I dashur z. Gëzim Kalaja, kryetar i Bashkimit të Sindikatave të Pavarura të Shqipërisë. Të dashur drejtues të BSPSH, të dashur të pranishëm, një përshëndetje kam për të gjithë ju, por edhe për miqtë tanë, vëllezërit tanë nga Kosova, nga Mali i Zi, që janë këtu të pranishëm për të nderuar një ngjarje të madhe në historinë e lirisë së shqiptarëve. Një ngjarje epike, e cila shënoi për Shqipërinë kthesën e madhe, dhe kjo ngjarje ishte pikërisht greva e përgjithshme e BSPSH. Shqipëria e vitit 1990 ishte vendi më i indoktrinuar në Evropë. Ishte vendi më i mjeruar në Evropë. Vendi ku diktatura vazhdonte e vriste në kufi të rinjtë pasi kishte hequr veprën penale të tradhtisë për largim nga Shqipëria. I ekzekutonte për shkelje të rregullores së kufirit. I ekzekutonte dhe i zvarriste trupat e tyre të njomë qyteteve për të terrorizuar.

Me 11 dhjetor, në një plenum për të shmangur skenarin rumun, siç thotë vetë, Ramiz Alia shpall pranimin e pluralizmit politik. Por vetëm pak ditë më vonë, 3-4 ditë më vonë, mblidhen këtu tek teatri i estradës në një mbledhje sekrete dhe u deklaron zyrtarëve të tij se që nga Lufta e Dytë Botërore gjer sot, këta që themeluan PD-në janë armiqtë më të rrezikshëm të Shqipërisë. Por, ndonëse në hapat më të para politike, dy vendime kanë qenë epike, them unë, të asaj kohe.

Njëra ishte, më 18 dhjetor, themelimi i gazetës opozitare Rilindja Demokratike dhe themelimi i Sindikatave, të cilat u shndërruan në mburojë, me shpejtësi të rrufeshme, në mburojën më të fuqishme, më të pamposhtur të foshnjës që lindi më 11 dhjetor, pluralizmit politik shqiptar. Ishin sindikatat, të cilat u krijuan si një ortek dhe u kundërvunë me forcë e vendosmëri skenarit të Ramiz Alisë, i cili kishte përcaktuar zgjedhjet tre muaj më parë se të pranonte pluralizmin.

Kishte përcaktuar shkurtin si muajin e zgjedhjeve, në një kohë kur PD që do merrte pjesë, nuk ishte krijuar akoma përtej Tiranës dhe pak qyteteve. Por sindikatat nuk e pranuan këtë skenar të Ramiz Alisë dhe për hir të të vërtetës, Valiasi i shndërrua në kryekështjellën e qëndresës, e shpresës, e rezistencës së shqiptarëve. E detyruan diktatorin të shtyjë datën e zgjedhjeve dhe të plotësojë kërkesat. E vunë në panik të plotësojë kërkesat. Beteja vazhdoi.

Regjimi i Tiranës bashkërendoi me intensitet të gjithë veprimtarinë me regjimin e Beogradit. Sllobodani dhe Ramizi shkrinë në një shërbimet e fshehta, me çdo kusht të mbanin njëri-tjetrin. Por këto nuk ishin planet e PD dhe BSPSH. Zgjedhjet e 11 marsit, partia shtet i festoi me gjakun e të rinjve në Shkodër, me gjakun e katër martirëve dhe plagosjen e 87 qytetarëve rrugëve të Shkodrës në një masakër që Shkodra nuk e ka njohur as në pushtime të egra.

Në Tiranë u vendos i njëjti kryeministër i dalë nga grushti i shtetit të Këshillit Presidencial, Fatos Nano si sfidë absolute ndaj forcave demokratike. Por BSPSH kishte axhendën e tij, dhe pikërisht në momentin kur diktatura komuniste mendoi se do përdorte zgjedhjet tashmë pluraliste për të konsoliduar pushtetin e saj, Sindikata u hodh në sulm, u hodh në betejë. BSPSH, i udhëhequr nga Gëzim Kalaja dhe bashkëpunëtorët e tij, shpallën grevën e përgjithshme, më të madhe në historinë e kombit.
300 mijë punëtorë në të gjitha skajet e vendit mbështetën grevën. Dhe për t’i prirë grevës presidenti, me një grup bashkëpunëtorësh të afërt, zgjodhi grevën e urisë.

U ndry në grevë urie në mos gabohem pak ditë më vonë. Miq, unë e kam takuar me qindra e qindra herë Gëzim Kalanë, por unë edhe tani që e kam këtu përpara, dhe sa herë e takoj dhe sa herë më kujtohet, kam para syve të mi në memorien të pashlyer përjetë Gëzim Kalanë e galerisë qindra e qindra metër thellë në grevë urie me ballë të lidhur, tek luftonte si luan, si hero i vërtetë me 17 bashkëpunëtorë, 17 heronj, për të gjunjëzuar. Ishte një betejë e papërsëritshme. Një betejë heronjsh. Betejë që u fitua. dosja.al

Sipas kolonelit Renato González, këto struktura përdorin provincën El Oro si një pikë strategjike për trafikun ndërkombëtar të drogës, duke përfituar nga pozicioni i saj dhe dalja detare, si dhe nga mekanizmat e pastrimit të parave përmes kompanive dhe sistemit financiar.

ITALI- Një drejtues i lartë policor në Ekuador ka paralajmëruar për praninë në rritje të mafieve të huaja të lidhura me trafikun e drogës, përfshirë mafien shqiptare dhe organizatën italiane ‘Ndrangheta, të cilat dyshohet se po veprojnë në aleancë me rrjete kriminale lokale.

Sipas kolonelit Renato González, këto struktura përdorin provincën El Oro si një pikë strategjike për trafikun ndërkombëtar të drogës, duke përfituar nga pozicioni i saj dhe dalja detare, si dhe nga mekanizmat e pastrimit të parave përmes kompanive dhe sistemit financiar.

Raporti lidh gjithashtu aktivitetin kriminal me organizata të tjera si karteli i Sinaloas dhe grupe të armatosura nga Kolumbia, të cilat lehtësojnë rrjedhën e drogës drejt Ekuadorit. Për më tepër, prania e mafies shqiptare është konfirmuar pas operacioneve të fundit policore.

Po ashtu shefi i policisë paralajmëroi për fragmentimin e bandave lokale si Los Lobos, gjë që ka intensifikuar dhunën, ndërsa vendi po përballet me një konflikt të brendshëm të armatosur dhe me kërcënime të reja si përdorimi i teknologjisë së avancuar në sulmet kriminale./Dosja.al

Diplomati amerikan David J. Kostelancik, i nominuar më herët nga ish-presidenti amerikan Joe Biden për postin e ambasadorit në Shqipëri, por që nuk u konfirmua nga Kongresi, së bashku me Andrew Raynus, kanë analizuar korrupsionin si një nga sfidat kryesore të Albania në procesin e integrimit europian.

