Սոֆիա
| Բնակավայր | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Սոֆիա | |||||
| պուլկար․՝ Со́фия | |||||
| |||||
.jpg) | |||||
| Երկիր |
 Պուլկարիա[1] | ||||
| Ներքին բաժանում | Կրասնա Պոլյանա?, Մլադոստ?, Լյուլին?, Banishora?, Buxton?, Belite brezi?, Bunkera?, Vasil Levski?, Boyana?, Vitosha?, Vodenicata?, Vrazhdebna?, Voenna rampa?, Վրաբնիցա?, Gevgeliyski kvartal?, Geo Milev?, Gorna banya?, Gorublyane?, Gotse Delchev?, Gardova glava?, Obelya?, Ovcha kupel?, Orlandovtsi?, Poduyane?, Podlozishte?, Poligona?, Ravnishte?, Fakulteta? և Filipovtsi? | ||||
| Mayor of Sofia Capital Municipality? | Vasil Terziev? | ||||
| Տարածութիւն | 492,029 քմ² | ||||
| ԲԾՄ | 560 մեթր | ||||
| Պաշտօնական լեզու | Պուլկարերէն | ||||
| Բնակչութիւն | 1 205 548 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2024)[2] | ||||
| Կը գտնուի ափին | Վլադայսկա?, Իսկար?, Kakach River?, Boyanska reka?, Gornobanska river?, Perlovska? և Suhodolska river? | ||||
| Ժամային գօտի | UTC+2 և UTC+3։00 | ||||
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 02 | ||||
| Փոստային ցուցանիշ | 1000 | ||||
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | C, CA և CB | ||||
| Անուանուած է | Saint Sophia Church? | ||||
| Պաշտօնական կայքէջ | Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "ref-bg" does not exist։ | ||||
Սոֆիա (պուլկարերէն՝ Со́фия [ˈsɔfija], ծագած է յունարէն σοφία-էն՝ «վարպետութիւն», «իմաստութիւն»), Պուլկարիոյ մայրաքաղաքը, Սոֆիայի քաղաքային մարզի եւ իրեն միակ Սթոլիչնա համայնքի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Սոֆիայի գոգաւորութեան հարաւը, Վիտոշա լեռնազանգուածի ստորոտը։ Քաղաքի արեւելեան ծայրամասէն կը հոսի Իսքիր գետը։
Անուան ծագումնաբանութիւնը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Այդպէս կոչուեցաւ Սուրբ Սոֆիային նուիրուած տաճարի անունով։ Իսկ Սոֆիա բառը Բիւզանդիոյ շրջանին կը նշանակէր «իմաստութիւն» եւ դարձած էր կրօնական եզր։[3]
Պատմութիւն[4]
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Նախապատմութիւն եւ հնադար
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Այս տարածքը ունի գրեթէ 7,000 տարուան պատմութիւն[5]։ Քաղաքի գլխաւոր գրաւչութիւնը տաք ջուրի աղբիւրներն են, որոնք մինչեւ օրս առատօրէն կը հոսին քաղաքի կեդրոնին մէջ։ Սլաթինայի մէջ փաստագրուած է Նոր քարէ դարու (Նէոլիթեան) գիւղ մը, որ կը թուագրուի մ.թ.ա. 5-րդէն 6-րդ հազարամեակներով։ Նոր քարէ դարու մէկ այլ բնակավայր հիմնուած է մ.թ.ա. 3-րդէն 4-րդ հազարամեակներուն՝ ներկայիս Ազգային պատկերասրահի տարածքին մօտ, որ այդ ժամանակէն ի վեր եղած է քաղաքի աւանդական կեդրոնը։[6]
Առաջին ցեղերը, որոնք հաստատուած են հոս, թրակիական Թիլաթայի (Tilataei) ցեղերն էին։ Ք.ա. 500-ական թուականներուն տարածքը մաս կազմեց թրակիական պետական միութեան՝ Օտրիսեան թագաւորութեան (Odrysian kingdom)։
Ք.ա. 339-ին Մակեդոնացի Փիլիպոս Բ.-ը առաջին անգամ ըլլալով կործանեց եւ աւերեց քաղաքը։
Կելտական Սերտի (Serdi) ցեղը քաղաքին տուաւ իր անունը։ Քաղաքի մասին ամենավաղ յիշատակումը կը գտնուի Ք.ա. 1-ին դարու աթենական արձանագրութեան մը մէջ, ուր նշուած է Astiu ton Serdon, այսինքն՝ Սերտիներու քաղաք։ Ըստ արձանագրութեան եւ Տիոս Քասիոսի գրութիւններուն՝ հռոմէացի զօրավար Կրասոսը հպատակեցուցած է Սերտիները եւ գլխատած գերիները։
