίσομε ιι11ί κατόΠΙ'' •"ιπολογίζεται ή
μέση ένταση φωτισμού της.
Λ

α
�
!α r
h

ι _ _

Σχ. 1 2.2β.

·ο ύπολογισμός γίνεται ώς έξής:

α) "Ανάλογα μέ τό σχήμα καί τό εΤδος τής πρός φωτισμό έξωτε ρικής έπιφάνε ιαι
έ κλέγονται όπό τούς καταλόγους τών κατασκευαστών, τά κατάλληλα φωτιστικc
σώματα καί τά σημεία τοποθετήσεώς τους. "Ετσι, άν π.χ. ό έξωτερι κός χώρος περι­
βάλλεται όπό κτήρια, έ κλέγονται φωτιστικά σώματα μέ μεγάλο εδ ρος, ιϊιστε έκτό(
όπό τό κατάστρωμα, νά φωτίζονται καί οΙ προσόψεις τών οΙκοδομών. Τά φωτιστι­
κά σώματα μέ μεγάλο ε δρος έπιτρέπουν μεγαλύτερες όποστάσε ις μεταξύ τους καί
προκαλούν, γενι κά, μ ι κρές όντι θέσε ι ς φωτισμού. 'Αντίθετα, άν ό έξωτερι κός χώ­
ρος δέν περι βάλλεται όπό κτήρια � περιβάλλεται όπό δένδρα, έ κλέγονται σώματα
μέ συγκεντρωτικό φωτισμό.
β) " Η έπιφάνε ια πού θά φωτισθεί διαι ρείται σέ Τσα τετράγωνα τμή ματα
(σχ. 1 2 .2γ) καί βρίσκομε τήν ένταση φωτισμού στό κέντρο κάθε τετραγώνου. Κα­
τόπιν βρίσκομε τό μέσο δρο τών έντάσεων αύτών φωτισμού. "Αν ή διάταξη τών
φωτιστικών σωμάτων εΤναι συμ μετρική, διαιρείται σέ ίσα τμή ματα μέ ρος μόνο τής
έπιφάνειας (σχ. 1 2 .2γ). 'Εννοείται δτι ή όκρίβεια ύπολογισμού τής μέσης έντάσεως
φωτισμού εΤναι τόσο μεγαλύτερη, δσο μι κρότερα εΤναι τά τετράγωνα τμή ματα στά
όποία διαι ρείται ή έπιφάνεια.
γ) Βρίσκομε τήν ένταση φωτισμού στά κέντρα τών τετραγώνων τμημάτων έ­
φαρμόζοντας τόν τύπο (σχ. 1 2 .2δ):

1 συνα 1 0 συνα
0
c2 + h 2
 339

-οrππrθrηοτΓ--
- · -· - -·

<'τ π
1 1 1

Σχ. 1 2.2y.

Emin

Σχ. 1 2.26.
Μέθοδος ύπολογισμοϋ τής έντάσεως φωτισμού.

h h
δπου: συνα = -­

Στόν τύπο αύτόν ή 1 0 βρίσκεται άπό τήν καμπύλη κατανομής τής φωτεινής
έντάσεως πρός τίς διάφορες κατευθύνσεις (φωτομΕτρική καμπύλη) τού φωτιστι­
κού σώ ματος πού χρησι μοποιείται . Ή φωτομετρική καμπύλη κάθε φωτιστικού σώ­
ματος (σχ. 1 2 .2ε), πού ύπάρχε ι στούς καταλόγους τών κατασκευαστών φωτιστι­
κών σω μάτων, δίνε ι τή φωτεινή ένταση σέ cd γιά κάθε γωνία α τής eύθείας, πού
ένώνει τή φωτεινή πηγή μέ τά διάφορα κέντρα τών τετραγώνων, μέ τήν κατακό­
ρυφη, πού περνά άπό τήν πηγή. Ή φωτε ινή αύτή ένταση δίνεται, κατά κανόνα, γιά
φωτε ινή ίσχύ τού � τών λαμπτήρων τού φωτιστικού σώματος ίση μέ 1 000 Im.
 Σχ. 1 2.2ε.
Φωτομετρική καμπύλη φωτιστικού σώματοc

Επομένως, γιό κάθε δλλη φωτε ινή Ισχύ Φ. πρέπει νό πολλαπλασιάζεται ή φωτεινη
ένταση πού δίνεται έπί Φ/1 000.
·Η ένταση φωτισμοϋ στό κέντρα τών τετραγώνων τμημάτων τής φωτιζόμενης
�πιφόνειας, θό βρεθεί ώς δθροισμα τών έντάσεων φωτισμοϋ, πού όφείλονται σέ
δλα τά κοντινά φωτιστικό σώματα. Τό περισσότερο όπομακρυσμένα φωτιστικό
σώματα δέν ύπολογίζονται, γιατί ή συμβολή τους στό φωτισμό εΤναι πολύ μ ι κρή
" Επίσης όγνοοϋνται ο1 τυχόν όνακλάσεις πού συμ βαίνουν όπό παρακείμενες προ­
σόψε ις κτηρίων καθώς καί ο1 έπιδρόσεις όπό τυχόν παρακείμενες φωτε ινές προ­
θήκες κλπ.
"Όταν χρησι μοποιούνται φωτιστικό σώματα, πού δέν παρουσιάζουν συμ μετρία
φωτομετρικής καμπύλης σέ δλους τούς δξονες, δπως εΤναι ο1 γρα μ μ ι κές φωτεινές
πηγές (λαμmήρες φθορισμοϋ), πρέπει ό κατασκευαστής νό δίνει φωτομετρικές
καμπύλες γιά δλες τίς γωνίες μεταξύ τών δύο κύριων όξόνων τοϋ φωτιστικού σώ­
ματος (σχ. 1 2 .2στ). Γιά τήν περίmωση αύτή χρησι μοποιούνται οΙ τύποι (σχ. 1 2 .2ζ):

aπ
2
y'a.fi + b
συνβπ = γιά έγκάρσια όνόρτηση

καί

a a
συν β ι = 82 �: συνβπ 82 .bt γ ιό διαμήκη όνόρτηση
+ +
=

J J
"Από αύτούς προσδιορίζονται οΙ γωνίες l3r καί βΠ , ώστε νό βρεθοϋν οΙ φωτεινές
έντάσε ις.
"Αν, δμως, δέν δίνονται οΙ φωτομετρικέ ς καμπύλες γιό δλες τίς γωνίες όλλά μό­
νο γιά τούς κύριους δξονες (σχ. 1 2 .2η), τήν έΞνταση φωτισμοϋ ύπολογίζομε, μέ όρ­
κετή προσέγγιση όπό τόν τύπο:

h
Ι'Ιπου:
 341

Σχ. 12.2στ.
Φωτομετρικές καμπύλες γραμμικ i; ς φωτειν i; ς πηγ i; ς.

f-- α :1•
ι� , -

.Ιχ. 1 2.2ζ.

Ο προσεγγιστικός αύτός τύπος έφαρμόζεται μέ προβολή τού κέντρου κόθε τε­

τραγώνου έπάνω aτόν όξονα Α-Α ι'\ Β-Β καί μέ χρησι μοποίηση τf]ς όvrίστοιχης
φωτομετρι κf]ς καμπύλης.

Σχ. 1 2.2η.
342

δ) Μετά τόν ύπολογισμό τfiς μέσης έντάσεως φωτισμού E m , πού έλέγχεται μέ

τίς τιμές τού Π ίνακα 1 2.2 . 1 , βρίσκαμε τήν έλάχιστη καί τή μέγιστη �νταση φωτι­
σμού E m in καί E m ax (σχ. 1 2 .2δ καί 1 2.2η) γιά τόν �λεγχο τfiς όμοιομορφίας:

καί

l 0 συνα
Γιά νά διευ κολύνονται οΙ ύπολογισμοί μέ τόν τύπο ΕΗ = ---='---­
c2 + h 2
δίνεται ό Π ίνακας 1 2 .2.2. Αύτός δίνει τίς έντάσεις φωτισμού γιά I 00 = 1 000 cd.
Γιά κάθε άλλη φωτεινή ένταση 10 , οΙ τιμές τού πίνακα πρέπει νά πολλαπλα­
σιάζονται έπί 10 / 1 000.

ΠαράδΕιγμα.

Π ρόκειται νά φωτισθεί ή όδός τού σχήματος 1 2 .2ζ μέ διαμήκη όνάρτηση φωτι­

στικών σωμάτων λαμπτήρων φθορισμού. Νά ύπολογισθεί ή �νταση τού φωτισμού
στό όριζόντιο κατάστρωμα τfiς όδού, στό σημείο Σ. Κάθε φωτιστικό σώμα έχει
2 λαμπτfiρες τών 40 W, μέ φωτεινή Ισχύ 2 1 00 Im . Ή όπόσταση a = 3 m, ή
b1 = 7 m ή b 1 1 = 1 3 m καί ή h = 8 m. Τά φωτιστικά σώματα έχουν τή
φωτομετρική καμπύλη τού σχήματος 1 2.2στ.

3
Τό συνβ 1 = = 0,395 "Αρα: β1 = 66°40'
yf3 2 + 7 2
3
Τό συνβ1 1 = = 0,2 2 5 "Αρα: β ι ι = πο
yf3 2 + 1 32

8
Τό συνα1 = = 0, 723 "Αρα: α 1 = 43° 1 Ο'
yf3 2 + 7 2 + 8 2
8
Τό συνα 1 1 = 0,5 1 7 "Αρα : α 1 1 = 58°50'
yf3 2 + 1 32 + 82

Γιά τίς γωνίες πού βρήκαμε προκύπτουν όπό τή φωτομετρική καμπύλη οΙ παρα­
κάτω φωτε ινές έντάσεις:

1 00 χ 2 χ 2 1 00
= 1 00 cd/ 1 000 Im ι'i =
Ιalβl Ι alβl = 420 cd
1 000
67 χ 2 χ 2 1 00
10ιι β Ι Ι = 6 7 cd/ 1 000 Im ι'i Ι al l β l l = ------ = 282 cd
1 000
Ή ζητού μενη ένταση φωτισμού θά εΤναι :
 Πίνακας 12.2.2.

'Απόσταση Γιά φωτεινή ένταση 100 = 1 000 c d καί ϋψος φωτεινής πηγής h

c (m) h=4m h=5m h=6m h=7M h=8m h=9m h= 10m

Σχ. 1 2.2β αο Ε Η (/χ) ao Ε Η (/χ) αο Ε Η (/χ) αο ΕΗ (/χ) αο ΕΗ (/χ) αο ΕΗ (!χ) αο ΕΗ (/χ)

ο ο 62.5 0 40.0 0 27.8 ο 20.4 ο 1 5. 6 ο 1 2. 3 5 ο 1 0.0

1 1 4 57.1 1 1 37.7 1 0 26.65 8 1 9.80 7 1 5.25 6 1 2. 1 5 6 9.85
2 2 7 44.7 22 32.0 1 9 23.70 1 6 1 8. 1 5 14 1 4.25 13 1 1 .50 11 9.43
3 3 7 32.0 3 1 25.2 2 7 1 9.90 2 3 1 5.85 21 1 2.85 21 1 0. 5 5 17 8.79
4 45 22. 1 3 9 1 9.05 34 1 6.00 30 1 3. 3 5 27 1 1 .20 24 9.42 22 8.00
5 5 1 1 5.25 45 1 4. 1 5 40 1 2.60 3 6 1 1 .00 32 9.53 29 8.2 5 27 7. 1 6

6 56 1 0.65 50 1 0.5 45 9.82 41 8.93 37 8.00 34 7 . 1 1 3 1 6.3 1

7 60 7.65 55 7.86 49 7.66 45 7.22 41 6.6_6 3 8 6.07 35 5.50
8 64 5.59 58 5.96 53 6.00 49 5.83 45 5.52 42 5. 1 5 39 4.76
9 66 4. 1 9 61 4.58 56 4.74 52 4.72 48 4.58 45 4.36 42 4. 1 1
10 68 3.2 64 3.58 59 3.78 55 3.83 51 3.8 1 48 3 . 7 0 45 3.54

12 7 2 1 :9 7 5 67 2.275 64 2.485 60 2.6 1 56 2.665 53 2.665 50 2.625

14 7 4 1 .295 70 1 .525 67 1 .700 64 1 .825 60 1 .9 1 ο 5 7 1 .950 55 1 .965
16 7 6 0.892 73 1 .060 70 1 .200 66 1 .3 1 5 64 1 .400 6 1 1 .455 58 1 .490
18 7 8 0.638 7 5 0.767 7 2 0.878 69 0.9 7 2 6 6 1 .045 64 1 . 1 05 6 1 1 . 1 45
20 7 9 0.47 1 7 6 0.5 7 1 7 3 0.659 7 1 0.736 68 0.800 66 0.853 64 0.894

22 80 0.358 77 0.435 75 0.506 72 0.569 70 0.624 68 0.670 66 0.709

26 81 0.2 1 5 79 0.269 77 0.3 1 6 75 0.35 9 73 0.397 71 0.432 69 0.463
30 82 0 . 1 44 81 0. 1 78 79 0.2 1 0 77 0.239 75 0.267 73 0.293 72 0.3 1 6
40 84. 0.062 83 0.076 82 0.09 1 80 0. 1 04 79 0. 1 1 8 77 0. 1 3 1 76 0. 1 43
50 85 0.032 84 0.039 83 0.047 82 0.05 1 81 0.062 80 0.069 79 0.07 5
60 86 0.0 1 8 85 0.023 84 0.027 83 0,032 82 0,036 82 0,040 81 0,044
- --

,e, Pγιlr
.;- "�'\",.,
�\��· ---ι σ v ,�
�
344

420 χ 0, 723 282 χ 0,5 1 7

+ 3, 1 0 / χ
32 + ] 2 + 82 3 2 + 1 3 2 + 82
=

Τήν ίδια ένταση φωτισμού δίνει καί ό Π ίνακας 1 2 .2.2.

1 2.3 "Ερωτήσεις.
1. Ποιό εΤναι � διαφορά μεταξύ έντόσεως φωτισμού καί φωτεινής έντόσεως;
2. τί καλείται φωτεινή όπόδοση φωτεινής πηγής;
3. Ποιό εΤναι � μονάδα μετρήσεως τής λαμπρότητας;
4. Πώς βρίσκεται � λαμπρότητα σέ έπιφόνειες πού διαχέούν τό φώς;
5. "Από τί έξαρτδται � ποιότητα φωτισμού ένός χώρου;
6. Σέ ποιές κατηγορίες ύποδιαιρούνται τό φωτιστικό σώματα καί πώς έκφρόζονται αύτές;
7. τι καλείται βαθμός όποδόσεως φωτιστικού σώματος; Βαθμός φωτιστικής όποδόσεως χώρου;
8. Μέ τί Ισούται ό βαθμός όποδόσεως φωτισμού;
9. Γιατί χρησιμοποιούμε τό συντελεστή προσαυξήσεως Ζ;
1 Ο. Π ο ιό βήματα όκολουθούμε γιό τόν ύπολογισμό έγκαταστόσεως φωτισμού έσωτερικού χώρου;
1 1. Ποιό Ισχύς λαμ πτήρων πυρακτώσεως όπαιτείται κατά προσέγγιση γιό χώρο 1 Ο m 2 , όν θέλομε
νό �χομε ένταση όμοιόμορφου φωτισμού 1 00 ι χ;
1 2. Ποιές εΤναι οΙ βασικές κατηγορίες χρωμάτων λαμ πτήρων φθορισμού;
1 3. Ποιό χρώμα φωτισμού λαμ πτήρων φθορισμού �χει μεγαλύτερη φωτεινή όπόδοση, τό λαμπρ6
λ�υκ6 � τό φώς ήμtρας;
1 4. Ποιό εΤναι � συνδεσμολογία λαμπτήρων φθορισμού κατά ζεύγη (DUO) καί τί έπιτυγχάνομε μέ
αύτή;
1 5. Πώς ύπολογίζεται � Ισχύς καί � χωρητικότητα τών πυκνωτών όντισταθμίσεως λαμπτήρων φθο­
ρισμού;
1 6. Π ώς ύπολογίζεται � όπαιτούμενη τάση σέ κενό στό δευτερεύον τών μετασχηματιστών τών φω­
τιστικών σωλήνων;
1 7. Νό ύπολογιστεί � �νταση φωτισμού στό σημείο Σ τού παραδείγματος τής παραγράφου 1 2.2 ( 1 )
μέ χρησιμοποίηση τού προσεγγιστικού τύπου (θό χρησιμοποιηθούν οΙ φωτομετρικές καμπύλες
μόνο τών κύριων όξόνων Α-Α � Β-Β τού σχήματος 1 2.2στ).
ι "Α π. ΕΗ= 3,25 ι χ)
1 8. Νά ύπολογιστεί � μέση �νταση φωτισμού έπόνω στό κατάστρωμα τής όδού τού σχήματος
1 2.2δ μέ χρησιμοποίηση φωτιστικών σωμάτων μέ φωτομετρική καμπύλη τού σχήματος 1 2.2ε
καί λαμ πτήρες πυρακτώσεως 2 χ 1 00 W φωτεινής Ισχύος 1 380 ιm (δηλαδή 2 χ 1 380 ιm).
.
( "Απ Εm = 2,57 ι χ)
 Κ Ε ΦΑΛΑ Ι Ο Δ Ε ΚΑΤΟ T P I TO

ΣΧΕ ΔΙΑΣΗ Ε . Η . Ε. ΚΑΤΟΙ ΚΙΑΣ

1 3. 1 Σχεδίαση �yκαταστάσεως ίσχυρών ρευμάτων.

1) Γ�νικά.

Τό ήλεκτρολογικό σχέδιο έσωτε ρικής ήλεκτρικής έγκαταστάσεως έ κτελείται

βασικά, στά όρχιτεκτονικά σχέδια κατόψεων τών χώρων τής Ε. Η. Ε. 'Ακόμα, έ κτε­
λούνται καί διαγράμματα πινάκων διανομ ής καί συνδεσμολογιών ώς καί σχέδια λε­
mομερειών, άν όπαιτούνται.
'Αφού τοποθετηθούν, μέ σύμβολα πού δίνει ό Π ίνακας 1 0.2. 1 , oi διάφορες λή­
ψεις ρεύ ματος (φωτιστικά σημεία, ρευματοδότες κλπ.), έπάνω στό όρχιτεκτονικό
σχέδιο κατόψεως τών χώρων τής Ε. Η. Ε., καθορίζεται τό πλήθος τών κυκλωμάτων
διακλαδώσεως, πού θά τροφοδοτήσουν τίς λήψεις αύτές. Κατόπιν χαράζονται οΙ
γραμμές τών κ υ κλωμάτων διακλαδώσεως, πού όναχωρούν όπό τό γενικό πίνακα
διανομής καί καταλήγουν στίς λήψεις ρεύματος κάθε κυκλώματος. Τό πλήθος τών
άγωγών κάθε γρα μ μής, πού σημειώνεται. πάνω σέ αύτήν, θά προκύψει όπό τόν
τρόπο έλέγχου κάθε λήψεως ρεύματος. πού έ κλέγεται όνάλογα μέ τό εΤδος τής λή­
ψεως αύτής. "Αν, δηλαδή, ή Λήψη ρεύ ματος εΤναι φωτιστικό σημείο άπλό ι"ι πολλα­
πλό, ρευ ματοδότης ιϊ κυτίο ό κροδεκτών συνδέσεως συσκευής κλπ., τότε τοποθε­
τούνται στή γρα μ μ ή όνάλογοι διακόmες έλέγχου τής τροφοδοτήσεως, πού καθο­
ρίζουν καί τό πλήθος τών όγωγών σέ κάθε τμήμα τής γραμμής.
'Όπως είδαμε (παράγρ. 5.2), ύπάρχουν διάφορα είδη διακοπτών τοίχου . Τά δ ια­
γράμματα συνδεσμολογίας φαίνονται στό σχήμα 1 3. 1 α.
'Ανάλογα μέ τό εΤδος τών διακοmών τοίχου καί μέ τή θέση τους στή γρα μ μ ή, ό­
παιτείται διαφορετικό πλήθος όγωγών σέ κάθε τμήμα τής γραμ μής, δπως δείχνουν
τά σχήματα 1 3 . 1 β, 1 3 . 1 γ, 1 3. 1 δ καί 1 3. 1 ε.
Τό ήλεκτρολογικό σχέδιο γίνεται έπάνω στά σχέδια κατόψεων μέ τίς έξής γενι­
κές άρχές:
α) Ή διαδρομ ή τών ήλεκτρικών γραμμών τών διαφόρων κυκλωμάτων διακλα­
δώσεως γιά λόγους οίκονομίας, πρέπει νά είναι ή συντομότ�ρη δυνατή όπό τό γε­
νικό πίνακα διανομής μέχρι τίς λήψεις ρεύ ματος.
β) Ή διαδρομή τών ήλεκτρικών γραμ μών πρέπει νά μήν έ μποδίζεται άπό τίς δο­
κούς τού μπετόν, πού πιθανόν νά ύπάρχουν στήν όροφή.
γ) ' Επιδιώκεται οί ήλεκτρικές γρα μμές νά ό κολουθούν, κοινtς διαδρομtς. "Ετσι.
διανοίγεται στού ς τοίχους μ ι κρός όριθμός αύλακιών καί μέσα τους τοποθετούμε δ-
· σε ς περισσότε ρες γρα μμές μπορούμε έτσι, ώστε νά έλαπώνονται οΙ δαπάνες το­

ποθετήσεώς τους.
346

Δ�"Μόrt� τάμπλερ ή
με ιιληΊΙ.τρο
Περιστροφ ικοί διακόιπες

®u

Ταuτitεται μi
τό παραπάνω

Σχ. 1 3. 1 α.
Διαγρόμματα συνδε σμολογίας διακοπτών.
α) ' Απλός δ ιακόπτης ( μονοπολικός) . β ) ' Απλός διακόπτη ς ( δ ιπολικός) . γ) Διακόπτης διαδοχής ( κομμιτα­
τέρ ) . δ ) Διακόπτης διαδοχής δ ιπλής δ ιακοπής. ε ) Διακόπτη ς �ναλλαγής (όλλέ - ρετούρ) . στ) Έ νδιόμε­
σος �ναλλαγής.
 F
f
l ι!Ι 11 1111 " 11

ι=.
(� 3 (� 3
�

Σχ. 1 3.1 β. Σχ. 1 3. 1 y.

Ποροδε ίγμοτο όπλοϋ διοκόmη.
, b Pr"' Ποροδείγμοτο διοκόmη διοδοχfις.
;;·,�l"'ι"'l
�\�")
' -1 o v ,�
�
348

Σχ. 1 3. 1 6.
Παραδείγματα διακόπτη �vαλλαγϊΊς.
 349

Σχ. 1 3. 1 ε.
Παραδείγματα ένδιάμ ε σου έναλλαγijς ( κλιμακοστά σιο).
350

' '

� ί Q;9 :
ΓΙ I
I
I
�Ύ
� I ΓΙ � I
I
I
I
��
I

��
I
Α- � O!l_g
� I
I

� I Ι
"& I
ιι
I�
�... �
_ι
�.·-
_,
ι ι
τ
J
'

Τομη α-β
 351

%rJ
·�.,.

-
ι%
�-
�
,-----

00 r--
�
ι
\ ' .J...,�
μ;τ - ..- ·
..\...f-1-
- -
:S ι---1
ψ ι
ί

Τομή γ-δ -ε .

ο ο i

Σχ. 1 3. 1 στ.
Παράδειγμα σχεδιάσεως �λεκτρικής έγκαταστάσεως.
Γιά κάθε χώρο προβλέπεται Ιδιαίτερο κύκλωμα ψωτισμοϋ καί ρευματοδοτών.

Γιά νά γίνεται πιό κατανοητό τό σχέδιο, δίπλα όπό τό σύμ βολο κάθε διακόmη
σημειώνεται eνα μι κpq γράμμα τού όλφαβήτου. Τό ϊδιο γράμμα σημ ε ιώνεται καί δί­
πλα όπό τό σύμ βολο τοϋ φωτιστικού σημείου (r'\ άλλης λήψεως ρεύ ματος), πού έ­
λέγχεται όπό τό διακόmη αύτό. "Ετσι, βρίσκεται ε ύ κολότερα ή όντιστοιχία τών
φωτιστι κών ση μείων καί τών διακοmών τους.
"Αλλοςτρόπος σχεδιάσεως μ ιάς Ε . Η . Ε., πιό όπλός όπό τόν προηγούμενο, είναι
έπάνω στό σχέδιο κατόψεως τών χώρων νά σημειώνονται μόνο οΙ διάφορες λή­
ψεις ρεύ ματος καί οΙ διακόmες έλέγχου τους χωρίς τίς γραμμές τών κυκλωμάτων
διακλαδώσεως. Σέ αύτή τή σχεδίαση (σχ. 1 3. 1 στ) ή όντιστοιχία λήψεων ρεύματος
352

καί διακοτπών βρίσκεται δπως καί προηγου μένως μ έ τά μικρά γρά μ ματα τού όλφα­
βήτου, ένώ τά κυκλώματα διακλαδώσεως, στά όποία όνήκουν οΙ διάφορες λήψε ις
ρεύ ματος, διακρίνονται σημε ιώνοντας δίπλα όπό τό σύμβολο κάθε λήψεως ρεύ μα­
τος τόν αύξοντα όριθμό τόύ κυ κλώματος πού όνήκει ή λήψη αύτή.
Αύτός ό τρόπος, δμως, σχεδιάσεως προϋποθέτει δτι ό ήλε κτρολόγος, πού θά ό­
ναλάβει τήν έγκατάσταση, πρέπει νά έχει όρκετή τreίpa, ώστε νά έγκαταστήσει τήν
κατάλληλη γρα μ μ ή γιά κάθε κύκλωμα (ένδεδειγμένη διαδρομή, όπαιτούμενο πλή­
θος όγωγών σέ κάθε τμήμα γρα μ μ ής). Ή σχεδίαση έπίσης αύτή δέν προσφέρεται
γιά προμέτρηση ύλικών ( μ ή κη σωληνώσεων καί όγωγών, κουτιά διακλαδώσεως)
καί ό προϋπολογισμός εΤναι ε ύ κολος μόνο άν χρησι μοποιηθεί τιμολόγιο μέ τιμές ό­
νά φωτιστικό σημείο, ρευματοδότη κλπ *.
'Όπως είδαμε στήν παράγραφο 1 1 .4, οΙ γραμμές ρευματοδοτών συνιστάται νά
εiναι χωριστές όπό τίς γραμμές τών φωτιστικών σημείων **. Π αρ' δλα αύτά οί
ρευματοδότες, πού προορίζονται γιά φωτιστικές ή καί άλλες μικρές φορητές συ­
σκε υές, συνδέονται συχνά σέ φωτιστικά κυκλώματα ( βλέπε π.χ. σχ. 1 3. 5α).
Οί διακότπες τοίχου, πού γνωρίσαμε μέχρι τώρα, μπορούν νά όντικατασταθούν
άπό /Ξνα άλλο εiδος διακότπη, πού χρησιμοποιείται τελευταία στίς Ε . Η . Ε . Ό διακό­
τπης αύτός όποτελείται όπό ήλεκτρομαγνητικά κινού μενες έπαφές, πού μέ κάθε
χε ι ρισμό όλλάζουν θέση. "Ετσι, άν όρχικά οΙ έπαφές εiναι όνοικτές, μέ τό χειρισμό
(/Ξλξη τού όπλισμού τού ήλεκτρομαγνήτη) κλείνουν, μεταβάλλοντας συγχρόνως
θέση, ώστε νά παραμένουν κλειστές καί μετά τήν όποδιέγερση τού ήλεκτρομα­
γνήτη. Μέ νέο χε ι ρισμό όνοίγουν, μεταβάλλοντας καί πάλι θέση. Ή όλλαγή θέ­
σεως τών έπαφών έπιτυγχάνεται μ ηχανικά, μέ διάφορους τρόπους (σχ. 1 3. 1 ζ). Ό
χε ιρισμός γίνεται μέ όπλό κ ύ κλωμα χειρισμού, μέ κου μπιά πιέσεως, πού τοποθε­
τούνται όπουδήποτε (σχ. 1 3. 1 η).
Ό διακότπης χ�ιpισμού άπ6 άπ6σταση μπορεί νά τοποθετηθεί είτε μέσα σέ χω­
νευτό ι'\ έπιτοίχιο κουτί διακότπη, δπως καί οΙ συνηθισμένοι διακότπες τοίχου, είτε
έπάνω στόν πίνακα διανομής. Τό κύκλωμα χε ιρισμού όποτελείται όπό δύο, μόνο,
όγωγούς, δπως δείχνει τό σχήμα 1 3. 1 η καί μπορεί νά εiναι κύκλωμα όσθενών
ρε υ μάτων.
ΟΙ διακότπες χε ι ρισμού όπό όπόσταση έχουν τά έξής πλεονεκτήματα σέ σύγκρι­
ση μέ τούς κοινούς διακότπες:
1 ) Μπορούν νά όντι καταστήσουν έ κτός όπό τούς όπλούς διακότπες, καί τούς
διακότπες έναλλαγής καί ένδιάμεσους έναλλαγής, πού εiναι δαπανηροί καί περί­
πλοκοι (σχ. 1 3 . 1 θ).
2) Τό κύ κλωμα χε ι ρισμού μπορεί νά λειτουργεί μέ χαμ ηλή τάση (π.χ. 8 ιϊ 24 V) .
μέ όποτέλεσμα νά έξουδετερώνεται κάθε κίνδυνος ήλε κτροπληξίας καί νά τοποθε­
τούνται γραμμές όσθενών ρευ μάτων (όγωγοί μ ι κρής διατομής, μ ικρά, όπλά καί
φθηνά κου μπιά χε ι ρισμού), μέ χρησι μοποίηση τού μετασχηματιστή κουδουνιών.

• ΟΙ τιμές όνά φωτιστικό σημείο κλπ .. βασίζονται σέ eνα μέσο μήκος γραμμής καί εΤναι διόφορες
γιά τίς διάφορες κατηγορίες χώρων (μονοκατοικίες. διαμερίσματα. γραφεία, καταστήματα κλπ.).
•• 'Ένας όκόμα λόγος γιά τό χωρισμό τών κυκλωμάτων εΤναι δτι τά κυκλώματα ρευματοδοτών πα­
ρουσιάζουν μεγαλύτερη συχνότητα βραχυκυκλωμάτων, πού θά έπηρέαζαν τό φωτισμό, δν είχαμε
κοινά κυκλώματα.
 353

Σχ. 1 3. 1 ζ.
Διάφοροι τρόποι λειτουργίας διακοmών χειρισμού όπό όπόσταση.

----��--- Φ
- --- - -- -ο
· -- · -- ·
---'Αγ.προσταοίας

Σχ. 1 3 . 1 η.
Κύκλωμα χειρισμού διακόmη χειρισμού όπό όπόσταση.

3) Μπορούν νά τοποθετούνται συγκεντρωμένοι aτόν πίνακα διανομής, ένώ τά

κουμπιά χει ρισμού μπορούν νά εΤναι όσαδήποτε καί νά τοποθετούνται όπουδήπο­
τε.
4) Μπορούν νά χρησι μεύσουν γιά νά όνάβουν, μέ eνα μόνο χει ρισμό, όπό όρι -
σμένη θέση (π.χ. ύπνοδωμότιο) λαμπτήρες πού εΤναι τοποθετημένοι σέ δλους τούς
χώρους, γιό λόγους όσφόλειας χώρων (σχ. 1 3. 1 ι).

Διά6ρομος E(oof>ot

• Δι ακόπτη ς
ι Χ ειριομοϊ:ί
I ·Απο
I •Ατtόοτaση
l•ωτισμός
'-- ---�������
'Εt.τοίχος. Γκαρά� Κήπος

Σχ. 1 3 . 1 θ.

Πίνακας; bιανομ;jς
,- - - - -- -- -- -- -- -- -- -- -- Φ1

ι τ---
ιι
Ιi ι

I! .
� ι
! I Ι
! ι L.-oo----___.
L - - - oo----'

Φωτισ μός
χώρων 1 3
Κύκλωμα χειρισ μο::-,

Σχ. 1 3 . 1 ι.

2) Φωτισμ6ς κλιμακοστασ/ου.

