Η λειτουργία της Μνήμης,

μια νευροψυχολογική
προσέγγιση
Κατσαρή Μαρίνα
Κλινικός Νευροψυχολόγος, PhD
 Γλωσσική
λειτουργία μνήμη

Πράξη-
ευπραξία Νοητικοί
τομείς προσοχή

Κατασκευαστικές
λειτουργίες Επιτελικές
λειτουργίες
Έννοια μνήμης ως νευροψυχολογική λειτουργία
H μνήμη δεν είναι ομοιογενής αλλά περιλαμβάνει
πολλές επιμέρους διαδικασίες και λειτουργίες :

Η επεξεργασία της λεκτικής πληροφορίας, η

αποθήκευση της λεκτικής πληροφορίας, η επιτυχής
ανάκληση των πληροφοριών που έχουν μαθευτεί

αποτελούν χωριστές διαδικασίες

που στηρίζονται σε διαφορετικά νευρωνικά συστήματα

Αντίληψη του νέου Διαδικασία
ερεθίσματος εκμάθησης του
νέου
ερεθίσματος
Συνοπτικά

• Αδρά θα λέγαμε ότι η κωδικοποίηση (εκμάθηση) , η αποθήκευση

και η ανάκληση, είναι οι τρεις βασικές λειτουργίες της μνήμης.

• Αποτυχία της επιτυχούς διεκπεραίωσης οποιασδήποτε από

αυτές, θα οδηγήσει σε διαταραχή μνήμης (…που τη
συναντάμε συχνά ?)
 Στάδια μνήμης

Αισθητηριακή Βραχύχρονη Επανάληψη, Μακρόχρονη Συνειδητή

καταγραφή- προσοχή μνήμη επεξεργασία συναισθηματική παγίωση μνήμη- κατά βούληση ανάκληση
κωδίκευση επένδυση, αποθήκευση
στρατηγικές

Αν δεν εστιαστεί η αν δεν γίνει επεξεργασία

προσοχή

λήθη λήθη

Διαδικασία
εκμάθησης του
νέου
ερεθίσματος
 Πρόσληψη της αισθητηριακής πληροφορίας
(όχι μνημονική λειτουργία)
• Η νέα πληροφορία προσλαμβάνεται μέσω των
αισθητηριακών οργάνων από το περιβάλλον
(όραση, ακοή, αφή, γεύση…)

• Η πληροφορία προσλαμβάνεται από το ΚΝΣ και

αν γίνει αντικείμενο προσοχής, το ΚΝΣ συνεχίζει
να την επεξεργάζεται, αλλιώς δεν υπάρχει
συνειδητή ανάμνηση για αυτήν (όμως,
φαινόμενο priming)
Είναι η αισθητηριακή εγγραφή του ερεθίσματος - πληροφορίας,
όπως αυτή προσλαμβάνεται από την αντίληψη της όρασης ή της
ακοής.

Η διάρκειά της αισθητηριακής εγγραφής είναι πολύ μικρή

(χιλιοστά του δευτερολέπτου, ή δευτερόλεπτα). Για να περάσει
στα επόμενα στάδια μνήμης η εισερχόμενη πληροφορία, είναι
σημαντικό να εστιαστεί η προσοχή σε αυτήν
 Βραχύχρονη μνήμη
• Περιλαμβάνει τις διαδικασίες άμεσης
συγκράτησης, των προσλαμβανομένων
ερεθισμάτων, χωρίς να τα επεξεργαστώ.
Διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως λίγα
λεπτά. Π.χ. η επανάληψη ενός αριθμού
τηλεφώνου έως ότου τον
πληκτρολογήσω
 διατήρηση στη μνήμη ενός αριθμό
τηλεφώνου μέχρι να
πληκτρολογηθούν τα νούμερα στην
τηλεφωνική συσκευή

• Εύρος: 5+/- 2  διατήρηση του νοήματος μιας

πρότασης μιας συζήτησης, ώστε να
συνδεθεί με το νόημα της επόμενης
πρότασης
 Ενεργός μνήμη
Η συντήρηση στη μνήμη, και ταυτόχρονη
επεξεργασία πληροφοριών. Π.χ:

κρατάω στη μνήμη μου κάποιους αριθμούς, ενώ

ταυτόχρονα εκτελώ πράξεις με αυτούς.

