Wersja PDF (do druku)

Klimat Wroc�awia

Alfred Dubicki
Maria Dubicka
Mariusz Szymanowski

Klimat Wroc�awia odznacza si� cechami typowymi dla klimatu przej�ciowego strefy szeroko�ci umiarkowanych. �cieraj�ce si� wp�ywy oceaniczne i kontynentalne powoduj� du�� zmienno�� klimatu, przejawiaj�c� si� bogactwem stan�w pogodowych. Po�o�enie Wroc�awia na przedpolu Sudet�w, przy dominuj�cym nap�ywie mas z kierunk�w zachodnich i po�udniowych, powoduje uprzywilejowanie termiczne miasta. Dodatkowe modyfikacje, typowe dla du�ych aglomeracji miejsko-przemys�owych, takie jak wyspy ciep�a i opad�w atmosferycznych oraz zr�nicowanie bioklimatyczne, generowane s� poprzez zmian� w�a�ciwo�ci fizycznych wynikaj�c� ze sposobu zagospodarowania i u�ytkowania teren�w zurbanizowanych. Miejska wyspa ciep�a we Wroc�awiu jest zjawiskiem stwierdzonym i jako takie powinno by� podstaw� do przemy�lanych dzia�a� w zakresie planowania przestrzennego i rozwi�za� planistycznych.

Rosn�ce zapotrzebowanie na informacje o klimacie powoduje, �e coraz cz�ciej uwzgl�dnia si� wzajemne oddzia�ywania zachodz�ce w obr�bie �rodowiska atmosferycznego i na jego pograniczu ze �rodowiskiem wodnym i l�dowym, a odchodzi si� od tradycyjnego, prostego opisu cech wieloletniego re�imu pogody. Klimat rozumiany jako ca�okszta�t proces�w zachodz�cych w atmosferze wp�ywa na dzia�alno�� cz�owieka i rezultaty osi�gane w r�nych sferach �ycia gospodarczego. Zesp� element�w meteorologicznych (temperatura i wilgotno�� powietrza, pr�dko�� wiatru, nat�enie promieniowania s�onecznego i inne) odczuwany przez organizm cz�owieka, powoduje reakcje biologiczne i psychiczne w ustroju ludzkim.

Wielkomiejski charakter wsp�czesnej cywilizacji, poprzez znaczn� koncentracj� ekonomicznej i spo�ecznej aktywno�ci cz�owieka, ukszta�towa� na obszarach miejskich jako�ciowo odmienny typ mezoklimatu miejskiego, o cechach niekorzystnych dla jego mieszka�c�w. Charakterystyka klimatu Wroc�awia obejmuj�ca trzy aspekty, takie jak: g��wne cechy klimatu, specyfik� klimatu miasta i wybrane zagadnienia klimatu odczuwalnego (bioklimatu cz�owieka), b�dzie pr�b� oceny jego bod�cowo�ci oraz okre�lenia podstawowych cech struktury klimatu i bioklimatu aglomeracji miejsko-przemys�owej Wroc�awia.

Podstaw� opracowania stanowi� dane meteorologiczne z Obserwatorium Uniwersytetu Wroc�awskiego lat 1981-2000 oraz z sieci automatycznych stacji meteorologicznych zlokalizowanych na terenie miasta, jak i z mobilnej stacji pomiarowej (lata 1997-2000).

G��wne cechy klimatu

Wroc�aw le�y w centrum Dolnego �l�ska, Niziny �l�skiej i R�wniny Wroc�awskiej rozci�tej dolin� Odry. W krajobrazie miasta dominuje Odra wraz z jej odnogami, kana�ami, starorzeczami i rozlewiskami (��cznie 54,5 km d�ugo�ci w granicach miasta), tworz�c g��wn� o� ekologiczn� przestrzennego uk�adu miasta w kierunku wsch�d - zach�d. To oraz 12 wysp czyni� Wroc�aw wyj�tkowym miastem w Polsce. Istotn� z punktu widzenia warunk�w klimatycznych Wroc�awia, bardziej urozmaicon� rze�b� terenu tworzy obszar Pog�rza Sudet�w oraz cz�ciowo Sudety na po�udniu i Wzg�rza Trzebnickie na p�nocy. Po�o�enie miasta w dolinie Odry i na przedpolu Sudet�w powoduje jego uprzywilejowanie termiczne okre�lane jako "wroc�awsko-opolski obszar ciep�a". Podobnie jak obszary ciep�a "krakowski" i "tarnowski", jest on konsekwencj� dynamicznego ogrzewania si� mas powietrza osiadaj�cych po zawietrznej stronie masywu g�rskiego. Wyst�puj� w�wczas charakterystycznedla g�r i ich przedpola wiatry fenowe (halne). Nale�y podkre�li�, �e we Wroc�awiu zjawiska fenopochodne obserwowane s� przeci�tnie w ci�gu 71 dni w roku (Kwiatkowski, 1975). Usytuowanie miasta w dolinie Odry ma tak�e negatywne nast�pstwa sprzyjaj�ce, zw�aszcza w antycyklonalnych sytuacjach synoptycznych, s�abemu przewietrzaniu i kszta�towaniu si� niekorzystnych zjawisk klimatycznych w postaci cz�stych zamgle� i wy�szej wilgotno�ci powietrza.