Në analizë theksohet se lufta ndaj korrupsionit mbetet një kusht thelbësor në rrugën e vendit drejt European Union, ndërsa procesi i zgjerimit shihet si një mundësi për Brukselin që të ushtrojë presion më të madh për reforma konkrete.

Në fokus përmendet edhe rasti i ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku, e cila së bashku me zyrtarë të tjerë të lartë është përballur me akuza për korrupsion. Sipas analizës, ajo dyshohet se ka favorizuar një kompani në një tender për ndërtimin e një tuneli në jug të vendit, ndërsa hetimet pretendojnë se mund të ketë pasur edhe raste të tjera të ngjashme. Në të njëjtën analizë përmendet edhe situata politike në vend, ku opozita e drejtuar nga Sali Berisha ka rritur protestat si në Kuvend ashtu edhe në rrugë, duke theksuar tensionet e vazhdueshme politike, të cilat megjithatë nuk pritet të ndryshojnë ekuilibrin aktual parlamentar.

Autorët argumentojnë se Bashkimi Europian duhet të përdorë më fort perspektivën e anëtarësimit si instrument presioni për të nxitur reforma reale në drejtësi dhe administratë, duke synuar forcimin e institucioneve dhe rritjen e besimit të publikut. Sipas tyre, nëse Shqipëria synon anëtarësimin në BE deri në vitin 2030, nevojiten ndryshime të thella strukturore, të mbështetura nga një angazhim më i drejtpërdrejtë i Brukselit.

Artikulli i plotë:
Zëvendëskryeministrja shqiptare Belinda Balluku dhe zyrtarë të tjerë të lartë janë vënë nën akuzë për korrupsion, duke e lënë vendin të ndarë mbi mënyrën më të mirë për të luftuar kulturën e ryshfetit dhe favorizimeve. Me procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian (BE) ende në lojë, kjo situatë i jep Europës një mundësi për të ushtruar presion më të madh. Belinda Balluku, e cila ka shërbyer si ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, akuzohet se ka favorizuar në mënyrë të padrejtë një kompani për ndërtimin e një tuneli në jug të vendit. Hetuesit kanë gjetur më pas prova se ky nuk ka qenë tenderi i vetëm i prekur nga dyshimet për favorizime, por ajo i mohon akuzat.

Ndërsa ajo u shkarkua nga qeveria, Partia Socialiste në pushtet e kryeministrit Edi Rama refuzoi në mars heqjen e imunitetit të saj parlamentar, duke shkaktuar zemërim në publik. Belinda Balluku konsiderohet një nga aleatet më të afërta të Edi Rama, gjë që ka ngritur pikëpyetje mbi dijeninë e vetë kryeministrit për menaxhimin e kontratave publike. Rasti i Ballukut është vetëm i fundit në një seri akuzash për korrupsion që kanë shoqëruar qeverinë e Edi Rama. Kryeministri, Partia Socialiste e të cilit fitoi mandatin e katërt radhazi në zgjedhjet e majit 2025, është akuzuar për lidhje me krimin e organizuar, ndërsa disa deputetë dhe kryetarë bashkish socialistë janë ndjekur penalisht për shpërdorim detyre, pastrim parash dhe manipulim tenderash.

Në vend janë zhvilluar protesta në parlament dhe në rrugë. Në dhjetor, deputetë të opozitës nga Partia Demokratike kanë hedhur flakadanë dhe janë përplasur me policinë gjatë seancave parlamentare. Në shkurt, protesta masive shpërthyen në Tiranë dhe u përshkallëzuan në dhunë, kur u hodhën gurë dhe koktej molotov ndaj institucioneve qeveritare, ndërsa policia përdori gaz lotsjellës dhe ujëhedhës për të shpërndarë turmat. Protesta të rregullta të organizuara nga Partia Demokratike po vazhdojnë ende. Megjithatë, pavarësisht tensionit të lartë në kryeqytet dhe rritjes së pakënaqësisë publike, protestat nuk pritet ta rrëzojnë qeverinë e Edi Rama dhe të sjellin reforma të thella. Socialistët mbajnë 83 nga 140 vendet në parlament, ndërsa kryeministri ka kontroll të fortë mbi pushtetin.

Qeveria e tij ka arritur të tërheqë investime në sektorin e turizmit, duke mbajtur optimizmin publik për perspektivat ekonomike të vendit dhe duke forcuar pozicionin e tij politik. Në gusht 2025, Jared Kushner dhe Ivanka Trump morën miratimin për një projekt luksoz të pasurive të paluajtshme me vlerë 1.4 miliardë dollarë, duke forcuar gjithashtu lidhjet e Edi Rama me familjen e parë amerikane.

Trazirat e mëparshme çuan në krijimin e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në vitin 2019. Që atëherë, Edi Rama e ka kritikuar dhe mbështetur në momente të ndryshme këtë institucion. Edhe pse shumë qytetarë e shohin atë si një hap pozitiv, një pjesë e shoqërisë vijon të kritikojë mungesat e efikasitetit të tij. Ish-kryeministri dhe kreu aktual i Partisë Demokratike, Sali Berisha, i cili ka marrë pjesë në protesta, është vetë i përfshirë në akuza për korrupsion, gjë që ushqen dyshimet se një ndryshim qeverie nuk do ta zgjidhte problemin. Në kushtet e mosbesimit të gjerë ndaj të gjitha partive dhe liderëve, Edi Rama nuk ka një presion të fortë politik për të ndërmarrë reforma të thella.

Qeveria ka ndërmarrë disa hapa simbolikë kundër korrupsionit. Në shtator, një muaj para ngritjes së akuzave ndaj Belinda Balluku, Edi Rama prezantoi “Diella”, një “ministre” të krijuar me inteligjencë artificiale, të cilën e përshkroi si një garanci se “tenderat publikë do të jenë 100% pa korrupsion”. Opozita e ka cilësuar këtë nismë si një manovër propagandistike që nuk ndryshon realitetin e Shqipërisë, e cila renditet në vendin e 91-të në indeksin global të perceptimit të korrupsionit të Transparency International.

Dështimi i klasës politike shqiptare për të adresuar korrupsionin e gjerë bën që Europa të shihet si shpresa më e madhe për ndryshim. Tirana ka punuar për anëtarësim në Bashkimin Europian që nga viti 2009, ndërsa negociatat e pranimit nisën në vitin 2020, por shqetësimet për prapambetje demokratike dhe korrupsion e kanë ngadalësuar procesin. Një sondazh i vitit 2020 tregoi se 97% e shqiptarëve mbështesin anëtarësimin në BE, dhe Edi Rama ka premtuar realizimin e tij deri në vitin 2030, duke i dhënë Brukselit një mundësi të rëndësishme për ndikim. BE-ja mund dhe duhet ta përdorë perspektivën e anëtarësimit si levë për të nxitur reforma reale.