Γιό λόγους οΙκονομίας, σέ κοινόχρηστα κλι μακοστόσια πολυκατοι κιών καί γενι­
κό σέ διόδους πού εΤναι έπιθυμητός ό περιορισμός τής καταναλώσεως ένέργειας
ατό έλόχιστο, χρησιμοποιείται τό σύστημα τής αύτ6ματης διακοπής τού φωτισμού.
Τό σύστημα αύτό άποτελείται άπό �ναν ε Ιδικό ι'ιλεκτρονόμο, πού τοποθετείται
σέ κεντρικό σημείο, καί κου μπιό πιέσεως, πού τοποθετούνται σέ κόθε όροφο ή σέ
διόφορα σημεία τής διόδου.
Μέ τήν πίεση όποιουδήποτε κου μπιού, άπό όποιαδήποτε θέση, άνόβουν δλα τό
 355

φώτα τού κλιμακοστασίου καί μετά άπό λίγο χρόνο δλα τά φώτα σβήνουν αύτόμα­
τα.
Ό ε iδι κός ήλεκτρονόμος τού συστή ματος αύτόματης διακοπής τού φωτισμού
εiναι, συνήθως, έφοδιασμένος μέ δύο έπαφές. Ή μία ( κύ ρια έπαφή) είναι κανονικά
άνοι κτή (στή θέση ήρεμίας τού ήλεκτρονόμου) καί ή δλλη ( βοηθητική έπαφή) είναι
κανονικά κλε ι στή. Καί οί έπαφές αύτές λειτουργούν μέ καθυστέρηση. "Ετσι, ή βοη­
θητι κή έπαφή λειτουργεί μέ καθυ στέ ρηση μ ι κρού χρόνου στήν άνοικτή θέση καί ή
κύρια έπαφή μέ ρυθ μιζόμενη καθυστέρηση μεγαλύτερου χρόνου στήν κλε ι στή θέ­
ση.
Π ιέζοντας όποιοδήποτε άπό τά κου μπιά, τροφοδοτείται τό πηνίο τού ήλε κτρο­
νόμου, κλείνει ή κύρια έπαφή, τά φώτα άνάβουν καί ή βοηθητική έπαφή άνοίγει,
wστε νά μ ή τροφοδοτείται πιά τό πηνίο. Μέ τήν τροφοδότηση τού πηνίου ή διάτα­
ξη καθυστε ρήσεως ( ρολογιακός μ ηχανισμός) άρχίζει νά λειτου ργεί καί μετά άnΌ λί­
γο χρόνο έπιτρέπει στή βοηθητική έπαφή νά κλείσει πάλι, wστε νά μπορεί νά δε­
χθεί νέα έντολή λειτου ργίας*, ένώ μετά άπό μεγαλύτερο χρόνο άφήνει τήν κύ ρια
έπαφή νά όνοίξει καί τά φώτα σβήνουν.
Τό σχήμα 1 3. 1 ια δείχνει σύστημα α ύτόματης διακοπής φωτισμού κλι μακοστα­
σίου, στό όποίο, μέ τή βοήθε ια τού διακόπτη διαδοχής διπλής διακοπής, δίνεται ή
δυνατότητα νά μήν άνάβουν φώτα, δταν τό κλιμακοστάσιο φωτίζεται μέ φυσι κό
φωτισμό, νά παραμένουν συνεχώς άνα μμένα τίς πρώτες βραδυνές ιΙι ρες καί νά
σβήνουν αύτόματα τίς νυκτε ρινές ιΙιρες. Στό ίδιο σχήμα φαίνεται καί σύστημα φω­
τισμού κλιμακοστασίου, στό όποίο τό κ ύ κλωμα έλέγχου, μέ τά κου μπιά πιέσεως,
λειτου ργεί μέ χα μηλή τάση, μέ τά γνωστά πλεονεκτήματα.

3) ΚΕντρική θiρμανση.
Γιά τήν ήλεκτρική έγκατάσταση τής κεντρι κής θερμάνσεως μ ιλήσαμε στήν πα­
ράγραφο 9 . 1 . Στό σχi']μα 1 3. 1 ιβ φαίνεται μία όπλή ήλε κτρική έγκατάσταση κεντρι­
κi']ς θε ρμάνσεως μέ καύση πετρελαίου, ένώ στό σχi']μα 1 3 . 1 ιγ δίνεται τό διάγραμ­
μα συνδεσμολογίας τού συστήματος αύτόματης ρυθμίσεως καί προστασίας κεν­
τρι κi']ς θε ρμάνσεως πού δέν είναι ήλεκτρι κή. Στό σχήμα 1 3. 1 ιδ φαίνεται τό διά­
γραμμα της συνδεσμολογίας έγκαταστάσεως ήλεκτρικής θε ρμάνσεως μέ άποθή­
κευση θερμότητας, ένώ στό σχi']μα 1 3 . 1 ιε φαίνονται τά διαγράμ ματα συνδεσμο­
λογίας συστημάτων άλληλασφαλίσεως, σέ δύο περιπτώσε ις.

4) ΌδηγίΕς γιά τή σχΕδίαση iγκαταστάσΕως ίσχυρών ρΕυμάτων.

Κατά τή σχεδίαση Ε . Η . Ε . iσχυρών ρευ μάτων κατοι κιών, πρέπε ι νά λαμβάνονται

ύπόψη οί άκόλουθες όδηγίες, πού άποτελούν άνακεφαλαίωση σέ δσα �χομε πεί
μέχρι τώρα σέ προηγούμενα κεφάλαια.
α) Σήμερα γιά μέσα στίς κατοικίες συνηθίζεται νά χρησιμοποιούνται έπίπεδες
σε ιρίδες γιά τίς ήλεκτρικές γραμμές, μέ άγωγούς μέχρι 4 m m 2 • 01 έπίπεδες σειρί­
δες, πού τοποθετούνται iδιαίτερα σέ λεπτούς έσωτερικούς τοίχους, τοποθετούνται
μέσα στό έπίχρι σμα.

* 'Όταν � βοηθητική έπαφή εΤναι κλειστή, τό πηνίο τού fιλεκτρονόμου μπορεί νό τροφοδοτηθεί
πάλι, πρίν όνοίξει � κύρια έπαφή, όπάτε � διόταξη καθυστερήσεως όναστέλλει τό δνοιγμα τ ij ς κύριας
έπα ψij ς γιά μιά περίοδο λειτουργίας.
356

ο/- _ ___.

φ�
• Η μερα
r·
ί
""!

i
I
I
1
Ι
ί_: _ :'_j

ο
�i
ι: - · -· J

®
\ .
Μετασχηματιστης

Σχ. 13.1 ια.

Συστήματα αύτόμστης διακοπής φωτισμού κλιμακοστασίου.
α) Σύστημα αύτόματης διακοπής φωτισμού κλιμακοστασίου δύο έπαφών. β) Σύστημα αύτόματης
διακοπής φωτισμού κλιμακοστασfου δύο έπαφών μέ κύκλωμα έλέγχου Χ.Τ.
 357

{!
!t?i
ι
I
γ ι_-..____..

Γ fi. l
Γ , , , L j
j Σvσκε� ελεγχοv _ _

·ι.

1
. ΊUXIJO τηρα
L _ _ _ __ ι

- �L-
1 -
•

I �-------,..__---i
Γ Κύκλωμα έλέγχοv Χ Τ
ί_ _ _ j

Σχ. 1 3.1 ιβ.

" Ηλεκτρική έγκατάσταση κεντρι κ fις θ ερμάνσεως μέ πετρέλαιο.

β) Κάτω όπό τό έπίχρισμα χρησι μοποιούνται μονωτικοί σωλήνες, πού περιέ­

χουν μονωμένους όγωγούς η καλώδια.
γ) Όρατές έγκαταστάσεις σωλήνων η καλωδίων τοποθετούνται σχεδόν μόνο
σέ έπε κτάσεις, πού γίνονται όργότερα μέσα σέ χώρους, δπου ή όρατή έγκατάστα­
ση δέν είναι ένοχλητική (π.χ. μέσα σέ ύπόγεια).
δ) Έ κτός όπό τήν κλασική τεχνική, νά χρησιμοποιούνται δηλαδή κουτιά διακλα­
δώσεως γιά τίς διακλαδώσεις καί ένώσεις στίς γραμμές, είναι δυνατόν νά χρησι μο­
ποιήσαμε ε ίδικά κουτιά, πού χρησι μεύουν γιά τήν μέσα σέ αύτά ταυτόχρονη έγκα­
τάσταση όκροδεκτών διακλαδώσεως καί ένώσεων καί διακοπτών η ρευματοδο­
τών.
Τά μικτά αύτά κουτιά πλεονεκτούν όπό τά κουτιά διακλαδώσεως στά έξιϊς ση­
μεία:
- Ε ύκολη έγκατάσταση όπό τό δάπεδο.
- Δέν έ μφανίζονται στούς τοίχους τά ένοχλητικά καλύμματα τών κουτιών δια-
κλαδώσεως.
- Οί θέσεις τών ό κροδεκτών είναι ε ύ κολα προσιτές, χωρίς νά καταστρέφεται
τό χρώμα η ή ταπετσαρία τών τοίχων.
Μ ι κρές διαδρομέ ς γραμμών, γιά τοποθέτηση ρευματοδοτών η φωτιστικών ση­
μείων τοίχου (άπλίκες), πού γίνεται όργότερα, μετά τήν όρχική έγκατάσταση.
Τά σχήματα 1 3. 1 ιστ καί 1 3. 1 ιζ δείχνουν, γιά σύγκριση, έγκατάσταση, στήν ό­
ποία χρησιμοποιούνται κουτιά διακλαδώσεως (σχ. 1 3. 1 ιστ) καί μικτά κουτιά
(σχ. 1 3 . 1 ιζ).
ε) Στούς χώρους τών κατοι κιών καλό είναι νά τοποθετούνται βροχοειδείς γραμ-
 ..,
�
6
2'20/ 24 ν
4r- [{}---
1

Μ
2 7

-�Ω
I
3

�
I
I
ω-j;J
I
4 5

Ι
�' !?il � Lσ- I
I
�Ρ ο� �' ..ι� �·

I I Ι I

I
I
! I I
I
I
I
:I I
I
I
I
I
I
I
I
! I
I
i ι
I I I
I I I
I
I ι I
- � 1- - - - - - - - - - 1-- - -� - -- -
� -- - - ,_ _ _ _
_

� ·- --- - - -- - - - - --
1- - .J

Σχ. 1 3. 1 ιy.
Διόγραμμα συνδεσμολογίας συστήματος αυτόματης ρυθμίσεως καί προστασίας μ ή ι'}λεκτρικής κεντρικής θερμόνσεως.
1 ) 'Αντλία πετρελαίου. 2) Σπινθηριστής. 3) Φλογοστότης. 4) Θερμοστότης. 5) Ύδροστότης. 6) Θερμικός διμεταλλικός
χρονοδιακόπτης. 7) Άπό πίνακα διανομής.

,e. Pr;.,

�·�,,...(')
�\�
' -ι σ v \�
,.,�
 359

-- -- - -- · -- ·

0:::111 ()0
l
.-;1---<>--ο-- .
I Π�νακας(Ό
bιανομiϊς
trγωγος προστασίας
2

δέ.ι ίχε.ι
I Περl.π�"'οη σδύοχεδιμεαστε.'ί
τρητών
)

"'-ΕΞr-- 1
r--J I
ι ___ _ _ _ _ _ _ I
I ι 'Q aγωγός Ιtροστ.ασiας
I 5 έ • Εχει σ χε διαστ ε7)
..-- I
, ,.,., π:νακας διανομiϊς 1
I-
1 -- -- -- - --
I ·οοΔιακόπτης �ει..οιιργίας !
I Γ I J«:ιι κατα τις ωρες '
I κοινοϋ τιμολ �'\1
t-- - ..
I 1
I
I
�--:-- - - I
1
I
I
I
I
I I
I ,
1 Χ ρονο �ιακοπτης __ j
κ ης φ�εσUχνω ν Περίπτωση μετρητή διπλ-ί}ς έγγραφης
Ι Δέ- τ-
L.: , I
I I

Σχ. 1 3.1 ιδ.

Διάγραμμα συνδεσμολογίας έγκαταστόσεως ήλεκτρικής θερμάνσεως.
 ω
�

i Ξ ,rf ,
0- - -
,rl ,r!
'
•Αγωγός
nρ
οστα
(Ι
σ ίasJ

I
i
!I
I
�-l·ffiUlr-- eερ�ayτικά.Ί*1JilF��
'

�
1Γ1ΊTΓ ru '.
' (:)=®
στο ιχιια

�
·----- ------ ---
c__ _ _ _

® ®

Σχ. 1 3.1 ιε.

Διαγράμ ματα συνδεσμολογίας συστημάτων όλληλασφαλίσεως.
α) Λειτουργία θερμαντικών στοιχείων μ6νο ταυτόχρονα μέ τή λειτουργία τού όνεμιστήρα. β) "Όταν λειτουργεί ή συ­
σκευή θερμάνσεως νερού μεγάλης όπορροφούμενης Ισχύος, ό διακ6πτης προτεραι6τητας θέτει �κτός λειτουργίας τή
συσκευή θερμοσυσσωρεύσεως (�πιλογική λειτουργία μεγάλων καταναλώσεων).
1 ) Συσκευή θερμοσυσσωρεύσεως. 2) Συσκε υή θερμάνσεως νερού. 3 ) "Ηλεκτρονόμος θερμοσυσσωρεύσεως. 4 ) Διακό­
mης προτεραιότητας.

.;;�,
ι;�
· -ι σ v \�
�
 361

Σχ. 1 3. 1 ιστ.
"Εγκατάσταση μέ κουτιά δ ιακλαδώσεως.

Σχ. 1 3.1 ιζ.

"Εγκατάσταση μέ μικτό κουτιά.
362

μές γιό ρευματοδότες �. όκόμα, κενό κουτιά, μέσα στό όποία μπορούν νά τοποθε­
τηθούν στό μέλλον ρευματοδότες. Τά κενά κουτιά έχουν κάλυμμα καί όκροδέ κτες
ένώσεων καί τοποθετούνται σέ όποστάσεις μεταξύ τους 1 , 25 m ως 1 , 50 m
(σχ. 1 3. 1 ιη). Μ έ τήν τεχνική αύτή δημιουργείται ε ύέλι κτη έγκατάσταση, στήν ό­
ποία ίιπόρχει δυνατότητα γιά μεταβολές (π.χ. μέ τήν όλλαγή θέσεως στήν έπίπλω­
ση τοποθετούνται ρευματοδότες σέ νέες κατάλληλες θέσεις). 'Επίσης, στίς έγκα­
ταστόσεις αύτές εΤναι δυνατόν όπό κάθε κουτί νά όναχωρήσει μ ικρό τμήμα γραμ­
μής πρός �να φωτιστι κό σημείο τοίχου, έφόσον ίιπάρχουν οΙ όπαραίτητοι τοπικοί
διακόmες. "Ετσι, οΙ λήψεις ρεύματος γιά φωτιστικά σημεία τοίχου πού καθορίζον­
ται όπό τήν έπίπλωση, μπορούν νά τοποθετηθούν σέ διάφορα σημεία (συνήθως
σέ ϋψος 1 , 7 0 m περίπου· όπό τό δάπεδο).

Διαοτά� οέ σn

Σχ. 1 3.1 ιη.

στ) '"Οταν οΙ διακόmες τοίχου, πού έλέγχουν φωτιστικές, θερμικέ ς � άλλες συ­
σκε υές, δέν πρόκειται νό έγκατασταθούν μέσα στόν iδιο χώρο μέ τίς συσκευές,
καλό εΤναι νό προβλέπονται διακόmες μέ ένδει κτική λυχνία. Τότε όπαιτείται νά έγ­
κατασταθεί στό τμήμα τής γραμμής, πού καταλήγει στό διακόmη, �νας ό κόμα όγω­
γός.
ζ) ··οταν δέν έγκατασταθούν ό μέσως, όπό τήν όρχή. γραμμές πλυντηρίων, συ­
σκευών θερμόνσ�ως κλπ., έπιβάλλεται νό έγκατασταθούν κενοί σωλήνες γιό μελ­
λοντική τοποθέτηση όγωγών. Στόν πίνακα διανομ ής πρέπει νό προβλέπονται έπί­
σης έφεδρικές όναχωρήσεις.
η) Στά σχήματα 1 3. 1 ιθ ως 1 3. 1 κγ δίνονται παραδείγματα έγκαταστόσεως Ισχυ­
ρών ρευ μάτων στό διάφορα δωμάτια τών κατοι κιών.
 363

< Υπνοδωμάτιο

Σχ. 1 3. 1 ιθ.

Δωμάτιο

Σχ. 1 3. 1 ικ.
 Μαγειρείο

Σχ. 1 3.1 ιια.

Λοuι ρό Σχ. 1 3. 1 ιιβ.

Μ αγειρείο Λοuιρό

===;

.� �
�
�
...
λ
l
ω ,.+.,
χ Οχ�
�

00000

'7;
t[j I-=-
ιι
/

Σχ. 1 3. 1 ιιy.
 365

1 3.2 Σχεδrαση τηλεφωνικής �yκαταστάσεως.

Ή σχεδίαση τού έσωτερικού τηλεφωνικού δικτύου όκολουθεί τίς έξής γενικές
όρχές:
α) ΟΙ τηλεφωνικές γραμμές πρέπει νά τοποθετούνται �τσι, ώστε νά έξασφαλίζε­
ται fι όσφάλεια τού έγκαταστάτη καί δσων θά χρησιμοποιούν ι'j όπωσδήποτε θά
έρχονται σέ έπαφή μέ αύτές καθώς καί τά διάφορα τηλεφωνικά έξαρτήματα καί
συσκευές.
β) Π ρέπει πάντοτε νά έξασφαλίζεται τό όπόρρητο τών τηλεφωνικών συνδι<;�λέ­
ξεων, δταν fι γραμμή τού συνδρομητή (συνδρομητική γραμμή) δέν περνά μόνο όπό
χώρους όποκλειστικής χρήσεώς του.
γ) Σέ κάθε σχέδιο τηλεφωνικής έγκαταστάσεως, πού πρέπει νά έγκριθεί όπό
τόν ΟΤΕ, πρέπει νά προβλεφθεί όριθμός συνδρομητικών γραμμών διπλάσιος όπό
αύτές πού εiναι ό μέσως όπαραίτητες. Γι' αύτό καλό εiναι νά γίνεται έγκατάσταση
κενών σωλήνων καί σέ θέσεις πού δέν προβλέπεται όρχικά έγκατάσταση τηλεφω­
νικής συσκε υής, ώστε νά είναι δυνατή στό μέλλον, fι ε Ο κολη τοποθέτηση τών τη­
λεφωνικών άγωγών.
Τό έσωτερικό τηλεφωνικό δίκτυο οΙκοδομής, πού πρέπει vά εiναι τέλεια διαχω­
ρισμένο όπό όποιοδήποτε άλλο ι')λεκτρικό δίκτυο, έγκυθίσταται δπως φαίνεται στό
διάγραμ μα τού σχήματος 1 3.2. Τό καλώδιο τού έξωτερικού τηλεφωνικού δικτύου
Διαμερiομιπα Κοιν2χρησ'tος Κλιμαχοσ"tάσιο ΚοινόΧΡ'I!Ο'tος; Διαμερi.σμαm
χω ρος; χιiί ρος;

Σχ. 1 3.2.
"Εσωτερικό τηλεφωνικό δίκτυο οlκοδομijς.
τοϋ ΟΤΕ συνδέεται στόν κύριο καταν�μητή, καί όπό αύτόν όναχωροϋν οί κύ ριες
γραμμές τοϋ έσωτερικοϋ τηλεφωνικού δικτύου τής οίκοδομής, πού έγκαθίσταντα ι,
κατά τό δυνατόν, στό κλι μακοστάσιο.
ΟΙ κύριες γραμμές μπορεί νά τοποθετούνται μέσα σέ χωνευτούς σωλήνες, πού
οΙ διαστάσε ις τους, δπως άλλωστε καί οΙ διαστάσεις τών κατανε μητών, ποικίλλουν
όνάλογα μέ τόν όριθμό τών ζευγών τών τηλεφωνικών όγωγών. 'Όταν χρειάζονται
πολλές σωληνώσεις, εΤναι δυνατόν νά τίς όποφύγομε χρησι μοποιώντας πλαστικά
πολύζευγα καλώδια, πού συγκρατούνται σέ έλόσματα τύπου Π μέ περιλαίμια ( κο­
λάρα), καί τοποθετούνται μέσα σέ αύλάκια.
ΟΙ κύριες γρα μμές καταλήγουν στούς iνδιάμ�σους καταν�μητiς, στούς διάφο­
ρους όρόφους τής οΙκοδομ ής, όπό δπου όναχωροϋν οΙ σωλήνες διακλαδώσεως
πρός τούς άκpαίους καταν�μητiς. 'Από τούς όκραίους κατανε μ ητέ ς όναχωροϋν οί
ότο μ ι κές γραμμές πρός τίς τηλεφωνικές συσκε υές (συνδρομητικές γραμ μές).
ΟΙ διάφοροι κατανεμητές τοποθετούνται έτσι, wστε τό ϋ ψος όπό τό δάπεδο τής
κάτω πλευράς τους νά εΤναι τουλάχιστον 1 m καί τής πάνω πλε υ ράς τους τό πολύ
2 , 5 m.

1 3.3 Σχεδrααη �γκαταστάσεως γιά κουδούνια, γιά άνοίγματα θύρας, γιά θυροτη­
λ�φωνα.

Στό σχήμα 1 3.3α φαίνεται έγκατάσταση κουδουνιών καί όνοίγματος θύρας (ή­
λεκτρική κλε ιδαριά) μεταξύ ε ίσόδου πολυκατοικίας καί διαμερισμάτων.
"Αν χρησι μοποιηθεί έγκατόσταση θυροτηλεφώνων (σχ. 1 3 .3β). μπορεί ή έγκα­
τάσταση κουδουνιών μεταξύ ε Ισόδου καί διαμερισμάτων νά μή γίνε ι. Τότε, τοπο­
θετείται κου μπί πιέσεως κουδουνιοϋ μόνο στήν είσοδο τοϋ διαμερίσματος.
Στό σχήμα 1 3.3γ φαίνεται σέ παράδειγμα, πώς τοποθετείται θυ ροτηλέφωνο σέ
συνδυασμό μέ ήλε κτρική κλε ιδαριά. Στήν έγκατάσταση αύτή τά θυροτηλέφωνα εΤ­
ναι άπλό, χωρίς διάταξη κλήσεως, όλλά έχουν ένσωματωμένο τό κου μπί πιέσεως
γιό τό άνοιγμα τής πόρτας. Γιά τήν κλήση χρησιμοποιείται έγκατάσταση κουδου­
νιών μεταξύ εΙσόδου πολυκατοικίας καί διαμερισμάτων.

1 3.4 Σχεδ(αση �γκαταστάσεως κεραιών ραδιοφωνικής κα( τηλεοπτικής λήψεως.

Στό σχήμα 1 3.4 φαίνεται διάγραμμα έγκαταστάσεως κεντρι κής κεραίας ραδιο­
φωνικής καί τηλεοmικής λήψεως, ένώ στό σχήμα 1 3. 5ε ή γρα μ μ ή καθόδου τής
κεντρικής κεραίας μέχρι τή θέση τών δε κτών.

1 3.5 Παραδε(γματα σχεδrων Ε.Η.Ε.

Στά σχήματα 1 3.5α wς 1 3 . 5στ φαίνονται παραδείγματα πλήρων σχεδίων Ε. Η. Ε.
κατοι κιών.
Τό σχήμα 1 3. 5α δείχνει σχέδιο Ε . Η . Ε. μέ κλασικούς διακόmες τοίχου. Τό σχήμα
1 3. 5 β δείχνει σχέδιο τής ίδιας Ε. Η. Ε., όλλό μέ διακόmες χειρισμοϋ όπό όπόσταση
(τηλεδιακόmες). Τό σχήμα 1 3. 5γ δείχνει σχέδιο Ε . Η . Ε. κατοι κίας καί έ ργαστηρίου
μέ μ ι κτό κυκλώματα φωτισμοϋ καί ρευματοδοτών. Τό σχήμα 1 3. 5δ δείχνει σχέδιο
 JS_O\.ψlt �
'IC.OVOO\JVIOV
30ς Όροφο ς Θ Θ s Θ Θ

7
,,.
' ;β' I

2ος 'Όροφος Θ Θ 7 Θ Θ
-- - -

,μ
D
9

� , "- I
10ς 'Όροφος ΘΘ 9 Θ Θ
-·- - - -�
I ι" Κουμπί ή λ -χλειbαριdς;
- &ιι ρωρειοv
χ τ. aπό μ εtao
μatιonj ttiνa'IC.Q
I \
κοινοχρήστων I

Πίναχας χουbοvνιων ��ώ�υρας ('Κiιριας ε'ισόbου)

Σχ. 1 3.3α.
Έ γκστάστσση κουδουνιών κσί όνοίγμστος θύρας (�λεκτρικής κλειδαρι ά ς). �

,� Ρrιο,
�·��{'ι"\
�\:�,�
· -fov';,\.
 I
I
I
I

_ι_ _ -, - - - -- - - -- -- --
I
_ _ _ _

I 5 s
I
I
I
I
I I I
- -- -+-- - · -+- -
i - - - - - - - --
�bροφος;
-
6

- -- .
I
I
i ΊΙ I
�� Ι 11 1111 llι�j
I
) I! I
I
I I
. � 2CIς; Οροφος; )θ ) l:
-· + · - · -· - _ --- I
ΞΞ1 I 11 111111 i F..::� s ,..
2 I
s
l 2 2
<
I
220_j
2
/ 110V� 5 I
.·

-.J Γ . ___,.._ _ _; %3 I
I
�
- -γ \ .
-= _j_ .""\, I
-- - - + - -
· ----..--
Ρόbροφος;
- - - ·- ,;< _

I
10
i I
I 1 � ιl I
jι.P = I
i_ _ _
_

I I
' �I :J}Γi}
II IW"j
--� �G> � �
� G>- - - - - J
Σχ. 1 3.3β. Σχ. 1 3.3y.
"Εγκατόσταση θυροτηλεφ ώνων. Έ γκατόσταση θυροτηλε φ ώνων κα Ι f\λεκτρι κής κλειδαριδς.
,e. Pr;.,
�·�,,...(')
�\�,.,
' -ι σ v \�
�
 369

VHF L Μ 51 FM
5 11

-l
___,___, __ _j
I
I
I
-·+

Σχ. 1 3.4.
Διάγραμμα έγκαταστάσεως κεντρικής κεραίας ραδιοφωνικής καί τηλεοmικής λήψεως.
370

---
___,
v
;=J
Λ
! r{ )-
I
I �
I
I Θ en
ι
)-
I �
>-{ Α "-
I �
,:.
h
π
-,
� τ
/8
/
-ι,_

f=( � J57,
/7 (
� � /Α/_ ι1 ι I
\
-�
�� u� '
r-- ,(_

I [ι..-
..-
"- �
� �7 r------. •
I /Q

ο
ί
I
��
! �
I f-,� ;?

��
��
�
I
ί \ Υ Υ
ι::,
i rJ
l.=.I --.
� I

I rι

Σχ. 1 3.5α.
" Εσωτερικ (J "Ηλεκτρική " Εγκατό σταση μέ κλασσικούς διακόπτες τοίχου.
 371

_j

r---
-
),;
ιJ
I r@ f(
I r:
�

!, � '
I ,� - - l
#/

Θ
I uu �I

ιι'1!1:r!1���l
�

l1 σdcr I I �

>--{ 'L
��
-, ::ι

r
1-:-ι
� �
�
i

f=( "� n ι
� �� ,; I

I
I
�
� e;r-7-·J: �
�
��
/4'/�
}
1#

-ι:::
////

ι
Α'/
I
I
I ΙΑ r-- �4
i
r-;r:· I
a-..ι.
I ιv� Θ Θ I
....____,_
I � i
I i
�� ·
I
ί

I
�
rJ
�·�� � �
rτ-
γ
I
y@
� I
I

I rι

Σχ. 1 3.5β.
Έ σωτερική 'Ηλεκτρική Έγκατάσταση μέ τηλεδιακόmες.
372

Γ nίw'ΚιΙ,
χαt οιχ�

...
�..-
� ·

· - · - · _....
X. LSJ ι 2
;-ς-
ca·--.3
· -· - · �

πίνα�
ΊιΟ ινοχρ-Ιιοτων

Σχ. 1 3.5y.
" Εσωτερικ ή "Ηλεκτρικ ή "Εγκατό αταση μέ μι κτό κυκλώματα φωτισμού κα Ι ρευ ματοδοτών.

Ε. Η . Ε. κατοικίας μέ χωριστό κυκλώματα φωτισμοϋ καί ρευματοδοτών. Τό σχιϊμα

1 3.5ε δείχνει <?1(έδιο κατοικίας, μέ χωριστό κυκλώματα φωτισμοϋ καί ρε υ ματοδο­
τών, στό όποίο δέν σημειώνονται κυκλώματα συσκευών yιά λόγου ς μεγαλύτερης
 373

I Ι I I I I I I I
I I Ι Ι :l• I I ι

ι:::::
α 1

Σχ. 1 3.56.
'Εσωτερική 'Ηλεκτρική "Εγκατάσταση μέ χωριστό κυκλώματα φωτισμού καΙ ρευματοδοτών.

σαφήνειας. τέλος. τό σχiΊμα 1 3.5στ δείχνει lνα όκόμα σχέδιο Ε . Η . Ε. κατοικίας μέ

μικρό έργαστήριο, στό όποίο ιχουν προβλεφθεί μικτό κυκλώματα γιό φωτισμό καί
ρευματοδότες.

1 3.6 "ΕρωτιΊσεις.
1 . Πώς βρίσκεται τό πλήθος τών άγωγών σέ κάθε τμήμα γραμμής κυκλώματος διακλαδώσεως;
2. Ποιό εΤναι τό μονογραμμικό σχέδιο φωτιστικού σώματος πού έλέγχεται όπό διακόmη έναλλαγής
(όλλέ - ρετούρ) καΙ ποιό τό όντfστοιχο σχέδιο γιά διακόmη διαδοχής (κομιτστέρ);
3. τί σημαίνουν τά μικρό γρόμματα τού όλφαβήτου δίπλα στούς διακιΊmες τοίχου καΙ στΙς λήwεις
ρεύματος σέ �να σχέδιο Ε.Η. Ε.;
4. τί σημαίνουν οΙ όριθμοi δίπλα στΙς διάφορες λήψεις ρεύματος. σέ όρισμένα σχέδια Ε.Η. Ε.;
5. τί εΤναι ο\ διακόmες χειρισμού όπό όπόσταση καΙ ποιούς διακόmες μπορούν νά όντικαταστήσουν;
6. Ποιά εΤναι τά πλεονεκτήματα χρησιμοποιήσεως μικτών κουτιών στΙς γραμμέ (; τών Ε.Η.Ε. σχετικά
μέ τά κοινά κουτιά διακλαδώσεως;
7. Χαρόξτε μονογραμμικό σχέδιο αύτόματης διακοπής φωτισμού κλιμακοστασlου πολυκατοικίας μέ Ι­
σόγειο καΙ 4 όρόφους.
374

Λουτρό

Σαλόνι Τραπε�1α

Σχ. 1 3.5ε.
Ε.Η.Ε. κατοικfας μέ χωριστό κυκλώματα φωτισμού καf ρευματοδοτών.

Σχ. 1 3.5στ.
Ε . Η . Ε. κστοικfας μέ μικτό
κυκλώματα φωτισμού καf
ρευματοδοτών.
 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Δ Ε Κ Α Τ Ο Τ Ε ΤΑ ΡΤ Ο

ΣΧ ΕΔΙΑΣΗ Ε. Η . Ε. Β Ι ΟΤΕΧΝ ΙΑΣ

1 4. 1 Σχεδίαση έγκαταστάσεων ίσχυρών ρευμάτων (φωτισμού καί κινήσεως).

