Arkadij i Boris Strugaccy

Arkadij Natanowicz Strugacki

Data i miejsce urodzenia	28 sierpnia 1925 Batumi
Data i miejsce śmierci	12 października 1991 Moskwa
Dziedzina sztuki	literatura

Boris Natanowicz Strugacki

Boris Strugacki (2006)
Data i miejsce urodzenia	15 kwietnia 1933 Petersburg
Data i miejsce śmierci	19 listopada 2012 Petersburg

Arkadij Natanowicz Strugacki (Аркадий Натанович Стругацкий, ur. 28 sierpnia 1925 w Batumi, zm. 12 października 1991 w Moskwie) i Boris Natanowicz Strugacki (Борис Натанович Стругацкий, ur. 15 kwietnia 1933 w Leningradzie, zm. 19 listopada 2012 w Petersburgu) – rosyjscy pisarze science fiction, bracia, piszący wspólnie i krytycy fantastyki.

Braci Strugackich zalicza się do klasyków światowej fantastyki. Zdobyli ogromną popularność zarówno w swej ojczyźnie, jak i poza jej granicami.

Życiorys

Strugaccy przyszli na świat w inteligenckiej rodzinie pochodzenia żydowskiego, ich dzieciństwo upłynęło pod znakiem wojny, Boris został ewakuowany z blokady Leningradu. Arkadij tymczasem ukończył Aktiubińską Szkołę Artyleryjską, a następnie japonistykę, również na wojskowej uczelni. Do 1955 r. służył w armii na Dalekim Wschodzie, później pracował w wydawnictwach w stolicy. Boris, po ukończeniu astronomii na leningradzkim uniwersytecie, pracował w obserwatorium.

Ogromna większość utworów, które wyszły spod piór braci Strugackich, jest ich wspólnym dziełem. Na pracy literackiej skupili się w końcu lat pięćdziesiątych, oficjalne uznanie – łączące się z możliwością druku w prestiżowych pismach literackich, czy też tworzenia scenariuszy do filmów na podstawie swych utworów – zdobyli dopiero na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.

Charakterystyka twórczości

Twórczość Strugackich pod wieloma względami wyróżniała się na tle całości literatury fantastycznej powstającej w ZSRR. Bohaterowie tworzeni przez nich byli ludźmi z krwi i kości, z wszelkimi ludzkimi słabościami, wątpliwościami, lękami. Kosmos przedstawiony przez nich jest dla człowieka zagadką, próby jego poznawania to nie spektakularne, pełne sukcesów misje – droga do odkrycia choć skrawka prawdy o świecie gwiazd jest dla człowieka trudna, niebezpieczna i nie sposób poruszać się po niej szybko.

W swej prozie Strugaccy stawiają stopniowo coraz więcej pytań, między innymi o dobro i zło, o naturę człowieka, o granice ludzkiego poznania, tak w zakresie wiedzy o otaczającym świecie, jak i samowiedzy. Poruszają problemy etyki, odpowiedzialności władzy, kierunku rozwoju świata. Kreślone przez nich wizje, początkowo tchnące optymizmem, stają się coraz bardziej złożone, niepokojące, pozbawione prostych rozwiązań i niedopuszczające jednoznacznych interpretacji.

Kolejne wznowienia utworów braci Strugackich świadczą o ich nieustającej popularności. Niektóre dzieła doczekały się ekranizacji, np. Piknik na skraju drogi stał się inspiracją filmu Andrieja Tarkowskiego Stalker (Strugaccy byli współautorami scenariusza), a także gry komputerowej S.T.A.L.K.E.R. Podobnie w oparciu o Trudno być bogiem powstała gra oraz film o tym samym tytule.

Na podstawie książki Miliard lat przed końcem świata (rękopis odnaleziony w zagadkowych okolicznościach) w 1988 roku Aleksander Sokurow nakręcił film Dni zaćmienia.

Twórczość braci nie tylko zyskała uznanie czytelników nurtu science fiction, ale i wpisała się do historii światowej literatury.