Parlamenti Europian ka bërë thirrje të përsëritura që Shqipëria të thellojë dhe zbatojë masat kundër korrupsionit, por nuk ka përcaktuar hapa konkretë të detyrueshëm dhe as nuk ka garantuar afate të qarta për anëtarësim. Këto masa mund të gjallërojnë shoqërinë dhe të nxisin reforma më të thella. Duke u angazhuar më aktivisht me qeverinë dhe qytetarët shqiptarë, BE-ja mund të shfrytëzojë mbështetjen pothuajse unanime për integrimin europian për të ndërtuar një sistem që parandalon korrupsionin, rrit besimin publik dhe shmang regresin e mëtejshëm. Nëse Edi Rama synon të përmbushë premtimin për anëtarësim në BE deri në vitin 2030, ndryshime të rëndësishme do të jenë të domosdoshme. Brukseli mund të ofrojë një udhërrëfyes që Shqipëria të ndjekë. bw

E ngarkuara me Punë e SHBA-ve në Tiranë, Nancy VanHorn ka pritur në Ambasadë familjen e Loni Adamit, një prej ish-punonjësve shqiptarë të rënë pas torturave në burg gjatë regjimit komunist, sepse refuzuan të dëshmonin kundër Amerikës.

Ambasada njofton nëpërmjet një postimi në faqen e saj, duke publikuar edhe një fotografi të vendosjes së buqetave me lule të memoriali i dy shqiptarëve Loni Adami dhe Kol Kuqali.

Në postimin e ambasadës thuhet se: “Sot, e Ngarkuara me Punë Nancy VanHorn mirëpriti në ambasadë familjen e Loni Adamit, guximi dhe sakrifica e të cilit shërbejnë si një dëshmi e fuqishme e përpjekjes sonë të përbashkët për liri. Si punonjës shqiptarë në Ambasadën e Shteteve të Bashkuara, Loni dhe kolegu i tij, Kol Kuqali, u përballën me burgosje dhe tortura dhe përfundimisht vdiqën në burg, sepse refuzuan të dëshmonin në mënyrë të rreme kundër Shteteve të Bashkuara gjatë regjimit komunist”.

Dhe më tej shpjegohet se memoriali i kushtuar dy shqiptarëve qëndron pranë flamurit të SHBA-ve, si kujtesë e përhershme e angazhimit në marrëdhëniet SHBA-Shqipëri.

“Një memorial kushtuar Loni Adamit dhe Kol Kuqalit qëndron pranë flamurit të Shteteve të Bashkuara në ambasadë si një kujtesë e përhershme e angazhimit të tyre ndaj marrëdhënieve SHBA-Shqipëri dhe ndaj lirisë”, thuhet në reagim.  gsh

Ashtu siq janë bërë politikanët për popullin, ka ndryshuar edhe moti! Sa më shumë bien temperaturat atmosferike, aq më të nxehta po bëhen fushatat e liderëve partiakë! Akuza dhe kundërakuza të ndësjella, gjuhë rrugaçërie me fyerje dhe linçime mes kandidatëve potencial për kreun e institucioneve shtetërore!

Abuzim me qytetarët për llogari elektorale

Kjo klasë e pandërgjegjshme politike, paraprakisht po e elektrizojnë elektoratin, për t’iu kërkuar pastaj pa fije turpi besimin e tyre me premtime mashtruese dhe të parealizueshme, me gënjeshtra dhe manipulime të llojeve të ndryshme!

Nëse i referohemi maksimës popullore “dita shihet në mëngjes”, atëherë fushata e filluar keq nuk mund të ketë përfundim të mirë!

Elektrizimi i situatës nga krerët e partive politike për qëllim e ka zhvendosjen e vëmendjes së popullatës nga mungesa e programeve konkrete në incidente, të cilat do të ndikojnë në mbarëvajtjen e procesit zgjedhor!

Nëse vazhdohet kështu, fillimi në kohë të rregullt i fushatës do të prodhojë situata të paparashikuara me gjuhë akoma më të ashpër dhe ofenduese, me veprime fizike që mund ta rrezikojnë tërë procesin zgjedhor!

Përderisa në të kaluarën e afërt, Kosova ishte shëmbull në rajon për rend demokratik dhe mbarëvajtjen e proceseve zgjedhore, ku zgjedhjet ishin ne nivelin e lartë demokratik, krijimi i institucioneve arrihej më lehtë, zgjedhjet e 7 qershorit, të filluara mbrapsht dhe me incidente, me gjuhë përçarëse dhe linçuese, ekziston rreziku i përshkallzimit të incideneteve gjatë fushatës 10 ditore të partive politike si produkt i gjuhës së urrejtjes përgjatë këtyre ditëve të parafushatës zgjedhore!

Manipulimi i elektoratit të partive e ka arritur kulminacionin! Nuk ka ku shkon më keq se kaq, kur militantët partiak dalin haptas me thirrjet “Partia mbi të gjitha”, duke harruar qëllimshëm se shteti dhe kombi janë mbi të gjitha partitë dhe filozofitë politike!

Nëse vazhdohet kështu, gjuha e urrejtjes mund të kulmoj me shpërthim të pakontrolluar në mes elektoratit të partive politike deri në vëllavrasje për pak pushtet në gjysëm shtet!

Pushteti po ua çierrë maskat dhe po ua nxjerrë të palarat në shesh politikanëve të papërgjegjshëm ndaj shtetit dhe qytetarëve. Politikanët karrierist nga lakmia për pushtet dhe pasurim të shpejtë po e humbin logjikën e veprimit deri në nivelin e rrezikimit të ekzistencës së shtetit nesër!

Ka ndërruar jetë politikani kosovar Alush Gashi. Lajmin e kanë bërë të ditur familjarët e tij.

Alush Gashi ishte një nga figurat e hershme të Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe bashkëpunëtor i afërt i ish-presidentit Ibrahim Rugova.

Ai ka shërbyer edhe si ministër i Shëndetësisë në Kosovë dhe njihej si një prej themeluesve të strukturave institucionale të LDK-së gjatë viteve ’90.

Gashi ishte aktiv për dekada në politikë dhe jetën publike.

Familjarët nuk kanë dhënë ende detaje shtesë lidhur me rrethanat e vdekjes apo ceremoninë e varrimit.

Alush Gashi (4 tetor 1950, fshati Prigodë i Komunës së Istogut – 15 maj 2026) ishte politikan kosovar.

Gashi studoi mjekësinë në Universitetin e Prishtinës më 1974 dhe përfundoi doktoraturën në Zagreb më 1979. Alush Gashi mban rekordin si doktori më i ri i shkencave në fushën e anatomisë në Evropë duke doktoruar në moshën 28 vjeçare. Gashi ishte shkencëtar vizitues në University of California San Francisco (UCSF) prej vitit 1981. Më vonë u bë drejtues në institutin e anatomisë dhe dekan në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Prishtinës në kohërat më të vështira për popullin kosovar.