1) Γενικά.
Οί βιοτεχνικές Ε . Η . Ε. περιλα μβάνουν έ κτός όπό τήν έγκατάσταση φωτισμού,
πού άπαιτεί ε ίδικό έπιφανειακό φορτίο 1 5 wς 20 W/m 2 , καί έγκατάσταση κινή­
σεως καί θε ρμάνσεως.
'Η σχεδίαση τής έγκαταστάσεως κινήσεως γίνεται δπως καί τής έγκαταστάσεως
φωτισμού ( Κεφάλ. 1 3 ). ΟΙ γραμμές τών κυκλωμάτων διακλαδώσεως, πού τροφο­
δοτούν τά διάφορα μηχανή ματα, όναχωρούν όπό τόν πίνακα διανομής (π.χ. ύποπί­
νακας κινήσεως). Κάθε μηχάνημα έχει κοντά του, Ιδιαίτερο μερικ6 πίνακα, δπου
βρίσκονται τά όργανα προστασίας καί έλέγχου τού κινητήρα του καί όπό δπου qνα­
χωρούν καί οΙ ύπόλοιπες όναγκαίες γραμμές τροφοδοτήσεως τού μ ηχανή ματος. ΟΙ
γραμμές κινήσεως έχουν, συνήθως, τέσσε ρις όγωγούς (τρείς όγωγούς φάσεως καί
eναν άγωγό προστασίας). 'Όταν ύπάρχουν καί μονοφασι κοί κινητήρες ιϊ άλλα μο­
νοφασικά φορτία όπαιτείται καί ούδέτερος όγωγός. Άπό τούς μερικούς πίνακες
μέχρι τά μηχανήματα όναχωρούν γραμμές μέ πλήθος όγωγών, πού εΤναι όνάλογο
μέ τόν τρόπο έλέγχου τού κινητήρα (π.χ. 6 όγωγοί φάσεως καί 1 όγωγός προστα­
σίας σέ περίmωση πού στό με ρικό πίνακα ύπάρχει έ κκινητής όστέρα - τριγώνου).
Στό σχήμα 1 4. 1 α φαίνεται έγκατάσταση κινήσεως μηχανουργείου (στό σχέδιο δέν
ση μειώνεται τό πλήθος τών όγωγών στίς γραμμές, πού όναχωρούν όπό τούς μερι­
κούς πίνακες).

2) Τροφοδ6τηση.

Ή τροφοδότηση μέ ήλεκτρική ένέργε ια τών βιοτεχνιών, έάν έπιθυμείτα ι ή έξα­

σφάλιση τής συνέχειας έξυπηρετήσεως, γίνεται μέ δύο όνεξάρτητες παροχετε ύ­
σε ις μέ κλειστές γραμμές (βρόχους). Συνήθως, δμως, στίς βιοτεχνίες, λόγω τού
μ ι κρού τους μεγέθους, χρησι μοποιείται όκτινι κή τροφοδότηση. Τό σχήμα 1 4. 1 β δί­
νει παράδε ιγμα τροφοδοτήσεως μέ κλειστές γραμ μές, γιά παροχετεύσε ι ς ύ ψηλής
τάσεως. Ή χρησι μοποίηση κλε ιστών γραμ μών έ κτός όπό τό πλεονέκτημα τής συ­
νέχε ιας έξυπηρετήσεως, έχε ι καί τό πλεονέκτημα νά έλαπώνουν τήν mώση τά­
σεως καί τήν κατανομή τών φορτίων στούς δύο μετασχηματιστές. ΜΑν τμήμα τής
κλε ι στής γραμμ ής, μεταξύ δύο πινάκων διανομής, ύποστεί βλάβη, όπομονώνεται
376

Γt;ν ι Ή.ό!;
ττ ιναΉ.α�
-κινήο εω,

I
Παροχ-/ι Ε�οοδο!;

Σχ. 1 4. 1 α.
Ε . Η . Ε. κινήσεως ( Μ ηχανουργείο).

J80/220V

α β

Σχ. 1 4.1 β.
Παρόδειγμα τροφοδοτήσεως Ε.Η.Ε. μέ κλειστές γραμμές.
nι·I Θέσεις διακοmών κατό τήν κανονική λειτουργία. β) Θέσεις διακοmών σέ περίmωση βλόβης.
 377

μέ τό όνοιγμα δύο διακοπτών, δπως φαίνεται στό σχήμα 1 4. 1 β, καί οΙ πίνακες συ­
νεχίζουν νά τροφοδοτούνται*. Στό σχήμα 1 4. 1 γ δείχνεται όκτινι κή τροφοδότηση
μέ παροχέτε υση ύψηλής τάσεως.

Α'ί�α 1 Αί�οuσα 2 Α'ί�σuσα 3

Σχ. 1 4. 1 y.
Παράδειγμα όκτινικής τροφοδοτήσεως Ε . Η . Ε .

Οί γραμμές τών κυ κλωμάτων διακλαδώσεως στίς βιοτεχνι κές έγκαταστάσεις

έ κτελούνται συνήθως μέ μονω μένους όγωγούς μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες ι'\ μέ
άνθυγρά καλώδια καί εϊναι συχνά όρατές. Γιά τήν τροφοδότηση τών διαφόρων μη­
χανημάτων χρησι μοποιούνται συνήθως γραμμές χωνευτές μέσα στό δάπεδο καί
γιά τά κινητά καί φορητά μηχανήματα προβλέπονται πολλαπλοί ρευ ματοδότες (βιο­
μηχανι κού τύπου). Τά σχήματα 1 4. 1 δ καί 1 4. 1 ε δείχνουν σχέδια έγκαταστάσεων
κινήσεως. "Αν στό μέλλον μετακινηθούν τά μηχανή ματα σέ μιά έγκατάσταση μέ
σκοπό εϊτε νά όλλάξουν θέση εϊτε νά προστεθούν νέα, τοποθετούνται έπιμήκεις
διατάξε ις συνεχούς ρευ ματοληψίας. ΟΙ διατάξεις αύτές όποτελούνται όπό μεταλλι­
κούς ι'\ πλαστικούς όχετούς, μέσα στούς όποίους τοποθετούνται γυ μνοί ζυγοί ι'\ κα­
λώδια καί κατά μήκος τους στερεώνονται κι βώτια όσφαλειών, κιβώτια ό­
κροδεκτών ι'\ ρευ ματοδότες. 'Από τά κι βώτια όσφαλειών όναχωρούν καλώδια γιά
τήν τροφοδότηση τών μηχανών. Γιά κινητές ι'\ φορητές μηχανές χρησι μοποιούνται
ρευ ματοδότες,' πού στερεώνονται σέ όποιαδήποτε θέση κατά μήκος τών όχετών.
Τά σχήματα 1 4. 1 στ καί 1 4. 1 ζ δείχνουν έγκαταστάσε ις μέ έπι μ ή κεις διατά �εις
συνεχούς ρευ ματοληψίας πού όναρτώνται κατάλληλα όπό τήν όροφή. Στό σχήμα
1 4. 1 στ έ κτός όπό τήν έγκατάσταση κινήσεως, οΙ έπιμήκεις διατάξεις συνεχούς
ρευματοληψίας τροφοδοτούν καί τό φωτισμό, όπότε στό κιβώτιο όναχωρήσεως
τού καλωδίου τροφοδοτήσεως τών φωτιστικών σωμάτων ύπάρχε ι, συνήθως, καί
διακόπτης τραβηχτός.

* Γιά νά συνεχίσουν νά τροφοδοτούνται κανονικό δλοι οΙ πίνακες διανομής, δταν μεγάλο μέρος
τους πιά, θά τροφοδοτείται όπά τή μία μόνο πλευρό, πρέπει � γραμμή νό έχει όγωγούς μέ διατομή
ό ρκετή καί γιά μονόπλευρη τροφοδότηση.
 "'
..:ι
00

Ι 21 _ι• ..
·Γ�
[Q
f!ilt
20

rQJ1s
22
ο- 4Χ4
19 29ιΧ)

Ξ vλοvρyείο

• Αττοδvtήρ ια

3 Χ50 Κ
imo Γ. iiiν ακα

� ....§Χ§_
Γραφείο

Μη χανοvρyείο 36 Ι Χ ) _ 36 Ι Χ )

._ ,
r· - - · - · - -
1 �rποπίν. κιvήοεωq
. ι:;;::::] Μι:ρι� ιtiνα140ς1
rn 0
I r;! Πολλαιt
• Ηλεκτρολόγοι

1 � ρενμcnοω t η!: 1
λΟV!:

181 κοvtί Ι>ιακλα/>ι:ισ. 1 · 4

@ 3

�. dE� obo!: οοπέtισu .J �

4Χ4
29Ι Χ1
jj
1 -'<> ' λ '
4Χ4
[29\Xi �'i:, I Ι .. ., I Jj
Π
��:=:=::11 Γ
!L!P' 11

·����
;; ;�l f"'
�\�,
' -ιοv ,�
�
 Α/Α Ε Ξ Ο Π Λ Ι Σ Μ ΟΣ Ι ΣΧΥΣ ΚΑΛΩΔΙΟ
1 κυκλ. (kW)

I 1 ΤΟΡΝΟΣ 1 ,5 m 5, 1 5 4 χ 2,5 m m2

I 2 ΤΟΡΝΟΣ 2,5 m 5,90 ))

))
I
3 Φ ΡΑΙΖΑ 6,00
4 Λ Ε ΙΑΝτΙ Κ Η Μ Η ΧΑ Ν Η 2,20 ))
5 Π ΡΙΟΝ Ι Μ ΗΑΛΛ Ω Ν 0,74 ))
6 ΔΡΑΠΑΝΟ Ω Σ cp 40 m m 1 ,28 ))
7 Χ Ε Ι ΡΟΚΙ Ν ΗΤΗ Π Ρ ΕΣΣΑ -

8 Λ ΕΙΑΝτΙ Κ Η Μ Η ΧΑΝ Η 0,74 ))

-
Σχ. 1 4. 1 6. 9 ΠΑΓΚΟΣ ΧΑΡΑΞ ΕΩΣ
))
Σχέδιο Ε . Η . Ε . κινήσεως. I 10 Λ ΕΙΑΝτΙ Κ Η Μ ΗΧΑΝ Η 1,10
ΔΡΑΠΑΝΟ Ω Σ φ 1 3 m m ))
Παρατηρήσεις: 01 γραμμές πρός τά δια
11 0,25
12 ΔΡΑΠΑΝΟ Ω Σ φ 2 5 m m 0,92 ))
-
Φορα μηχανήματα (βλ. πίνακα) άποτε­
13 ΠΑΓΚΟ Σ Μ Ε Μ Ε Γ Γ Ε Ν Η
λούνται όπό 4 πολικό καλώδια (3 Φά­
14 ΤΡΟΧ Ι ΠΙ Κ Η Μ Η ΧΑ Ν Η 0,60 ))
�εις καί όγωγός προστασίας) μέσα σέ
))
� αλυβδοσωλfινες 029 χωνευτούς μέσα
15
16
Λ Ε ΙΑΝτΙ Κ Η Μ Η ΧΑ Ν Η
Π ΛΑ Ν Η ΞΥΛΟΥ
0,37
3,70 ))
·στό δάπεδο. Ό αύτόματος προστασίας
17 Φ ΡΑΙΖΑ ΞΥΛΟΥ 2,20 ))
τού κινητήρα καί ό έ κκινητής του είναι
18 ΤΑΙ Ν Ι Ο Π ΡΙ Ο Ν Ο ΞΥΛΟΥ 2,20 >>
έγκατεστημένα έπάνω στό μηχάνημα.
19 ΔΡΑΠΑ Ν Ο ΩΣ φ 30 mm 0,92 ))
"Επάνω στούς μερικούς πίνακες τοπο­
. 20 Λ Ε ΙΑΝτ Ι Κ Η Μ Η ΧΑ Ν Η 0, 74 ))
- -
θετούνται όσφάλειες προστασίας τών
21 ΞΥΛΟΥΡΓΙ ΚΟΣ ΠΑΓΚΟ Σ
κινnηiοων καί ένδεχομένως τά όργανπ
22 KAM I N E Yr H P I O Μ Ε
διακοπής.
ΑΝΑΡΡΟΦ Ητ Ι Κ Η ΧΟΑ Ν Η 0,5 1 ))
2
23 Η Λ Ε ΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΛ Η ΣΗ 8,00 4 χ 4 mm
24 ΑΥrΟ Γ Ε Ν ΗΣ ΣΥΓΚΟΛΛ Η Σ Η - -

- -

1
25 ΡΑΦΙΑ
2
26 Ρ ΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ 10 4 χ 2,5 mm

""
�

,r:. ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.����
. -1 Q V \�
 "'

'σς; Όροφ<>t (β ροχοει.δέ� f>ίκτvο) �

12)

16

' Ι σό'γΕιΟ (ά:χτινικό δίκτvο)

rvμπιeπή�
�ο---;::====�

Σχ. 1 4. 1 ε.
Σχέδιο Ε . Η . Ε . κινήσε ως.

.;;�,.,
ι;�
· -ι σ v \�
�
 381

v
,Q
C"
3-
-<
ο
b::L
::;)
w
a.
U'
<::;)
ο
χ
�
::;)
b

� �""'
.- -ο

�g
χ u­
-ο

ι..ι iiί
"
-c:-
::1
ίΞ
""
'W
::L
U'
3
ι!;
-c:­
>
;ϊ
u.ί
:i
u.ί
382

Σχ. 1 4. 1 ζ.
Ε.Η. Ε . κινήσεως καί φωτισμού μέ �πιμήκεις διατάξεις συνεχούς ρευματοληψίας.

1 4.2 Σχεδfαση �yκαταστάσεων άσθενών ρευμάτων (τηλ�φωνα, �νδοσυνεννόηση,

συστήματα συναγερμού κλπ.).

1) ΤηλΕφωνική lγκατ6σταση - ΈνδοσυνΕνν6ηση.

Στίς δε υτερεύουσες τηλεφωνικές έγκαταστάσεις, τό τηλεφωνικό δίκτυο τού
συνδρομητικού κέντρου εΤναι δμοιο μέ τό δίκτυο τών κύριων συνδέσεων, όλλά οΙ
ότομικές τηλεφωνικές γραμμές διαφέρουν όπό τίς κύριες τηλεφωνικές συνδέσεις,
γιατί όποτελούνται, συνήθως, όπό τρείς όγωγούς (2 όγωγούς όμιλίας καί 1 γειωτι­
κό όγωγό).
ΟΙ δευτερε ύουσες τηλεφωνικές έγκαταστάσε ις πρέπει νά όκολουθούν τούς Κα­
νονισμούς «Τοποθετήσεως καί συντηρήσεως δευτερε υουσών τηλεφωνικών έγκα­
ταστάσεων». ('Απόφαση Διοικητικού Συμβουλίου ΟΤΕ ύπ' όριθ. 1 1 7 9/22 - 1 - 7 1 .
Δημοσιεύθηκε στό φύλλο τιϊς έφημερίδας τιϊς Κυβερνήσεως Φ . Ε . Κ. ( Β ) 2 69/8 -
4 - 7 1 ).

2) Έγκατ6σταση συναγΕρμού πυρκαϊάς.

Συστή ματα συναγερμού πυρκαϊάς ύπόρχουν διαφόρων τύπων. Γιά βιοτεχνίες

μπορεί νό χρησιμοποιηθεί ι'ι όπλή � '(ι<ΙJτόσταση τού σχήματος 1 4.2α μέ όγγελτιϊ­
ρες μέ μ ι κροδιακόmες, πού κλείνουν μέ διμεταλλι κό στοιχεία εύαίσθητα στή θερ­
μότητα.
Έ κτός όπό όγγελτιϊρες αύτόματης όναγγελίας πυρκαϊάς, ύπάρχουν σέ κάθε θέ­
ση καί κου μπιά χε ι ρισμού μέ τό χέρι.
 38.']

--�---- - - - - --- ���-----.--�--�

--��-- ------ --��----��-

Κοuμττιά χειρισ μcϊί /

ο
\ μέ τό χ.:Ρι κατ ω
άττο γuάλιν(: 'οciλuμμ�
σ η μ ατοbστήσεως σέ Κnυμττί
·ΕνbειΚτιχες λuχνlες

rψ:.ς γij .
ττφ;τττωση i:χττωλαώv bοΊ<ψής

Πρdς άγγελτ-ϊjρες

Α\ιτόμ.::τος έλλειψεως τάσεως

Τροφοδότ η σ η άττό τό b(κruo

χαί άττό συστοιχία σuσσωρεuτων

Σχ. 1 4.2.
Έγκατόσταση συναγερμοϋ πυρός.

1 4.2α (άκτινικ ό
Στό τέρμα κάθε γραμ μ ής, δπως αύτή πού φαίνεται στό σχήμα
τής καλής λειτουργίας
σύστημ α γραμμών), ύπάρχε ι κου μπί πιέσεω ς γιά τή δοκιμή
τής έγκαταστάσεως.
384

3) Λ οιπiς lγκαταστάσΕις.

Ή σχεδίαση δλλων έγκαταστάσεων όσθενών ρευ μάτων (παράγρ. 9.3), πού πι­
θανόν νά χρε ιάζονται, δέν παρουσιάζει καμιά δυσκολία.

1 4.3 Σχεδ(αση �yκαταστάσεως άλεξικεραύνων.

Ή έγκατάσταση όλεξικεραύνων σέ βιοτεχνίες βασίζεται aτούς κανόνες πού ό­

ναφέραμε στήν παράγραφο 9.4.
Τά σχήματα 1 4.3α καί 1 4. 3 β δείχνουν έγκαταστάσε ις όλεξικέραυνου σέ κτήρια
βιομηχανικού τύπου.

- ΚύρΙDι άγωγοί κα: γειώσεις

, - ... .ι -� Μ εταλλΩιiς \<C!tασκευiς
;
'

.. ..
I
( ' -
'
J
Σχ. 1 4.3a.
Έ γκατάσταση όλεξικέραυνου σέ κτήριο βιομηχανικού τ ύ που.

J
�"\
\
\
\
\
\ Μ εταλλοιΕ:ι; κατασκευές
\
.
Συλλεκτήριοι και κύριοι cΙγuιγ.:>ι
\...( .......
καl γειι.iισας

Σχ. 1 4.3β.
Έ γκατόσταση όλεξικέραυνου σέ κτήριο βιομηχανικού τ ύ που.
 385

1 4.4 Έρωτήσεις.
1 . Ποιά ε1ναι τά πλεονεκτήματα κλειστών γραμμών στίς βιοτεχνικές Ε . Η . Ε.;
2 . Ποιοϋ τύπου έγκατάσταση χρησιμοποιείται, δταν θέλομε νά ύπάρχει δυνατότητα νά μετακινήσομε
τίς μηχανές σέ βιοτεχνίες;
 Κ Ε ΦΑΛΑ Ι Ο ΔΕ ΚΑΤΟ Π Ε Μ ΠΤΟ

ΣΧΕΔΙΑΣΗ Ε Μ Π Ο Ρ Ι ΚΩΝ, Α ΓΡΟτΙ ΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟ Ι Π Ω Ν Ε Γ ΚΑΤΑΠΑΣ Ε Ω Ν

1 5. 1 Σχεδfαση Ε.Η.Ε. καταστημότων.

ΟΙ Ε. Η . Ε. καταστημάτων είτε σχεδιάζονται δπως καί οΙ όντίστοιχες έγκαταστά­

σε ις κατοικιών, άν πρόκειται γιά άπλά καταστήματα, πού δέν όπαιτούν ήλεκτρικές
τροφοδοτήσεις μεγάλης Ισχύος γιά τήν έπίδειξη καί τήν έ κθεση τών έμπορευμά­
των τους (π.χ. είδη ένδύσεως, ύφάσματα, οΙκιακές συσκε υές κλπ.), είτε σχεδιάζον­
ται δπως ol βιοτεχνικές έγκαταστάσε ις (π.χ. καταστή ματα πωλήσεως μεγάλων συ­
σκε υών έπαγγελματικής χρήσεως καί μ ηχανημάτων). Στή δεύτερη περίπτωση, οΙ
λήψεις ρεύ ματος πρέπει νά μπορούν νά όλλάζουν θέση, γιά νά τροφοδοτούν συ­
σκε υές καί μ ηχανήματα, πού όνανεώνονται καί τοποθετούνται σέ διάφορες θέσε ις
κάθε φορά. Γι' αύτό χρησι μοποιούνται έπι μήκεις διατάξε ις συνεχούς ρε υ ματολη­
ψίας.
Σέ χώρους έ μπορι κών καταστη μάτων, οΙ διατάξεις συνεχούς ρευ ματοληψίας,
τοποθετούνται, συνήθως, κάτω όπό τό πάτωμα, μέσα σέ κοίλους χώρους, ε Ιδικά
διαμορφωμένους. Γιά τίς διάφορες τροφοδοτήσε ις βγαίνουν όπό τό πάτωμα κα­
τάλληλες λήψεις ρεύ ματος. Ή μορφή αύτή έγκαταστάσεως έχει καί τό πλεονέκτη­
μα δτι μπορεί ε ύ κολα νά τροποποιηθεί όποτεδήποτε ή ήλεκτρική έγκατάσταση.
Σέ πε ριπτώσε ις καταστημάτων εΤναι έπίσης δυνατή καί ή πλευρι κή, έπάνω
στούς τοίχους, έγκατάσταση διατάξεων συνεχούς ρευματοληψίας.
Στό σχήμα 1 5. 1 α Φαίνεται άπλή έγκατάσταση κομμωτήριου.
Στό σχήμα 1 5. 1 β φαίνεται ό τρόπος έγκαταστάσεως κάτω όπό τό πάτωμα.

Σχ. 1 5. 1 α.
" Εγκατάσταση κομμωτηρίου.
 1R7

Σχ. 1 5. 1 β.
' Εγκατάσταση κάτω όπό τό δάπεδο.

1 5.2 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. γραφείων.

Στά κτήρια γραφείων σύγχρονης κατασκευ ής, οί ήλεκτρικές γραμμές έντοιχίζον­

ται στούς έξωτε ρικούς τοίχους, στούς τοίχους τών διαδρόμων, στό δάπεδο καί
στήν όροφή, γιατί τά ένδιάμεσα χωρίσματα είναι συνήθως λεmά μέ μεγάλους ύα­
λοπίνακες. Σέ πολλές περιmώσεις, έπίσης, όντί γιά έξωτερικούς τοίχους ύπάρχουν
κατασκε υές όπό έλαφρό μέταλλο καί μεγάλους ύαλοπίνακες. "Ετσι, οί ήλεκτρικές
γραμμές τοποθετούνται στήν όροφή καί στό πάτωμα.
Στήν όροφή ύπάρχει, συνήθως, γιά τήν ήχοαπορρόφηση καί τό πέρασμα σωλη­
νώσεων καί όεραγωγών (έγκαταστάσεις ύδροσωληνώσεων, κλι ματισμού κλπ.),
ψε υδοροφή, έπάνω όπό τήν όποία τοποθετούνται καί οί ήλεκτρικές γραμμές καί οί
ε ίδι κής κατασκευ ής, προσιτοί γιά έλεγχο, πίνακες διανομής (μερι κοί πίνακες). Οί ή­
λεκτρικές γραμμές τής όροφής τροφοδοτούν τά διάφορα φωτιστικά σημεία.
Στό δάπεδο χωνε ύονται οί ήλεκτρικές γραμμές τροφοδοτήσεως ρευματοδοτών
καί οί γραμμές όσθενών ρευ μάτων. 01 ήλεκτρικοί όγωγοί στίς γραμμές αύτές το­
ποθετούνται μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες ιϊ πλαστι κούς σωλήνες ιϊ όκόμα καλύτερα
σέ όχετούς, μέ ε ίδικά χωρίσματα γιά τούς όγωγούς όσθενών ρευ μάτων. Οί όχετοί
αύτοί έχουν σέ διάφορα ση μεία κουτιά πατώματος γιά τίς διακλαδώσεις, ένώσε ις
καί έξόδους πρός ρευ ματοδότες πατώματος ίσχυρών καί όσθενών ρε υ μάτων, μό­
νιμου ιϊ όνατρεπόμενου τύπου.
Τέλος γιά γραφεία μ ι κρών διαστάσεων μποροϋν νά χρησι μοποιηθούν πλαστικοί
όχετοί κάτω όπό τά παράθυρα, κατά μηκος τών έξωτερι κών τοίχων, γιατί ol διάφο­
ρες καταναλώσε ι ς δέν όπέχουν πολύ όπό αύτούς.
Οί τρόποι διαμορφώσεως τοϋ δικτύου τών ήλεκτρικών γραμμών σέ χώρους
γραφείων εΊναι δύο. Ό eνας, πού χρησι μοποιείται σέ χώρους γραφείων μ ι κρής έ­
κτάσεως, καλείται κΕντρικ6ς καί ό άλλος γιά μεγάλα γραφεία καλείται άποκΕντρω­
τικός.
Ό κεντρικός τρόπος προβλέπει eνα πίνακα διανομής όνά όροφο γραφείων. Ό
τρόπος αύτός έφαρμόζεται μέχρι όpισμένο δριο έ κτάσεως τών γραφείων, γιατί πέ­
ρα όπό αύτό τά κυ κλώματα διακλαδώσεως πολλαπλασιάζονται ύπερβολικά καί ό
μοναδικός πίνακας διανομής γίνεται δύσχρηστος, γιατί λόγω τής όνεπι θύμητης
συγκεντρώσεως μεγάλου όριθμοϋ γρα μμών δυσχε ραίνεται έπέμ βαση σέ περίmω-
388

ση βλάβης. Ό όπσκεντρωτι κός τρόπος προβλέπει τή χρησι μοποίηση πολλών μι­

κρών μερικών πινάκων διανομής, σέ διάφορες θέσε ι ς, στούς όποίους, τοποθε­
τούνται όργανα διακοπής καί προστασίας. "Ετσι, άν συμ βεί κάποια βλάβη, είναι δυ­
νατόν νά όπομονωθεί μ ι κρό μόνο τμήμα τής έγκαταστάσεως καί ή βλάβη νά έντο­
πισθεί ε ύ κολα. Τό όποκεντρωτικό σύστημα, πάλι, προσφέρε ι δυνατότητα νά προσ­
αρμόζεται εύ κολα ή ήλεκτρική έγκατάσταση στίς όλλαγές διαρρυθμίσεως καί έπι­
πλώσεως τών χώρων. Γι' αύτό, σέ κάθε μερικό πίνακα ύπάρχει σε ιρά ό κροδε κτών,
στούς όποίους καταλήγουν δλοι οί όγωγοί (προσαγωγές σέ ρευ ματοδότες, όγωγοί
δια κοπτών, προσαγωγές σέ φωτιστικά ση μεία κλπ.), καί έτσι είναι δυνατό νά παρα­
λείπονται τά κουτιά διακλαδώσεων. Σέ περιπτώσε ις όλλαγών, γίνεται όντιστοίχιση
διακοπτών καί φωτιστικών σημείων, όπλά μέ κατάλληλες όποσυνδέσε ις καί συν­
δέσεις στούς όκροδέκτες αύτούς.
Σέ κάθε όροφο γραφείων, καλό είναι νά συγκεντρώνοντα ι δλοι ol δια κόπτες
φωτισμού τών ε Ισόδων καί διαδρόμων σέ κεντρική θέση. Γιά τό σκοπό αύτό χρη­
σι μοποιείται συχνά πίνακας μέ φωτεινά κου μπιά πιέσεως, πού όντιστοιχούν στίς
διάφορες όμάδες φωτιστικών σωμάτων. Τά κου μπιά αύτά όνήκουν σέ δια κόπτες
χειρισμού όπό όπόσταση, πού είναι τοποθετημένοι έπάνω στούς πίνακες διανο­
μής. "Ετσι, μπορεί νά γίνεται χει ρισμός δλων τών όμάδων φωτιστικών σωμάτων
καί όπό μιά κεντρική θέση, δπως είναι τό θυρωρείο.
Σέ κτήρια γραφείων μέ μεγάλη κυ κλοφορία κοινού, καί σέ μεγάλα κτήρια γρα­
φείων, προβλέπεται καί έφεδρική ήλεκτρική τροφοδότηση γιά τή λειτου ργία όρι­
σμένων καταναλώσεων σέ περίπτωση διακοπής τής τροφοδοτήσεως τού δικτύου
τής πόλεως. Στίς καταναλώσεις αύτές, ol όποίες είναι κυ ρίως έγκαταστάσε ις όσφά­
λειας (δπως π.χ. είναι ή έγκατάσταση όερισμού), ύπάγεται καί ή έγκατάσταση φω­
τισμού όσφάλειας.
τέλος στά γραφεία έφαρμόζονται καί έγκαταστάσεις ένδοσυνεννοήσεως δια­
φόρων τύπων, δευτε ρεύουσες τηλεφωνικές έγκαταστάσε ις, έγκαταστάσε ις κου­
δουνιών κλπ.
Στό σχήμα 1 5.2α φαίνεται ή τομή ένός χώρου γραφείων μέ ήλεκτρικές γραμμές
στό πάτωμα καί στήν όροφή. Στό σχήμα 1 5.2β φαίνεται ή έγκατάσταση γρα μμών

Ρεuματολ ηψ:α ' Αγωγος ή λ έ:νέργειας 'Α γωγός τηλεττικοινuΝiας

Σχ. 1 5.2α.
Χώρος γραφείων μέ η λεκτρικές γραμμές στό δάπεδο καί στήν όροφή.
 389

Σχ. 1 5.2β.
" Εγκατάσταση γραμμών κάτω όπό τά παράθυρα.
1 ) 'Οχετός ήλεκτρικών όγωγών παραθύρου. 2) Θερμαντικό σώμα.

Σχ. 1 5.2y.
Ε . Η . Ε. γραφείου.
Κεντρικό δίκτυο.
1 ) Κύρια γραμμή. 2) Κύρια γραμμή έφεδρικής ήλεκτρικής τροφοδοτήσεως.

� �, r:=�
A ΞΞΞ91rl1ti lll �Α
i1Ι4=
�=,-
:ι=:::t
:::ι: : :: :=:
,-=�=
,,
�Α
==;; -==""" ιι ιι.=
...-=-=
ι,
A
--::::i= · '---", r=
' O:::
" =
::::::ι
i
Η_
J1� =
� J\. -
I

-�=)��-=c��;:Jι
'
� '
�-===--
I

Σχ. 1 5.26.
Ε . Η . Ε. γραφείων.
"Αποκεντρωτικό δίκτυο.
1 ) Κύρια γραμμή. 2) Κύρια γραμμή έφεδρικής ήλεκτρικής τροφοδοτήσεως. 3) Μερικοί πίνακες.

κάτω άπό τά πα ράθυρα. τέλος, τά σχήματα 1 5.2γ wς 1 5.2ζ δείχνουν παραδείγμα­

τα σχεδίων Ε . Η . Ε . γραφείων, ένώ τό σχήμα 1 5.2η παριστάνει πίνακα .διανομής
:1!)()

γρα μ μών φωτι σμού καί πίνακα συγκεντρώσεως κου μπιών χει ρισμού διακοmών
pωτισμού.

:i
ο
t:
•;;;)
...
;;;)
ο
>
w
::1.
•Ο
t:
w
a.
...
ο
>
-ο
V'
ο
...

::1.
ο

·3
...
ο
t:
V'
C'
...
·Ο
. -ο
> ο

ψ
. .� b
w ::1.
Ν � :>
ιri
....
g_ �
>
χ u..i C!i
.... :i g
u..i t:
·:>
...
;;;)

::1.
ο

>
·Ο
::1.
V'
ο
...
ο
::1.
·3
...
ο
t:
V'
C'
...
·Ο
"()
ο
...

::1.
ο

w
;;;)

a..

ο
 391

� Πίνακας διανομijς Ο Μι κpό κουτί δαπ.f:δου χωρLς ρευμ.

..

G Μ ικρό κουτί δαΙtέδου μέ ρευματ.