Warunki klimatyczne Wroc�awia s� jednak �ci�le zwi�zane z klimatem Polski i Europy, a po�o�enie geograficzne w tej cz�ci strefy umiarkowanej decyduje o du�ej zmienno�ci warunk�w pogodowych. Wi��e si� to z cz�stym i aktywnym przemieszczaniem uk�ad�w barycznych i nap�ywem wilgotnych mas powietrza znad Oceanu Atlantyckiego oraz znacznie suchszych z rozleg�ego kontynentu azjatyckiego. Cech� klimatu Polski jest jego przej�ciowy charakter, przejawiaj�cy si� zar�wno cechami klimatu morskiego, jak r�wnie� znacznym udzia�em w�a�ciwo�ci klimatu kontynentalnego. W efekcie we Wroc�awiu przewa�a wiatr o kierunkach z sektor�w zachodniego i po�udniowego (rys. 1) Jest on obserwowany w ci�gu, odpowiednio, 27,6% i 23,1% dni w roku i zwi�zany jest z nap�ywem polarno-morskich mas powietrza.

Rysunek 1. R�a wiatru: a) cz�sto�� [%] kierunku wiatru i �rednie wielko�ci, b) pr�dko�ci wiatru [m/s], c) ci�nienia atmosferycznego [hPa], d) temperatury powietrza [°C] we Wroc�awiu w latach 1981-2000

�rednia roczna temperatura powietrza we Wroc�awiu wynosi 9,0 °C, miesi�ca najzimniejszego (stycznia) - 0,4 °C, a najcieplejszego (lipca) 18,8 °C (tab. 1). Amplituda roczna temperatury, b�d�ca miar� stopnia kontynentalizmu klimatu, wynosi 19,2 °C. Stawia to Wroc�aw w�r�d obszar�w nizinnej cz�ci Polski, odznaczaj�cych si� najni�szymi wielko�ciami tego wska�nika. Omawiane 20-lecie (1981-2000) nale�a�o jednak do najcieplejszych w ci�gu ostatnich 100 lat, gdzie �rednia temperatura wynios�a 8,5 °C. W latach 1881-2000 do najcieplejszych nale�a� rok 2000 ze �redni� roczn� temperatur� powietrza 10,4 °C. W najch�odniejszych latach - 1940 i 1956 �rednia roczna wynios�a 6,6 °C. Najwi�ksz� zmienno�ci� temperatury cechuj� si� miesi�ce zimowe, od +4,4 °C (I 1921 r.), do - 11,2 °C (I 1940 r.). Mniejsza by�a zmienno�� temperatury w miesi�cach letnich. Najcieplejszy, 22,1 °C, by� lipiec 1994 r., za� najch�odniejszy, 15,7 °C, lipiec 1997 r.

Tabela 1. �rednie miesi�czne,sezonowe i roczne wielko�ci g��wnych element�w klimatu we Wroc�awiu w latach 1981-2000

T � temperatura [°C], Tmax � temperatura maksymalna [°C], Tmin � temperatura minimalna [°C], U � wilgotno�� wzgl�dna [%], V � pr�dko�� wiatru [m/s], Z � zachmurzenie [0-10], SS � us�onecznienie [godz.], R � opad [mm].

Prawid�owo�ci przebiegu rocznego temperatury powietrza w Polsce okre�lane s� przez 6 termicznych p�r roku (tab. 2). We Wroc�awiu zima termiczna rozpoczyna si� przeci�tnie 19 XII i trwa 65 dni;przedwio�nie - 22 II (34 dni) ;wiosna - 28 III (65 dni) ;lato - 1 VI i jest najd�u�sz� termiczn� por� roku (92 dni) ; jesie� rozpoczyna si� 1 IX (68 dni), a przedzimie - 8 XI (41 dni). Okres wegetacyjny trwa przeci�tnie 226 dni i nale�y do najd�u�szych w Polsce. Zachmurzenie jest elementem meteorologicznym, kt�ry w istotny spos�b kszta�tuje warunki dop�ywu promieniowania s�onecznego do powierzchni ziemi. Stosunkowo ma�o we Wroc�awiu jest dni pogodnych (przeci�tnie 27 dni), podczas gdy dni pochmurne obserwowane s� w ci�gu 203 dni w roku. Suma roczna us�onecznienia, rozumiana jako czas, w kt�rym do powierzchni ziemi dociera promieniowanie bezpo�rednie, podobnie jak na ca�ej Nizinie �l�skiej wynosi oko�o 1500 godzin.

Tabela 2. Termiczne pory roku we Wroc�awiu.