Gashi luajti një rol të rëndësishëm në luftën e shqiptarëve të Kosovës për vetëvendosje. Në vitin 1989, si dekan i Fakultetit të Mjekësisë në Universitetin e Prishtinës, ai u bë pjesë e themelimit të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ai ishte anëtar i LDK-së dhe mori pjesë në negociatat për të shmangur luftën. Ai gjithashtu shërbeu si këshilltar i lartë dhe bashkëpunëtor i ngushtë i Ibrahim Rugovës, dhe poashtu ishte sekretar për marrëdhëniet me jashtë i LDK. Edhe pas luftës në Kosovë ai ka qenë politikisht aktiv. Në zgjedhjet e vitit 2007, z. Gashi ishte ndër përfaqësuesit më të votuar në parlamentin e Kosovës. Gashi ishte nënshkrues i deklaratës së pavarësisë, dhe ndërmjet nëntorit 2007 dhe prillit 2010 ai mbajti postin si ministër i shëndetësisë. Z. Gashi ushtron profesionin e profesorit të anatomisë, dhe në vitin 2019 u zgjedh anëtar i këshillit të përgjithshëm të LDK. Pas një pauze disavjeçare nga postet publike, në qershor të vitit 2020 z. Gashi u zgjodh këshilltar politik i kryeministrit politik Avdullah Hoti. Përvoja e gjatë e Gashit në politikë të jashtme e bën të konsiderohet si person me lidhje të forta ndërkombëtare e posaçërisht me SHBA-të.

Në shkurt të vitit 2021, me zgjedhjen e Lumir Abdixhikut si kryetar i LDK-së, Prof. Dr. Alush Gashi u rizgjedh edhe për një mandat si anëtar i Këshillit të Përgjithshëm të LDK-së^[1]. Në qershor të vitit 2021, Prof. Dr. Gashi themeloi Institutin për Marrëdhënie me Jashtë (Institute of Foreign Relations), ku mban pozitën e kryesuesit të bordit. Instituti për Marrëdhënie me Jashtë është institucioni i parë i llojit të tillë, i cili si synim ka të nxisë një debat intensiv mbi politikën e jashtme të Kosovës. Gazeta Zëri njoftoi që në nëntor të vitit 2021, Prof. Dr. Gashi bëri lansimin e institutit duke mbajtur takimin e parë me diplomatë të Evropës Jug-Lindore ku shkëmbyen mendime se si Kosova mund të zhbllokojë anëtarësimin e saj në nivel shumëpalësh dhe njohje diplomatike.

Prokurorët i pushuan hetimet mbi dyshimet për kontrabandë të naftës ruse përmes terminalit të Porto Romanos në vitin 2023, por pas anijes në fjalë qëndron një rrjet individësh dhe kompanish, të cilin inteligjenca ukrainase e lidh me “flotën hije” të përdorur nga Rusia për të anashkaluar sanksionet dhe për të financuar luftën.

Në një ditë të ngrohtë dimri të shkurtit të vitit 2023, një anije-cisternë nafte që lundronte me emrin Grace Felix mbërriti në gjirin e Durrësit, duke transportuar 21 mijë tonë gazoil.

Dokumentet që mbante kapiteni rus i anijes deklaronin se karburanti kishte origjinë nga Azerbajxhani, por autoritetet shqiptare dyshuan se itinerari dhe të dhënat e lëvizjes së saj në Mesdhe tregonin një tjetër histori.

Ngarkesa ishte transferuar në bordin e Grace Felix në Gjirin e Lakonisë, pranë brigjeve të Greqisë, nga një tjetër anije-cisternë që ishte nisur disa javë më herët nga porti rus Novorossiysk, në Detin e Zi. Transferimi nga një anije në një tjetër – një praktikë e përdorur shpesh për të fshehur origjinën e ngarkesës – ngriti dyshime se nafta ishte në fakt ruse dhe, si e tillë, subjekt i sanksioneve.

Anija u ndalua dhe ngarkesa e saj iu nënshtrua inspektimeve.

Kjo nuk do të ishte hera e fundit që Grace Felix, e riemërtuar më pas Mestral, do të dyshohej për transportim të paligjshëm të produkteve energjetike ruse, tregtia e të cilave kufizohet nga sanksionet e vendosura nga Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe vendet e G7+.

Shërbimet ukrainase të inteligjencës e akuzojnë kompaninë administruese të anijes, Cymare Shipmanagement Ltd, si dhe personat që qëndrojnë pas saj, se janë pjesë e së ashtuquajturës “flota hije” ruse [shadow fleet], një burim kyç të ardhurash për makinerinë ushtarake të Kremlinit në Ukrainë.

Në vitin 2025, autoritetet ukrainase vendosën sanksione ndaj anijes-cisternë dhe kapitenit të saj, duke i përfshirë në një listë të zezë të hartuar nga Drejtoria e Inteligjencës Ushtarake të Ukrainës, GUR.

Kjo listë përfshin qindra anije të dyshuara për transportimin e produkteve energjetike ruse, armëve dhe drithërave të vjedhura nga territoret ukrainase të pushtuara.

Të paktën një duzinë prej tyre kanë vizituar portet shqiptare që prej nisjes së pushtimit të plotë rus në shkurt të vitit 2022, duke ngritur pikëpyetje mbi zbatimin e sanksioneve të vendosura nga qeveria shqiptare kundër Moskës.

Zbatimi i kufizimeve tregtare ndaj Rusisë dhe produkteve të saj energjetike mbetet një sfidë për komunitetin ndërkombëtar, veçanërisht për Shqipërinë, e cila ndërkohë e ka dënuar luftën e Rusisë në Ukrainë me tone të ashpra.

“Vende si Shqipëria, ku gjurmimi i naftës kontrabandë nuk është në nivelet më të mira… janë vulnerabël për naftën kontrabandë që mund të vijë nga Rusia.,” tha Ledion Krisafi, studiues i marrëdhënieve ndërkombëtare.

“Por, në thelb, për tregun shqiptar nuk ka shumë rëndësi nëse është naftë ruse kontrabandë apo nga ndonjë vend tjetër, sido që të jetë ngelet kontrabandë dhe institucionet duhet të bëjnë punën e tyre.”

Përmes një avokati, Cymare Shipmanagement Ltd mohoi kategorikisht akuzat ukrainase që lidhin anijet e saj me një “flotë hije” ruse.

“Nuk ka absolutisht asnjë bazë për pretendimet se anija ‘Mestral’ (ish-‘Grace Felix’) apo ndonjë anije tjetër e administruar nga Cymare është përfshirë në aktivitete që bien ndesh me rregulloret dhe kërkesat e sanksioneve të Bashkimit Evropian, Mbretërisë së Bashkuar apo Shteteve të Bashkuara,” tha kompania në një përgjigje me shkrim.

Duke kritikuar ndalimin e anijes-cisternë në Shqipëri në vitin 2023, Cymare theksoi se asnjë akuzë apo procedurë formale nuk ishte ngritur ndonjëherë kundër anijes, pronarëve apo ekuipazhit të saj.

“Nuk kishte asnjë provë që të tregonte se nafta në bordin e ‘Grace Felix’ ishte me origjinë ruse dhe testet zyrtare të kryera nga organi shtetëror përkatës treguan të kundërtën,” deklaroi kompania. “Anija dhe pronarët e ngarkesës së saj kanë pësuar humbje të konsiderueshme gjatë kësaj periudhe.”