� Κουτ( ένώοεων b.ςεως
ο Κουτ ί δαπέδου χωρίς ρευματοδότ11 R Διαστάσεις καννάβσυ 1,75 Χ 1,75
� Κουτί δαΙtέδου μέ ρευματοδότ11

8!'::1 nινακας διανομijς ο "Ε�οδος χωρίς ρευματοδότ11

Θ Κουτ( ένώσεων έλ�εως ••Εξ οδος μέ ρευματοδότ11
ο Κουτί δαπέδου χωρίς ρευματοδότ11 1D Ρευματοδότη ς δαπέδου ciνατρετtdμενου

0 R Διαστάσεις καWιβου 1,75Χ175

τύ 1t0υ
Κουτ( δαπ έ δου μέ ρευμα ι οδότ11

Σχ. 1 5.2στ.
Ε . Η . Ε . γραφείων .
392

>
. -�
>JO \11
ι"'! θ-
α
ll)
a.
...
>

� �, >( w·
.._.
� I� � :i
�� , ,ο 8w ι.ι.i

I�
'ο ο
�ε
....;
� �
9
l�·3ο
σ
31
Ί: �
�σ
� ::: � Ε ';!
2' "' �
&� �
�
�
� � ! ·� §��j
�
§. " Ξ ��
O 't>-

Ι
� ο�
c

n
 393

π ίνακαc

RST '"'�" ....",.,._"

. �-,,�--'-"'�---------..... ,
�1 ct\ \d1 \d2 d1 .d2 [2J
{c1 \cψ2 \c2 r±J
τ
c1 b1
ι-t-=: cJ"J b2
Mp
SL

Σχ. 1 5.2η.
' Εγκατάσταση θυρωρείου γραφείων.
1'14

'Εφεδρικο
$ωτ ισ
μ 0ς

'Εφ εδρικό
I
·� Συσκευή -\ιλεκτρικσ\ί wciκτη
1
'\< $ωτισ μο,
l ,t
(
$ω τισ

I
μό,
Γθφμαντικό σώμα u�<Ιρω..(ι�
'\\ο Ρευματ ο6Οτ� Πλwτ
Μ
α ε
{ �
I .
γ φειο
. Ι>ωματ . λσvφό
'11<
�πνοδωμ.ι.ψ
FWμαm6άτε ιάδρο� αιτάγειο
.�
ο ι �. Ήλ. μαyαρό0(6,5 kW)
1
ο ,� 'Ηλ . �ρμοσίφωνας; μαγεφεiαυά kW)
ο
l'llt< λου-φο\ί (6kW)

ο
1
'\tt• 'Ηλ . πλυνt'ήριο(6 kW)
ο .f i
Ι ,'�, 'Υδραντλία κατοικί� (ι,ι kW)
I 'Εφεδρικό
I

Σχ. 1 5.3α.
Διάγραμμα πινάκων διανομής.
(Ό άγωγός προστασίας δέν lχει σχεδιαστεί).
ΣημFΙωσι, " συντελεστής ζητήσεως γιά τόν ύπολογισμό τής κύριας γραμμής τοϋ γενικού πίνακα,
λαμβάνεται γιά πλήρως έξηλεκτρισμένα άγροκτήματα 0,25 περίπου.
 ·Α νuψωτήραι;
οΔκκων

---<-� 'Αιτο γ ενικό ιτίναm

Ul
σ
....
·σ
...
g Σvοκεvή
τροψων
.j/1)0;_

Σχ. 1 5.3β.
<τήριο χοιροστασίου.
396

1 5.3 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. όγροκτημότων.

01 άπαιτού μενες Ε . Η . Ε. στά άγροκτήματα χρησι μεύουν γιά νά έξυπηρετούν τήν

κατοικία τού άγροκτή ματος καί τά άλλα τμή ματά του ( σταύλους, κτηνοστάσια, δια­
δρόμους νομής κλπ.).
01 ήλεκτρικές γραμμές στά διάφορα τμή ματα τού άγροκτή ματος, έ κτός άπό τήν
κατοικία, εΤναι όρατές καί άποτελούνται άπό άνθυγρά καλώδια καί στεγανά έξαρτή­
ματα.
Στά σχήματα 1 5.3α ίίις 1 5.3δ φαίνεται παράδε ιγμα Ε . Η . Ε . άγροκτήματος, ένώ
στό σχήμα 1 5.3ε φαίνεται έγκατάσταση άλεξικέραυνου σέ άγροτικό οίκοδόμημα.

· ΞΞΞ�
J? Ξ
9

Σχ. 1 5.3y.
Κατοικία.
1 ) Δωμότιο διανομfις. 2) Δωμότιο (θέρμανση μέ ύπέρυθρες). 3) Λουτρό. 4) Μαγειρείο. 5) Στιπτήριο.
6) Συσκευή ήλεκτρικοϋ φρόκτη. 7 ) Άπό παροχέτευση. 8) Τραπεζαρία. 9) Κύκλωμα μεγόλου κινητήρα
(π.χ. όλωνιστικό μηχόνημα). 1 Ο) Ύποπίνακας βουστασίου. 1 1 ) Ύποπίνακας χοιροστασίου. 1 2) 'Υπό­
γειο - 'Υδραντλία. 1 3) ' Υπόγειο - Ρευματοδότες. 1 4) 'Υπόγειο - Φωτι cr μqς. 1 5) 'Υδραντλία κατοι-
κίας. 1 6) Πλυντήριο.
 397

� Κοτtτ ικ� τεύτλων

' Α νυψωτήρας aρττάγη ς

Β ουστάσ ιο

'Α μελκτι ή
κ
μl]χαν �
Άντλ[q.

b:::��������ά�κα��α�ων

Σχ. 1 5.36.
Βουστάσιο.
1 ) Άνυψωτήρας άρπάγης. 2) Κοmική τεύτλων. 3) Άμελκτική μηχανή (ψυγείο γάλακτος). 4) 'Εξαερι­
στήρας. 5) Συσκευή καθαρισμού ζώων. 6) 'Αντλία άκάθαρτων. 7 ) Γερανός κοπριάς.
398

- ...., �,.αΛ λι)Ι.(.:., • , .Φrιι.ει.. ...._

- Σuλλε-.ι:riι � . ... �'·"ι
ό.γwγοί χαι γειωοει�

J ι

: _....-•..-�...:
,.._
c - :-
ι
-_-_:-- - - - - ::: ::: - : -- - .

'
i
I
I
'
I
I
I

'

..... _ι --- - - - - - - -
I �I
- - - - -- -
I

Σχ. 1 5.3ε.
'Ε γκι . . 1σταση όλεξικέμuυνου σέ όγροτικό οΙκοδόμημα.

1 5.4 Σχεδrαση Ε.Η.Ε. ίατρεrων - κλινικών.

Ή σχεδίαση Ε. Η . Ε Ιατρείων καί κλινικών έχε ι σάν κύριο χαρακτηριστικό δτι ό­

παιτείται νά έξασφαλίζεται, μέ όποιεσδήποτε συνθήκες, ή συνέχεια έξυπηρετή­
σεως μέ ήλεκτρικό ρεύ μα. Γιά τό λόγο αύτό όπαιτείται νά ύπάρχουν δύο όνεξάρτη­
τες ήλεκτρικές παροχετε ύσεις καί ή πρόβλεψη έφεδρι κών ήλεκτρικών τροφοδοτή­
σεων γιά τήν περίπτωση πού θά δια κοπεί ή τροφοδότηση τού δικτύοίJ τής πόλεως.
Στά χε ι ρουργεία, δπου μπορεί νά όναπτυχθούν έκρηκτικά μίγματα λόγω χρή­
J<:ως όναισθητικών, οΙ ήλεκτρικές έγκαταστάσεις πρέπει νά πληρούν τίς όπαιτή­
σε ις τών Κανονισμών Ε . Η . Ε . γιά χώρους πού ύπόκε ινται σέ έ κρήξεις, ένώ τό πάτω­
μα πρέπει νά παρουσιάζε ι ήλεκτρική όγωγιμότητα (π.χ. όντίσταση διαβάσεως πρός
τή γή μ ι κρότε ρη όπό 1 ΜΩ), wστε νά διοχετε ύονται πρός τή γή τά όναπτυσσόμενα
φορτία στατι κού ήλεκτρισμού. Έξ δλλου γιά νά όποφεύγεται ή όνάπτυξη διαφοράς
δυνα μ ι κού, τόσο στά χε ι ρου ργεία δσο καί σέ δλλους χώρους τών κλινι κών, πρέπει
νά γίνεται έξίσωση τών δυναμι κών μέ κατάλληλες γεφυρώσε ις δλων τών ήλεκτρι­
κά όγώγιμων καί μόνιμα έγκαταστημένων σωμάτων (μεταλλικές σωληνώσεις, με-
 399

ταλλι κοί όε ραγωγοί, μεταλλι κές κατασκε υές, ή μεταλλική χειρουργική τράπεζα, ό
μεταλλι κός προβολέας τού χειρουργείου, ο1 κοινοί λουτήρες κλπ. ).
Σέ χώρους, δπου γίνονται μετρήσε ις όκριβείας μέ ήλεκτρονικά όργανα μετρή­
σεως (π.χ. χειρουργεία), πρέπει νά έφαρμόζεται καί τό μέτρο τής γεφυρώσεως γιά
νά όποφεύγονται έπιδράσεις τών ήλεκτρομαγνητικών περίων. Τό μέτρο τής γεφυ­
ρώσεως έφαρμόζεται όκόμα καί μεταξύ δω ματίων, όν μέσα σέ αύτά έ κτελούνται
συνδυασμένες μετρήσε ις (όργανα τού ένός δωματίου συνδέονται μέ όργανα τού
άλλου δω ματίου). Ή γεφύρωση δωματίων πρέπει νά έ κτελείτα ι μέ χάλκινο όγωγό
διατομής τουλάχιστον 1 6 m m 2 •
Ό όγωγός γεφυ ρώσεως συνδέεται μέ τό ζυγό τού όγωγού προστασίας στόν πί­
νακα διανομ ής.
Στό σχήμα 1 5 .4α φαίνεται τί μέτρα, πρέπει νά παίρνομε γιά νά όπόφεύγονται έ­
πιδράσε ις τών ήλεκτρομαγνητικών πεδίων στίς μετρήσε ις.

Σχ. 1 5.4ο.
1 ) Συνεστραμμένοι όγωγοί πλαστικής μονώσεως ΝΥΑ μέσα σέ χαλυβδοσωλήνες � NYRUZY.
2) Στραγγαλιστικά πηνία λαμmήρων φθορισμού μέσα σέ ντουλάπια. 3) Φωτιστικό σώμα μέ στραγ.
πηνίο. 4) Φωτιστικό σώμα χωρίς στραγγαλιστικό πηνίο. 5) Καλώδια Ισχυρών ρευμάτων. 6) Μετα-
σχηματιστές χωριστών τυλιγμάτων.

Ό φωτισμός τών δωματίων τών όσθενών πρέπει νά έξυπη ρετείται μέ φωτιστι­

κά σώματα όροφής γιά έ μ μεσο γενικό φωτισμό καί μέ φωτιστικά σώματα (γραμμι­
κά ) τοποθετημένα έπάνω όπό κάθε κρεβάτι, σέ περίπτωση τοπικού φωτισμού
(φωτισμός όναγνώσεως). 'Ακόμα, τοποθετείται κοντά στήν πόρτα τού δω ματίου,
έπάνω στόν τοίχο σέ ϋψος 30 cm όπό τό πάτωμα, μ ι κρό χωνευτό φωτιστικό σώμα
γιά νά φωτίζει τήν νύκτα (φώς προσανατολισμού).
Ό φωτισμός καί τά ύπόλοιπα κυκλώματα έξυπηρετήσεως δλων τών όλλων χώ­
ρων τών κλινι κών καί Ιατρείων δέν παρου?ιάζουν Ιδιαίτερη δυσκολία στή σχεδία­
ση. "Ετσι, όπό τούς πίνακες διανομής θά όναχωρούν, έ κτός όπό τά κυ κλώματα φω­
τισμού καί ρευ ματοδοτών χώρων, δπως είναι τά μαγει ρεία, τά πλυντή ρια, ο1 όπο-
400

θήκες, τά έργαστήρια κλπ.; καί τά κυ κλώματα τροφοδοτήσεως τού κάθε είδους έ­

ξοπλισμού, θερμικού καί κινήσεως, πού όπαιτείται γιά τίς όνάγκες μ ιδς κλινικής.
Τό σχήμα 1 5.4β δείχνει σύστημα φωτεινών κλήσεων σέ δωμάτιο όσθενών.
Τά συστήματα φωτεινών κλήσεων, δπως γνωρίζομε, εΤναι διαφόρων τύπων.

Σχ. 1 5.4β.
Σύστημα φωτεινών κλήσεων σέ δωμάτιο όσθενών.
Σωλην.ώσεις.
1 ) Φωτεινών κλήσεων. 2) Ραδιοφώνου. 3) Τηλέφώνου. 4) Γιά κουμπιά πόρτας. 5) Φωτός δωματίου
πρός τήν πλε υρά τοϋ διαδρόμου. 6) ' Ενδεικτικού φωτός κλήσεως. 7) 'Ισχυρών ρευμάτων.

Στό σχήμα 1 5.4γ φαίνεται �ιάγρα μμα συνδεσμολογίας όπλού συστήματος κλή­
σεως νοσοκόμων γιά μικρές κλινικές.
Σέ μεγαλύτερες κλινικέ ς όπαιτείται, σέ πολλές περιmώσεις, καί σύστημα κλή­
σεως προσώπων. 'Ένα όπλό καί οΙκονομικό σύστημα φαίνεται στό σχήμα 1 5.4δ.
Τό σχήμα 1 5.4ε δείχνει ήλεκτρική έγκατάσταση χει ρουργείου καί τρόπο έφαρ­
μογής τής γεφυρώσεως σέ χειρου ργεία. Τό σχήμα 1 5.4στ δείχνει έγκατάσταση
φωτισμού 6σφάλ�ιας. Ό φωτισμός όσφάλε ιας όποτελείται :
α) 'Από τ6 φωτισμ6 6ν6γκης, πού λειτου ργεί όλόκληρο τ ό χρονικό διάστημα
πού σέ όρισμένε ς θέσε ι ς έπι κρατεί κανονικά σκοτάδι (π.χ. δωμάτια όσθενών κατά
τή νύχτα). Ό φωτισμός όνάγκης, δταν γίνεται διακοπή τού ρεύ ματος τού ρικτύου
τής πόλεως, τροφοδοτείται αύτόματα όπό τήν έφεδρική τροφοδότηση, άν προβλέ­
πεται τέτοια τροφοδότηση γιά γενι κό φωτισμό, ι'j όπό συστοιχία συσσωρε υτών.
Μέ τήν έπάνοδο τού ρεύ ματος, γίνεται, πάλι, αύτόματη μεταγωγή τού φωτισμού ό­
νάγκης στήν κανονική τροφοδότηση.
β) 'Από τ6 φωτισμ6 πανικού, πού λειτουργεί αύτόματα μόνο δταν συμβεί διακο­
πή τής τροφοδοτήσεως τού δικτύου τής πόλεως, καί τροφοδοτείται όπό συστοιχία
συσσωρε υτών.
Ό φωτισμός όσφάλειας πρέπει νά μπορεί νά τροφοδοτηθεί όπό συστοιχία συσ­
σωρε υτών έπί 3 τουλάχιστον ίiιρες.
Σέ φωτιζόμενους χώρους, πρέπει νά ύπάρχει σέ έ μφανές ση μείο (συνεχώς έπι-
 401

Κοψπιά tηΕσεως
σέ δαφΟρσυς χ<Ψ:ιυς

®
Μοχλός
ά-κυρώοεως

Σχ. 1 5.4γ.
Διάγραμμα συνδεσμολογίας όπλοϋ συστήματος κλ � σεως νοσοκόμων.
α) Σύστημα μηχανικής άκυρώσεως. β) Σύστημα ήλεκτρικής άκυρώσεως.

τηρούμενο) όmι κή ι'j ά κουστι κή ση ματοδότηση (φώς πού άναβοσβήνει, βομβητής

κλπ. ) , ή όποία δίνει σfι μα, δταν μπεϊ σέ λειτου ργία ό φωτισμός πανικού. Φωτισμός
πανικού χρησι μοποιεϊται σέ δλες τίς θέσε ι ς συγκεντρώσεως προσώπων.
Στά χει ρου ργεϊα, ό προβολέας τιϊς χε ιρουργικιϊς τράπεζας καί όρισμένες άλλες
συσκε υές, κρίσιμες γιά τή ζωή τών άσθενών, πρέπει νά μπορούν νά τροφοδοτούν­
ται αύτόματα άπό έφεδρική πηγή ήλεκτρι κιϊς ένέργειας, δταν δια κόmεται τό ρεύμα
τού δικτύου τfις πόλεως.
Γιά τίς έγκαταστάσε ις ήλε κτροϊατρικών μηχανημάτων, τέλος, πρέπει νά έφαρ­
μόζονται οί όδηγίες καί τά σχέδια τών κατασκευαστών τους.

1 5.5 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. κινηματογρόφων.

Οί Ε . Η . Ε. κινη ματογράφων άκολουθούν τούς Κανονισμούς θεάτρων καί κινη μα­

τογράφων.
402

Γ - - -- l
. .

I
I
i
ί
'
_J

' Ηλεχtpο �οι

σνν6uαομων

κiντρα
χλήσεως

Αύtόματη Ιtραγματοπο't�� ση
συνδυασ μών

Σχ. 1 5.4δ.
Σύστημα κλήσεως προσώπων μέ συνδυασμσίις έγχρωμων ι'\ aριθμημένων λαμmήρων (μέ 3 λαμmή­
ρες, δυνατότητα κλήσεως 7 προσώπων).

Κατά τή σχεδίαση Ε. Η. Ε. κινηματογράφων, πρέπει νά προβλέπονται οΙ παρακά­

τω έγκαταστά σε ις Ισχυ ρών ρε υ μ άτων:
α) Γενι κός φωτισμός τής αίθουσας τών θεατών.
β) Γενι κός φωτισμός τής ε Ισόδου, τοϋ προθαλάμου (φουαγιέ), τοϋ κλιμακο­
στάσιου (δν ύπάρχε ι) τών χώρων τουαλέπας, τών γραφείων καί άλλων χώρων.
 � tι:::IQ] 6
� :D=07

aτόν π.ίναιιι:: διανομijς

ΠρΟς το ςυγο άγωγοu τιροστασiας

- -/'- . .
- Ι6mnfCu wυλάχιστο•
/
/
I Jo o o ol ι ιο ο ο ο ο .... '-' ..., ..,1 [o o o o o o c

Ι9

2Ι ΙΘΠ
� ;;

Α';δοuσα τφοεταμαο
Αt� Jυοσ
Α'ί�ουσα χειρουργείου μr φή σεων

• Ομαδα αί�υσών χειρουργείου

- - ·

@
Σλ 1 5 .4ε.
Ε. Η. Ε. χειρουργείου.
α): 1 ) Ζυγοί έξισώσεως δυναμικών καί όγωγού προστασίας. 2) Τρόπεζu χειρουργείου. 31 Φωτιστικό σώμα χειρουργείου. 4 ) Θέρμανση. 5 ) Π ρο,­
. �σαγωγή' νερού. 6) Όργανα μετρήσεως γιά τήν παρακολούθηση τής έγχειρήσεως.
'Αγωγός έξισώσεως δυναμικ•iιν τουλάχιστον 4 m m 2 Cυ.
.

.
β): 1 ) Σταθερή συσκευή. 2) Συσκευή ό ίνων Χ. 3 ) Ήλεκτροϊατρική συσκ�υή. 4) Π ροβολέας χειρουργείου. 5 ) Γενικός φωτισμός. 6 ) Συσκευή δι­
πλής μονώσεως. 7 ) Συσκευή μέ όγωγό pοστασίας. 8) Συγκρότημα σημα ι οδοτήσεως, πού περιλαμβάνει·όπτικό καί όκουστικό σήμα καί κουμπ;ά
δοκιμής καί μειώσεως τής έντόσεως τού σήμ.ιτος. [Τό συγκρότημα τούη. ι,πιτηρεί τή μόνωση τού ιΊλεκτρικού δικτύου. 'Όταν ιΊ μόνωση αύτή έ­
λαπωθεί (π.χ. κάτω όπό 1 5 kΩ) δίνεται όπτικό καί όκουστικό σήμα] . 9) Σηματοδότηση όπό όπόσταση γιά τόν έλεγχο τής μονώσεως. 1 Ο) Χειc �
...
ρουργικό τραπέζι. 1 1 ) ' Εγκατάσταση όερίων, ύδραυλική καί θερμάνσεως. 1 2) Πενταπολικός ρευματοδότης. 1 3) Σύστημα όγώγιμου δαπέδου γιά
τήν όπαγωγή τών ιΊλεκτροστατικών φορτίων. 1 4) Διάταξη έπιτηρήσεως μονώσεως. 1 5) "Ελεγχος τάσεως μέ φορτιστή. 1 6- 1 7) Σύστημα έξισώ­
,e. Pr;.,
σεως δυναμικών (γεφυρώσεις). 1 8-20) Διακόπτες διαφυγής έντάσεως, Α. Π. 'Αγωγός προστασίας, Μ/Σ Μετασχηματιστής όπομονώσεως 1 : 1 (με-
τασχηματιστής χωριστώ i τυλιγμάτων).
�·�,,...(')
�.\��
-Ι ο v \�
�
404

Κυκλώματα φωτισμοϋ

1'
Κυκλώματα �τισμοϋ
aνάΎJCΙΙ ς πανικου
-τι ,
. . . ΊΙ .. χ

·� I
� ....,
' ΕντΟς
ι-
�
��;3 Θ-
3 7

f f 1
\
�Ι ι;f--
"Eκtriς� �

�
" , ,

+
ο
φ

/
Μ Σ ( Ciν άπαιτέίτα ι) ι�· 7 · -- .
!.1
�
φ
-

Δ ίκτυο
..

ο +
-

Συσσωρευτές Δίκτυο
τr φ ο

Σχ. 1 5.4στ.
ΟΙ λαμmfiρες φωτισμού όσφάλειας εΤναι πάντοτε λαμmfiρες πυρακτώσεως.
1 ) Κοινός διακόmης. 2) Μεταγωγέας. 3) Διακόmης έλλείψεως τάσεως (άν ή τάση κατέβει περισσό­
τερο όπό 30%, ό διακόmης λειτουργεί). 4) Κουμπί δοκιμής. 5) " Ενδεικτική λυχνία (πράσινη) έναλλασ­
σόμενου ρε ύματος. 6) ' Ενδεικτική λυχνία (κόκκινη) συνεχούς ρεύματος. 7) 'Ενδεικτική λυχνία (μπλέ)
συνεχούς ρεύματος. Μ/Σ μετασχηματιστής. (Α) = 'Αμπερόμετρο. (V)
= Βολτόμετρο. =

γ) Κ υ κλώματα ρευ ματοδοτών σέ διάφορα σημεία γιά τήν τροφοδότηση δια­

φόρων φορητών σύσκε υών.
δ) Θέ ρμανση, όερισμός, κλιματισμός.
ε) Κυκλώματα κινήσεως γιά τήν ήλεκτροκίνηση τής αύλαίας καί τή λειτουργία
τών ύδραντλιών πυροσβέσεως, τών μηχανών προβολής καί τών δλλων μηχανημά­
των καί διατάξεων τοϋ θαλάμου προβολής.
στ) Κ υ κλώματα τροφοδοτήσεως τοϋ ήλεκτροακουστικοϋ συστήματος, τοϋ φω­
τισμοϋ τοϋ θαλάμου προβολής ώς καί τοϋ φωτισμοϋ όσφάλειας.
ΟΙ γραμμές τών έγκαταστάσεων αύτών τοποθετοϋνται χωνευτές μέσα στό πά­
τωμα καί στήν όροφή.
Στούς κινη ματογράφους, έ κτός όπό τίς έγκαταστάσεις Ισχυρών ρε υ μάτων, ύ­
πάρχει καί έγκσrάσταση ήλε κτροακουστικοϋ συστήματος.
Τό σχήμα 1 5.5 δείχνει διαγράμματα πινάκων διανομής Ε. Η . Ε. κινηματογράφου
μι κροϋ μεγέθους.
 405

ιω
­
Ul

.<
ο
"'-
0
a_
c

Σχ. 1 5.5.
Διάγραμμα πινάκων διανομης Ε . Η . Ε. κινηματογράφου.

1 5.6 Σχεδίαση Ε.Η.Ε. ξενοδοχείων - �στιατορίων.

1) ΓΕνικά.
Οί Ε. Η . Ε . ξενοδοχείων έξυπηρετούν τό φωτισμό τών διαφόρων χώρων, τή λε ι­
του ργία τών σταθερών καί κινητών συσκε υών τού μαγει ρείου, τή λειτου ργία τών
έγκαταστάσεων θερμάνσεως, όερισμού καί κλιματισμού, όνελκυστή ρων, πυρο­
σβέσεως, όντλιών νερού μέ πίεση καί έγκαταστάσεων όσθενών ρευ μάτων.

2) Φωτισμ6ς.

Ό φωτισμός στά ύπνοδωμάτια πρέπει νά έλέγχεται μέ διακόπτη έναλλαγfις όπό

τήν πόρτα καί όπό τό κρεβάτι. Γ ιά γενι κό φωτισμό ύπνοδωματίων μπορούν νά χρη­
σι μοποι ηθούν λαμπτήρες φθορισμού (π.χ. φωτε ινή τ'pαβέρσα � κορνίζα έπάνω ό­
πό τό παράθυρο � τήν μπαλκονόπορτα) . Ό φωτισμός τού ύπνοδωματίου, πάλι
μπορεί νά συ μπληρώνεται μέ έπιτοίχια, φορητά � κινητά φωτιστι κά σώματα.
406

Ό φωτισμός τών λουτρών έξυπηρετείται όπό ΕΞνα φωτιστικό σώμα όροφής καί
Sύο φωτιστικό σώματα στίς δύο πλευρές τού καθρέmη (� ΕΞνα έπόνω όπό αύτόν).
Στό χώρο ύποδοχής τού ξενοδοχείου πρέπει νό προβλέπεται γενικός καί τοπικός
φωτισμός.
Στό έστιατόριο προβλέπονται κυ ρίως φωτιστι κά σώματα όροφής συγκεντρωτι­
κού τύπου, γιό νά φωτίζουν τά τραπέζια φαγητού, wστε νά γίνεται καλύτερος φω­
τισμός τών έπιτραπέζιων κρυστάλλινων καί μεταλλικών σκε υών. Στά φωτιστικό
αύτό σώματα χρησιμοποιούνται λαμπτήρες πυρακτώσεως, ένώ ό γενικός φωτι­
σμός μπορεί νό συ μπληρωθεί καί μέ σώματα λαμπτήρων φθορισμού.
Στήν αίθουσα τελετών (άν ύπάρχε ι ) πρέπει νό προβλέπονται φωτιστικά σn μεία
καί ρε υ ματοδότες γιό νό έξυπηρετούν τό γενικό καί τοπικό φωτισμό.
Στό όναψυ κτήριο ( μπάρ) πρέπει νό προβλέπεται έ κτός όπό τό λειτουργικό καί
διακοσμητικός φωτισμός.
Στούς διαδρόμους καί τό κλιμακοστάσιο χρειάζεται έπαρκής λειτουργικός καί
διακοσμ ητικός φωτισμός, πού νά έλέγχεται όπό κεντρικό σημείο (όπό τό χώρο ύ­
ποδοχής). Ό φωτισμός τών περιοχών αύτών πρέπει νά έξυπηρετείται όπό κυκλώ­
ματα διακλαδώσεως �τσι, wστε κατά τή νύ κτα νά λειτουργεί τμήμα μόνο τών φω­
τιστικών σωμάτων. Στίς περιοχές αύτές, έπίσης καλό εΤναι νό προβλέπεται καί φω­
τισμός όσφόλειας.
Στό μαγει ρείο πρέπει νά προβλέπεται γενικός φωτισμός μέ φωτιστικά σώματα
(στεγανό) λαμπτήρων φθορισμού καλής χρωματικής όποδόσεως.
Στούς έξωτε ρικούς χώρους, τέλος, πρέπει νά προβλέπονται φωτιστικό σώ ματα
(στίς προσόψεις, σέ στύλους, σέ έξώστες κλπ.), πού νά μ ή ένοχλούν τούς πελότες
πού εΤναι στό ύπνοδωμότια. Ό φωτισμός τών έξωτερι κών χώρων πρέπει νά έλέγ­
χεται όπό κεντρικό πίνακα στό χώρο ύποδοχής.

3) Λ οιπiς λήψΕις ρΕύματος.

Στό ύπνοδωμότια πρέπε ι νό προβλέποντα ι ρευματοδότες, κοντό στά κρε βάτια
καί στό γραφείο γιό τή λειτου ργία μ ι κρών φόρητών ήλεκτρικών συσκε υών. Στό
λουτρό πρέπει νό προβλέπεται ρευ ματοδότης ξυρίσματος κοντά στόν καθρέπτη
τού νιπτήρα καί στούς διαδρόμους καί τό κλιμακοστάσιο όρκετός όριθμός ρε υ μα­
τοδοτών, γιό τίς φορητές συσκε υές καθαρισμού, πού νά τροφοδοτούνται άπό κυ­
κλώματα διακλαδώσεως όνεξόρτητα όπό τό τών ύπνοδωματίων.
Στούς χώρους τού ύπηρετικού προσωπικού πρέπει, έπίσης, νά προβλέπονται
:>ευ ματοδότες.
Στό μαγε ιρείο πρέπει νό προβλέπονται οΙ όναγκαίες λήψεις ρε ύ ματος γιό τίς φο­
,.>ητές, σταθερές καί κινητές έπαγγελματι κές συσκευές, πού λόγω τής μεγάλης ό­
πορροφούμενης Ισχύος τους, πρέπει νό τροφοδοτούνται μέ κυ κλώματα διακλαδώ­
σεως, όπε υθείας όπό ε Ιδικό ύποπίνακα διανομής.

4) Δlκτυο τροφοδοτήσΕως.

Στό σημερινά μεγάλα ξενοδοχεία έπι κρατεί πιά ό όποκεντρωτι κός τρόπος δια­
Jορφώσεως τού δικτύου (παράγρ. 1 5.2). Σέ κάθε ύπνοδωμάτιο πρέπει νά ύπάρχει
πολύ μ ι κρός μερικός πίνακας (σέ πολλές περιπτώσεις πίνακας μ ιάς γραμ μ ής), wστε
νά δίνεται ή δυνατότητα στόν πελάτη νό έλέγχε ι τό δωμάτιό του . Τό σύστημα αύ-
 407

- - - ---- ,

--- -- - - - - - - - - - - - ,

Ν Ν
ο
Ν $2
::i. ::i
3 3
<] <]
�
ρ
ti

:ι<
...

ο §
Ν
::i ::i
3 3
<] <]

Ul Vl
ο ο
� 9-
0
a. a.
ρ ρ
408

τό, έξ δλλου λύνει καί τό πρόβλημα τού όφηρη μένου � όμελή πελάτη. Π ραγματικά,
μέ τούς δια κόmες όπό όπόσταση μπορεί όπό τό χώρο ύποδοχής νά τίθεται ή έγκα­
τάσταση κάθε δωματίου έ κτός τάσεως, δν, δταν βγεί ό πελάτης, ό ύπάλληλος τού
ξενοδοχείου διαπιστώσε ι (όπό κατάλληλη ένδεικτική λυχνία) δτι λειτου ργεί κάποια
κατανάλωση (φώτα, έξαεριστήρες, συσκε υή κλι ματισμού κλπ.). Τό σχήμα 1 5. 6α
δείχνει lΞνα τέτοιο σύστημα μέ διακόmες χει ρισμού όπό όπόσταση.
Τό σχήμα 1 5.6β δείχνει τόν τρόπο διανομής τής ήλεκτρικής ένέργειας σέ ξενο­
δοχείο.

'Υπνοδωμάτ ια

ι..
�
Κ;uρία
• Πίνα κες; δ ι.ανομtjς
εtσοδος

. _λ]
0
Καταστη ματα---.

Σχ. 1 5.6β.
Διανομή ήλε;κτρικiiς ένέργειας σέ ξενοδοχείο.
5) ΈγκαταστάσΕις άσθΕνών ρΕυμάτων.
Στά ξενοδοχεία έφαρμόζονται:
α) ΟΙ δΕυτΕρΕύουσΕς τηλΕΦωνικtς tγκαταστάσΕις. Μέ αύτές έπι κοινωνούν oi
πελάτες, όπό τά δωμάτιά τους, μέ τό χε ιριστή τού τηλεφωνικού κέντρου τού ξενο­
δοχείου γιά νά μεταβιβάζουν η νά δέχονται κάποιο μήνυ μα η νά συνδέονται μέ ό­
στι κό τηλεφωνικό κέντρο.
β) Οί ΕγκαταστάσΕις φωτΕινών κλήσΕων. Μέ αύτές καλείται τό προσωπΙκό. Ώς
άπλή έγκατάσταση κλήσεως προσωπι κού, γιά μ ι κρά ξενοχεία, μπορεί νά χρησι μο-

Σχ. 1 5.6γ.
' Εγκατάσταση φωτεινών κλήσεων.
1 ) •Πίνακας κουμπιών στά δωμάτια. 2) Κουμπιά όκυρώσεως καί φωτ. σήματα έπάνω στίς πόρτες.
3) Κουτιά ήλεκτρονόμων μέσα στά δωμάτια. 4) Κουτί ήλεκτρονόμων στό δωμάτιο προσωπικού.
5) Σήματα κατευθύνσεως μέ λαμmήρες πολλών χρωμάτων.
410

...,ο ι ηθεί αύτή πού δόθ ηκε στό σχήμα 1 5.4γ γιά μ ι κρές κλινι κές. Συνθετότερη έγκα­
άσταση φωτεινών κλήσεων φαίνεται στό σχήμα 1 5. 6γ. Μέ αύτήν είναι δυνατό\
ά κληθεί προσωπικό τριών κατηγοριών τό όποίο, μάλιστα, όδηγείται όπό φωτε ι
ούς δείκτες πρός τή θέση κλήσεως.
γ) 01 iγκαταστάσ�ις ήλ�κτροακουστικού συστήματος γιά νά μεταδίδονται �α­
όιοφωνικά προγράμ ματα σέ κάθε ύπνοδωμάτιο καί
δ) 01 iγκαταστάσ�ις άγγ�λ τήρων πυρκαϊάς.