μιλάω στο τηλέφωνο και σχεδιάζω ένα πρόγραμμα

με βάση τα δεδομένα που μου δίνουν εκείνη τη
στιγμή, καθώς τα διατηρώ στη μνήμη μου

Εμπλέκεται οποτεδήποτε σε ένα ψυχολογικό παρόν,

γίνεται διατήρηση στη μνήμη, και επεξεργασία
πληροφοριών, συνήθως για την επίλυση παντός είδους
νοητικών προβλημάτων
Ενεργός μνήμη
Αν μια πληροφορία επαναληφθεί πολλές φορές στην βραχύχρονη μνήμη

η αν χρησιμοποιηθούν στρατηγικές και τεχνικές μάθησης

(πχ συσχέτιση της εισερχόμενης πληροφορίας με προηγούμενες έννοιες/ γνώσεις/μνήμες
στη μακροπρόθεσμη μνήμη=νοηματοδότηση)

ή αν η πρόσληψή της πληροφορίας κατά τη βραχύχρονη μνήμη συνοδεύεται

από συναισθηματική φόρτιση

Τότε η πληροφορία παγιώνεται/ αποθηκεύεται και εισέρχεται στην

μακροπρόθεσμη μνήμη
..Αν η πρόσληψή της πληροφορίας κατά τη βραχύχρονη μνήμη
συνοδεύεται από συναισθηματική φόρτιση….

….Θυμόμαστε ευκολότερα ένα συμβάν

Π.χ.,

τη συζήτηση που κάνουμε στο πλαίσιο ενός καβγά με έναν

φίλο μας, τη θυμόμαστε ευκολότερα από μια συζήτηση με τον
ίδιο φίλο μας, για ένα καθημερινό, ουδέτερο συναισθηματικά
θέμα.

Μια τρομακτική εμπειρία

Κάτι που μας άρεσε πολύ

Κωδίκευση/διαδικασία εκμάθησης της πληροφορίας

• Η κωδικοποίηση είναι η διαδικασία της

μετακίνησης της νέας πληροφορίας από
την βραχύχρονη μνήμη στην μακρόχρονη
μνήμη, δηλαδή η διαδικασία μάθησης
(στρατηγικές μάθησης, επανάληψη κτλ)

• Μόνο όταν η πληροφορία έχει κωδικοποιηθεί,

παγιώνεται και αποθηκεύεται στην
μακρόχρονη μνήμη
…και τελικά πραγματοποιείται η παγίωση
παγίωση =εμπέδωση- εδραίωση

Η παγίωση/αποθήκευση της πληροφορίας, σημαίνει

αλλιώς ότι βρίσκεται πλέον στην μακρόχρονη
μνήμη: Η πληροφορία είναι πλέον μεμαθημένη, και
μπορεί να ανακληθεί όποτε θέλουμε.
 Μακρόχρονη μνήμη

Η μνήμη των γεγονότων ή των εννοιών

που εν προκειμένω δεν αποτελούν
αντικείμενο της προσοχής μας. Για να
τα θυμηθούμε πρέπει να τα
ανασύρουμε από το σημείο
αποθήκευσής τους (Συνειρμικές
περιοχές του φλοιού).