Sanksionet ndaj energjisë

Në prill, Bashkimi Evropian miratoi paketën e njëzetë të sanksioneve kundër Rusisë, këtë herë të përqendruar tek e ashtuquajtura “flotë hije”. Deri tani, blloku ka futur në listën e zezë më shumë se 630 anije, kryesisht cisterna të vjetra me struktura pronësie jo transparente, duke ua ndaluar hyrjen në portet evropiane. Një embargo mbetet në fuqi për importet detare të naftës ruse dhe nënprodukteve të saj, ndërsa vendet e G7+, përfshirë Kanadanë, Japoninë dhe Britaninë, kanë vendosur një tavan çmimi prej 44 dollarësh për fuçi për blerjet e naftës ruse.

Elisabeth Braw, studiuese e lartë në Atlantic Council në Uashington, tha se “flota hije” është thelbësore që Rusia të vazhdojë shitjen e eksportit të saj kryesor.

“Rusia mund të eksportojë ligjërisht naftë nën çmimin tavan të vendosur, por kjo është shumë më pak fitimprurëse ose gjeneron të ardhura të kufizuara,” tha Braw. Me “flotën hije”, Rusia mund të transportojë dhe eksportojë naftë mbi kufirin e lejuar të çmimit.”

“Prandaj është e qartë se Rusia ka interes të madh në përdorimin e kësaj flote.”

Gonzalo Saiz Erausquin, studiues në Royal United Services Institute në Londër, tha se flota është zgjeruar në mënyrë eksponenciale që prej sanksioneve të vendosura në vitin 2022.

“Vlerësohet se flota hije e Rusisë mund të përbëhet nga rreth një mijë anije,” tha Saiz Erausquin për BIRN, duke vënë në dukje se numri mund të luhatet pasi disa prej anijeve u shërbejnë edhe vendeve të tjera nën sanksione, si Irani.

Saiz Erausquin tha se është e vështirë të përcaktohet sasia e naftës që transportohet nga kjo flotë apo të ardhurat që ajo gjeneron për Rusinë, por shtoi: “Në kulmin e saj, ajo transportonte rreth 80 për qind të naftës bruto ruse të eksportuar në rrugë detare.”

Gjurmimi i lidhjeve mes flotës hije ruse dhe shtetit mbetet një nga sfidat kryesore për hetuesit, tha Saiz Erausquin. Sipas tij, megjithëse ekzistojnë dyshime për përfshirjen e shërbimeve ruse të inteligjencës, si FSB apo GRU, provat e drejtpërdrejta janë të vështira për t’u siguruar.

“Natyra e sofistikuar e këtyre operacioneve lë të kuptohet qartë për përfshirje shtetërore,” tha ai. Por, shtoi më tej, rrjeti nuk kontrollohet ekskluzivisht nga shteti.

“Me shumë gjasa, kemi të bëjmë me një kombinim aktorësh shtetërorë dhe jo shtetërorë të përfshirë në ekosistemin më të gjerë të flotës hije.”

Transferimi nga anija në anije

Anija Grace Felix u nis nga porti i Rouenit në Francë në janar 2023 dhe hyri në Mesdhe, duke ndjekur një itinerar përmes Ngushticës së Gjibraltarit drejt Peloponezit. Në të njëjtën periudhë, sipas dokumenteve gjyqësore, një cisternë me emrin Fidan, që lundronte nën flamurin e Turqisë, mori një ngarkesë në portin rus të Novorossiyskut dhe u drejtua përmes Dardaneleve drejt Egjeut.

Në fillim të muajit pasues, sipas dosjes hetimore, dy cisternat u takuan në ujëra ndërkombëtare në Gjirin e Lakonisë, pranë qytetit Kalamata në Greqi, ku kryen një transferim “nga anija në anije”, ose STS (ship-to-ship).

Operacioni u zhvillua jashtë porteve dhe pa mbikëqyrje të drejtpërdrejtë doganore.

Më pas, Grace Felix u drejtua drejt ujërave territoriale shqiptare dhe mbërriti në terminalin e naftës në Porto Romano, në Durrës, në mesin e shkurtit 2023, por nuk u ankorua. Autoritetet shqiptare u njoftuan për dyshime mbi dokumentacionin e ngarkesës dhe një task-forcë hipi në anije për të kryer inspektim.

Sipas hetimeve të Prokurorisë së Durrësit, dokumentet shoqëruese për gazoilin deklaronin se karburanti kishte origjinë nga Azerbajxhani dhe ishte në pronësi të një kompanie me bazë në Emiratet e Bashkuara Arabe, të quajtur Solid Energy Solution DMCC.

Megjithatë, të dhënat e itinerarit të analizuara nga Qendra Ndërinstitucionale Operacionale Detare (QNOD), e cila monitoron ujërat detare shqiptare, ngritën dyshime mbi origjinën e karburantit.

Kompania shqiptare që kishte porositur ngarkesën, AV International Group, refuzoi ta finalizonte blerjen, duke përmendur dokumentacionin e paplotë. Më 21 shkurt 2023, Prokuroria e Durrësit hapi një hetim penal ndaj kapitenit rus të Grace Felix nën dyshimin për kontrabandë.

Inspektorati Shtetëror Teknik dhe Industrial i Shqipërisë analizoi mostrat e gazoilit të transportuar nga Grace Felix, por prokurorët nuk arritën të provojnë përfundimisht se ai kishte origjinë ruse.

Pas më shumë se një viti hetimesh dhe procedurash gjyqësore, prokuroria vendore i rrëzoi akuzat, duke përmendur mungesë provash të mjaftueshme. Gjykata e Durrësit e mbylli çështjen në prill 2025, ndonëse gjyqtari Rexhep Bekteshi theksoi në vendimin e tij: “Pas shqyrtimit të dosjes dhe provave, gjykata konstaton se kjo nuk është një çështje ku provohet se i pandehuri është i pafajshëm.”

Krisafi, studiuesi i marrëdhënieve ndërkombëtare, tha se rasti i Grace Felix tregon nevojën për një qasje më të koordinuar dhe më vigjilente nga autoritetet shqiptare.

“Ajo që qeveria shqiptare mund të bëjë është koordinimin më i mirë me vendet si Greqia dhe Italia që janë fqinje dhe që kanë mundësi më të mëdha gjurmimi, për çdo anije që ka qoftë dhe dyshimin më të vogël,” tha ai.

“Gjithashtu çdo anije e tillë që vjen në portet shqiptare duhet kontrolluar imtësisht, por ama rregjistrimi dhe pronësia e tyre shpesh është në një rrjet të ndërlikuar që duhet kohë për ta shqyrtuar”, shtoi ai.

Lufta dhe sanksionet

E ndërtuar në vitin 2008, Grace Felix menaxhohej nga kompania me bazë në Qipro, Cymare Shipmanagement Ltd kur u ndalua nga autoritetet shqiptare në shkurt 2023. Në korrik të vitit 2023, menaxhimi i anijes kaloi te Cymare Navigation FZC, e regjistruar në Emiratet e Bashkuara Arabe. Në janar 2024, emri i anijes u ndryshua në Mestral dhe, sipas platformës së të dhënave të anijeve Equasis, ajo është në pronësi të Mestral Shipping Ltd, me seli në Limasol të Qipros. Aktualisht ajo lundron nën flamurin e Panamasë.