5.7 Σχεδiαση Ε.Η.Ε γιά έκπαιδευτήρια.

01 Ε . Η . Ε . τών έ κπαιδευτηρίων έξυπηρετοϋν:

α) Τό φωτισμό τών αΙθουσών διδασκαλίας τών έκπα ιδε υτικών έργαστηρίων,
rών κλιμα κοστασίων, τών διαδρόμων καί προαυλίων, τών γραφείων, τής βιβλιοθή­
κης, τής αίθουσας τελετών καί διαλέξων καί τών λοιπών βοηθητικών χώρων.
β) Τ ή λειτου ργία διαφόρων συσκε υών μέ κυ κλώματα ρευματοδοτών καί λοιπwν
λήψεων ρε ύ ματος στά έ κπαιδε υτικά έργαστήρια, στήν αίθουσα τελετών καί διαλέ­
ξεων, στό όναψυκτήριο καί στούς άλλους χώρους (π.χ. γραφεία).
γ) Τή λειτου ργία τών έγκαταστάσεων όσθενών ρευ μάτων (τηλεφωνική έγκατά
σταση, έγκατάσταση ήλεκτροακουστικοϋ συστήματος, έγκατάσταση κουδουνιwv.)

Σχ. 1 5.7α.
Φωτισμός αrθουσας διδασκαλίας.

Τό σχήμα 1 5. 7 α δείχνει παράδειγμα φωτισμού αίθουσqς διδασκαλίας. Στά σχή­

ματα 1 5. 7 β wς 1 5.7δ φαίνονται παραδείγματα έγκαταστάσεων τροφοδοτήσεωc
έ κπαιδευτι κών έργαστηρίων καί στό σχήμα 1 5.7 ε διάγρα μμα έγκαταστάσεl.ύς κου·
δουνιών.
 �11

Γ - · - · - ·-·- · -·-·-1
. R S Τ Ο Ι

Γ- τρ;mέ� �έ�ράμd'τ"ί;;�- l
i
....----1. > I
Γ"""-----+--<.. ο Ι
·
--
ι-"----------,r:::
ι. :: �
·-·- - - - -·- - �
220V ·
< Ί'ποδοχΕς
βv σμάτων
· ---,

>Ι

i_ ,_,_,
��1
,_,

20V 20V

Σχ. 1 5.7β.
Ε . Η . Ε. έκπαιδευτικοϋ έργαστηρίου.

Γεν ικός; φ!!tισμός

με λαμπτ]pες;
φ�ορισμοu

Σχ. 1 5.7y.
Ε . Η . Ε . έκπαιδευτικοϋ έργαστηρίου.

1 5.8 'Ερωτήσεις.
1. Μέ πιό τρόπο κατασκευάζονται καί σχεδιάζονται οΙ Ε . Η . Ε. καταστημάτων;
2. Ποιά μορφή lχουν οΙ ιΊλεκτρικές γραμμές μέσα στούς χώρους γραφείων;
3. Π ώς διαμορφώνεται τό δίκτυο τών Ε . Η . Ε . στούς όρόφους γραφείων;
4. Ποϋ έφαρμόζονται οΙ διακόmες χειρισμού άπό άπόσταση στίς Ε . Η . Ε . γραφείων
412

Διατά�εις συνεχούς ρευματοληψlαι;

έ:πάνω σε τοtχονι;

�D
=- -
-= - --.

11 lc::::::J.hJ 11

D D [J [J
Τροφοδότηση ά!τό τό ι
άnό τοίχους
δάπεδο γιά �εσει.ς μα')(pιa -

Διατά�εις σννεχοϋς ρευματοληψίας

μιrιφιά άπό τοιχοuς

έναέριει; γιά ��σεις

· -

� =- - -< -<:::>-

� D §l
D D D D

Σχ. 1 5.76.
Ε . Η . Ε . i;κπαιδεuτικοϋ i;ργαστηρίου.

5. Πώς κατασκευόζονται οΙ γρομμές τών Ε . Η . Ε. όγροκτημότων;

6. Ποιό μέτρα λαμβόνοvται στίς Ε . Η . Ε . κλινικών καί Ιατρίων καί γιατί;
7. τί εΤναι καί πώς λειτουργεί ό φωτισμός όσφόλειας;
8. Ποιό φωτιστικό σημεία όπαιτοϋvται στούς διαφόρους χώρους ξενοδοχείου;
9. Ποιές εΤναι οΙ όπαιτούμενες i;γκαταστόσεις όσθενών ρευμότων σέ ξενοδοχεία; Σχεδιόστε όπλή
i;γκατόσταση κλήσεως προσωπικού, γιό μικρό ξενοδοχεία.
1 Ο. Σχεδιόστε διόγραμμα i;γκαταστόσεως κουδουνιών γ ιό i;κπαιδευτήρια.
 413

Κουδοuνια σε' διάφορες

�σεις αί-δσυσwν δ ιδασJαιλiας

Lr - Ό τpόττος
,.. . , I

αύτος συνδεσμολογίας
. . • j
r�
L - - -· φ ��ιτρε'πει mλ� Jαιτανψ� τϊiς
I;
I
I
τc:cεως

Σχ. 1 5.7ε.
Διάγραμμα έγκαταστάσεως κουδουνιών.
 Κ ΕΦΑΛΑΙ Ο ΔΕ ΚΑΤΟ Ε ΚΤΟ

Π ΡΟΥΠ ΟΛΟ ΓΙΣΜΟΣ ΔΑΠΑΝ Η Σ Ε . Η . Ε .

ι 6. 1 Προμ�τρηση ύλικών.

Μετά τή σύνταξη τών σχεδίων έσωτερικής �λεκτρικής έγκαταστάσεως, έπάνω

Jέ αύτό μετροϋμε τό συνολικό μήκος τών άγωγών καί τών σωληνώσεων κατό εΤ­
δος καί μέγεθος (διατομή άγωγών, διάμετρος σωλήνων), τό πληθος τών λοιπών ύ­
λι κών Ε . Η . Ε. (κουτιά διακλαδώσεως, φωτιστικό σημεία, ρευ ματοδότες, διακόπτες
κλπ.). κατό εΤδος καί μέγεθος καί τό πλήθος τών διαφόρων συσκε υών καί μ ηχα­
νών. ' Η έργασία αύτή λέγεται πpομΕτpηση ύλικών. Μέ τήν προμέτρηση, δηλαδή,
προσδιορίζονται τό εΤδη καί οΙ ποσότητες τών ύλι κών, πού θό χρειασθοϋν γιό νό
πραγματοποιηθεϊ � έσωτερική �λεκτρική έγκατάσταση.
Τήν προμέτρηση τών ύλικών Ε . Η . Ε. μεταφέρομε γιό ε ύ κολία σέ πίνακα, δπως ό
Π ίνακας 1 6. 1 . 1 , πού γιό κόθε έγκατόσταση �χει τόσες στήλες, δσα εΤναι τό εΤδη
καί τό μεγέθη τών ύλι κών, συσκευών καί μηχανών πού θό χρησιμοποιηθούν στήν
έγκατόσταση.
Στίς ποσότητες ύλι κών πού θό βροϋμε πρέπει νό προσθέσαμε �να ποσοστό
1 Ο% γιό νό καλύψομε άπώλε ιες άπό ζημιές κατό τήν έγκατάσταση, άπό άχρηστα
Ίττόλοιπα μήκη, καΙ άπό άνακρίβειες κατό τίς μετρήσεις. Τό μ ι κροϋλικό πού άπαι­
, οϋvται γιό τήν έγκατόσταση κόθε ύλικοϋ ( ύλικό στερεώσεως, μονώσεως κλπ.), ύ­
πολογίζονται μέ προσαύξηση τών παραπάνω προσαυξημένων κατό 1 Ο% ποσοτή­
των κατό ποσοστό πού μπορεί νό φτάσε ι καί μέχρι 1 Ο% άκόμα. ΟΙ προσαυξήσε ις
αύτές ύπολογίζονται κατό τή διαμόρφωση τής τιμής μονάδας τών ύλικών (παρόγρ.
1 6.3).

1 6.2 'Υπολογισμός χρόνων �ργασrQς.

Ό άπαιτού μενος χρόνος γιό τήν έκτέλεση μ ιδς έ ργασίας Ε . Η . Ε. ύπολογίζεται

έ μπειρικό, ϋστερα άπό μακροχρόνια άπασχόληση καί πολυάριθμες μετρήσεις.
ΟΙ διάφορες έ ργασiες Ε . Η . Ε. έ κτελοϋνται συνήθως άπό �να τεχνίτη (έγκi::ιτα­
στότη) καί �να βοηθό (βοη�ό τεχνίτη ι'\ μαθητευόμενο), γι' αύτό καί ό άπαιτούμε­
νος χρόνος άναφέρεται, συνήθως, στήν ταυτόχρονη άπασχόληση ένόι; τεχνίτη καί
ένός βοηθοϋ.

1 6.3 Προϋπολογισμός δαπάνης Ε.Η.Ε.

Γιό τόν προϋπολογισμό τής δαπάνης πού θό άπαιτηθεί γιό μ)ό Ε . Η . Ε., συντόσ-
 ...
!:! φ • ... .., ... CD ' ω .., ...
;z
ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ( 1 )
� ΑΙΑΧΩΡΟΥ

Β ' ΟΡΟΦΟΥ
Α' ΟΡΟΦΟΣ ΑΙΑ ΣΥΝΟΛΟΥ

1 , 5 mm'

4
2 , 5 mm'
mm' ΑΓΩΓΟΙ
6 mm' ΝΥΑ
10 mm'
Τ Η Λ Ε ΦΩ Ν Ι Κ Ο ΚΑΛΩΔΙΟ
0 11 mm'
0 1 3 5 mm' ΣΩΛΗΝΕΣ
0 16 mm' Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ
0 23 mm'
0 29 mm2
0 1 3, 5 mm'
0 16 mm' ΧΑΛΥΒΔΟΣΩΛΗ Ν ΕΣ
0 23 mm'
3 χ 1 ,5 mm' ΚΑΛΩΔΙΟ
3 χ 2,5 mm' ΝΥΜ
� 0 1 3, 5 mm2 κοvτΙΑ
f-9- 10 1 6 mm' ΔΙΑΚΛΑΔΩΣ Ε Ω Σ Μ Π Ε ΡΓΚΜΜ

-9- . . . .
�
ΔΙΑΚΟΠτΕΣ ΑΠΛΟΙ "'

KOMMITATEP ::::!
ΧΩΝ ΕvτΟΙ
ΔΙΑΚΟΠΤΕΣ
Ή ΑΜΕ - ΡΠΟΥΡ ΧΩΝΕvτΟΙ �
�
....
ΔΙΑΚΟΠτΕΣ ΑΠΛΟΙ
ΗΕΓΑΝΟΙ ΕΞΩτΕΡΙΚΟΙ
ΡΕΥΜΑΤUΔΟτΕΣ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ
Χ Ω Ν Ε vτΟΙ
ΡΕΥΙγ!ΑΤΟΔΟτΕΣ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ �� �
::::!
"'
ΚΑΙ ΚΑΛΥΜΜΑ ΧΩΝΕvrΟΙ

:τ1 �....
Ρ ΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΣΟΥΚΟ

...
ΜΕ ΚΑΛΥΜΜΑ L

ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΜΕ ΓΕΙΩΣΗ � �
ΧΩΝΕvτΟΙ
�
.... :""
..... :""
ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ
ΚΑΙ ΚΑΛΥΜΜΑ ΧΩΝΕvrΟΙ
ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΣΟΥ ΚΟ
i
ο.
�
Μ Ε ΚΑΛΥΜΜΑ
ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΜΕ Γ Ε Ι ΩΣΗ

�
θ..
ΠΕΓΑΝΟΙ ΧΩΝΕvτΟΙ
ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΞΥΡΙΣΜ.
ΦΩτΙΗΙΚΑ Σ Η Μ Ε ΙΑ
ΑΠΛΑ
ΦΩτΙΗΙΚΑ Σ Η Μ Ε ΙΑ
Π ΟΛΛΑΠΛΑ
Ε=ΑΕΡΙΠΗΡΑΣ
ΚΟΥΜΠΙΑ Π Ι ΕΣΕΩΣ
ΤΡΑΒ Η ΚΤΟΙ ΔΙΑΚΟΠτΕΣ
ΕΣΩτΕΡΙΚΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ
Ε:ΩτΕΡ Ι ΚΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ
Κ Ε ΡΑΙΟΔΟτΕΣ
Θ Ε Ρ Μ ΟΣΙΦΩΝΑΣ 4 kW
Θ Ε Ρ Μ ΟΣΙΦΩΝΑΣ 1 , 5 kW
ΜΑΓΕ Ι ΡΕ Ι Ο 9 kW
ΠΛΥΝΤΗΡΙΟ 3 kW
ΓΕΦΥΡΩΣΕΙΣ ΛΟvτΡΟΥ
Ή ΥΔΡΟΜΠΡΗΗt.
ΚΛΙΜΑτΙΠΗΣ 1 , 6 kW
3 κυκλ. διακ. Π Ι Ν ΑΚΑΣ ΔΙΑΝ Ο Μ Η Σ

/ 5 κυκλ. διακ. ΠΛΑΠΙΚΟΣ ΧΩΝ ΕvτΟΣ

Β κυκλ. δ ιακ.

fιχων
1 1\xou Π Ι ΝΑΚΑΣ ΚΟΥΔΟΥΝΙΩΝ

.
2

.
.
- ·-
.
-
416

σεται στήν όρχή τό πμολ6γιο. Σέ αύτό όναγρόφονται τά διάφορα ύλικά, πού θά

χρησιμοποιηθούν στήν Ε . Η . Ε., μέ τεχνική περιγραφή τους, σέ κατάσταση πλήρους
�γκαταστάσεως, καΙ δίπλα όπό κάθε lνα γράφεται � τιμή μονάδας του .
Ή τι μή μονάδας κάθε ύλικού βγαίνει ώ ς �ξής:
α) Π ροσδιορίζομε τήν ποσότητα τού ίιλικού, σέ μονάδες μετρήσεώς του ( μέτρα
κλπ.), πού θά όπαιτηθεί γιά τήν �γκατάσταση μιδς μονάδας του (παράγρ. 1 6. 1 ).
β) Π ροσδιορίζομε τήν ποσότητα τού ίιλικού, σέ μονάδες μετρήσεώς του πού
άντιπροσωπε ύει τά άπαιτού μενα μ ικροϋλικά γιά τήν �γκατάσταση μιδς μονάδας
τού ίιλικού (παράγρ. 1 6. 1 ) .
γ ) Π ροσθέτομε τίς ποσότητες ( α ) καί (β) καί τ ό άποτέλεσμα πολλαπλασιάζομε � ­
πί τήν άξία τής μονόδας τού ίιλικού στόν τόπο τών έ ργων (δηλαδή συ μπεριλα μ βά­
νομε καί τήν άξία μεταφοράς τού ίιλικού στή θέση τής �yκαταστάσεως).
δ) Π ροσδιορίζομε τό χρόνο τής άπα ιτούμενης, γιά τήν �γκατάσταση τής μονά­
δας τού ίιλικού, � ργασίας σέ ι1ρες καί πολλαπλασιάζομε, συνήθως, �πί τό άθροι­
σμα ώρομισθίων τεχνίτη καί βοηθού (ώς ώρομίσθιο παίρνομε αύτό πού συνολικά
καταβάλλεται όπό τόν �ργοδότη, δπως άναφέρεται στήν παράγραφο 1 0. 2).
ε ) Π ροσθέτομε τίς δαπάνες (γ) καί (δ) καί τίς προσαυξάνομε κατά τό �ργολαβικό
ποσοστό (γενικά έξοδα καί όφελος � ργολάβου, δπως όναφέρεται στήν παράγραφο
1 0.2).
Ή τι;.ιή πού προκύmει τελικά στήν (ε) ε1ναι � τιμή μονάδας τού τιμολογίου.
Μετά τό τι μολόγιο, συμπληρώνεται πίνακας προμετρήσεως καί προϋπολογι­
σμού, άπό τόν όποίο pροκύmει � συνολική δαπάνη τής �γκαταστάσεως.
Ό Πίνακας 1 6.3. 1 ε1ναι ίιπόδειγμα πίνακα προμετρήσεως καί προϋπολογισμού.
Στόν Πίνακα 1 6.3.2 δίνεται σύντομη τεχνική περιγραφή τών πιό συνηθισμένων ίι­
λικών Ε . Η . Ε. Στόν Π ίνακα 1 6.3.3 δίνονται, γιά τά iδια ίιλικά τού Π ίνακα 1 6.3.2, �
άπαιτού μενη ποσότητα ίιλικού γιά τήν �γκατάσταση μιδς μονάδας του [βλέπε (α)
καί (β) πιό πάνω] καί ό άπαιτούμενος άντίστοιχα χρόνος � ργασίας. ΟΙ χρόνοι έ ργα­
σίας πού δίνο�ι στόν Π ίνακα 1 6.3.3, ε1ναι μέσες τιμές καί μπορούν, �πομένως,
σέ Ιδιαίτερες συνθήκες νά αύξάνονται "' καί νά �λαπώνονται κατά ποσοστό, πού
καθορίζεται άπό τήν πείρα.
Σέ πολλές περιmώσεις � προμέτρηση τών ίιλικών γίνεται άνά λήψη ρεύ ματος
(φωτιστικό σημείο, ρευ ματοδότη κλπ.), έφ' δσον ύπάρχουν τιμές μονάδας, στίς ό­
ποίες νά περιλαμβάνονται καί οΙ άπαιτούμενες γραμμές μέ τά έξαρτήματά τους [πα­
ράγρ. 1 3 . 1 . ( 1 ) παρατήρηση] . Ό Π ίνακας 1 6.3.4 ε1ναι ύπόδειγμα πίνακα προ μετρή­
σεως καί προϋπολογισμού αύτού τού είδους.
ΕΙδικά γιά δημόσια έ ργα, τό τι μολόγιο �σωτερικης ήλεκτρικής έγκαταστάσεως
συντάσσεται μέ βάση τά στοιχεία πού περιλαμβάνονται σέ ε Ιδικό τεύχος τού
'Υπουργείου Δημοσίων "Εργων. Τό τεύχος αύτό ε1ναι τό 'Αναλυτικό Τιμολόγιο Ο Ι­
κοδομικών ' Ε ργασιών (Α.Τ.Ο. Ε.).
Μ ετά τήν � κτέλεση τής έγκαταστάσεως, μετρούνται τά ίιλικά πού πραγματικά
χρησιμοποιήθηκαν, γιά νά γίνει σύγκριση μέ αύτά Πού προϋπολογίσθηκαν καί νά
βγεί τό πραγματικό κόστος τής �γκαταστάσεως. Ή έργασία αύτή λέγεται tπιμiτρη­
ση ύλικών.

1 6.4 'Ερωτήσεις.
1 . Σέ τί χρησιμεύει ι'ι προμέτρηση τών ύ λικών Ε . Η . Ε ;
 417

2 . Π ώς συντάσσεται τό τιμολόγιο γιά μιά Ε.Η.Ε;

3 . Πώς προκύmει ι'ι τιμή μονάδας ύλικού Ε . Η . Ε;
4. Πώς βγαίνει ι'ι συνολική δαπάνη μιδς Ε . Η . Ε ;

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 6.3. 1 .

Π ΡΟ Μ ΠΡΗΣΗ - Π ΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Α/Α ΕΙΔΟΣ ΥΛΙ ΚΟΥ Μ ΟΝΑΔΑ Π ΟΣΟ- τιΜΗ Μ Ε Ρ Ι ΚΟ

Τ Ι Μ Ο- ΤΗΤΑ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΥΝΟΛΟ
ΛΟΓΙΟΥ Δ ΡΧ. ΔΡΧ.

1 ΑΓΩΓΟΣ ΝΥΑ 1 ,5 m m 2 m - - -
2 ΑΓΩΓΟΣ ΝΥΑ 2,5 m m 2 m - - -
3 ΑΓΩΓΟΣ ΝΥΑ 4 mm 2
4 ΑΓΩΓΟΣ ΝΥΑ 6 mm 2
5 ΣΩΛΗ ΝΑΣ Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ (/) 1 1 m m m - - -
6 ΣΩΛΗ ΝΑΣ Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ (/) 1 3, 5 mm m - - -
7 ΣΩΛΗ ΝΑΣ Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ (/) 1 6 m m m - - -
8 κοvτιΑ ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ (/) 1 3, 5 mm τε μ. - - -
9 Δ ΙΑΚΟΠΤΕΣ ΑΠΛΟΙ ΧΩΝ ΕvτΟΙ τε μ. - - -
10 ΔΙΑΚΟΠτΕΣ ΑΠΛΟΙ ΠΕΓΑΝΟΙ τε μ. - - -
11 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΣΟΥΚΟ τε μ. - - -
Μ Ε ΚΑΛΥ Μ ΜΑ
12
13

ΣΥΝ ΟΛΟ
Α Π ΡΟΒΛΕΠΤΑ... %

Γ Ε Ν Ι ΚΟ ΣΥΝΟΛΟ

Πlνακας 1 6.3.2.
ΤΕχνική Μριγpαφή ύλικών

Α/Α
ΥΛ ΥΛΙ ΚΟ ΜΟΝΑΔΑ
1 ΣΩΛΗ ΝΑΣ τΎΠΟΥ Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ. όρατός ι'\ έντοιχισμένος μέ μικροϋλικά, έπί τόπου,
πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m

2 ΧΑΛΥΒΔΟΣΩΛΗ ΝΑΣ, όρατός ι'\ έντοιχισμένος, μέ μικροϋλικά (κολλάρα ι'\ κολλιέδες,

μαστοί, διαστολές, συστολές, κόντρα παξιμάδια, καννάβι, μίνιο κλπ.), έπί τόπου, πλή-
ρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m

3 ΣΩΛΗ ΝΑΣ Σ Π Ε Ι ΡΑΛ Μ Π Ε ΡΓΚΜΑΝ , άπλής σπειροειδούς θωρακίσεως, όρατός ι'\ έν-
!τοιχισμένος, μέ μικροϋλικά έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m

4 ΣΩΛ Η ΝΑΣ Σ Π Ε Ι ΡΑΛ ΧΑΛΥΒΔΙ ΝΟΣ, διπλής σπειροειδούς θωρακίσεως, όρατός ι'\ έν-
οιχισμένος, μέ μικροϋλικά, έπί τόπου. έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m

5 ΣΩΛΗ ΝΑΣ Σ Π Ε Ι ΡΑΛ ΠΛΑΠΙ ΚΟΣ, όρατός ι'\ έντοιχισμένος, μέ μικροϋλικά, έπί τόπου,
πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m
-
418

Πίνtnιος 16.3.2.
ΤΕχνική nΕριγραφη ύλικώ� (συν�χΕιαJ

,,�
' I
"ΛI Κ · ' ΜΟΝΑΔΑ
� +-------------------------------------------------------r-
, ----�
� --
" 1 :_ � 11 1 1 � 1 " � , ι'Ι. ι'\ '} Τ I Ι( (')') � V (-) V 'f l'lnnτi'lr ,; f VT n Ι Y I O U f VO(. μf μ ι κ μο�ιλι!'(.ύ t il ι ΤόΠΟU. j
Ι ι ΛΙ jμW ... ( , ,\.,; ; .._: ._; . ' j ;.. ·� ." "....' ., �.'...I ; "..... - νδr:._ ,..; j ')ζ m

K OYrl ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ ΤΥΠΟΥ Μ Π Ε Ρ Γ Κ ΜΑΝ . •'ψι 1 1 ύ ή έ ντοιχοσμένο. μέ μ.ψυ.;λο�u

(γύψος, κατράμι, πίσσα κλπ.), έπί τόπου. πλήρω� έγκαταστημένα καί συνδεμένο. τεμ.
8 ΚΟΥτι Ο ΡΓΑΝ Ω Ν (ΔΙΑΚΟΠΤΗ Ρ ΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗ. ΚΟΥΜ Π ΙΟΥ Π Ι ΕΣΕΩΣ κλπ.), όρατά
ή ένταιχισμένο, μέ μικροϋλικά (γύψος, κατράμι, πίσσα κλπ.), έπί τόπου. πλήρως έγκα-
ταστημένο καί συνδεμένο. τεμ.
9 ΚΟΥτι ΔΙΑΚΛΑΔΩΣ ΕΩΣ ΧΑΛΥΒΔΙ ΝΟ, όρατά ή έντοιχισμένο. μέ μικροϋλικά (καννάβι,
μίνιο, ξύλινα τακάκια, βίδες, μαστοί, διαστολές, συστολές, κόντρα παξιμάδια, τάπες), έ-
πί τόπου. πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τεμ.
10 K O Yr l ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ ΧΑΛΥΒΔΙ Ν Ο ΤΠΡΑΓΩΝ Ο γιά σωλήνα q) 21 m m , όρατά ή
έντοιχισμένο. μέ μικροϋλικά (καννάβι, μίνιο, ξύλινα τακάκια, βίδες. μαστοί, διαστολές,
κόντρα παξιμάδια, τάπες), έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τεμ.
11 KOYrl ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ Π Ο ΡΣΕΛΑΝ ΗΣ (Μ ΠΟΥΑΗ μέ μικροϋλικά. έπί τόπου, πλή-
ρως έγκαταστημένο κοί συνδεμένο. τε μ.
12 ΚΟΥτι ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ ΒΑΚΕΛΙΤΗ ΚΑΛΩΔΙΟΥ ΝΥΜ ή ΝΥΥ 4 χ 1 0 m m 2 • μέ μι-
κροϋλικό, έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τεμ.
13 ΡΟΖΕΠΑ ΟΡΟΦΗΣ. μέ μ ικροϋλικό (ροζέπα χαρτιού. ξύλινοι τόκοι. ξυλόβιδες. γύψος
κλπ.). έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένη καί συνδεμένη. τεμ.
14 ΔΙΑΚΛΑΔΩΤΗΡΑΣ Π Ο ΡΣΕΛΑΝ ΗΣ. μέχρι 4 έπαφών, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστη-
μένος καί συνδεμένος. τε μ.
15 ΔΙΑΚΛΑΔΩΤΗΡΑΣ ΒΑΚΕΛΙΤΗ. δπως παραπάνω. τεμ.
16 ΑΝΑΡΤΗΣΗ Π Λ Η Ρ Η Σ ΓΙΑ ΦΩΣ ΑΠΛΟ, πού περιλαμβάνει προστάμιο, άγκιστρο, δα-
κτύλιο κλέμενς καί όγωγό στρεmά, μέ μικροϋλικό (ξύλινος τάκος. γύψος κλπ.), έπί τό-
που, πλήρως έγκαταστημένη καί συνδε μένη. τεμ.
17 ΑΝΑΡΤΗΣΗ Π Λ Η Ρ Η Σ ΓΙΑ ΦΩΣ Π ΟΛΛΑΠΛΟ. δπως παραπάνω. τεμ.
18 ΑΓΩΓΟΣ ΝΥΑ χάλκινος, τοποθετούμενος μέσα σέ σωλήνες ή έπόνω σέ μονωτήρε<,.
δηλαδή προμήθεια καί προσκόμιση όγωγού καί μικροϋλικών (τακάκια, μονωτήρες, βί-
δες, σύρμα συνδέσεως, μονωτικό πόσης φύσεως κλπ.). έπί τόπου καί έργασία τοπο-
θετήσεως, συνδέσεως καί δοκιμών μονώσεως πράς πλήρη καί κανονική λειτουργία m

19 ΚΑΛΩΔΙΟ τΥΠΟΥ ΝΥΜ, χάλκινων όγωγών, όρατό ή έντοιχισμένο ή μέσα σέ σωλrι

νες, δηλαδή προμήθεια καί προσκόμιση ύλικών καί μικροϋλικών ( κολλόρα, βίδες, γύ­
ψος. τσιμεντοκονίαμα, τακάκια, πέδιλα, κασσιτεροκόλληση, μονωτικό καί ε Ιδικά στη­
ρίγματα) έπί τόπου καί έργασία διανοίξεως αύλακιών καί όπών σέ όποιοδήποτε στοι ­
χείο τού κτηρίου. τοποθετήσεως, διαμορφώσεως καί συνδέσεως τών όκρων τοι; (μέ-
σα ατά κουτιά καί έξαρτήματα τής έγκαταστάσεως) καί πλήρους έγκαταστάσεως. m

20 ΚΑΛΩΔΙΟ τΥΠΟΥ ΝΥΥ, κατάλληλο γιό τοποθέτηση μέσα στό έδαφος, μέ μικροϋλικά.
έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένο. συνδεμένο καί δοκιμασμένο πρός πλήρη καί κανο-
νική λειτουργία. m

21 ΑΓΩΓΟΣ ΠΡΕ ΠΤΟΣ, έπάνω σέ μονωτήρες, μέ μικροϋλικά (τακάκια, μονωτήρες, βί-

δες, γύψος. ταινία κλπ.), έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. m

22 ΑΓΩ Γ ΟΣ ΓΥΜ Ν ΟΣ, χάλκινος μονόκλωνος ή πολύκλωνος μέ μικροϋλικά (δίχαλα ή μο­

νωτήρες, τάκοι, βίδες, γύψος κλπ.), έπί τόπου καί έργασία τοποθετήσεως μέ διχάλες ή
έπόνω σέ μονωτήρες. m

23 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΧΩΝ ΕΥrΟΣ, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.

24 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ Ε ΞΩτΕΡΙ ΚΟΣ. μέ μικροϋλικό (ροζέπα χαρτιού. ξύλινα τακάκια, γύψος,
ξυλόβιδες κλπ.), πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
 4 19

Πlνακας 16.3.2.
Τ�χιιική ΠΕριγραφή ύλικών (συνtχ�ια}

AIA
ΥΛ ΥΛΙΚΟ Μ Ο ΝΑΔΑ

25 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ Π Ε ΓΑΝΟΣ ΧΩΝ ΕvrΟΣ. μέ μικροϋλικό (γύψος. καννόβι, μίνιο κλπ.).

πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
26 ΔΙΑΚΟ ΠΤΗΣ Π Ε ΓΑΝΟΣ ΕΞΩΤΕ ΡΙ ΚΟΣ. μέ μικροϋλικό (ξύλινα τακόκια. γύψος, ξυλό-
βιδες, καννόβι, μίνιο κλπ.), πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
27 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΜΑΧΑΙ ΡΩΤΟΣ 500 ν. κλειστού τύπου μέ πλόγιο μοχλό, πλήρως έγκα-
ταστημένος καί συνδεμένος i:πόνω σέ πίνακα. τεμ.
28 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ τΎΠΟΥ ΠΑΚΟ. κατόλληλος γιό τοποθέτηση i:πόνω σέ μεταλλικό ήλε­
κτρικό πίνακα τύπου i:ρμαρίου ι'\ μέσα σέ κιβώτιο στεγανής διανομής, μέ έξαρτήματα
καί μικροϋλικό (όγωγοί συνδεσμολογίας ι'\ χόλκινες ρόβδοι - μπόρες, βίδες, ριπολίνη
βαφής, μονωτικό κλπ.). έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος, συμπερι­
λαμβανόμενης τής έ ργασίας βαφής τών ρόβδων, μέ ριπολίνη, μέ τό χαρακτηριστικό
χρώματα τών φόσεων καί δοκιμής κανονικής λειτουργίας. τεμ.
29 ΔΙΑΚΟ ΠΤΗΣ ΑΠΕΡΑ - ΤΡΙ ΓΩΝΟΥ ΤΡΙΠΟΛΙ ΚΟΣ, μέσα σέ χυτοσιδηρό κιβώτιο, μέ
μικροϋλικά, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
30 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΜΑΧΑΙ ΡΩΤΟΣ Δ Ι Π Λ Η Σ Ε Ι'\ Ε ΡΓΕΙΑΣ. πλήρως έγκαταστημένος καί συν
δεμένος. τεμ.
3 1 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΑvτΟΜΑΤΟΣ ΚΛΙ ΜΑΚΟΠΑΣΙΟΥ, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδε
μένος. τεμ.
32 ΔΙΑΚΟ ΠΤΗΣ ΑvτΟΜΑΤΟΣ ΑΕΡΑ 500 ν. μέ μικροϋλικό. πλήρως έγκαταστημένος κα
συνδεμένος. τεμ.
33 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΑvτΟΜΑΤΟΣ ΛΑΔΙΟΥ 500 ν. Τ Ρ Ι Π ΟΛ Ι ΚΟΣ. μέ μικροϋλικό, πλήρως έγ
καταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
34 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΑΣΦΑΛ ΕΙΑΣ. μέ μικροϋλικό. πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
35 ΚΛΕ Μ Ε Ν Σ Π Ο ΡΣΕΛΑ Ν Η Σ ΤΗΡΑΠΟΛΙ ΚΟ. μέ μικροϋλικά, πλήρως έγκαταστημένο
καί συνδεμένο. τεμ.
36 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗ Σ ΧΩΝ ΕvτΟΣ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ. πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμέ-
νος. τεμ.
37 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗ Σ ΕΞΩΤΕ ΡΙΚΟΣ. μέ μικροϋλικό ( ροζέπα χαρτιού, ξύλινα τακόκια, γύ-
ψος, ξυλόβιδες κλπ.). έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
3 8 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗΣ ΠΕΓΑΝΟΣ ΧΩΝ ΕvτΟΣ. μέ μικροϋλικά (ξύλινος τόκος, γύψος. ξυ-
λόβιδες κλπ.), έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
39 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗ Σ ΠΕΓΑΝΟΣ ΕΞΩrΕΡΙ ΚΟΣ. μέ μικροϋλικό (ροζέπα χαρτιού, ξύλινος
τάκος. γύψος, ξυλόβιδες κλπ.). έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
40 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΗ Σ ΠΕΓΑΝΟΣ τΎΠΟΥ ΣΟΥΚΟ, μέ μικροϋλικό (ξύλινος τάκος. γύψος.
ξυλόβιδες κλπ.), έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
41 ΚΟΥ Μ Π Ι Π Ι ΕΣΕΩΣ ΚΟΥΔΟΥ Ν Ι ΟΥ, XΩN E vrO. πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμέ
νο. τεμ.
42 ΚΟΥΜ Π Ι Π Ι ΕΣΕΩΣ ΚΟΥΔΟΥΝ ΙΟΥ. ΕΞΩΤΕΡΙ ΚΟ, μέ μικροϋλικά, πλήρως έγκαταστη
μένα καί συνδεμένο. τεμ.
43 ΚΟΥ Μ Π Ι Π Ι ΕΣΕΩΣ ΕΞΩΘΥΡΑΣ. μέ μικροϋλικό, πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμέ
νο. τεμ.
44 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΤΡΑ Β Η ΚΤΟΣ (ΧΩΝ ΕvrΟΣ ) . Μ Ε ΑΛΥΣΙΔΑ ΚΑΙ ΛΑΒ Η. μέ μικροϋλικά. έ
πί τόπου, πλήρως i:γκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
45 ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΤΡΑΒΗ ΚΤΟΣ. ΕΞΩΤΕ ΡΙ ΚΟΣ Μ Ε ΑΛΥΣΙΔΑ ΚΑΙ ΛΑΒ Η. μέ μικροϋλικά,
πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τεμ.
46 ΛΥΧ Ν Ι ΟΛΑΒ Η ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΣ Μ ΠΑΓΙΟ Ν Η "Η ΚΟΧΛΙΩΤΗ. μέ ρακόρ, πλήρως έγκα
ταστημένη καί συνδεμένη. τεμ.
4 7 ΛΥΧ Ν ΙΟΛΑΒΗ ΟΡΟΦΗΣ "Η ΤΟΙΧΟΥ, ΕΥΘΕΙΑ "Η ΚΥΡΤΗ, Μ ΠΑΓΙΟΝ Η " Η ΚΟΧΛΙΩ
ΤΗ, μέ μικροϋλικό, έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένη καί συνδεμένη. τεμ.
420
Πίνακας 7 6.3.2.
Τf'χνική Πf'ριγραφή ύλικών (συν€χf'ιαJ

ΑΙΑ
ΥΛ ΥΛΙ ΚΟ Μ ΟΝΑ�Α

48 ΑΡΜΑΤΟΥΡΑ ΤΟΙΧΟΥ Π Ε ΓΑΝΗ ΠΟ ΡΣΕΛΑΝ Η Σ ΓΙΑ ΛΑΜ ΠΤΗ ΡΑ. μέ σφαιρικό γυά
λινο κώδωνα. μέ μικραϋλικό (ξύλινος τάκος, γύψος, βίδες κλπ. ), πλήρως έγκαταστημέ
νη καί συνδεμένη. τε μ.
49 ΑΡΜΑΤΟΥΡΑ ΤΟΙΧΟΥ "Η ΟΡΟΦΗΣ (Χ ΕΛΩΝΑ), κατά τά λοιπά δπως παραπάνω. τεμ.
50 ΑΣΦΑΛ Ε Ι Α ΤΗ κτΟΥ ΠΛΗ ΡΗΣ. μέ φωλιά φυσιγγίου καί πώμα, μέ μικροϋλικά. έπί τό
που. πλήρως έγ καταστημένη έπάνω σέ πίνακα. συνδεμένη καί δοκιμασμένη. τεμ.
51 Μ Ι ΚΡΟΑΥΤΟΜΑΤΟΣ ΤΥΠΟΥ S I E M E N S , κατά τά λοιπά δπως παραπάνω. τεμ.
52 Μ Ι Κ ΡΟΑΥrΟΜΑΤΟΣ ΤΥΠΟΥ STOTS. κατά τά λοιπά δπως παραπάνω. τε μ.
53 ΠΩΜΑΤΟΑΥΤΟΜΑΤΟΣ ΤΥΠΟΥ STOTS � ALFA, κατά τά λοιπά δπως παραπάνω. τεμ.
54 ΑΣΦΑΛ Ε Ι Α ΚΟΥΔΟΥΝ Ι Ω Ν ΤΥΠΟΥ M I N I O N , πλήρης μέ φωλιά φυσιγγίου καί πώμα,
μέ μικροϋλικά. έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένη καί συνδεμένη. τεμ.
55 ΑΚΡΟΔΕΚΤΗΣ ΤΥΠΟΥ STOTS, φάσεως � ούδετέρου, μέ κάλυμμα καί μικροϋλικά
(ροδέλλα χαρτιού) έπί τόπου, τοποθετημένος καί συνδεμένο<;. τε μ.
56 Μ ΠΑΣΧΗ ΜΑτιΠΗΣ ΚΟΥΔΟΥΝ Ι Ω Ν 220 Ι 4 - 8 - ' 1 2 V. μέ μικροϋλικά, έπί τόπου,
πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένο<;. τεμ.
57 ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΟΥΔΟΥΝΙ. πλήρες μέ κάλυμμα βακελίτη καί μικροϋλικά, έπί τόπου,
πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τεμ.
58 ΒΟΜ Β ΗΤΗΣ ΒΑΚΕΛΙΤΗ, πλήρης δπως παραπάνω. τεμ.
59 Π Ι Ν ΑΚΑΣ ΣΗ ΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΣ. πλήρης μέ μηχανισμό όκυρώσεως, μέ μικροϋλικά, έ
πί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεσμολογημένος. τεμ.
60 Π Ε ΡΙΛΑΙ Μ Ι Ο Γ Ε ΙΩΣΕΩΣ ΣΩΛΗ ΝΩΝ, κανονικής κατασκευής, χάλκινο έπικασσιτερω
μένα, κατάλληλο γιά όγώγιμη σύνδεση τού μεταλλικού περιβλήματος τού χαλυβδο
σωλήνα ή μεταλλικού σωλήνα μέ όγωγό γειώσεως � γεφύρωση κουτιού, μ ή περιλαμ
βανόμενου στήν άξία, τού όπαιτούμενου γυμνού χάλκινου όγωγού διατομής 6 m m 2
καί μήκους 0.20 m γιά σύνδεση τού περιλαίμιου μέ τή γραμμή γειώσεως � τόν άκρο­
δέκτη άλλου περιλαίμιου, έπί τόπου, μέ έπιμελή καθαρισμό τού σωλήνα ατή θέση το
ποθετήσεώς του, πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο μέ τούς όγωγούς. τεμ.
61 ΓΕΦΥΡΩΣΗ ΗΛΕ ΚΤΡΙ ΚΗ, λουτήρα � ύποδοχέα καταιονιστήρα μέ χάλκινο όγωγό τών
6 m m 2 καί κανονικά περιλαίμια γειώσεως έπάνω ατό σωλήνα όποχετεύσεως και
στούς σωλήνες θερμού καί ψυχρού νερού, μέ μικροϋλικά, έπί τόπου. πλήρως τοποθε-
τημένη. τεμ.
62 ΣΙΔΗ ΡΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΠΟ ΜΟΡΦΟΣΙΔΗ ΡΟ, κάθε σχήματος καί διατομής, διαμορ­
φούμενη σέ στηρίγματα ή έσχάρες καλωδίων καί στεγανών πινάκων διανομής, μέ
μικροϋλικά (καρφιά, βίδες, όξυγονοκολλήσεις, τσιμεντοκονίαμα κλπ.), έπί τόπου, πλή­
ρως διαμορφωμένη καί τοποθετημένη (κοπή, διάνοιξη όπών, ήλώσεις, συγκολλήσεις,
όγκυρώσεις έπάνω σέ όποιοδήποτε στοιχείο τού κτηρίου κλπ.) ώς καί χρωματισμένη
μέ δύο στρώσεις μίνιου. kg
63 Π Ι ΝΑΚΑΣ Η Λ Ε ΚΤΡΙ ΚΟΣ Μ ΠΑΛΛΙ ΚΟΣ, όπό λαμαρίνα «ντεκαπέ)) πάχους 1 mm άρι­
στης κατασκευής, κατάλληλος γιά έντοιχισμένη τοποθέτηση μέσα σέ τοίχο. μέ συνδε­
σμολόγηση καί χειρισμό τών όργάνων του όπό έμπρός, χωρίς τήν άξία τους, πού όπα­
τιμάται Ιδιαίτερα μέ έμπρόσθια μεταλλική πόρτα στηριζόμενη σέ μεντεσέδες, χωρίς
κλειδαριά, μέ διάταξη όπλής μανδαλώσεως (κούμπωμα) καί χειρολαβή πολυτελούς
έμφανίσεως � κάλυμμα όπό λαμαρίνα «ντεκαπέ» μέ όνοίγματα γιά τήν �ξοδο τών λα­
βών χειρισμού τών όργάνων, μέ έπιγραφές ένδείξεως κυκλωμάτων, στερεωμένο μέ
βίδες έπόνω ατό σιδερένιο πλαίσιο τού πίνακα. Ό πίνακας θά συνοδεύεται όπό τό ό
ναγκαία μικροϋλικά (γύψος, τσιμέντο, μονωτrκό κάθε είδους, ύλικά στερεώσεως και
συνδέσεως κλπ.), έπί τόπου, καί θό τοποθετηθεί καί στερεωθεί στήν κατάλληλη θέ­
!1η, δπου θό κατασκευασθεί ή όναγκαία ύποδοχή aτόν τοίχο. Ό πίνακας θά παραδο­
θεί πλήρως συνδεσμολογημένος, μέ δλα τό όργανα καί έξαρτήματό τ� καί συνδεμέ­
νο<; μέ τίς γραμμές προσαγωγής καί όναχωfο!ήσεως, δοκιμασμένος καί /Ξτοιμος γιό κα-
νονική λειτουργία. kg
 421

Πiνακας 16.3.2.
ΤΕχνική πΕριγραφή ύλικών

Α/Α
ΥΛ. ΥΛΙ ΚΟ Μ ΟΝΑΔΑ
64 Π Ι ΝΑΚΑΣ ΠΛΑΠΙΚΟΣ, μέ μικροϋλικά (γύψος. τσιμέντο, μονωτικά κλπ.). έπί τόπου.
πλήρως έγκαταστημένος μέσα σέ είδική γιά τό λόγο αύτό φωλιά στόν τοίχο μέ έντοι-
χισμό, συνδεμένος μέ τίς γραμμές προσαγωγής καί άναχωρήσεως, πλήρως συνδε-
ομολογημένος μέ τά όργανα πού φέρει καί δοκιμασμένος γιά κανονική λειτουργία. τε μ.
65 ΚΟΥτι ΔΙΑΚΛΑΔΩΣΕΩΣ ΓΙΑ ΚΑΛΩΔΙΟ ΝΥΥ η ΝΥΜ, μέ στυπιοθλίmες καί τόν όνάλο-
γο διακλαδωτήρα 3 ιϊις 6 όπλών η διπλών είσόδων, πλήρως έγκαταστημένο καί συν-
δεμένο. τε μ.
66 Κ Ι ΒΩτΙΟ ΣΥΝΔΕΣΕΩΣ ΧvτΟΣΙΔ Ε Ρ Ε Ν Ι Ο ΓΙΑ ΚΑΛΩΔΙ Ο ΝΥΥ, μέ μικροϋλικά, έπί τό-
που. πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τε μ.
67 ΑΣΦΑΛ Ε Ι ΟΔΙΑΚΟ ΠΤΗΣ, πού περιέχει διακόmη καί άσφάλεια μέσα σέ στεγανό χυτο-
σιδερένιο κιβώτιο μέ μικροϋλικά, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος καί συνδεμένος. τε μ.
68 ΑΣΦΑΛ Ε ΙΟΚΙ ΒΩτιΟ, στεγανό πού περιέχει άσφάλειες τήξεως, χυτοσιδερένιο, μέ μι-
κροϋλικά, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τε μ.
69 ΦΩτΙΠΙ ΚΟ ΣΩΜΑ Ε ΞΩΤΕ Ρ Ι ΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΡΕ ΜΑΠΟ ΠΕΓΑΝΟ, γιά λαμmήρα ά-
τμών ύδραργύρου, άπό χυτοπρεσσαριστό κράμα άλουμινίου, μέ καμπύλο διαφανές
κάλυμμα, πού περιλαμβάνει τά όπαραίτητα όργανα όφής (στραγγαλιστικά πηνία, άκρο-
δέκτες. λυχνιολαβή πορσελάνης, πυκνωτή κλπ.), μέ άναρτήρα άπό συρματόσχοινο,
πλήρως έγκοταστημένο καί συνδεμένο. τε μ .
7 0 ΦΩτιΠΙ ΚΟ ΣΩΜΑ Ε ΠΑΝΩ ΣΕ Β ΡΑΧΙΟΝΑ ΙΠΟΥ, κατά τά λοιπά δπως παραπάνω. τε μ.
7 1 ΦΩτΙΠΙΚΟ ΣΩΜΑ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ ΣΧΗ ΜΑΤΟΣ ΟΡΘΟΓΩ Ν Ι ΟΥ, γενικής έσωτερικής
χρήσεως πού άποτελείται άπό μεταλλική βάση, μέ πλαστικό κάλυμμα άρθογωνικού
σχήματος μέ στραγγαλιστικά πηνία, έκκινητές, λυχνιολαβή, πυκνωτή καί λοιπά μι-
κροϋλικά πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τε μ.
7 2 ΦΩτιΗΙ ΚΟ Σ Ω Μ Α ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ ΟΡΘΟΓΩ Ν Ι ΚΟΥ ΣΧΗ ΜΑΤΟΣ τ Ε Λ Ε I ΩΣ ΠΕΓΑΝΟ.
γιά τοποθέτηση στό ϋπαιθρο η σέ ύγρούς χώρους πού άποτελείται άπό ένισχυμένη
μεταλλική η πλαστική βάση βαμμένη μέ άνθεκτικό σέ δυσμενείς καιρικές συνθήκες
χρώμα, μέ ένσωματωμένα τά άπαραίτητα όργανα όφής, πλήρως έγκαταστημένο καί
συνδεμένο. τε μ.
73 ΦΩτιπ ι κ ο ΣΩΜΑ ΤΕτΡΑΓΩΝΟ, όροφής η χωνευτό μέσα σέ ψευδοροφή, γιά δύο
λαμmήρες φθορισμού διαστάσεων 400 χ 400 χ 1 Ο m m , πού άποτελείται άπό με-
ταλλική έσωτερική βάση καί περιβάλλεται άπό μεταλλικό πλαίσιο, μέ πλαστικό κάλυμ-
μα τετράγωνης διατομής, μέ τά άπαραίτητα όργανα όφής, τ ή λυχνιολαβή κλπ., πλήρως
έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τε μ.
74 ΦΩτΙΠΙΚΟ ΣΩΜΑ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, γενικής χρήσεως ( ή στεγανό). κρεμαστό lj έπάνω
σέ όροφή γιά λαμmήρα φθορισμού χωρίς πλαστικό κάλυμμα, πού άποτελείται άπό
πλαστική βάση βαμμένη μέ χρώμα φούρνου μέ δλα τά άπαραίτητα έξαρτήματα, έπί
τόπου, πλήρως έγκαταστημένο καί συνδεμένο. τε μ.
75 ΕτΙ Κ ΕΠΑ ΧΑΡΑΚΤΗ ΡΙΣΜΟΥ ΓΡΑΜ Μ Η Σ Μ ΕτΑΛΛΙ ΚΟΥ Π Ι ΝΑΚΑ, άποτελούμενη ό-
πά τό όρειχάλκινο έπινικελωμένο πλαίσιό της, τό διαφανές πλαστικό κάλυμμα, τό χάρ-
τη άναγραφής τών χαρακτηριστικών τής γραμμής, πλήρως τοποθετημένη έπάνω σέ
πίνακα η σέ στεγανή διανομή. τε μ.
76 ΕΝΔΕ Ι ΚτΙ Κ Η ΛΥΧΝΙΑ ΓΡΑΜ Μ ΗΣ, κατάλληλη γιά τοποθέτηση στήν όψη μεταλλικού
πίνακα διανομής Χ. Τ. η καλύμματος κιβωτίου στεγανής διανομής μέ τή λαμmηρ� δόχη
καί τό γυάλινο κάλυμμά της, μέ μικροϋλικά (μονωτικά, άγωγοί συνδεσμολογίας, βίδες
κλπ.), έrτί τόπου, πλήρως έγκαταστημένη καί συνδεμένη. τε μ.
7 7 ΚΙ ΒΩΤΙΟ ΧvrΟΣΙ Δ Ε Ρ Ε Ν Ι Ο ΣΥΛΛΕ ΚΤΗΡΙΩΝ ΡΑΒΔΩΝ ( Μ ΠΑΡΟΚΙ ΒΩτΙΟ), γιά τήν
ύποδοχή τριών συλλεκτηρίων ράβδων φάσεων καί μιδς ούδετέρου, μέ μικροϋλικά, έ -
π ί τόπου, πλήρως έγκαταστημένο κ α ί συνδεμένο πρός δλλα κιβώτια γιά σχηματισμό
στεγανής διανομής. τε μ.
 Πlνακας 16.3.2 (συνiχΕιαJ
ΤΕχνική ΠΕριγραφή ύλικών

ΑΙ�
ΥΛ ΥΛΙΚΟ Μ ΟΝΑΔΑ
7 8 ΑΜ Π ΕΡΟΜ ΕτΡΟ Π Ι ΝΑΚΑ, μέ μικροϋλικό, έπί τόπου, πλήρως έγκοταστημένο, συν-
δεμένο καί δοκιμασμένο. τε μ.
79 ΑΜ Π Ε ΡΟ Μ ΕτΡΟ Π Ι ΝΑΚΑ Μ ΕΣΩ Μ ΕτΑΣΧΗ ΜΑτιΠΗ Ε ΝΤΑΣΕΩΣ, κατά τό λοιπό δ-
πως παραπάνω. τε μ.
80 ΒΟΛΤΟ Μ ΕτΡΟ Π Ι ΝΑΚΑ. κατά τό λοιπό δπως στόν άριθ. 78. τε μ.
8 1 Μ ΕτΑΓΩΓΕΑΣ ΒΟΛΤΟΜ ΕτΡΟΥ, όνομαστικής τάσεως 500 ν, διπολικός 6 θέσεων,
πρόc; μέτρηση 3 πολικών κοί φασικών τάσεων, περιστροφικού τύπου. μέ μικροϋλικό,
έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος, συνδεμένος καί δοκιμασμένος. τε μ.
82 Μ ΕΤΡΗΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ. τριφασικός μέ ούδέτερο τριών στοιχείων μετρήσεως όνομαστι-
κής έντόσεως 3 ως 5 Α, όνομαστικής τάσεως 3 χ 220 ν. γιό σύνδεση μέσω δευτε-
ρεύοντα μετασχηματιστή, μέ μικροϋλικό, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημένος. συνδε-
μένος καί δοκιμασμένος. τε μ.
83 Μ ΕτΡΗΤΗΣ ΣΥΝτΕΛΕΠΗ Ι ΣΧΥΟΣ, μέ μικροϋλικό, έπί τόπου, πλήρως έγκαταστημέ-
νοc;. συνδεμένοc; καί δοκιμασμένος. τε μ.
84 Μ ΕτΑΣΧΗ ΜΑτιΠΗΣ Ε ΝΤΑΣΕΩΣ, μονοφασικός, μέ μικροϋλικό, έπί τόπου, πλήρως
έγκαταστημένοc;. συνδεμένος καί δοκιμασμένος. τε μ.
85 ΚΑΤΑΝ Ε Μ ΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩ Ν Ι Κ Η Σ Ε ΓΚΑΤΑΠΑΣΕΩΣ μέ μικροϋλικό (γύψος, βίδες
κλπ.). έπί τόπου, πλήρως τοποθετημένος γιό έντοιχισμό, συνδεμένοc; μέ τούς τηλεφω-
νικούc; άγωγούc; καί δοκιμασμένος. τε μ.
86 ΤΗΛΕΦΩΝ ΙΚΟ Κ ΕΝΤΡΟ. αύτόματο, γραμμών πόλεως καί δευτερευουσών συνδέ-
σε ων, μέ συσκευή κλήσεως, πού βρίσκεται σέ έπιτραπέζιο μεταλλικό κέλυφος καί πε-
ριλαμβόνει λυχνίες κλήσεως, λυχνίες έπαγρυπνήσεως γιό τίς γραμμές κέντρου, πλή-
κτρα καί όmικό σήματα, μεταγωγέα γι!'J τή μεταγωγή έξωδικαιούχων σέ ι')μιεξωδι-
καιοϋχεc; συσκευές καί τό άντίστροφο καί χειροτηλέφωνο μέ μικροϋλικό, έπί τόπου,
πλήρως τοποθετημένο. συνδεμένο, ρυθμισμένο καί δοκιμασμένο. τε μ.
87 ΤΗΛΕΦΩ Ν Ι Κ Η ΣΥΣΚ ΕΥΗ ΑΥτΟΜΑΤΗ Ε Π ΙΤΡΑΠΕΖΙΑ. άπό πλαστικό ύλικό, τής έγ-
κρίσεως τοϋ ΟΤΕ. μέ μικροϋλικό. έπί τόπου. πλήρως τοποθετημένη, συνδεμένη καί
δοκιμασμένη. τε μ.
88 ΤΗΛΕΦΩ Ν Ι Κ Η ΣΥΣΚ ΕΥΗ ΑΥτΟ ΜΑΤΗ Ε Π ΙΤΟΙΧΟΣ κατά τό λοιπό δπως παραπάνω. τε μ.
89 ΣΥΠΟΙ ΧΙΑ ΣΥΣΣΩΡΕΥτΩΝ μέ διάταξη αύτόματης φορτίσεως. μέ μικροϋλικό. έπί τό-
που, πλήρως τοποθετημένη, συνδεμένη καί δοκιμασμένη. τε μ.
90 ΑΝΟΡΘΩΤΗΣ Ξ Η ΡΟΣ ΣΕΛΙ Ν Ι ΟΥ. πού περιλαμβάνει μετασχηματιστή, διάταξη ρuθμί-
σεωc;. διακόmεc;. όργανα άσφόλειαc; καί μετρήσεως καί �χει δυνατότητα σταθερο-
ποιήσεως τής τάσεως Σ. Ρ .. μέ μικροϋλικό. έπί τόπου, πλήρως τοποθετημένος, συνδε-
μένος καί δοκιμασμένος. τε μ.
9 1 ΗΛΕ ΚΤΡΟΔΙΟ Γ Ε Ι ΩΣΕΩΣ, γιό γαλβανισμένο σιδηροσωλήνα μέ διάμετρο 1 " ι'\ 2", μή-
κοc; 2.5 m πού μπήγεται μέσα στό έδαφος έτσι. ωστε τό κάτω μέρος του νό φθάσει
σέ βάθος τουλάχιστον 3 m. μέ σύνδ�σή του πρόc; τόν άγωγό γειώσεως μέσω άκρο-
πεδίλου καί όρειχάλκινου κοχλιοφόρου � 318" χ 75. άποτιμώμενων Ιδιαιτέρως. μέ
σύσφιξη καί συγκόλληση καί έπόλειψη τοϋ δκρου τοϋ καλωδίου καί τοϋ κοχλfα συν-
δέσεως μέ δσφαλτο γιά προστασία τους άπό ι')λεκτρολυτικές διαβρώσεις, πλήρως το-
ποθετημένο μέσα στό �δαφος (κατασκευ ή λάκκου, τοποθέτηση τοϋ σωλήνα, έπανu
πλήρωση τοϋ λάκκου μέ τό χώματα έκσκαφής κοσκινισμένα) καί συνδεμένο. τε μ.
 Πlνακα� 16.3.2 (συνtχ€ια)
Τ€χνική Π€pιγpαφή ύλικών
--

Α:f!ι.
ΥΛ Υ Λ Ι Ι<. Ο - ��ΙJΝΑΔΑ:
92 Γ Ε ΙΩΣΗ ΤΡΙ ΓΩΝ Ι Κ Η , μέ τρίο τεμάχιο σιδηροσωλήνων γαλβανισμέν�ν ([) 2 'ι , μη-

I
κουι; 3 m , τοποθετημένων μέ έμπηξη μέσα ατό έδαφος στίς κορυφές ίσοπλεύρου τρι-
γώνου, πλευράς τουλάχιστον 3 m. Ή κεφαλή κάθε ήλεκτροδίου σιδηροσωλήνο βγαί-
I νει aτόν πυθμένα φρεατίου βάθους 0, 5 m καί έσωτερικών διαστάσεων 0,25 χ 0,25

I
m. Τά φρεάτια θά κατασκευασθούν κτιστά μέ όmοπλινθοδομή μέ όσβεστοκονίαμα
καί θά έπιχρισθούν μέ πατητό τσιμεντοκονίαμα πάχους 2,5 cn1, ένώ οΙ πυθμένες θά
καλυφθούν άπό φυτική γη καί θά ποτίζονται κατά χρονικά διαστήματα γιά νά διατη-
ρείται ή άγωγιμότητα. ΟΙ σιδηροσωλήνει; θά φέρνουν ατό έπάνω μέρος περιλαίμια
χάλκινα ([) 21/2 " γιά σύνδεση μέ τόν όγωγό γειώσεως (χάλκινο πολύκλωνο διατομής
9 5 mm2). Τά φρεάτια θά καλυφθούν μέ άνάγλυφη (μπακλαβωτή) λαμαρίνα, πού θά έ-
δράζεται έπάνω σέ σιδηρογωνία τοποθετημένη ατά χείλη τού φρεατίου. Στήν όξία πε-
ριλαμβάνεται ό σιδηροσωλήναι; μέ μικροϋλικά (κόλληση, όξυγόνο, όσετυλίνη, πίσσα,
φυτική γη, ρινίσματα σιδήρου κλπ.). έπί τόπου, πλήρως τοποθετημένος. συνδεμένοι;
μέ τούς άγωγούι; μέσω περιλαιμίου, καλυμμένοι; ατό σημείο συνδέσεως μέ παχύρευ-
στη πίσσα, περιβλημένοι; μέ ρινίσματα σιδήρου καί φυτικής γής, μέ έπίχωση τών λάκ-
κων κατά στρώματα, μέ προηγούμενη διαβροχή μέ άφθονο νερό πρός όποφυγή δη-
μιουργίαι; κενώiι καί έπιτεύξεωι; καλύτερης όγωγιμότηται;. τε μ.
93 ΡΑΔΙ Ε Ν ΕΡΓΟ ΑΛ Ε Ξ Ι Κ Ε ΡΑΥΝ Ο Ι Ο Ν ΙΣΜΟΥ μέ κατάλληλους όκροδέκτει; συνδέσεως
τού χάλκινου άγωγού γειώσεως, μέ μικροϋλικά, έπί τόπου. πλήρως έγκαταστημένο έ-
πάνω σέ Ιστό καί συνδεμένο. τε μ.
! �4 ΙΠΟΣ Π Η Ρ Ι Ξ ΕΩΣ ΑΛΕ Ξ Ι Κ Ε ΡΑΥΝΟΥ όπό σιδηροσωλήνει; χωρίς ραφή (Manesman)
τηλεοmικού σχήματος, μέ όρθρωτή βάση, συνολικού ϋψουι; 4, 5 m, βαμμένοι; μέ δύο
I I
στρώσεις όντιοξειδωτικού χρώματος. πλήρως τοποθετημένοι; καί γεφυρωμένοι; μέ
τόν άγωγό καθόδου. μέ μικροϋλικά, έπί τόπου. τε μ.
I 9 5 Μ Ο Ν ΩΤΗ ΡΕΣ ΠΗ ΡΙΞΕΩΣ ΑΓΩΓΟΥ Γ Ε Ι ΩΣΕΩΣ, μέ τά στηρίγματά τους (3 είδικά στη-

ι ρίγματα γιά τόν Ιστό καί τά ύπόλοιπα aτόν τοίχο όνά 1 ,5 m) πλήρως τοποθετημένοι.
�6 ΣΥΝΔΕΣΗ Η Λ Ε ΚΤΡΟ Κ Ι Ν ΗΤ Η ΡΑ. συνεχούς ρεύματος καί έναλλασσόμενου ρεύματος
βραχυκυκλωμένου δρομέα (κλωβού).
τε μ.

τε μ.
 ΠΙΝΑΚΑΣ 1 6.3.3.