Συγκρατεί μεγάλη ποσότητα

πληροφοριών για μεγάλα χρονικά
διαστήματα. Όρια χωρητικότητας ?(δεν
υπάρχουν)

Ποιοι ήταν οι φίλοι μου στο σχολείο,

«εικόνες» από μια έξοδο που μου άρεσε
πολύ (ή καθόλου) πριν μια βδομάδα ή
πριν δεκα χρόνια, η γνώση μιας ιστορικής
επετείου ή του έργου ενός ζωγράφου
Ανάκληση της
πληροφορίας

H διαδικασία της ανάκλησης

της πληροφορίας από όπου έχει
αποθηκευτεί στην μακρόχρονη
μνήμη
 Τύποι μνήμης με βάση την πρόσβαση στη συνείδηση

Με βάση αυτή τη διάσταση, η μνήμη διακρίνεται σε

δηλωτική (declarative memory, explicit memory)

και μη δηλωτική(non declarative memory, implicit memory)

Δηλωτική μνήμη
Η δηλωτική μνήμη, αναφέρεται σε ότι
μπορούμε να ανακαλέσουμε με
σαφήνεια, (πρόσωπα, γεγονότα, μέρη,
πληροφορίες κτλ. ).

Η δηλωτική μνήμη, μπορεί να είναι οπτική

ή ακουστική, βραχύχρονη ή μακρόχρονη,
όπως είδαμε προηγουμένως

Διαχωρίζεται περεταίρω στην

επεισοδική και την σημασιολογική
μνήμη
Επεισοδική μνήμη
Η επεισοδική μνήμη, αφορά τα
γεγονότα, τις εμπειρίες μας,
υπό τη μορφή βιωμάτων, που
είναι συνδεδεμένα με το χρόνο
και το πλαίσιο. Π.χ. τι έκανα
χτες, ποια ήταν η πρώτη μου
δουλειά, κτλ.
 Η σημασιολογική μνήμη
Aποτελείται από γνώσεις και πληροφορίες. Ποιο είναι το πιο ψηλό βουνό
στην Ελλάδα ?

Αυτό το είδος μνήμης, δεν είναι

συνδεδεμένο με το χρόνο και το πλαίσιο, με
την έννοια ότι δεν έχουμε σαφή επίγνωση
πότε αποκτήσαμε την κάθε πληροφορία.
Π.χ. Ποια είναι η πρωτεύουσα της Γαλλίας,
η διεύθυνση του σπιτιού μας κτλ.
 Άδηλη/διαδικαστική μνήμη

• Η άδηλη μνήμη, έχει να κάνει με δεξιότητες, και διαδικασίες,

που μαθαίνονται

• και όταν μαθαίνονται, μετά από επανάληψη, εκτελούνται

αυτόματα. Π.χ., εκμάθηση μιας γλώσσας, η οδήγηση
ποδηλάτου,…. .

• Η άδηλη μνήμη περιλαμβάνει κινητικές δεξιότητες, απλές, αλλά

και πιο σύνθετες, όπως οδήγηση αυτοκινήτου, ή εκμάθηση
κάποιου μουσικού οργάνου. Η ικανότητα το ανθρώπου να
εκτελεί περίπλοκες δραστηριότητες με ακρίβεια, και
αυτοματοποιημένα, είναι πολύ μεγάλη.
Σημαντική δομή για την λειτουργία της
μνήμης: ιππόκαμπος
 Ρόλος του ιπποκάμπου στη μνήμη (πάντα υπό διερεύνηση)

 Ο ιππόκαμπος βρίσκεται στον κροταφικό

λοβό.

 Φαίνεται ότι είναι ο παροδικός χώρος

αποθήκευσης της πληροφορίας.

 Στη συνέχεια ο ιππόκαμπος

μεταβιβάζει την νέα πληροφορία σε
άλλες περιοχές

 Αν έχει αφαιρεθεί ο ιππόκαμπος ή δεν

λειτουργεί σωστά, η πληροφορία δεν
μπορεί να σταλεί στις περιοχές που θα
αποθηκευτεί μόνιμα, και χάνεται. Δεν
αποθηκεύεται.
 Μετά την ενεργοποίηση του ιπποκάμπου….

 Στις περιοχές όπου περνάει η

νέα πληροφορία, εκεί όπου
αποθηκεύεται, συνδέεται με
τις πληροφορίες που
προϋπάρχουν, στα ήδη
υπαρκτά νευρωνικά δίκτυα.
Εκεί πραγματοποιείται η μόνιμη
αποθήκευση. (μακρόχρονη
μνήμη)