Nën emrin Mestral, cisterna është akuzuar nga autoritetet ukrainase për përfshirje në të paktën dy raste eksporti të naftës bruto dhe produkteve të naftës me origjinë ruse gjatë vitit 2025.

Sipas të dhënave të publikuara nga Drejtoria e Inteligjencës Ushtarake të Ukrainës (GUR), anija ka lundruar në mënyrë të përsëritur me sistemin e identifikimit automatik AIS të fikur gjatë dy viteve të fundit dhe është përfshirë në lëvizje të dyshimta pranë porteve ruse në Detin e Zi, si dhe në ujërat pranë Greqisë, Turqisë dhe Libisë.

Në shtator 2025, sipas GUR, cisterna transportoi rreth 30,500 tonë produkte nafte nga porti rus i Tamanit drejt Turqisë. Një muaj më vonë, ajo ngarkoi gati 30,000 tonë nënprodukte nafte nga terminali Sheskharis në portin e Novorossiyskut, me destinacion Tunizinë. Në atë rast, sipas GUR, dërgues ishte kompania ruse e sanksionuar PJSC Lukoil, ndërsa operohej me qira nga njësia tregtare Litasco.

Autoritetet ukrainase raportojnë gjithashtu se Mestral ka ndaluar në porte në territore të pushtuara ukrainase, përfshirë portin Kamysh-Burun në shtator 2025. Më 11 prill 2025, Ukraina sanksionoi kapitenin e anijes, Sergei Smaznov. Në dhjetor të vitit të kaluar, Kievi sanksionoi edhe vetë anijen.

Sipas GUR, Mestral nuk është e vetmja anije e “flotës hije” e lidhur me Cymare Navigation FZC. Kompania administron disa cisterna nafte që autoritetet ukrainase besojnë se përdoren për të shmangur embargon ndërkombëtare ndaj Rusisë.

Ndër drejtorët e Cymare figuron Nikolay Spichenok, shtetas britanik, i cili ka qenë drejtues i departamentit teknik të menaxhimit të flotës në kompaninë ruse të sanksionuar, PJSC Sovcomflot në periudhën 2012–2015.

Sovcomflot është kompania më e madhe shtetërore ruse e transportit detar, që ofron shërbime për prodhimin ‘offshore’ të hidrokarbureve dhe transportin e naftës, produkteve të naftës dhe gazit të lëngshëm. Anijet e saj u shërbejnë kryesisht kompanive dhe tregtarëve më të mëdhenj rusë të naftës dhe gazit.

“Që nga viti 2023 e deri më sot, flota e cisternave e grupit të kompanive Cymare Shipmanagement Ltd (Qipro) dhe Cymare Navigation FZC (EBA) ka furnizuar vazhdimisht Rusinë me të ardhura nga nafta për të mbështetur luftën e saj kundër Ukrainës, duke maskuar operacionet përmes regjistrimeve të kompanive në shtetet anëtare të BE-së,” tha GUR në një deklaratë në janar.

Spichenok është aktualisht ose ka qenë drejtor i dy kompanive të tjera detare në Qipro – Peremoga Investment Ltd dhe SCF Management Services. Kjo e fundit zotëron jahtin Olympia, i cili sipas disa raportimeve mediatike, i është dhuruar Vladimir Putin në vitin 2005 nga miliarderi dhe ish-pronari i klubit të futbollit Chelsea, Roman Abramovich. Përfaqësuesit e të dyve i kanë mohuar këto raportime.

Jahti 57 metra i gjatë është ndër 100 më të mëdhenjtë në botë dhe vlerësohet rreth 50 milionë dollarë. Në qershor 2022, Shtetet e Bashkuara e vendosën Olympia-n në listën e pasurive të bllokuara në kuadër të sanksioneve ndaj Rusisë.

Cymare i hodhi poshtë akuzat ukrainase si të pabaza. Sipas kompanisë, besueshmëria e informacionit të shërbimeve ukrainase të inteligjencës është “shumë e ulët, në mos e diskutueshme”, duke i akuzuar ato për aplikim të “logjikës ekonomike të luftës”.

“Është e vetëkuptueshme se agjencitë e inteligjencës ukrainase janë, sipas përkufizimit, sekrete dhe manipuluese, shpesh duke përdorur mediat për të formësuar opinionin publik ose për t’i shërbyer interesave strategjike kombëtare, dhe për të avancuar narrativën e tyre si mjet agjende,” tha kompania.

“Grupi Cymare operon në mënyrë transparente, të hapur dhe në përputhje të plotë me regjimin e sanksioneve të OFAC (Zyra Amerikane për Kontrollin e Aseteve të Huaja), BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar, dhe nuk ka pasur asnjëherë kritika apo pretendime nga asnjë institucion perëndimor apo organizatë ndërkombëtare detare.”

Sipas saj, çdo transport i ngarkesave me origjinë ruse kryhet në përputhje me rregulloret e sanksioneve dhe gjithmonë brenda kufijve të çmimeve të lejuara, i shoqëruar me dokumentacion përkatës. Kompania shtoi se të gjitha këto operacione janë njoftuar dhe miratuar nga siguruesit P&I dhe H&M Insurers.

Cymare mohoi gjithashtu që anijet e saj të fikin sistemin AIS, duke theksuar se “ndërprerje të sinjalit ndodhin herë pas here për shkak të humbjes së lidhjes në Detin e Zi dhe nuk janë rezultat i fikjes së qëllimshme nga ekuipazhi”.

“Deti i Zi aktualisht është zonë lufte dhe anijet që operojnë aty i nënshtrohen ndërhyrjeve periodike në frekuenca radioje, të cilat mund të shkaktojnë humbje ose ndërprerje të AIS, GPS dhe sinjaleve LRIT.”

Cymare tha se punësimi i Spichenok ka përfunduar në vitin 2020, ndonëse të dhënat e regjistrit të biznesit në Qipro ende e listojnë atë si drejtor kompanie.

Kompania që zotëronte karburantin e ngarkuar në Grace Felix në shkurt 2023 është gjithashtu e dyshuar për lidhje me flotën hije që i shërben Kremlinit. Solid Energy Solution DMCC, me bazë në Dubai, zotëron dy cisterna të sanksionuara nga autoritetet ukrainase.

Solid Energy Solution DMCC nuk iu përgjigj kërkesës për koment.

Kërcënim mjedisor

E ashtuquajtura “flotë hije” e Rusisë nuk është një strukturë formale, por një rrjet anijesh që transportojnë mallra të sanksionuara, tha Elisabeth Braw nga Atlantic Council.

Këto nuk janë linja të rregullta transporti detar dhe pronarët e tyre synojnë të mbeten anonimë, duke zotëruar zakonisht vetëm një ose dy anije dhe duke operuar përmes adresave fiktive në juridiksione ‘offshore’ si Emiratet e Bashkuara Arabe apo ishujt Seychelles.