Տիոս Քասիոսը, Պլինիոս Աւագը եւ Պտղոմէոսը կը նշեն, որ Ք.ա. 27-29 թուականներուն Կրասոսը յարձակած է «Սեկեթիքէ» (Segetike) տարածաշրջանին վրայ, որ կ'ենթադրուի թէ Սերտիքան է։ Հնագոյն քաղաքը կը գտնուի TZUM-ի, «Շերաթոն» պանդոկի եւ Նախագահական նստավայրի միջեւ։ Այն աստիճանաբար դարձաւ տարածաշրջանի ամենակարեւոր հռոմէական քաղաքը։ Թրայանոս կայսեր (98–117) օրով այն ստացաւ municipium-ի կարգավիճակ։ Սերտիքան ընդարձակուեցաւ․ կառուցուեցան աշտարակներ, պաշտպանական պատեր, հանրային բաղնիքներ, վարչական եւ պաշտամունքային շէնքեր, քաղաքացիական բազիլիկ մը, ամփիթատրոն մը, կրկէս մը, Քաղաքային խորհուրդը (Boulé), մեծ ֆորում մը եւ այլն։ Սերտիքան կարեւոր քաղաք էր հռոմէական Via Militaris ճանապարհին վրայ, որ կը միացնէր Սինկիտունումը (Պելկրատ) եւ Բիւզանդիոնը։ 3-րդ դարուն այն դարձաւ Dacia Aureliana նահանգի մայրաքաղաքը։ Երբ Տիոկղետիանոս կայսրը բաժնեց նահանգը, Սերտիքան դարձաւ Միջերկրեայ Տակիոյ (Dacia Mediterranea) մայրաքաղաքը[7]։
Հռոմէական կայսրեր Աւրելիանոսը (215–275)[8] եւ Կալերիոսը (260–311)[9] ծնած են Սերտիքայի մէջ։
Քաղաքը ընդարձակուեցաւ եւ դարձաւ նշանակալի քաղաքական ու տնտեսական կեդրոն, յատկապէս երբ դարձաւ հռոմէական առաջին քաղաքներէն մէկը, ուր քրիստոնէութիւնը ճանչցուեցաւ իբրեւ պաշտօնական կրօն (Կալերիոսի օրով)։ 311 թուականին Կալերիոս կայսրը Սերտիքայի մէջ հրապարակեց «Հանդուրժողականութեան հրովարտակը»՝ պաշտօնապէս դադրեցնելով քրիստոնեաներու հալածանքները։ Այս հրովարտակով քրիստոնէութիւնը ստացաւ religio licita կարգավիճակ՝ դառնալով Հռոմէական կայսրութեան կողմէ ընդունուած պաշտամունք։ Ասիկա քրիստոնէութիւնը օրինականացնող առաջին հրովարտակն էր, որ երկու տարիով կը նախորդէր Միլանի հրովարտակին։
Սերտիքան Տակիոյ թեմի (Diocese of Dacia) մայրաքաղաքն էր (337–602)։
Կոստանդիանոս Մեծի համար Սերտիքան «իմ Հռոմս է» (Sardica mea Roma est)։ Ան կը մտածէր Սերտիքան դարձնել Բիւզանդական կայսրութեան մայրաքաղաքը՝ Կոստանդնուպոլսոյ փոխարէն։ 343 թուականին քաղաքին մէջ տեղի ունեցաւ Սարտիկայի ժողովը՝ այն եկեղեցւոյ մէջ[10], ուր յետագային՝ 6-րդ դարուն, կառուցուեցաւ ներկայիս Սուրբ Սոֆիա եկեղեցին։
Քաղաքը կործանուեցաւ 447 թուականին՝ հոներու արշաւանքի ժամանակ եւ մէկ դար շարունակ մնաց աւերակներու մէջ։ Այն վերակառուցուեցաւ Բիւզանդիոնի Յուստինիանոս Ա. կայսեր կողմէ։ Յուստինիանոսի օրով քաղաքը ծաղկում ապրեցաւ՝ շրջապատուելով հզօր բերդապարիսպներով, որոնց մնացորդները տեսանելի են մինչեւ այսօր։
Քոյր քաղաքներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
|
|
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ archINFORM — 1994.
- ↑ http://www.nsi.bg/bg/node/2973/ — National Statistical Institute.
- ↑ Աշխարհագրական եւ պատմական անձնանուններու բառարան
- ↑ (անգլերեն) Sofia, 2026-04-12, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sofia&oldid=1348484672, վերցված է 2026-04-17
- ↑ Kelcey John G., Müller Norbert, խմբգրնր․ (2011)։ Plants and habitats of European cities։ Life sciences։ New York: Springer։ ISBN 978-0-387-89683-0
- ↑ "София – 130 години столица на България". sofiaculture.bg. Archived from the original on 5 September 2017.
- ↑ Encyclopaedia Londinensis, or, Universal dictionary of arts, sciences, and literature. University of Minnesota. 1827. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 12 September 2017.
- ↑ «Herakleia Lynkestis. Honorary inscription for emperor Aurelian, ca. 270-275 A.D.»։ Supplementum Epigraphicum Graecum։ արտագրուած է՝ 2026-04-17
- ↑ "Eutropius: Book IX". thelatinlibrary.com. Archived from the original on 10 September 2017. Retrieved 16 February 2012.
- ↑ Green Bernard (2010)։ Christianity in ancient Rome: the first three centuries։ London ; New York: T&T Clark։ ISBN 978-0-567-03249-2
- ↑ «Twinning Cities: International Relations» (PDF)։ Municipality of Tirana։ www.tirana.gov.al։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2008-02-16-ին։ արտագրուած է՝ 2009 թ․ հունիսի 23
- ↑ Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Retrieved on 2008-01-25.
| ||||||||||