Twórczość

Powieści

• 1959 – W krainie purpurowych obłoków (Страна багровых туч „Strana bagrowych tucz”; wyd. pol. Iskry, 1961)
• 1962 – Południe, XXII wiek (Возвращение (Полдень, 22-й век) „Wozwraszczenije (Połdień. 22-j wiek)”; wyd. pol. Amber, 2001, seria Mistrzowie SF i Fantasy)
• 1963 – Daleka Tęcza (Далёкая Радуга „Dalokaja Raduga”; wyd. pol. Wydawnictwo Alfa, 1988, seria Biblioteka Fantastyki)
• 1963 – Trudno być bogiem (Трудно быть богом „Trudno byt' bogom”; wyd. pol. Iskry, 1974, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1965 – Drapieżność naszego wieku (Хищные вещи века „Chiszcznyje wieszczi wieka”; wyd. pol. Prószyński i S-ka, 2003)
• 1965 – Poniedziałek zaczyna się w sobotę (Понедельник начинается в субботу „Poniedielnik naczinajetsia w subbotu”; wyd. pol. Iskry, 1970, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1966 – Ślimak na zboczu (Улитка на склоне „Ulitka na skłonie”; wyd. pol. Wydawnictwo Alfa, 1985, seria Biblioteka Fantastyki)
• 1967 – Drugi najazd Marsjan (Второе нашествие марсиан: Записки здравомыслящего „Wtoroje naszestwije marsian. Zapiski zdrawomyslaszczego”; wyd. pol. Czytelnik, 1983, seria „Z kosmonautą”)
• 1968 – Bajka o Trójce (Сказка о тройке „Skazka o trojkie”; wyd. pol. Amber, 2000, seria Mistrzowie SF i Fantasy)
• 1969 – Przenicowany świat/Wywrócony świat (Обитаемый остров „Obitajemyj ostrow”, cykl: Maksym Kammerer (tom 1); wyd. pol. Iskry, 1971, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1970 – Sprawa zabójstwa/Hotel pod poległym alpinistą (Отель „У погибшего Альпиниста“ „Otel „U pogibszego Alpinista“”; wyd. pol. Iskry, 1973, seria Fantastyka-Przygoda/Klub Srebrnego Klucza)
• 1971 – Koniec akcji „Arka”/Koniec eksperymentu „Arka“ (Малыш „Małysz”; wyd. pol. Iskry, 1975, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1972 – Pora deszczów (Гадкие лебеди „Gadkije lebiedi”; wyd. pol. Wydawnictwo SR, 1996, seria Odmienne Stany Fantastyki)
• 1972 – Piknik na skraju drogi (Пикник на обочине „Piknik na oboczinie”; wyd. pol. Iskry, 1974, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1974 – Ekspedycja do piekła (Экспедиция в преисподнюю „Ekspiedicyja w prieispodniuju”; wyd. pol. Wydawnictwo Alfa, 1991) (jako S. Jarosławcew)
• 1976 – Miliard lat przed końcem świata (rękopis odnaleziony w zagadkowych okolicznościach) (За миллиард лет до конца света: Рукопись, обнаруженная при странных обстоятельствах „Za milliard let do konca swieta. Rukopiś obnarużennaja pri strannych obstojatielstwach”); wyd. pol. Iskry, 1984, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1979 – Żuk w mrowisku (Жук в муравейнике „Żuk w murawiejnikie”, cykl: Maksym Kammerer (tom 2); wyd. pol. Iskry, 1983, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1980 – O przyjaźni prawdziwej (Повесть о дружбе и недружбе „Powiest' o drużbie i niedrużbie”; wyd. pol. Amber, 2003, seria Mistrzowie SF i Fantasy)
• 1985 – Fale gaszą wiatr/Fale tłumią wiatr (Волны гасят ветер „Wołny gasiat wietier”; wyd. pol. Iskry, 1989, seria Fantastyka-Przygoda)
• 1986 – Kulawy los (Хромая судьба „Chromaja sud’ba”; wyd. pol. Amber, 1999, seria Mistrzowie SF i Fantasy)
• 1988 – Niedoskonali (Отягощенные злом, или сорок лет спустя „Otiagoszczennyje złom, ili sorok let spustia”; wyd. pol. Wydawnictwo Alfa, 1994)
• 1988 – Miasto skazane (Град обреченный „Grad obrieczennyj”; wyd. pol. Amber, 1997, seria Mistrzowie SF i Fantasy)