Roli i juridiksioneve offshore shpesh keqkuptohet, tha Braw. Në këtë rast, qëllimi nuk është shmangia e taksave, por regjistrimi në vende ku autoritetet e shteteve që vendosin sanksione kanë aftësi të kufizuara ndërhyrjeje.

“Pra, nuk do të doje të ishe pronar i një anijeje të flotës hije me bazë në Mbretërinë e Bashkuar apo në Xhersi, sepse autoritetet mund të ndërmarrin veprime kundër teje,” tha Braw për BIRN.

Edhe kur identifikohen, megjithatë, hapësira për veprim mbetet e kufizuar. Autoritetet mund të ndërhyjnë vetëm në rastet e shkeljeve teknike, si mungesa e sigurimit apo problemet e sigurisë detare, të cilat nuk përbëjnë domosdoshmërish vepra penale.

“Nuk është e paligjshme të operosh apo të zotërosh një anije të flotës hije,” tha Braw, duke theksuar se sanksionet ndaj Rusisë nuk janë globale.

“Këto janë sanksione të vendosura vetëm nga vendet perëndimore,” tha ajo. “Anijet ende lundrojnë ligjërisht midis Rusisë, Indisë dhe Kinës.”

Fshehja e pronësisë dhe manipulimi i gjurmëve të tregtisë janë në thelb të mënyrës si funksionon flota hije, tha Gonzalo Saiz Erausquin nga Royal United Services Institute.

Sipas tij, kompanitë që menaxhojnë këto anije shpesh janë struktura fiktive, të krijuara në disa juridiksione njëkohësisht, me qëllim fshehjen e pronarëve përfitues dhe shmangien e përgjegjësisë ligjore.

Një nga praktikat më të zakonshme është ndryshimi i vazhdueshëm i flamurit të anijeve – “flag hopping” – duke i regjistruar ato në shtete me mbikëqyrje më të dobët. Kur këto shtete tërhiqen nën presion diplomatik, anijet kërkojnë regjistrim gjetkë, ndonjëherë duke përdorur edhe flamuj të rremë dhe, në disa raste, duke u kthyer praktikisht në anije pa shtetësi.

Në të njëjtën kohë, zinxhirët e furnizimit fshihen përmes transferimeve nga një anije në një tjetër në det të hapur dhe përzierjes së naftës, duke ndryshuar përbërjen e saj kimike dhe duke e bërë të vështirë përcaktimin e origjinës. Këto praktika shoqërohen me dokumente të falsifikuara që pretendojnë përputhje me tavanet e çmimeve ose burime jo të sanksionuara.

“Pasi e përzien deri në një nivel ku ndryshohet përbërja molekulare, bëhet shumë e vështirë të vlerësohet origjina e saktë e asaj nafte,” tha Saiz Erausquin, duke theksuar se ky kompleksitet e bën verifikimin teknik dhe ligjor të ngarkesës jashtëzakonisht të vështirë.

“Flota hije” e Rusisë përbën një kërcënim për Ukrainën, sigurinë detare dhe mjedisin, paralajmëroi Braw, e cila tha se roli i saj kryesor është gjenerimi i të ardhurave nga nafta për të financuar luftën e Rusisë në Ukrainë.

“Pa flotën hije, Rusia do të kishte shumë mungesë parash dhe me shumë gjasa nuk do të ishte në gjendje ta mbante këtë luftë kundër Ukrainës,” tha ajo.

Por në rajone si Deti Balltik dhe Deti i Zi, numri i madh i anijeve të vjetra dhe shpesh të pasigurta rrit rrezikun e aksidenteve.

“Këto anije, për shkak se janë në gjendje të dobët, përbëjnë kërcënim për mjedisin kudo që shkojnë,” tha Braw. “Dhe kemi parë derdhje nafte në vende të ndryshme, dhe çdo derdhje e tillë është e tepërt.”

Gruri i vjedhur i Ukrainës

Sanksionet ndërkombëtare ndaj Rusisë nuk synojnë vetëm produktet energjetike ruse, por edhe tregtinë me territoret e pushtuara ukrainase.

Në fund të vitit 2023, Organizata Ndërkombëtare Detare (IMO) miratoi një rezolutë që dënon agresionin rus dhe u bëri thirrje shteteve anëtare të informojnë anijet tregtare, pronarët, operatorët dhe siguruesit e tyre për statusin e mbyllur të porteve ukrainase në këto territore.

Megjithatë, kjo nuk e ka ndalur Rusinë nga eksportimi i drithrave dhe produkteve të tjera nga rajonet e pushtuara, shpesh duke e fshehur origjinën e tyre.

“Dërgesat direkte nga portet e pushtuara – Sevastopol, Feodosia, Kerch, Berdyansk dhe Mariupol – kryesisht shkojnë drejt Sirisë, Egjiptit dhe Turqisë,” tha Katerina Yaresko, gazetare investigative me bazë në Kharkiv në projektin SeaKrime (Myrotvorets Center), duke shtuar se raste janë identifikuar edhe për Jemenin, Iranin, Algjerinë dhe vende të tjera.

Sipas Yaresko-s, metoda të tjera përfshijnë edhe transportet tranzit të grurit përmes porteve ruse si Kavkaz, si dhe falsifikimin e certifikatave të origjinës dhe dokumenteve fitosanitare.

Ministri i Jashtëm ukrainas, Andrii Sybiha ka akuzuar Rusinë se ka vjedhur më shumë se dy milionë tonë drithra nga territoret e pushtuara vetëm në vitin 2025, dhe rreth 15 milionë tonë që prej vitit 2022.

Ndryshe nga nafta, importet e grurit rus nuk janë të ndaluara dhe në vitin 2025, Shqipëria importoi rreth 30 milionë euro mallra nga Rusia. Megjithatë, ngjashëm me importet e naftës, disa prej anijeve që transportojnë grurë drejt porteve shqiptare janë të sanksionuara, nën dyshime për transportim të drithrave të vjedhura nga territoret e pushtuara ukrainase.

Të paktën nëntë anije mallrash të identifikuara nga GUR si të përfshira në tregtinë e paligjshme të grurit kanë vizituar portet shqiptare gjatë katër viteve të fundit.

Për Yaresko-n, fakti që këto anije nisen nga portet ruse në rajonet e Detit të Zi dhe Detit të Azov duhet të shërbejë si sinjal për të nisur kontakte me institucionet shtetërore ukrainase për të sqaruar statusin e tyre.

“Në Ukrainë ka disa procedime penale penale ndaj këtyre anijeve,” tha ajo. “Nxjerrja e burimeve nga territoret e pushtuara ukrainase është krim lufte.”

Lufta në Iran po shkakton pasiguri në tregje. Megjithatë, Turqia po e shfrytëzon këtë moment dhe, me lehtësime të mëdha tatimore, po synon investitorët dhe kapitalin e huaj.

Si pasojë e luftës në Iran, në mbarë botën mbizotëron pasiguri në planifikim. Shumë shtete druhen nga një inflacion i zgjatur dhe mungesa e burimeve. Ndërkohë që vendet e Gjirit përpiqen të ruajnë imazhin e tyre si “strehë të sigurta”, Turqia kalon në ofensivë: Me ulje të mëdha taksash dhe stimuj ekonomikë, Ankaraja synon të tërheqë veçanërisht investitorë dhe pasuri nga jashtë.