ΧΡΟΝΟΣ ΧΡ Ο Ν Ο Σ
Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ
• τ

Α/Α Μ Ε Γ ΕΘΟΣ ΚΑΙ n b ΣOTHTA σέ ώ ρες Α/Α Μ Ε Γ Ε ΘΟΣ ΚΑΙ Π ΟΣΟΤΗΤΑ σε ωρες
ΧΑΡΑΚΤΗ Ρ Ι ΠΙ ΚΑ σέ μονάδε ς Τεχνίτη Τεχνίτη ΥΛΙ ΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗ ΡΙΠΙ ΚΑ σέ μονάδες Τεχνίτη Τεχνίτη
ΥΛΙ ΚΟΥ
+ ΥΛΙ ΚΟΥ τοϋ ύ λικοϋ +
ΥΛΙ ΚΟΥ τοϋ ύ λικοϋ
Βοηθού Β οηθού

1 (/) 1 1 mm 1.13 0. 1 0 16 mm2 1 .03 0.08 I

(/) 1 3,5 mm 1.13 0, 1 0 25 mm2 1 .03 0.08 I
1 .03 0. 1 2
'
(/) 1 6 mm 1.13 0. 1 0 35 mm2
(/) 23 mm 1'13 ο. 1 5 50 m m2 1 ,03 0, 1 2

2 (/) 1 3, 5 mm
(/) 1 6 mm
1'1 6
1 '1 6
0,20
0,20
19 1 χ 1 , 5 mm2
1 χ 2,5-mm2
1 χ 4 mm2
1.16
1 '1 6
1 '1 6
0,20
0,20
0,25
I
(/) 2 1 mm 1,16 0,2 5
(/) 2 9 mm 1.16 0,2 5 1 χ 6 mm2 1,16 0,25
(/) 3 6 mm 1,16 0,30 2 χ 1 , 5 mm2 1,16 0.20
2 χ 2.5 mm2 1,16 0,20
3 (/) 1 1 mm 1,13 0, 1 0
2 χ 4 mm2 1,16 0,25
(/) 1 3, 5 mm 1,13 0, 1 0
2 χ 6 mm2 1 '1 6 0,25

I
(/) 1 6 mm 1,16 0, 1 5
2 χ 1 0 mm2 1 ;1 6 0,25
(/) 23 mm 1,16 0, 1 5
3 χ 1 , 5 mm2 1,16 0,20
4 (/) 1 3, 5 mm 1'1 3 Ο, 1 5 3 χ 2 , 5 mm2 1,16 0,20
(/) 1 6 mm 1,16 0, 1 5 3 χ 4 mm2 1,16 0,25

I
(/) 2 1 mm 1,16 0,20 1,16 0,30
3 χ 6 mm2
5 (/) 1 1 mm 1,13 0, 1 0 3 χ 1 0 mm2 1,16 0,30
(/) 1 3,5 mm 1,13 0, 1 0 3 χ 50 mm2 1,16 0,35
0,25 '
(/) 1 6 mm 1,16 0, 1 5 4 χ 1 , 5 mm2 1'14

6
([) 23 mm
([) 1 1 mm
(/) 1 3, 5 mm
1,16
1.13
1,13
0, 1 5
0, 1 0
0, 1 0
4 χ 2.5 mm2
4 χ 4 mm2
4 χ 6 mm2
1,14
1,13
1,10
0,2 5
0,30
0,35
I
(/) 1 6 mm 1,16 0, 1 5 4 χ 1 0 m m2 1,10 0,35
(/) 2 3 mm 1,16 0, 1 5 4 χ 1 6 mm2 1 ,09 0.40
4 χ 25 mm2 1 ,09 0.40
4 χ 95 m m2 1 ,08 0.45
4 χ 1 20 mm2 1 ,07 0,50
7 (/) 5 5 mm 1,10 0, 1 5 1 ,07 0.50
4 χ 1 50 mm2
(/) 70 mm 1,10 Ο. 1 5
1 ,10 0, 1 5 20 1 χ 6 mm2 1.14 0,20
(/) 80 mm
1,10 0, 1 5 1 χ 1 0 mm2 1,13 0.20
(/) 7 5 χ 75 mm

.;;Α,
ι;�
-Ιοv '�
�
 Ο 1 00 χ 1 00 mm 1,10 0, 20 20 1 χ 1 6 mm2 1,10 0,2 5
r[) 1 50 χ 1 50 mm 1,10 0,30 1 χ 25 mm2 1 ,08 0,30
r[) 1 00 χ 300 mm 1,10 0,35 1 χ 3 5 mm2 1 ,07 0,30
8 1,10 0, 1 5 1 χ 50 mm2 1 ,07 0, 3 5

r[) 55 mm 3 όπών
1 χ 70 mm2 1 ,07 0.40
9 1,10 0,30
r[) 70 mm 3 όπών
2 χ 1 , 5 mm2 1'1 6 0,20
1,10 0,30
r[) 80 mm 3 όπών γιό
2 χ 2.5 mm2 1,16 0,20

σωλήνα r[) 1 6 - 2 1 mm
2 χ 4 mm2 1,1 1 0,20
1,10 0,30 0,25
2 χ 6 mm2 1,10
10 6 όπών γιό σωλ. r[) 2 1 mm 1,10 0,50 2 χ 1 0 mm2 1 ,09 0,25 I
3 όπών γιό σωλ. r[) 29 mm 1,10 0,50 3 χ 1 , 5 mm2 1 .1 3 0.20
6 όπών γιό σωλ. r[) 29 mm 1,10 0,60 3 χ 2,5 mm2 1 '12 0,20
3 όπών γιό σωλ. r[) 3 6 mm 1,10 0,60 3 χ 4 mm2 1,10 0,25
6 όπών γιό σωλ. r[) 36 mm 1,10 0, 7 5 3 χ 6 mm2 1 ,09 0,30
11 1,10 0,20 3 χ 1 0 mm2 1 ,07 0,35 I
3 χ 1 6 mm2 1 ,07 0,35
12 όπλών εΙσόδων 1,10 0,3 5
3 χ 2 5 mm2 1 ,07 0,35
διπλών εΙσόδων 1,10 0,35
3 χ 3 5 mm2 1 ,07
r[)
0.40
13 1 3, 5 πορσελόνης 1,16 0,25 3 χ 35 mm2 + 1 6 mm2
r[)
1 ,06 0.45
1 3,5 βακελίτη 1'1 6 0,30 3 χ 50 mm2 1 ,06 0,40
r[) 1 3,5 χυτοσιδήρου 1'1 6 0,30 3 χ 50 mm2 + 25 mm2 1 ,p 6
r[)
0, 50
1 3,5 χυτοαλουμινίου 1 '1 6 0,30 3 χ 70 mm2 1 ,06 0.40
14 2,5 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0, 1 5 3 χ 70 mm2 + 3 5 mm2 1 ,06 0, 50
4 m m2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0,20 3 χ 9 5 mm2 1 ,06 0, 50
6 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0,30 3 χ 9 5 mm2 + 50 m m2 1 ,06 0, 55
10 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0,30 3 χ 1 20 mm2 1 ,06 0,60
15 3 χ 1 20 mm2 + 7 0 mm2 1 ,06 0,60
2,5 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 Ο, 1 5
4 mm2 2,3 fi 4πολικός 3 χ 1 50 mm2 1 ,06 0,70
1 ,05 0,20
3 χ 1 50 mm2 + 7 0 mm2 1 ,06 0, 7 0
6 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0,30
3 χ 1 85 mm2 1 ,06 0, 7 5
10 mm2 2,3 fi 4πολικός 1 ,05 0,30
1 .05 3 χ 1 8 5 mm2 + 9 5 mm2 1 ,06 0, 7 5
16 0,30
4 χ 1 , 5 mm2 1'1 3 0,25

I
17 1 ,02 0,30 4 χ 2,5 mm2 1 '1 1 0,25
18 0 8 mm 1 ,03 0,02 4 χ 4 mm2 1 ,09 0,30
1 mm2 1 ,03 0,02 4 χ 6 m m2 1 ,08 0,35
1 , 5 mm2 1 ,03 0,03 4 χ 1 0 mm2 "1 ,07 0.40 :

2,5 mm2 1 .03 0,03 4 χ 1 6 mm2 1 ,06 0.40

4 mm2 1 ,03 0,03 4 χ 25 mm2 1 ,06 0,45
6 mm2 1 ,03 0,04 4 χ 3 5 m m2 1 ,05 0.45

,r:. ΡΙ-ιο,
1 0 mm2 1 ,03 0,04 4 χ 50 m m2 1 ,06 0,50 I
�·�'\""(')
�\>.����
. -1 Q V \�
 Π:Ν� ΚΑΣ 1 6.3.3 (uυοdχΕιαJ

ΧΡΟΝΟΣ Χ Ρ Ο Ν ΟΣ
Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ
• τ

Α/Α Μ Ε ΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΗΤΑ σέ ιiιρες Α/Α Μ Ε Γ ΕΘΟΣ ΚΑΙ Π ΟΣΟΤΗΤΑ σε ωρες
ΥΛΙ ΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗ ΡΙΠΙ ΚΑ σέ μονόδες Τεχνίτη Τεχνίτη ΥΛΙ ΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤ Η Ρ Ι Π Ι ΚΑ σέ μονόδες Τεχνίτη Τεχνίτη
ΥΛΙ ΚΟΥ τού ύλικού + ΥΛΙ ΚΟΥ τού ύλικού +

Βοηθού Βοηθού

4 χ 70 mm2 1 .06 0,50 29 3 χ 1 0Α 1,10 1 ,00

4 χ 95 mm2 1 ,06 0.55 3 χ 1 5Α 1.10 1 ,00
4 χ 1 20 mm2 1 ,06 0.65 3 χ 2 5Α 1 ,08 1 ,30
4 χ 1 50 mm2 1 ,06 0,70 3 χ 40Α 1 ,08 1 , 50
χ
χ 1,13 0,08 3 60Α 1 ,07 1 , 50
21 2 1 mm2
� >< 1 ,5 mm2 1,13 0.08 30 25Α 1 ,00 1 ,00
2 < 2,5 mm2 1'1 3 0,08 40Α 1 .00 1 ,3 0
3 < 1 , 5 mm2 1,10 0,096 60Α 1 ,00 1 , 50
3 ' 2,5 mm2 1,10 0, 1 2 1 00Α 1 ,00 1 .80
22 2.: mm2 1,17 0,03 200Α 1 ,00 2,00
4 n m2 1'12 0,03 300Α 1 ,00 2.50
6 π m2 1,10 0,04 31 6Α 1 ,00 0. 1 5
1 0 nm2 1'10 0,05 1 0Α 1 ,00 0,20
1 6 nm2 1 ,09 0.05 1 ,05 1 ,00
32 4Α μονοπολικός
2 5 r ηm2 1 ,09 0,05 1 , 30
6 � 1 ΟΑ μονοπολικός 1 ,03
35 r 1m2 1 ,08 0,06 1 ,03 2.00
1 5 � 20Α μονοπολικός
50 ι1m2 1 ,07 0,06 1 , 30
4 ως 6Α τριπολικός 1 ,05
70 ι 1m2 1 ,07 0,06 1 , 30
5 ως 8Α τριπολικός 1 ,05
9 5 ιηm2 1 ,06 0.07
7 ως 1 2Α τριπολικός 1 ,05 1 . 50
1 20 r.1m2 1 ,06 0,07 1 . 50
1 0 ως 1 5Α 1 ,03
1 50 mm2 1 ,05 0.08 1 . 50
1 4 ως 20Α 1 .03
23 6Α όπλός 1 ,0 0, 1 5
1 8 ως 25Α 1 ,03 1 80
1 0Α όπλός 1 ,0 0. 1 5
6Α κομμιτατέρ ι')
40Α 1 ,0 1 2 00
60Α 1 ,0 1 2 .00
όλλέ - ρετούρ 1 ,0 0,20
1 00Α 1 ,0 1 2 . 50
1 ΟΑ όλλέ - ρετούρ 1 ,Ο 0,20
33 4 ως 6Α 1 ,05 1 . 50
24 6Α όπλός 1,10 0.20
6 ως 1 ΟΑ 1 ,05 1 , 50
1 0Α όπλός 1,10 0.20
1 5Α 1 ,05 1 . 50
6Α κομμιτατέρ � 20Α 1 ,05 2 .00
όλλέ - ρετούρ 1,10 0.25
25Α 1 ,05 2.00
1 , 05 2.00
1 ΟΑ όλλέ - pετούp 1,10 0.25
.;;�,., - ------- -
40Α --

ι;�
·-ισ v \�
�
 25 6Α όπλός 1,10 0,20 33 60Α 1 .03 2 . 50
1 0Α όπλός . 1,10 0.20 1 00Α 1 ,02 2.50
6Α κομμιτατέρ ι'\ 1 50Α 1 ,02 3,00
όλλέ - ρετούρ 1.10 0,25 12 οοΑ 1 ,02 3.00
1 ΟΑ όλλέ - ρετούρ 1,10 0.25
34 1 0Α 1,10 1 ,00
26 6Α όπλός 1,10 0,20
35 12 ,5 m m 2 , 1,10 0,07
1 0Α όπλός 1,10 0,20
6Α κομμιτατέρ ι'\ 36 1 ΟΑ διπολικός μέ γείωση 1 ,00 0, 1 5
όλλέ - ρετούρ 1,10 0,2 5 1 ΟΑ τριπολικός μέ γείωσr 1 ,00 0, 1 8
1 ΟΑ όλλέ - ρετούρ 1,1ο 0,25 37 1 Ο Α διπολικός μ έ γείωση 1,10 0,20
27 1 5Α μονοπολικός 1 ,0 0,25 1 ΟΑ τριπολικός μέ γείωση 1,10 0,2 5
2 5Α μονοπολικός 1 ,0 0,30
38 1 Ο Α διπολικός μέ γείωση 1 ,05 0,20
1 5Α διπολικός 1 ,0 0,30
1 ΟΑ τριπολικός μέ γείωση 1 ,05 0,25
2 5Α διπολικός 1 ,0 0.40
40Α διπολικός 1 ,0 0.40 39 1 ΟΑ διπολικός μέ γείωση 1,10 0,20
60Α διπολικός 1 ,0 0.45 1 ΟΑ τριπολικός μέ γείωση 1,10 0,25
1 5Α τριπολικός 1 ,0 0.30 40 1 ,05 0,30
25Α τριπολικός 1 ,0 0.40 41 1 ,00 0,20
40Α τριπολικός 1 ,0 0.40 '42 1,10 0,25
60Α τριπολικός 1 ,0 0.45
1 ΟΟΑ τριπολικός 1 ,0 0, 55 43 1,10 0,30
28 1 χ 1 5Α 1 ,1 0 0,60 44 1 ,03 0,20
1 χ 25Α 1,1ο 0,60 45 1 ,03 0,30
1 -χ 3 5Α 1,10 0,60 46 1 ,00 0, 1 3
1 χ 60Α 1.10 0,80
2χ 1 5Α 1 ,09 0,70 47 1,10 0.,?.0
2 χ 2 5Α 1 .09 0,80 48 λαμπτήρας 40 ως 60 w 1 ,02 0,30
2 χ 3 5Α 1 ,09 0,90 λαμπτήρας 1 00 W 1 ,02 0,35
2 χ 60Α 1 ,09 1 ,00 49 λαμπτήρας 60 ως 1 00 w 1 ,02 0.40
3χ 1 5Α ' 1 ,09 0,90
50 ως 2 5Α 1 ,30 0,50
3 χ 25Α 1 ,09 1 ,00
3 5 ως 63Α 1 ,20 0,60
3 χ 35Α 1 ,06 1 ,20
80 ως 1 ΟΟΑ 1 ,20 0,7 0
3 χ 60Α 1 ,05 1 , 50
1 25 ω ς 2ΟΟΑ 1,15 1 ,00
3 χ 1 00Α 1 ,03 2,00
4χ 1 5Α 1 ,07 1,10 51 6Α 1 ,05 0,50
4χ 2 5Α 1 ,05 - 1 ,30 1 0Α 1 ,05 0,50
4χ 3 5Α 1 ,05 1 .40 1 6Α 1 ,05 0,80 .
4χ 60Α 1 ,05 1 .40 20Α 1,10 0,90
ι

4χ 1 00Α 1 04 1 60 2 5Α 1.1� 1 ,00

,r:. ΡΙ-ιο,
.;-1�'1",
�� ��f7)�
. -1 Q V \�
 ΠΙΝΑΚΑΣ 16.3.3 (συνlχ�ια)

Χ Ρ Ο Ν ΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ Ε Ρ ΓΑΣΙΑΣ
Α/Α Μ Ε Γ ΕΘΟΣ ΚΑΙ Π ΟΣΟΤΗΤΑ σέ ιlιρες ΑΙΑ Μ Ε Γ Ε ΘΟΣ ΚΑΙ n ο ΣΟΤΗΤΑ σέ ιlιρες
ΥΛΙ ΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗ ΡΙΠΙ ΚΑ σέ μονάδες Τεχνίτη Τεχνίτη ΥΛΙ ΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗ Ρ Ι Π Ι ΚΑ σέ μονάδες Τεχνίτη Τεχνίτη
τοϋ ύλικο ϋ + ΥΛΙ ΚΟΥ τοϋ ύλικοϋ +
ΥΛΙ ΚΟΥ
Βοηθοϋ Βοηθοϋ

71 λαμmήρας 40 W 1 ,05 1 ,2 0
52 6Α ως 1 6Α 1 ,05 0,40
λαμmήρες 2 χ 40 W 1 ,05 1 , 50
20Α ως 2 5Α 1 ,05 0,45
λαμmήρες 6 5 W 1 ,05 1 ,40
53 6 καί 1 0Α 1 ,05 0,50 λαμmήρες 2 χ 65 W 1 ,05 1 ,80
1 6 καί 20Α 1 ,05 0,60
72 λαμmήρας 40 ι; 65 W 1 ,05 1 , 50
25Α 1 ,05 0,70
λαμmήρες 2 χ 40 ιϊ
54 1 ,03 Ο, 1 5 2 χ 65 W 1 ,05 1 ,80
55 6 καί 1 0 mm2 1 ,00 0, 1 0 1 ,05 1 ,00
73 λαμmήρες 2 χ 2 0 W
2 5 mm2 1 ,00 0, 1 5 1 ,05 1 , 50
λαμmήρες 4 χ 20 W
60Α η 1 6 mm2 1 ,00 0,20
1 00Α ι'j 35 mm2
74 λαμmήρας 40 ι'j 65 W 1,10 1 ,00
1 ,00 0,25
λαμmήρες 2 χ 40 ι'j
56 1,10 0,50 2 χ 65 W 1,10 1 ,30
57 1,10 0,40 1 ,00 0,50
75
58 1,10 0,40 76 1 ,05 0,50
59 5 όριθμών 1 ,05 0,70 77 3 χ 60Α 1 ,03 2,50
1 Ο όριθμών 1 ,05 ) ,30 3 χ 1 00Α 1 ,03 2,50
1 5 όριθμών 1 ,05 2,00 3 χ 200Α 1 ,03 3,00
60 !/) 1 3, 5 mm 1 ,00 0,20 1,10 1 , 50
78
!/) 1 6 m m 1 ,00 0,20
0,25 79 Μ / Σ 200/5 1,10 1 , 50
!/) 2 1 mm 1 ,00
0,30 Μ/Σ 400 ως 1 000/5 1,10 2,50
!/) 2 9 m r.n 1 ,00
!/) 36 mm 1 ,00 0,35 80 1,10 1 , 50
61 1 ,00 81 1,10 1 , 50
62 1'1 6 0,40 82 1,10 2,00
63 1 ,30 2,5 83 1,10 2,00
64 1,10 4,00 84 200/5 1 ,05 1 ,00
400/5 1 ,05 1 , 50
65 4 χ 1 , 5 mm2 ως 4 χ2,5 mm2 1 ,03 0, 1 2
1 000/5 1 ,05 2,00
4 χ 4 mm2 ως 4 χ 6 mm2 1 ,03 Ο, 1 5
4 χ 1 ο m m 2 ως 4 χ 1 6 mm2 1 ,03 0,20 85 1 0 ζευγών 1 .03 2,00
.;;�,
ι;�
· -ι σ v \�
�
 Εύθύ 4 >< 1 0 m m 2 ? () ζ F ι ι γ ι;ιv 1 . 03 3 . 00

-- -- ·- ·--Γ
66 1 . 50 3 .00
Εύθύ 4 χ 1 6 m m 2 40 ζευγών 1 ,03 6 00
ιϊις 4 χ 25 m m 2 1 ,40 3,00 60 ζευγών 1 , 03 8,00
Εύθύ 4 χ 35 mm 2 1 00 ζευγών 1 ,02 1 2,00
ιϊις 4 χ 70 mm 2 1 , 30 4,00
86 1 γραμ. πόλεως καί
Ταϋ 4 χ 1 0 m m 2 1 ,30 4,00 1 Ο δευτερευουσών
Ταϋ 4 χ 1 6 mm 2 ( 1 / 1 0) 1 ,02 1 20
ιϊις 4 χ 25 m m 2 1 ,20 4,00 1 0/ 1 00 1 ,0 1 1 60
Ταϋ 4 χ 35 m m 2 1 ,00
ιϊις 4 χ 70 m m 2
87 1 ,03
1,10 5,00
Σταυρός 4 χ 1 Ο m m 2 1 , 30 7,00 88 1 ,03 1 , 50
Σταυρός 4 χ 1 6 m m 2 89 1,10 3,00
ιϊις 4 χ 2 5 m m 2 1 ,20 7,00 6,00
Σταυρός 4 χ 35 m m 2
90 1 ,05

ιϊις 4 χ 70 mm 2
91 1 ,08 5,00
1,10 8,00
92 1 , 50 2 1 ,00*
67 1 5Α μονοπολικός 1,10 1 ,00
2 5Α μονοπολικός 1.10 1 ,20 93 1 ,0 1 30
40Α μονοπολικός 1 ,08 1 ,40 94 1 ,06 1 0**
60Α μονοπολικός 1 ,08 1 ,60 1 ,06 1 ,20
95
'/8 ιϊις 2 PS, 2 όγωγ.
1 5Α διπολικός 1 ,06 1 , 70 0,50
96
25Α διπολικός 1 ,06 1 ,80 0,75
3 όγωγ.
40Α διπολικός 1 ,06 1 ,90 1 ,30
6 όγωγ.
60Α διπολικός 1 ,06 2,00 0,80
3 ιϊις 10 PS 2 όγωγ.
1 5Α τριπολικός 1 ,05 2,20 3 όγωγοί 1 ,2 5
2 5Α τριπολικός 1 ,05 2,40 6 όγωγοί 2,00
40Α τριπολικός 1 ,02 2,60 1 1 ιϊις 1 5 PS 2 όγωγ. 1 ,2 5
60Α τριπολικός 1 ,02 3,00 3 όγωγοί 1 , 70
68 3 όσφαλειών ιϊις 25Α 1 ,08 1 , 50 6 όγωγοί 3,00
6 όσψαλειών ιϊις 25Α 1 ,06 2,00 1 6 Uις 35 PS 2 όγωγ. 1 , 50
9 όσφαλειών ιϊις 25Α 1 ,04 2,50 3 όγωγοί 2,25
1 2 όσφαλειών ιϊις 25Α 1 ,04 3,00 6 όγωγοί 3,75
3 όσφαλειών ιϊις 50Α 1 ,03 4,00 3 6 ιϊι ς 7 0 PS 2 όγωγ. 2,00
6 όσφαλειών ιϊις 63Α 1 ,02 · 5,00 3 όγω y οί 3,00
9 όσφαλειών ιϊις 63Α 1 ,02 6,00 6 όγωγοί 5,00

69 λαμmήρας 80 � 1 2 5 W 1 ,05 1 , 50
λαμmήρας 2 50 � 400 I/IJ 1 ,05 2,00 * 'Απαιτούνται έπί πλέον 32 ιΙιρες έργάτη.
70 λαμmήρας 80 � 1 2 5 W 1 ,05 1 , 50 ** Άπαιτοϋvται έπί πλέον 1 Ο ιlιρες έργάτη.
λαμmήρας 250 � 400 W 2,00
-----
1 ,05
,r:. ΡΙ-ιο,
�·�'\""(')
�\>.����
. -1 Q V \�
 ΠΙΝΑΚΑΣ 16.3.4.

ΠΡΟΜ ΕτΡΗΣΗ - ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

.
<t:
ι-
Α/Α �
z
Ι
ι-
ο
τΙΜ Η
ΜΟΝΑΔΑΣ
Μ Ε ΡΙΚΟ
ΣΥΝΟΛΟ
.τι ΜΟΛ. Ε ΙΔΟΣ ΥΛΙΚΟΥ ο 1-.j
:2 ο
Δρχ. Δρχ.
ι::

1 ΦCo:HIKJ. Σ Η Μ Ε ΙΑ ΑΠΛΑ τΕ Μ
2 ΦΩτΙΠ Ι ΚΑ ΣΗΜ ΕΙΑ ΚΟΜΜΠΑΤΕΡ ))

3 ΦΩτΙΠΙ ΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΑΛΛΕ - ΡΕτΟΥΡ 1 ΦΩΤ. ΣΩΜΑΤΟΣ ))

4 ΦΩτΙΠΙΚΑ ΣΗΜ ΕΙΑ ΑΛΛΕ - ΡΕτΟΥΡ 2 ΦΩΤ. ΣΩΜΑΤΩΝ »

5 ΦΩτΙΠΙΚΑ ΣΗΜ ΕΙΑ ΑΛΛΕ - ΡΕτΟΥΡ 3 ΦΩΤ. ΣΩΜΑΤΩΝ ))

6 2 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ Ε ΙΑ ΩΣ 1 Σ Η Μ Ε Ι Ο ))

))
.
7 2 ΦΩτΙΠΙΚΑ ΣΗΜ ΕΙΑ ΩΣ 1 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΚΟΜΜ ΙΤΑτΕΡ
8 3 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ Ε Ι Α ΩΣ 1 Σ Η Μ Ε ΙΟ ΚΟΜΜ ΙΤΑτΕΡ ))

9 ΦΩτΙΠ Ι ΚΑ Σ Η Μ Ε Ι Α ΚΛΙΜΑΚΟΠΑΣΙΟΥ ))

10 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ Ε Ι Α Η Μ ΙΠΕΓΑΝΑ ( Μόνο το τελευτοιο

τμημο της γρομμης εινοι στεγανό) »

11 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ Ε Ι Α ΠΕΓΑΝΑ ΑΠΛΑ ))

12 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ ΕΙΑ ΠΕΓΑΝΑ ΑΛΛΕ - ΡΕτΟΥΡ 1 Φ.Σ. ))

13 ΦΩτΙΠ Ι ΚΑ Σ Η Μ Ε ΙΑ ΠΕΓΑΝΑ ΑΛΛΕ - ΡΕτΟΥΡ 2 Φ.Σ ))

14 2 ΦΩτΙΠΙΚΑ Σ Η Μ Ε ΙΑ Η Μ ΙΠΕΓΑΝΑ ΩΣ 1 ΣΗΜΕΙΟ ))

15 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟτΕΣ ΧΩΝ ΕΥτΟΙ ΑΠΛΟΙ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ ))

16 ΡΕΥΜΑΤ. ΧΩΝ ΕΥτΟΙ ΑΠΛΟΙ Μ Ε ΓΕΙΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΜΜΑ »

17 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΕΣ ΣΟΥ ΚΟ ))

18 ΡΕΥΜΑΤ. ΧΩΝ ΕΥτΟΙ ΞΥΡΙΣΜΑΤΟΣ ))

19 ΡΕΥΜΑΤ. ΕΞΩΠΩΝ ( Η Μ Ι ΠΕΓΑΝΟΙ) ))

20 ΡΕΥΜΑΤΟΔΟΤΕΣ ΠΕΓΑΝΟΙ ))

21 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΕΞΑΕΡΙ ΠΗ ΡΑ 3 χ 1 ,5 m m 2 ))
22 ΚΟΥ Μ Π ΙΑ Π Ι ΕΣΕΩΣ ΕΣΩτΕΡΙ ΚΑ ))

23 ΚΟΥΜ Π Ι Α Π Ι ΕΣΕΩΣ ΕΞΩΘΥΡΑΣ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΟΣ ))

24 ΔΙΑΚΟ ΠΤΕΣ ΤΡΑΒΗ ΚΤΟΙ ))
25 Λ Η Ψ Η ΕΣΩτ. ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ))
26 ΛΗΨΗ ΕΞΩΤ. ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ))
27 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΚΕΡΑΙΑΣ ))
28 Ε ΠΑΦΗ ΗΛ. ΚΛΕΙΔΑΡΙΑΣ ))
29 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΘΕΡΜΟΣΙΦΩΝΑ 3 χ 4 mm 2 ))
30 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΘΕΡΜΟΣΙΦΩΝΑ 3 χ 2,5 m m 2 ))
31 Σ Η Μ Ε ΙΟ ΜΑΓΕ ΙΡΕ ΙΟΥ 3 χ 1 0 m m 2 ))
32 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΜΑΓΕ ΙΡΕ ΙΟΥ 3 χ 6 m m 2 ))
33 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΜΑΓΕΙΡΕΙΟΥ 3 χ 4 m m 2 »
34 Σ Η Μ Ε Ι Ο ΠΛΥΝΤΗΡΙΟΥ 3 χ 2,5 mm 2 ))
35 ΣΗΜΕΙΟ ΠΛΥΝΤΗ ΡΙΟΥ 3 χ 4 m m 2 ))
36 ΓΕΦΥΡΩΣΗ ΛΟΥτΡΟΥ Ή Υ ΔΡΟΜ ΕτΡΗΤΗ )) .,
37 ΣΗΜ Ε ΙΟ ΚΛΙ ΜΑτΙΠΗ 3 χ 4 m m 2 »
38 Π Ι ΝΑΚΑΣ ΚΟΥΔΟΥΝΙΩΝ 2 ΗΧΩΝ ))

ΣΥΝΟΛΟ

ι .
ΑΠΡΟΒΛΕ ΠΤΑ... %
'
ΓΕΝ Ι ΚΟ ΣΥΝΟΛΟ
-- --
 ΠΑΡΑΡΤΗ Μ Α ΔΕΥrΕΡΟ

Π ΡΩΤΕΣ Β Ο Η Θ Ε Ι ΕΣ Σ Ε Π Ε Ρ Ι ΠΤΩΣΗ Η Λ Ε ΚΤΡ Ο Π Λ Η ΞΙΑΣ,

ΟΔ Η Γ Ι ΕΣ ΓΙΑ Τ Η Ν ΑΣΦΑΛΗ Χ Ρ Η Σ Η ΤΟΥ ΗΛΕ κτΡ Ι ΣΜΟΥ

1 7.1 τ εχvητή άvαπνοή.

Γιά νά έφαρμόσομε τήν τεχνητή όναπνοή, πρέπει πρώτα νά βγάλαμε άμέσως

τόν ήλε κτρόπληκτο όπό τούς όγωγούς rϊ τή συσκε υή, πού προκάλεσε τήν ήλε κτρο­
πληξία, δταν τό θύμα παραμένει προσκολλημένο έπάνω τους, χωρίς νά μπορεί νά
όπομακρυνθεί. Αύτό δμως πρέπει νά γίνει μέ μεγάλη προσοχή γιά νά μή πάθαμε
καί έμείς ήλε κτροπληξία, καθώς θά έρχόμαστε σέ έπαφή μέ τό θύμα, πού βρίσκε­
τα ι σέ τάση. Γιά τό λόγο α ύτό πρέπει όπωσδήποτε ιϊ νά διακόψαμε τήν Παροχή τού
ήλεκτρι κού ρε ύ ματος ιϊ νά μονωθούμε δύο φορές. Π ρέπει δηλαδή νά πατήσαμε έ­
πάνω σέ μονωτικό ύλικό (έλαστικό, ξερό ξύλο, rϊ ξερό χαρτί) καί όχι κατευθείαν έ­
πάνω στό δάπεδσ, πού μπορεί νά είναι π.χ. μπετόν, μωσαϊκό, πλακάκια, βρεγμένο
ξύλο κλπ. Κατόπιν θά όγγίξομε τό θύμα πάλι μέ κάποιο μονωτικό ύλι κό, π.χ. μέ μιά
ξύλινη ράβδο, eνα ξύλινο κάθισμα, μέ έλαστικά γάντια rϊ όκόμα μέ άφθονο ϋφασμα
η χαρτί, πού μέ α ύτό θά eχομε τυλίξει τά χέρια μας. Τό θύμα θά τό σύρομε κατά
προτίμ ηση, όπό τά ρούχα του.
'Αφού έλευθε ρώσομε τόν ήλε κτρόπληκτο όπό τήν έπικίνδυνη τάση, όρχίζομε
χωρίς καθυστέρηση τήν τεχνητή όναπνοή, πού συνεχίζαμε χωρίς διακοπή, μέχρι
νά συνέλθει τό θύμα rϊ μέχρι νά διαπιστωθεί όσφαλώς όπό γιατρό ό θάνατος. ( 'Υ­
πάρχει γνωστή περίmωση διασώσεως θύ ματος ϋστερα όπό 8ωρη συνεχή τεχνη­
τή άναπνοή). 'Οποιαδήποτε μεταφορά τού θύ ματος πρίν συνέλθει όπαγορε ύεται.
Ή τεχνητή άναπνοή πού έφαρμόζεται δχι μόνο σέ περίmωση τής ήλε κτροπλη­
ξίας άλλά καί σέ πνιγμό rϊ όσφυξία όποιασδήποτε άλλης μορφής, συνίσταται στήν
' έ κτέλεση όρισμένων κινήσεων, πού έφαρμόζονται στό θύμα καί πού σκοπό eχουν
νά τού προκαλέσουν όναρρόφηση καί έ κδίωξη όέρα όπό τού ς πν€ ύ μονές του.
'Όταν κάποιος όναλάβει νά κάνει τήν τεχνητή όναπνοή, δέν πρέπει νά όσχολείται
μέ τίποτε άλλο, wστε νά κερδίσε ι χρόνο. Κάποιος άλλος θά πρέπει νά όναλάβει νά
χαλα ρώσε ι τά ένδύματα τού θύ ματος καί νά ε ίδοποιήσε ι γιατρό rϊ τό Σταθμό Α'
Βοηθε ιών.
_ Ή τεχνητή άναπνοή έ κτελείται crήμερα μέ δυό κυρίως με θόδους, πού η έφαρ­
·

μογή τους όπαιτεί προηγού μενη έξάσκηση.

Ή πρώτη μέθοδος είναι ή μέθοδος τού Δανού γιατρού Η . N ielsen. Τό θύμα το­
ποθετείται μπρού μ υτα (μέ τό πρόσωπο πρός τό eδαφος) άν είνα ι δυνατόν μέ έλα­
φρή κλίση ΕΤσι, wστε νά διευ ΚΟΛUνt: ;�! ή ΕξΟδΟς τών ύγρών ΤΟύ όναπνε υστικού
431

του συστήματος. Τό κεφάλι του πρέπει νά εΤναι τεντωμeνο πρός τό π ίσω, γιατί, άν
κάμπτεται πρός τό έμπρός, δημιουργείται έμφραξη τού όναπνευστικού του συστή­
ματος. Λυγίζομε τούς όγκώνες τού θύ ματος (σχ. 1 7 . 1 α) καί τοποθετού με τά χέρια
τqυ τό �vα έπάνω στό άλλο. Τό κεφάλι τό τοποθετούμε έπόνω στά χέρια του μέ έ-

Σχ. 1 7. 1 α.

