Horst Köhler

Horst Köhler

Horst Köhler (2004)
Data i miejsce urodzenia	22 lutego 1943 Skierbieszów
Data i miejsce śmierci	1 lutego 2025 Berlin
Prezydent Republiki Federalnej Niemiec
Okres	od 1 lipca 2004 do 31 maja 2010
Przynależność polityczna	Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna
Pierwsza dama	Eva Köhler
Poprzednik	Johannes Rau
Następca	Christian Wulff
Dyrektor zarządzający Międzynarodowego Funduszu Walutowego
Okres	od 1 maja 2000 do 4 marca 2004
Poprzednik	Michel Camdessus
Następca	Rodrigo Rato
Odznaczenia

Horst Köhler z prezydentem Czech Václavem Havlem (2000)

Horst Köhler z małżonką podczas wizyty w Warszawie (2006)

Horst Köhler i Hans-Gert Pöttering (2007)

Horst Köhler i prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew (2008)

Horst Köhler (wym. [ˈhɔɐ̯st ˈkøːlɐ]^ⓘ; ur. 22 lutego 1943 w Skierbieszowie, zm. 1 lutego 2025 w Berlinie) – niemiecki ekonomista i polityk, działacz Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU), prezes Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (1998–2000), dyrektor zarządzający Międzynarodowego Funduszu Walutowego (2000–2004), w latach 2004–2010 prezydent Republiki Federalnej Niemiec.

Życiorys

Działalność do 2004

Urodził się w rodzinie rolników, jako jego z ośmiorga dzieci Eduarda i Elisabeth Köhlerów. Jego rodzice byli Niemcami, którzy zamieszkiwali w miejscowości Rîșcani w należącej do Rumunii Besarabii. W wyniku porozumień paktu Ribbentrop-Mołotow Besarabia została anektowana przez ZSRR; tamtejszą ludność niemiecką przesiedlono w ramach akcji Heim ins Reich. W 1942 Köhlerowie w ramach akcji kolonizacyjnej zostali osiedleni w Generalnym Gubernatorstwie; zamieszkali w Skierbieszowie, skąd uprzednio wysiedlono ludność polską. W późniejszym czasie rodzina została zmuszona do przeprowadzki do Łodzi, a następnie uciekła przed Armią Czerwoną do Niemiec. Początkowo mieszkała w okolicach Lipska, gdzie Köhlerowie prowadzili niewielkie gospodarstwo rolne. W 1953 w obliczu zagrożenia kolektywizacją rolnictwa w NRD uciekli przez Berlin Zachodni do Republiki Federalnej Niemiec. Po czterech latach pobytu w obozach dla uchodźców rodzina osiedliła się Ludwigsburgu w Badenii-Wirtembergii.

Horst Köhler w 1963 zdał egzamin maturalny w Ludwigsburgu. Odbył następnie dwuletnia służbę wojskową, dołączając do grenadierów pancernych w Ellwangen i uzyskując stopień porucznika rezerwy. W latach 1965–1969 studiował na Uniwersytecie w Tybindze, uzyskując dyplom z ekonomii. W latach 1969–1976 pracował naukowo na macierzystej uczelni w instytucie badań nad gospodarką stosowaną. W 1977 na Uniwersytecie w Tybindze uzyskał doktorat na podstawie rozprawy dotyczącej uwarunkowań rynku pracy w kontekście postępu technologicznego.

W 1976 podjął pracę w departamencie politycznym w federalnym ministerstwie gospodarki. W 1981 wstąpił do Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej. Od tegoż roku był doradcą premiera Szlezwika-Holsztynu Gerharda Stoltenberga. W 1982 przeszedł do federalnego resortu finansów, był dyrektorem gabinetu ministra oraz dyrektorem departamentu. W latach 1990–1993 pełnił funkcję sekretarza stanu w ministerstwie finansów. Stał się w tym czasie bliskim współpracownikiem kanclerza Helmuta Kohla i jego osobistym przedstawicielem podczas spotkań grupy G7. Odpowiadał za główne kwestie polityki fiskalnej, był zaangażowany w proces zjednoczenia Niemiec, a także brał udział w licznych negocjacjach międzypaństwowych, m.in. dotyczących wycofania Armii Radzieckiej z dawnego NRD.

W latach 1993–1998 był prezesem Deutscher Sparkassen- und Giroverband, zrzeszenia niemieckich kas oszczędnościowych. Następnie do 1998 kierował Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju. W 2000 z inicjatywy kanclerza Gerharda Schrödera został wybrany na dyrektora zarządzającego Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Na czele tej instytucji stanął w maju 2000.