Paketa përkatëse ligjore u shpall nga presidenti Recep Tayyip Erdoğan që në fund të prillit. Në fillim të majit ajo u paraqit në parlament dhe u miratua nga komisioni përkatës. Qëllimi është ta bëjë Turqinë më konkurruese ndërkombëtarisht dhe ta pozicionojë si një vend tërheqës për kapitalin e huaj dhe fuqinë punëtore të kualifikuar.

Ligji u drejtohet personave dhe kompanive që gjatë tre viteve të fundit nuk kanë qenë të regjistruar si tatimpagues në Turqi, duke u premtuar atyre përfitime të konsiderueshme. Ata që regjistrojnë pasuritë e tyre jashtë vendit – valuta, ar apo letra me vlerë – në Turqi deri më 31 korrik 2027, do të përfitojnë një përjashtim 20-vjeçar nga tatimi mbi të ardhurat për fitimet e realizuara jashtë. Përveç kësaj, për këtë grup norma e tatimit për trashëgimi dhe dhurata ulet në vetëm një për qind. Aktualisht këto norma janë – në varësi të shumës – midis një dhe dhjetë për qind për trashëgimi dhe midis dhjetë dhe 30 për qind për dhurata.

Edhe pasuritë e brendshme që nuk janë deklaruar pranë autoriteteve tatimore deri më tani mund të deklarohen pa pasoja penale në kushte të caktuara, për shembull nëse investohen për një periudhë të caktuar në obligacione shtetërore vendase ose në instrumente të ngjashme.

Ulje drastike e tatimit mbi fitimin për eksportuesit
Edhe tregtia e jashtme synohet të gjallërohet. Në mars u shënua një rënie prej 6,4 për qind. Për këtë arsye qeveria synon të ulë tatimin mbi fitimin për kompanitë vendase. Për eksportuesit prodhues norma ulet nga 25 në nëntë për qind, ndërsa për eksportuesit e tjerë në 14 për qind.

Përveç kësaj, qeveria synon ta zhvillojë Qendrën Financiare të Stambollit në një qendër konkurruese ndërkombëtare sipas modelit të Singaporit apo Hong Kongut. Kompanitë me seli në metropolin turk do të përfitojnë përjashtim të plotë nga taksat për fitimet nga tregtia ndërkombëtare tranzite. Edhe korporatat globale që zhvendosin selitë e tyre rajonale atje do të mbeten pa taksa për 20 vjet.

Reduktim masiv i burokracisë për investitorët
Për ta bërë investimin më tërheqës, qeveria synon të ulë ndjeshëm burokracinë. Koordinimin e merr drejtpërdrejt presidenca. Parashikohet krijimi i një platforme qendrore digjitale që trajton në mënyrë të përmbledhur dhe të përshpejtuar të gjitha proceset – nga themelimi i kompanive, te lejet e punës dhe të qëndrimit e deri te vlerësimet mjedisore.

Gjatë shpalljes së paketës ligjore, Erdoğan deklaroi se Turqia nuk është më vetëm një urë lidhëse midis Lindjes dhe Perëndimit apo Veriut dhe Jugut. Ajo është një nyje e pazëvendësueshme për korridoret energjetike dhe tregtare në rajon. Krizat e viteve të fundit, sipas tij, janë menaxhuar me sukses nga Ankaraja, prandaj Turqia sot është “një ishull stabiliteti”. “Turqia është një kandidate premtuese për t’u bërë një nga qendrat e reja të fuqisë në një botë shumëpolare në ndryshim”, shtoi Erdoğan.

Megjithatë, pavarësisht planeve ambicioze, ekspertë të taksave si Emre Şirin shprehin dyshime. “Është thjesht një përpjekje për të tërhequr para të freskëta. Nuk ka më para dhe burime që mund të shfrytëzohen”, thotë ekonomisti dhe vlerësuesi i pasurive të paluajtshme nga Stambolli. Sipas tij, qeveria po përdor çdo mjet të mundshëm për të tërhequr kapital. Përjashtimet nga taksat për kompanitë e huaja dhe periudhat e gjata pa taksa për pasuritë e importuara janë masat e fundit në kushte dëshpëruese. “Që anija të mos përplaset në breg”, shton Şirin. Sipas tij, investimet e huaja direkte pothuajse nuk po hyjnë më në vend, ndërsa kompanitë vendase ose falimentojnë ose largohen.

Një tjetër kritikë nga vëzhguesit është se në këto masa origjina e pasurive, si vendase ashtu edhe të huaja, verifikohet vetëm pjesërisht. Kjo, sipas tyre, hap mundësi për rrjedha financiare kriminale. Ministri i Financave Mehmet Şimşek e kundërshton këtë dhe u referohet sukseseve të mëparshme të programeve të ngjashme.

Qeveria e AKP-së i ka zbatuar këto rregullime tashmë shtatë herë. Në vitin 2008 u realizua për herë të parë një program i tillë; sipas qeverisë, atëherë u deklaruan pasuri me vlerë 31 miliardë dollarë amerikanë. Kjo solli kthimin e kapitalit të qytetarëve turq nga jashtë dhe forcimin e tregut, sipas ministrit të Financave Şimşek.

A do të bëhet Stambolli një alternativë ndaj Gjirit?
Pasiguria në rajonin e Gjirit Persik e shkaktuar nga lufta në Iran ka ngritur shpresa në Turqi për investime shtesë – veçanërisht si një alternativë ndaj vendeve të Gjirit. Megjithatë, ekonomisti Sinan Alçın, themelues i 4ware Research dhe kryetar i platformës Ekonomi Istanbul, e konsideron këtë pak të mundshme. Për të tërhequr investime të huaja direkte në shkallë të gjerë, Turqia duhet të forcojë besimin në shtetin ligjor dhe të bëjë përparim në çështje si liria e shtypit, tha ai në prill në një intervistë për DW. Shumë vëzhgues ndajnë këtë mendim dhe nuk i shohin masat e planifikuara si zgjidhje të qëndrueshme, por kërkojnë reforma të thella strukturore.

Turqia ndodhet tashmë prej gjashtë vitesh në një krizë ekonomike. Me politikën e interesave të ulëta të Erdoğanit, vendi ra në krizë në vitin 2019 dhe që atëherë ka përjetuar vazhdimisht norma inflacioni dyshifrore. Muajin e kaluar inflacioni arriti në 32,4 për qind – ndërsa në maj 2024 përkohësisht madje mbi 75 për qind. Ekonomistët e pavarur gjithashtu dyshojnë në të dhënat zyrtare të institutit turk të statistikave. Grupi kërkimor ENAG vlerëson se inflacioni së fundmi ka qenë mbi 55 për qind. Gjatë fundjavës së kaluar, presidenti turk zëvendësoi me dekret kreun e institutit kombëtar të statistikave. Edhe pavarësia e bankës qendrore turke ka qenë objekt debatit ndërkombëtar prej vitesh./DW