(Boris Strugacki)

• 1994 – Poszukiwanie przeznaczenia albo 27 twierdzenie etyki (Поиск предназначения, или Двадцать седьмая теорема этики „Poisk priednazanczenija, ili dwadcat' sedmaja teorema etiki”; wyd. pol. Amber, 2000, seria Mistrzowie SF i Fantasy)
• 2003 – Bezsilni tego świata (Бессильные мира сего „Biessilnyje mira siego”; wyd. pol. Amber, 2004, seria Mistrzowie SF i Fantasy)

Mikropowieści / nowele

• 1960 – Lot na Amalteę (Путь на Амальтею „Put' na Amaltieju”)
• 1962 – Stażyści (Стажёры „Stażory”)
• 1962 – Próba ucieczki (Попытка к бегству „Popytka k biegstwu”)
• 1974 – Przyjaciel z piekła (Парень из преисподней „Parień iz prieispodniej”; wyd. pol. Czytelnik, 1983, seria „Z kosmonautą”)
• 1984 – Szczegóły życia Nikity Woroncowa (Подробности жизни Никиты Воронцова „Podrobnosti żyzni Nikity Woroncowa”) (jako S. Jarosławcew)

Opowiadania

Patrz: opowiadania braci Strugackich

• 1958 – Odruch samorzutny (Спонтанный Рефлекс „Spontannyj Refleks”; wyd. pol. w: Biały stożek Ałaidu)
• 1958 – Z zewnątrz (Извне „Izwnie”; wyd. pol. w: Z zewnątrz)
• 1959 – Sześć zapałek (Шесть Спичек „Szest' spiczek”; wyd. pol. w: Biały stożek Ałaidu)
• 1959 – Zapomniany eksperyment (Забытый Эксперимент „Zabytyj Ekspierimient”; wyd. pol. w: Z zewnątrz)
• 1959 – Biały stożek Ałaidu (Белый конус Алаида „Biełyj konus Ałaida”; wyd. pol. w: Biały stożek Ałaidu)
• 1959 – Próba cybkora (Испытание „СКИБР“ „Ispytanije „SKIBR“”; wyd. pol. w: Z zewnątrz)
• 1960 – Stan alarmowy (Чрезвычайное происшествие „Czriezwiczajnoje proisszestwije”; wyd. pol. w: Kroki w nieznane t. 1)

• 1961 – Spotkanie (Свидание „Swidanije”; wyd. pol. w: Kroki w nieznane t. 1)
• 1960 – Noc na Marsie (Ночь на Марсе „Nocz na Marsie”; wyd. pol. w: Z zewnątrz)
• 1962 – O wędrowcach i podróżnikach (О странствующих и путешествующих „O stranstwujuszczich i putieszestwujuszczich”; wyd. pol. w: W pogoni za wężem morskim, seria Fantastyka-Przygoda; Ludzie i gwiazdy, seria Seria „SF” Wydawnictwa Poznańskiego)

Inne

• 1981 – Машина желаний („Maszyna żełanij”) – Maszyna życzeń (scenariusz filmowy)
• 1986 – Пять ложек эликсира („Piat' łożek eliksira”) – Pięć łyżek eliksiru (scenariusz filmowy)
• 1990 – Жиды города Питера, или невеселые беседы при свечах („„Żydy goroda Pitiera“, ili niewiesiełyje biesiedy pri swieczach”) – Żydzi miasta Petersburga (sztuka teatralna)

Bibliografia

• AndrewA. Roth AndrewA., Boris Strugatsky, Writer Who Slyly Criticized Soviets, Dies at 79 [online], nytimes.com, 24 listopada 2012 [dostęp 2012-11-25]  (ang.).

Linki zewnętrzne

• Wojciech Kajtoch: Bracia Strugaccy: (zarys twórczości). Kraków 1993 – pełny tekst w Małopolskiej Bibliotece Cyfrowej
• O Strugackich w serwisie Pochitayka. pochitayka.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-11-23)].
• Strona oficjalna autorów w serwisie internetowym „Fantastyka rosyjska” – po rosyjsku i po angielsku