Prezydent Republiki Federalnej Niemiec

W 2004 CDU, CSU i FDP zgłosiły go jako kandydat na urząd prezydenta Niemiec, w konsekwencji w marcu tegoż zrezygnował ze stanowiska w MFW. 23 maja 2004 został wybrany na stanowisko prezydenta przez Zgromadzenie Federalne – otrzymał 604 głosy, pokonując Gesine Schwan (która dostała 589 głosów). Urząd prezydenta objął 1 lipca 2004. W maju 2008 ogłosił, że będzie startował w kolejnych wyborach. 23 maja 2009 uzyskał reelekcję z wynikiem 613 głosów, ponownie wygrywając z Gesine Schwan (która otrzymała 503 głosy).

W pierwszą po wyborach wizytę zagraniczną jako pierwszy prezydent Niemiec udał się do Warszawy. W 2006 dwukrotnie odmówił podpisania ustaw przegłosowanych w Bundestagu, co ze względu na pozycję ustrojową niemieckiego prezydenta miało uprzednio miejsce tylko kilka razy w powojennych Niemczech. Jako prezydent angażował się szczególnie w działania na rzecz Afryki.

W 2006 wziął udział w „Dniu Stron Ojczystych” organizowanym przez Związek Wypędzonych. W swoim przemówieniu przypomniał, że to Niemcy ponoszą odpowiedzialność za śmierć od pięciu do sześciu milionów polskich obywateli w okresie okupacji, a także za deportacje i wysiedlenia Polaków w czasie II wojny światowej. Stwierdził, że w stosunkach polsko-niemieckich nie ma miejsca na wzajemne roszczenia materialne, a także poparł odcięcie się związku od działań Powiernictwa Pruskiego. W 2007 w wywiadzie dla „Frankfurter Allgemeine Zeitung” stwierdził m.in., że nie uważa się za wypędzonego, a wypędzeni zostali Polacy, w których domu zakwaterowano następnie jego rodziców.

W 2008 ogłosił wstrzymanie się z podpisaniem ratyfikacji traktatu lizbońskiego do czasu rozstrzygnięcia Federalnego Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie jego zgodności z ustawą zasadniczą. Ostatecznie dokument ten zatwierdził we wrześniu 2009.

W maju 2010 krytykę wywołała jego wypowiedź dla Deutschlandradio dotycząca interwencji wojskowej w Afganistanie i potencjalnego użycia Bundeswehry w celu zabezpieczania niemieckich interesów gospodarczych. Stanowisko to zostało przez część komentujących uznane za kontrowersyjne, a nawet określone jako wspierające działania niezgodne z niemiecką konstytucją. 31 maja 2010 w następstwie tej krytyki Horst Köhler złożył rezygnację z urzędu prezydenta; wykonywanie obowiązków głosy państwa przejął przewodniczący Bundesratu Jens Böhrnsen.

Działalność po prezydenturze

W 2011 został członkiem rady doradczej przedsiębiorstwa Kulczyk Investments. W 2012 sekretarz seneralny ONZ Ban Ki-moon powołał go w skład panelu doradczego ds. opracowania Agendy 2030, planu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. W latach 2016–2017 wraz z Kofim Annanem współprzewodniczył specjalnemu panelowi doradczemu Afrykańskiego Banku Rozwoju. W sierpniu 2017 sekretarz generalny ONZ António Guterres mianował go specjalnym wysłannikiem ds. Sahary Zachodniej. Funkcję tę pełnił do maja 2019. Wykładał również na Uniwersytecie w Tybindze (którego profesorem honorowym został w 2003).

Zmarł 1 lutego 2025 w Berlinie. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 18 lutego tego samego roku; uczestniczyli w nich m.in. urzędujący Frank-Walter Steinmeier, kanclerz Olaf Scholz i była kanclerz Angela Merkel.

Życie prywatne

W 1969 zawarł związek małżeński z Evą Luise Bohnet. Para miała dwoje dzieci: córkę Ulrikę i syna Jochena.

Odznaczenia i wyróżnienia

• Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2004, ex officio)
• Order „Przyjaźń” I klasy (2001, Kazachstan)
• Order Orła Białego (2005, Polska)
• Kawaler Krzyża Wielkiego Udekorowany Wielką Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (2006, Włochy)
• Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (2007, Norwegia)
• Honorary Companion of Honour with Collar Narodowego Orderu Zasługi (2007, Malta)
• Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (2009 Portugalia)
• Nagroda Orła Jana Karskiego (2023)