Σχ. 1 7. 1 β.

λαφρά κλίση πρός τή μία πλευρά. Αύτός πού θά κάνει τήν τεχνητή αναπνοή θά
πρέπει νά γονατίσει έμπρός, πρός τό κεφάλι τού θύ ματος (σχ. 1 7 . 1 β). Π ρώtη έ­
νέργε ια είναι νά έλέγξει τό στόμα τού θύματος, άν έχε ι ξένα όντι κείμενα μέσα καί
νά σύρει τή γλώσσα του πρός τά έξω. Κατόπιν τοποθετεί τά χέρια του έπάνω στή
ράχη τού θύ ματος, κάτω όπό τή γραμ μή ;ης μασχάλης", έχοντας τά δάκτυλα άνοι­
κτά, καί πρός τά έξω καί κάτω, καί τούς όντίχε ι ρες σχεδόν ένωμένους.
"Από τή θέση αύτή σκύβει έμπρός μέ τεντω μένους όγκώνες eτσι, ιί.:ιστε τά χέρια
του νά γίνουν κατακόρυφα, καί όφήνε ι τό βάρος τού σώ ματός του νά πέφτει άργά,
σταθερά καί όμοιόμορφα στά χέρια του καί μέσω αύτών στήν πλάτη τού θύματος,
χωρίς πρόσθετη πίεση (σχ. 1 7 . 1 γ).
Μέ τόν τρόπο αύτόν έπιτυγχάνεται ή τεχνητή έκπνοή.
Στή συνέχεια έλαπώνει τήν πίεση, χωρίς άπότομη κίνηση, ένώ κινείται άργά
πρός τά πίσω καί όπομακρύνει συγχρόνως τά χέ p ια όπό τή ράχη τού θύ ματος, ιί.:ι­
στε νά διευ κολυνθεί ή διε ύρυνση τού θώρακά του . Αύτή είναι ή φάση τfiς τεχνη-
 433

Σχ. 1 7. 1 y.

Σχ. 1 7. 1 6.

τής ε[σπνοής, πού γιά νά διευ κολυνθεί όκόμα περισσότερο, αύτόc,. πού τήν έ κτελεί
πιάνε ι τούς βραχίονες τού θύ ματος κοντά στούς όγκώνες καί τούς eλκει, καθώς κι­
νείται άργά πρός τά πίσω, χωρίς πρόσθετη μυική δύναμη. τέλος, μέ τούς όγκώνες
τεντωμένους πάντα, σηκώνε ι τούς βραχίονες τού θύματος, μέχρι νά αίσθανθεί πίε- ·

ση, όπότε τούς χα μηλώνει πάλι fjρε μα καί τούς τοποθετεί στήν όρχι κή θέση (σχ.
1 7 . 1 δ). Ό κύ κλος αύτός έκπνοής - ε ίσπνοής έπαναλαμβάνεται 1 2 περίπου φορές
τό λεmό, μέ ρυθμό όμοιόμορφο καί σταθερό. ' Επειδή ή τεχνητή όναπνοή πρέπει
νά συνεχισθεί έπί μακρό χρονικό διάστημα, είναι όνάγκη νά γίνεται έναλλαγή τών
προσώπων πού τήν έκτελούν χωρίς δμως νά χάνεται ό ρυθ μός.
· Η δε ύτερη μέθοδος είναι ή μέθοδος έμφυσήσεως όέρα όπό στόμα σέ στόμα
(τό φιλί τής ζωής). Ή μέθοδος αύτή έφαρμόζεται κυ ρίως σέ βρέφη καί μι κρά παι­
διά fj σέ ένήλι κες, στούς όποίους δέν είναι δυνατή ή έφαρμογή τής προηγού μενης
μεθόδου (π.χ. δταν ύπάρχουν κατάγματα πλε υ ρών κλπ.). Καί έδώ καθαρίζεται
πρώτα τό στόμα τού θύ ματος όπό όποιοδήποτε ξένο όντικείμενο, μέ τό μεσαίο
δάκτυλο τού δεξιού χε ριού (σχ. 1 7 . 1 ε) καί κατόπιν σύρεται ή γλώσσα μέ τό ϊδιο
δάκτυλο, πρός τά κάτω καί έξω. Στή συνέχε ια αύτός πού θά έ κτελέσει τήν τεχνητή
434

όναπνbή τοποθετεί τό θύμα έπάνω ιττό χέρ' �ου, δπωc; φαίνεται στό σχήμα 1 7 . 1 ε,
δν τό θύμα δέν είναι ένιlλι κοι, ένώ μέ τό IJ.Λλο χέρι τοϋ πιέζει σχετικά Ισχυρά τή
ράχη. Έτσι έπιδιώκεται η �ξοδος κάθε ξένου σώμα;_ � όπό τίς ιΊ�ροφόρους όδούς.

Σχ. 1 7.1 ε.

Σχ. 1 7. 1 στ.

Κατόmν; τοποθετει τό θύμα όν6σκελα (μέ τό κεφάλι έπάνω) καί μέ τά μεσαία 66-
κτυλα καί τών δύο χεριών του σηκώνει τό σαγόνι τοϋ θύ ματος ώθώvrάς το πρός
τά �ξω καί τό συγκρατεί στή θέση αύτή μέ τό �να μόνο χέρι. Τό Τδιο μπορεί νά
συμβεί. δν μπεί ό άvrίχε ι ρας στά δόντια τοϋ θύ ματος (σχ. 1 7 . 1 στ) καί συρθεί τό
κάτω σαγόνι του πρός τά έπάνω κάί πίσω. 'Όπως εΤπαμε, κρατεί μέ τό �να χέρι του
τό στόμα τοϋ θύ ματος σέ ήμίκλε ιστη θέσrι. ένώ τοποθετεί τό κεφάλι του σέ
ύπερέκταση (τοποθετώντας �να μαξιλάρι κάτω άπό τούς ώμους του ) . Μετά, φράζει
μέ τό �λeύθε ρο χέρι του ι'\ μέ τήν παρειά του τά ρουθούνια τοϋ θ ύ ματος καί βάζει
κατόπιν τό στόμα του πάνω στό στόμα τοϋ θύματος καί φυqδ, μέχρι νά παρατηρή-
 ει τό στέρνο τού θύ ματος νό άνεβαίνε ι . Συγχρόνως, δν τό χέρι του εΤναι έλεύθε­
ο, τό τοποθετεί έπόνω στήν κοιλιά τού θύματος, μεταξύ όμφαλού καί πλευρών,
Jί πιέζει συνεχώς καί έλαφρό γιά νά παρεμποδίσει νά ε Ισχωρήσει άέρας μέσα
rό στομάχι του (σχ. 1 7 . 1 ζ). 'Όταν φουσκώσουν οΙ πνεύ μονες μέ τόν άέρα, τότε
ιτός πού έ κτελεί τήν άναπνοή παίρνει βαθειό ε Ισπνοή, άπομακρuνοντας τz6τόμα
•υ άπό τό στόμα τού θύ ματος γιό νό γίνει ή έ κπνοή στό θύμα. Ό κύκλος αύτός έ­
ιναλαμβάνεται μέ ρυθμό 20 φορές περίπου στό λεπτό γιό παιδιά καί 1 2 φορές
ά ένήλικες. Μ ετά άπό κάθε 20 κύκλους, σταματά γιά λίγο ή έφαρμογή τrϊς τεχνη-
1ς άναπνοής, γιά δσο χρονικό διάστημα χρειάζεται γιά μιά βαθειά άναπνευστική
·ι ηση καί πάλι συνεχίζεται. ΜΑν ύπάρξει άντί�αση κατά τό φύσημα καί τό στέρνο
ϋ θύ ματος δέ σηκώνεται, έλέγχεται ή θέ.ση τού κεφαλιl)ύ του καί έρε υνάται, μή-
ς ύπόpχουν ξένα σώματα· στίς άε ροφόρες όδούς.

Σχ. 1 7. 1 ζ.

'Όταν τό θύμα συνέλθει, πρέπει νό διατη ρηθεί θερμό μέ κουβέρτες, νά τού χο·
')ηγηθούν τονωτικά ποτό (ποτέ δμως οΙνοπνευ ματώδη) καί νό συνεχισθεί ή παρα ·
- uλούθ ησή του, μέχρι νά έλθει ό γιατρός.

1 7.2 'Οδηγίες γιά τήv άσφαλή χρησιμοποίηση τοϋ ήλεκτρισμού.

1 ) Ή βασικότερη προϋπόθεση γιό τήν άσφαλή λειτου ργίιι τών ήλεκτρικών έγ­
<αταστάσεων είναι ή τακτική συντήρησή τους άπό άρμόδιο όδειοϋχο έγκαταστάτη

Σχ. 1 7.2α.

� <' •. rρολόγο (σχ. 1 7 .2α). Ό ίδιος πρέπει νά έ κτελεί πε ύθυνΙJ κάθε άπαραίτητη
, · · -= �· φrτn
ΟΙ πρι'>νι:: φ ες .aί αύ θαίρετει. έπΗ τάσε ις είναι, συνήθως,
"'-'ί έπι κίν υ u v cς, Ιδίως δταv γίνονται άπό άvεύ θυνσ . ι ρό<Jωπα.
 "2) Τά καμένα φυσίγγια τών όσφαλε ιών πρέπει νά τά όντικαθιστούμε μέ και­
νούργια, πού νά γράφουν έπάνω τους τήν Τδια όνο μαστική ένταση σέ όμπέρ. · Η έ­
πιδιόρθωση τών φυσιγγίων μέ πρόχει ρα μέσα, δπως συρματόκια καί χρυσόχαρτα,
όπαγορε ύεται, γιατί είναι έπικίνδυνη (σχ. 1 7 .2β). Ή συχνή καταστροφή τών φυ­
σιγγίων τών όσφαλειών δείχνει, δτι «κάτι συμβαίνε ι>> στήν έγκατόσταση ι"Ι στή συ­
σκε υή καί πρέπει νά καλέσαμε τόν �λεκτρολόγο γιά νά βρεί καί νά έπισκε υάσε ι τή
βλάβη, ι"Ι νά δώσει τίς κατάλληλες συμβουλές γιά τόν τρόπο λειτουργίας τής έγκα­
ταστάσεως.

Ιχ. 1 7.""!β. Σχ. 1 7.2y.

3) ΟΙ σπασμένοι διακόπτες, πρίζες, ντου\· (σχ. 1 7 .2γ) καί δλλα έξαρτήματα, δπως
έπίσης καί τό καλώδια πού έχουν φθαρεί, πρέπει νό τό όντι καθιστούμε όμέσως μέ
καινούργια.
4) Τά καλύ μματα τών κουτιών διακλαδώσεως καί τών τμημάτων τών �λεκτρι­
κών συσκε υών τους καί μηχανών πού βρίσκονται σέ τάση, πρέπει νά είναι πάντοτε
τοποθετημένα στίς θέσε ις τους (σχ. 1 7 .2δ). Τά καμένα ή σπασμένα καλύμ ματα
πρέπει νά όντικαθίστανται όπωσδήποτε, πρίν δοθεί ρεύ μα. Τά μ ηχανήματα καί οΙ
συσκε υές, πού έχουν βλάβες, πρέπει νό έπισκε υάζονται όμέσως.

Σχ. 1 7.26. Σχ. 1 7.2ε.

5) ΟΙ πρόχε ι ρες �λεκτρικές συσκευές εfναι πάντοτε έπικίνδυνες καί γι' αύτό το
λόγο δέν πρέπει νό χρησιμοποιούνται ποτέ. Π ρέπει νά όγοράζομε μόνο συσκε υές
έγκεκρι μένες, πού νά γράφουν έπόνω τους τόν ύπεύθυνο κατασκευαστή
(σχ. 1 7 .2ε), διαφορετικό � τυχόν οΙκονομία πού θά έπιτύχομε θό είναι όσύμφορη.
6) Π ρίν όρχίσομε νά καθαρίζομε ή νά μετακινού με �λεκτρικές συσκε υές ή μη­
χανήματα, πρέπει νά φροντίζομε όnωσδήποτε νά δφαι ροϋμε τό καλώδιο, πού rά
τροφοδοτεί όπό τήν πρίζα ι"Ι νά διακόπτομε τήν τροφοδότηση όπό τόν πίνακα δια­
νομής (σχ. 1 7 .2στ). Φυσικό ό καθαρισμός δέν γίνεται ποτέ μέ νερό, σαπουνάδες
 437

καί τά παρόμοια, γιατί ή ύγρασία πού μένει, μπορεί νά προκαλέσει έπι κίνδυνα βρα­
χυκυ κλώματα.

Σχ. 1 7.2στ. Σχ. 1 7.2ζ.

7) Κάθε ήλε κτρική έγκατάσταση καί κάθε συσκευή πρέπει νά γειώνεται ή νά

ούδετερώνεται, ίδίως δταν χρησιμοποιείται σέ χώρους μέ μ'ή μονωτικό δάπεδο
(μωσαϊκό, χώ μα κ.τ.τ.), ύγρούς κλπ. Τά μ ι κρά φορητά ήλεκτρικά έργαλεία καί συ­
σκευές, δπως είναι τά δράπανα, τά πριόνια, οί θερμάστρες κλπ., έπι βάλλεται έπί­
σης νά γει ώνονται . Γιά τό λόγο αύτόν πρέπει νά τροφοδοτούνται μέ τριπολικά κα­
λώδια καί τριπολικούς ρευματοδότες - ρευματολήπτες (3 βυσμάτων ή σούκο). Κα­
λώδια έπε κτάσεως, πού τυχόν χρησι μοποιούνται, πρέπει νά εiναι τριπολικά καί νά
έξασφαλίζουν καλή σύνδεση τών άγωγών τροφοδοτήσεως καί γειώσεως
(σχ. 1 7 .2ζ).
8) Δέν πρέπει νά άγγίζομε διακόπτες, ρευματοδότες καί ήλεκτρικές μηχανές η
συσκε υές μέ βρεγμένα ή πολύ Ιδρωμένα χέρια, γιατί εiναι έπικίνδυνο (σχ. 1 7 .2η).
Ή χρησι μοποίηση συνηθισμένων ήλεκτρικών θερμαστρών, ραδιοφώνων, άποξη­
ραντήρων μαλλιών κ.ό. στό λουτρό, στό πλυντήριο καί όλλους παρόμοιους ύγρούς
χώ ρους άπαγορε ύεται .

Σχ. 1 7.2η. Σχ. 1 7.28.

9) Γιά νά άλλάξομε eνα καμένο λαμπτήρα, πρέπει νά .διακόψόμε προηγουμένως

τό ρε ύ μα τού κυ κλώματος, πού τόν τροφοδοτεί, άπό τόν πίνακα διανομής
(σχ. 1 7.2θ).
1 Ο) Π ρέπε ι νά άφαιρούμε τά τροφοδοτικά καλώδια τών συσκε υώΥ άπό τήν πρί­
ζα καί νά διακόπτομε τήν παροχή τού ρεύματος στά μηχανή ματα, δταν δέν τά χρη-
 438

σιμοποιοϋ με. Δέν πρέπει νά πιάνομε τό ρε υματολήπτη όπό τό καλώδιο, δταν τόν
όφαιροϋμε όπό τό ρε υ ματοδότη (πρίζα) (σχ. 1 7 .2ι), γιατί σιγά-σιγά τό καλώδιο θά
φθαρεί καί θά γίνει έτσι έπικίνδυνο.

Σχ. 1 7. 2ι .

1 1 ) Σέ μ ι κρά φορητά μηχανήματα � σι.ι σκε υές, δπως οΙ σβοϋ_ρες, τά ? ράπαν�

κλπ., η καί σέ ύπερβολικό ύγρούς χώρους πρέπει νά χρησι μοποιειται πολυ χαμηλη
τάση (42 V).
, , • _ .

1 2 ) 'Όταν αΙσθανθούμε διαρροή σέ όποιαδήποτε ήλεκτρικη συσκε υη η τμημα

τής έγκαταστόσεως, πρέπει νό καλούμε όμέσως τό� ήλεκτρ?λόγο. • . .

1 3 ) Π ρίν όπό κάθε χρησι μοποίηση, πρέπει νά έλεγχομε με προ�οχη �ην καλη
λειτου ργία καί μόνωση κάθε ήλε κτρι κής συσκε υής � μηχανή ματος, τα όποια χρησι­
μοποιούνται σπανίως (σχ. 1 7 .2ια).

�� �·;�) rj
.ι. .
[/
--'
-

Σχ. 1 7.2ια. Σχ. 1 7 .2ιβ.

1 4) ΟΙ φορητοί ήλεκτρικοί λαμ ι πήρες (μπαλαντέζες), πρέπει νά έχουν μονωτική

λαβή, τό λαμπτήρα τοποθετημένο μέσα σέ κατάλληλα προcrταJευ μένη ύποδοχή
καί εΙδικό προστατε υτικό κάλυ μμα (σχ. 1 7 .2ιβ). Μπαλαντέ ζες; ποί. κατα σκε υάζον­
τα ι πρόχε ι ρα μέ ίΞνα ντουf καί λίγο σύρμα, εΤναι έπικίνδυνες.

Σχ. 1 7.2ιγ.
'
Σχ. 1 7.2ιδ.
1 5) 'Όταν έ ργαζόμ αστε σέ ήλεκτρ ικές έγκαταστάσει ς, Πρέπε
ι νά χρηcrι μοποιο ϋ­
με έργαλεία γερά καί κατάλληλα (μέ μονω μένες λαβές καί
εΙδική όντιολ ισθηρή κα­
τασκε υή) (σχ. 1 7.2ιγ).
 439

1 6) 'Όταν γίνεται έργασία συΙΠηρήσεως σέ ήλε κτρ ι κές έγκαταστάσεις, πρέπει

οί συσκeυές καί τά 'κυ κλώματα, στά όποία γίνεται ή έ pγασία αύτή, νά θέτονται έ­
<τός τάσεως άνοίγοντας τούς άντίστοιχους διακόπτες καί άφαφώντας τίς άσφά­
\Ε Ιες άπό τόν πίνακα διανομ ής. Π ρέπε ι, έπίσης, νά τοποθετούνται σχετικές προει-
5οποιητι κές πινακίδες (σχ. 1 7 .2ιδ).
1 7) Κάθε ήλεκτρι κή έγκατάσταση πρέπει νά eχει άρκετά φωτιστικά σημεία καί
πρίζες, δπου χρε ιάζεται. �Ετσι άποφεύγεται ή τροφοδότηση πολλών ήλεκτρικών
συσκε υών άπό τήν ίδια πρίζα, μέ άποτέλεσμα νά ύπερθερμαίνονται οΙ άγωγοί πού
ι<αταλήγουν στήν πρίζα αύτή καί νά δημιουργείται γιά τό λόγο αύτόν κίνδυνος πυρ­
ι<αϊάς (σχ. 1 7 .2ιε).

Σχ. 1 7.2ιε. Σχ. 1 7.2ιστ.

1 8) 'Απαγορε ύεται τά ήλεκτροφόρα καλώδια ν6 στερε.ώνονται πρόχε ι ρα μέ κοι­

νά καρφιά, ιϊ νά περνούν τά καλώδια μέσα άπό τό άνοιγμα παραθύρων, θυρών
κ.ό., έπίσης έπάνω ιϊ κοντά σέ θερμαντικά σώματα, θε ρμάστρες , κλπ. ιϊ κάτω άπό
χαλιά, διαδρόμους κλπ, (σχ. 1 7.2ιστ).
1 9) 'Όχι μόνον ή ά με ση έπαφή άλλά καί ή' έ μ μεση η τό όπλό πλησίασμα μ ιός έ­
ναέριας ήλεκτρι κής γρα μμής π.χ. μέσω σιδηροσ�λήνα ιϊ ύψηλού όχήματος (γερα­
νού, έ κσκαφέα, γε ωτρυπάνου κλπ.), μπορεί νά προκαλέσει σοβαρό ήλεκτρικό ότύ­
νnuα (σχ. 1 7 . 2 ι ζ).

Σχ. 1 7 .2ιζ. Σχ. 1 7.2ιη.

20) Τά κομ μένα καλώδια, πού είτε βρίσκονται στό έδαφος είτe κρeμοντα, μπο­
ιJεi νά είναι έπικίνδυνα. Γι' αύτό, δέν πρέπει νά τά άγγίζομε ιϊ νά τά πλησιάζαμε έ­
στω καί όν γνωρίζομε δτι εχει διακοπεί τό ρεύ μα, γιατί �πορεί νά έπανέλθει ά­
nροειδοποίητα άπό στιγμή σέ στιγμή (σχ. 1 7 .2ιη).
· Η τεχνητή βpόχή, ό ψεκασμός δένδρων, τό πέταγμα χαρταετών καί τά παρό­
μ')ια κοvτn πf: t:νaέ pιες ήλεκτρικές v pαuμές εΤναι έπι κίνδυνα.
440

1 7.3 'Ερωτήεις.
1 . Πώς μπορούμε νά iοπιδιορθώσομε eνα φυσίγγιο όσφάλειας, δταν .κoli;
2. τί εΊναι ιΊ τεχνητή όναπνοή καί πώς iοφαρμόζεται;
3 . Πώς iοξηγοϋνται οΙ όδηγίες ύπ όριθμ. 8 καί 20; Γιατi καί τό όπλό πλησίασμα στούς όγωγούς μιάς
'
'
ι'}λεκτρικής γραμμής εΊναι iοπικίνδυνο (όδηγία ύπ όριθμ. 1 9);
 EYPETHPIO

(ΟΙ όριθμοί όναφέρονται σέ σελίδες) Διατομή, έλάχιστη έπιτρεπόμενη 2 4 1

όσφαλοϋς λειτουργίας 2 4 1
'Αγωγός όλουμινίου 7 οΙκονομικής λειτουργίας 262
'Αγωγός γυμνός 7 Διόρθωση τοϋ συντελεστή Ισχύος
'Αγωγός μονόκλωνος 9 (όντιστάθμιση) 2 7 8
'Αγωγός μονωμένος 9
'Αγωγός ούδέτερος 1 34
'Αγωγός πολύκλωνος 9 'Εγκστάσταση όγγελτήρων πυρκαϊάς 1 94
'Αγωγός προστασίας 1 34 ' Εγκατάσταση όνελκυστήρων 1 83
'Αγωγών χρώμστα 1 34 · Εγκατάσταση όνοίγματος πόρτας 1 88
'Αγωγών καί καλωδίων, εΤδη 1 2 Έγκστάσταση όσθενών ρευμάτων 1 85
'Αγωγών μεγέθη 28 , 29 ' Εγκατάσταση όσφάλειας χώρων 1 96
'Αγωγών όνομασίες 2 5 Έγκστόσταση έλέγχο υ φυλάκων 1 98
'Ακροδέκτης 4 2 Έγκστάσταση ένδοσυνεννοήσεως καί
'Ακροδέκτης συνδέσεως συσκευών 70 θυροτηλεφ. 1 89
"Αμεση γείωση 2 8, 1 32 Έγκστάσταση ήλ. κουδουνιών 1 87
'Ανακλάσεως, συντελεστής 3 1 1 Έγκστάσταση ήλ. ρολογιών 1 93
Άπορροφούμενη �νταση ι'ιλεκτρο- ' Εγκατάσταση ήλεκτροακουστική 206
κινητήρων 2 67 Έγκστόσταση κεντρικής θερμάνσεως καί
Άπορροφούμενη Ισχύς ήλεκτροκινητήρων 268 κλιματισμού 1 7 5
όντλιών 268 Έγκστόσταση κεραιών 202
όνεμιστήρων 272 Έγκστάσταση κλήσεως προσώπων 1 92
όνελκυστήρων 272 ' Εγκατάσταση προστασίας κτιρίων όπό ότμα-
Άπορροφούμενη Ισχύς φωτιστικών σφαιρικές έκκενώσεις 209
συσκευών 285 Έγκστάσταση τηλετυπική 201
ρευματοδοτών 287 ' Εγκατάσταση τηλεφωνική 1 98
μεγάλων συσκευών 290 ' Εγκατάσταση φωτεινών κλήσεων 1 9 1
'
Απώλεια ένέργειας 240 Ε . Η . Ε. Ιατρείων - κλινικών, σχεδίαση 388
'Ασφάλεια 54 κινηματογράφων, σχεδίαση 40 1
ξενοδοχείων - έστιατορίων, σχεδίαση 405
Γείωση προστασίας 6 έ κπαιδευτηρίων, σχεδίαση 41 Ο
Γραμμή έναέρια 8 Ε . Η . Ε . κατοικίας, σχεδίαση 345
Γραμμή κύρια 6, 83 βιοτεχνίας, σχεδίαση 3 7 5
Γραμμή όρατή 8, 1 0 καταστημάτων, σχεδίαση 386
Γραμμή σταθερή 1 0 γραφείων, σχεδίαση 389
Γραμμή χωνευτή 1 Ο άγροκτημάτων, σχεδίαση 396
Γραμμών, έγκατόσταση 89 ' Εκλογή μεγέθους όργόνων, έξαρτημότων
καί ύλικών 262
Διακοπής καί έλέγχου, όργανα 44 κινητήρων καί έξαρτημάτων τους 267
Διακόmης αύτόματος 50 συσκευών 2 84
Διακόmης διαφυγής 1 28, 1 3 3 ' Επιμέτρηση ύλικών 4 1 6
Διακόmης κινητός 80 ' Επίπεδο μετρήσεως 3 1 1
Διακόmης πίνακα 44 ' Εκκινητής (στόρτερ) 7 8
Διακόmης τοίχου 66 Έξαρτήμστα στηρίξεως γραμμών 89
Διακόmης χfιρισμοϋ όπό όπόσταση 352, 366 ' Εργαλεία γιά ι'ιλεκτρικές έργασίες 440
Διακόmης ποοτεραιότητας 360 ;Εσωτερικής ήλ. έγκαταστόσεως, �λεγχος 1 5 1
442

'Ηλεκτρόδιο γειώσεως 1 29 Πίνακας διανομής 6, 38, 84

'Ηλεκτροκινητήρων, έκλογή 74 Πίνακας κινήσεως 40
Πίνακας μερικός 86
Θέρμανση, ήλεκτρική 290 Πίνακας φωτισμού 40
Πίνακας χυτοσιδερένιος 4 1
Καλώδιο 1 0 Πινακίδες προειδοποιητικές 4 4 1
Καλώδιο διπολικό, τριπολικό 1 Ο Π ρομέτρηση ύλικών Ε . Η . Ε . 408
Καλώδιο μονοπολικό 1 1 Προστασίας μέτρα 1 24, 1 26
Καλώδιο παροχετεύσεως 3 Προστασίας όργανα 50
Καλώδιο ύπόγειο 1 1 Προϋπολογισμός δαπόνης Ε . Η . Ε. 408
Καλώδια κομμένα 441 Πτώση τόσεως 240
Κανονισμοί έσωτερικών ήλεκτρικών Πτώσεως τόσεως, ύπολογισμός 245
έγκαταστόσεων 6
Κανονισμών Ε . Η . Ε., έπισκόπηση 1 3 8 Ρευματοδότης ξυρίσματος 70
Καταναλώσεως κέντρα 1 Ρευματοδότης ραδιοφώνου 7 1
Κατανεμητής, κύριος 366 Ρευματοδότης ρευματολήmης 6 1
ένδιόμεσος 366 Ρευματοδότης συνδέσεως 7 9
όκραίος 366 Ρευματοδότης τηλεορόσεως 7 1
Κατανομή φορτίων στίς 3 φόσεις 301 Ρευματοδότης τηλεφώνου 7 1
Κεντρική θέρμανση 355
Κεραίες καί ένισχυτές κεραιών 292 Σταθμός παραγωγής 1
Κιβώτιο ζεύξεως (μπόλαστ) 78 Σύμβολα σχεδιόσεως 2 1 7
Κιβώτιο μετρητή 3 Σύνδεση ήλεκτροκινητήρα μέ προστασία
Κουδούνι, ήλεκτρικό 72 ύπερφορτίσεως 265
Κουτί διακλαδώσεως η ένώσεων 94 περισσότερων όπό �να ήλεκτροκινητή­
Κύκλωμα διακλαδώσεως 6 ρων μέ προστασία ύπερφορτίσεως 266
ένός η περισσότερων ήλεκτροκινητή­
Λαμπρότητα 3 1 Ο, 3 1 4 ρων χωρίς προστασία ύπερφορτίσεως
Λαμmήρες πυρακτώσεως 324 266
φθορισμού 325 Συντελεστές ζητήσεως 300
Λαμmήρων φθορισμού, συνδεσμολογία 326 Συσκευές καταναλώσεως 73
Λαμmήρας καμένος 439 Συσκευές κινητές 79
Λαμmήρας ότμών νατρίου 78, 1 64 Συσκευές σταθερές 79
Λαμmήρας ύδραργύρου 78, 1 63 Συσκευές φορητές 79
Λαμmήρας έκκενώσεως 77, 1 63 Συσκευών καταναλώσεως, όνόγκες Ισχύος 80
Λαμmήρας μικτού φωτισμού 1 64 Συσκευών καταναλώσεως καί κινητήρων,
Λαμmήρας «νέον» 78, 1 67 σύνδεση 1 20
Λαμmήρας «ξένον» 1 68 Συσκευών καθαρισμός 438
Λαμmήρας πυρακτώσεως 7 7 , 1 63 Σχεδίαση έγκαταστόσεως Ισχυρών
Λαμmήρας φθορισμού 78, 1 65 ρευμότων 345
Λυχνιολαβή 67 Σωλήνας 3 1
Σωλήνας μ ή μονωτικός 3 1 , 34
Μεyόφωνα ήλεκτροακουστικών έγκατα- Σωλήνας μονωτικός 3 1
στόσεων 298 Σωλήνων, μεγέθη 35
Μετόδοση κινήσεως 274 Σωλήνες, φωτιστικοί 3 3 1
Μετασχηματιστής όπομονώσεως 1 34
Μεταφοράς γραμμές 1 Τόση, μέση 1
Τόση ύψηλή 1 , 3
Όδηyiες όσφαλούς χρησιμοποιήσεως τού Τόση χαμηλή 1 , 3
ήλεκτρισμού 437 Τεχνητή όναπνοή 433
"Οργανα προστασίας καί έλέγχου ήλεκτροκι­ Τεχνική περιγραφή ύλικών 4 1 7
νητήρων 275 Τηλεδιακόmης 352. 366
Ούδετέρωση 1 28, 1 30 Τηλεφωνική έγκατόσταση 365
Τιμολόγιο 41 6
Π ίνακας. γενικός 86
 -443

Ύπολοyισμός Ισχύος Ε . Η . Ε . 298 όπόδοση 3 1 0

Υπολογισμός φωτιστικfις έγκαταστάσεως 3 1 7 Φωτομετρική καμπύλη 339
σέ έξωτερικούς χώρους 335 Φωτισμός κλιμακοστασίου 354
Υποπίνακας διανομfις 38, 86 Φωτιστικών σωμάτων, ϋψος όναρτήσεως 3 1 6
Φωτός, χρώμα 324
Φuσlyyια όσφαλειών καμένα 438
Φωτισμός, όμεσος 1 60 Χαρακτηριστικά 3φασικών κινητήρων όν. τά-
Φωτισμός eμμεσος 1 62 σεως 380 V, 265
Φωτισμός έξωτερικών χώρων 1 67 Χρόνοι έργασίας 408
Φωτισμός έσωτερικών χώρων 1 59 Χώρος, όγροτικός 24
Φωτισμός κυρίως όμεσος 1 6 1 Χώρος βρεγμένος 24, 1 40
Φωτισμός κυρίως eμμεσος 1 62 Χώρος ήλ. ύπηρεσίας 1 39
Φωτισμός όμοιόμορφος 1 62 Χώρος ξηρός 24, 1 39
Φωτισμοϋ, ρυθμιστής 70 Χώρος πού ύπόκειται σέ έκρήξεις 24, 1 40
Φωτισμοϋ, eνταση 31 Ο, 3 1 2 Χώρος πρόσκαιρα ύγρός 1 39
όμοιομορφία 3 1 5 Χώρος ρυπαρός 1 40
διεύθυνση 3 1 5 Χώρος σκονιζόμενος 1 39
βαθμός όποδόσεως 3 1 8 Χώρος συγκεντρώσεως 1 4 1
Φωτεινή, Ισχύς 309 Χώρος ύγρός 24, 1 39
eνταση 309 .. Χώρος ύποκείμενος σέ πυρκαϊά 24, 1 40
COPYRIGHT ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