Katinig na pasara

Sa ponetika, katínig na pasará o plosíbo ang oklusibong katinig na nabubuo sa pamamagitan ng pagpigil sa paglabas ng hangin sa bibig. Maaaring magmula ang pagpigil na ito sa dulo ng dila (upang mabuo ang [t] at [d]), ang mismong dila (upang mabuo ang [k] at [g]), labi (upang mabuo ang [p] at [b]), o sa tagukan (upang mabuo ang [ʔ]). Bagamat parehong pumipigil, nagkakaiba ito sa mga katinig na pailong dahil sa paglabas ng hangin sa ilong upang mabuo ang mga ito, gayundin sa mga katinig na palatak, kung saan bahagya lamang ang pagpigil sa paglabas ng hangin sa bibig.

Lahat ng mga likas na wika sa mundo ay may mga katinig na pasara. May siyam na katinig na pasara sa wikang Tagalog: ang mga pares na [p b t d k g] na makikita sa mga salitang palaka, bata, talino, daan, kalapati, at gatas, ang impit [ʔ] na sinusulat bilang isang gitling (pag-ibig) o wala (akda), at ang pares na [t͡ʃ d͡ʒ] na walang kaakibat na titik ngunit makikita sa mga salitang tulad ng tiyan at diyaryo.

Artikulasyon

Madalas na sinusuri ang isang katinig na pasara sa tatlong bahagi: ang paglapit ng dalawang artikulador sa isa't-isa, ang pagpigil kung saan pinipigilan ng parehong artikulador ang paglabas ng hangin, at ang pagbuga kung saan naghihiwalay naman ang dalawang artikulador upang mabuga ang hangin. Tanging ang pagpigil ang kailangan para masabing isa itong katinig na pasara. Maaaring walang maganap na paglapit ng dalawang artikulador kung may katinig na na nabuo sa parehong lugar ng artikulasyon tulad halimbawa sa salitang bantay. Sa ilang mga wika kagaya ng wikang Malay at Biyetnames, walang maririnig na pagbuga ng hangin sa mga katinig na pasara para sa mga katinig sa dulo ng isang salita, kahit na may katabi itong patinig.

Wika

May mga katinig na pasara ang lahat ng mga likas na wika sa mundo, at karamihan sa mga ito ay kahit papaano'y may [p], [t], at [k]. Gayunpaman, may mga ilang wika na hindi ganito ang kaso: halimbawa, walang [t] sa wikang Samoano, habang wala namang [p] ang wikang Arabo gayundin sa mga wikang Mohawk at Cherokee sa Hilagang Amerika. Samantala, [ʔ] ang natatanging katinig na pasara sa ponolohiya ng wikang Ontena Gadsup sa Papua Nueva Ginea, habang natatangi naman ang wikang Yanyuwa sa hilagang Australia sa taglay nitong pitong katinig na pasara sa pitong magkakaiba lugar ng artikulasyon [b d̪ d ḏ ɖ ɡ̟ ɡ̠], ang pinakamarami para sa kahit anong likas na wika sa mundo.

Uri

Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga katinig na pailong na may sariling karakter sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto (IPA).

Pulmonikong katinig

Para sa bawat pares, nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na anyo ng katinig.

Pangalan	IPA	Halimbawa
		Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Katinig na pasara sa parehong labi	p	Tagalog	pato		[paˈto]
	b		buto		[buto]
Katinig na pasara sa labi-ngipin	p̪	Griyego	σάπφειρος sáppheiros	'sapiro'	[ˈsap̪firo̞s̠]
	b̪	Ibanag	bavi	'baboy'	[bab̪ᵛiː]
Katinig na pasara sa labi-dila	t̼	Tangoa	p̈ep̈e	'paruparo'	[t̼et̼e]
	d̼	Vao	?	'pating'	[ⁿ̼d̼aɣo]
Katinig na pasara sa labi't gilagid	t͡p	Nzema	pi	'kumapal'	[t͡piʔ]
	d͡b	Abkhaz	адәқьан adəkʼan	'tindahan'	[ad͡bəkʰʲan]
Katinig na pasara sa labi't dilang pulupot	ʈ͡p	Yele	dp꞉u	'kayong dalawa'	[ʈ͡pũ]
	ɖ͡b		dpênêdpênê	'pag-ubo'	[ʈ͡pəɳəɖ͡bəɳə]
Katinig na pasara sa labi't ngala-ngala	k͡p	Igbo	kpọ́	'tawag'	[k͡pɔ́]
	ɡ͡b	Yoruba	gbogbo	'lahat'	[ɡ͡boɡ͡bo]
Katinig na pasara sa ngipin	t̪	Tseko	toto	'ito'	[ˈt̪ot̪o]
	d̪	Irlandes	dorcha	'madilim'	[ˈd̪ˠɔɾˠəxə]
Katinig na pasara sa gilagid	t	Tagalog	matamis		[mɐtɐˈmis]
	d		dalaga		[dɐˈlaɰɐ]
Katinig na pasara sa dilang pulupot	ʈ	Habanes	bathang	'bangkay'	[baʈaŋ]
	ɖ	Suweko	nord	'hilaga'	[nuːɖ]
Katinig na pasara sa paleta	c	Turko	köy	'pamayanan'	[cʰœj̊ʷ]
	ɟ	Latbiyano	ģimene	'pamilya'	[ˈɟime̞ne̞]
Katinig na pasara sa ngala-ngala	k	Tagalog	kuto		[ˈkuto]
	g		gulo		[ɡulɔ]
Katinig na pasara sa tilao	q	Arabo	قـط qiṭṭ	'pusa'	[qitˤː]
	ɢ	Ingles (Australia)	gaudy	'mayabang'	[ˈɡ̠oːɾi]
Katinig na pasara sa tilao't tagukan	q͡ʡ	Somali	qiiq	'umusok'	[q͡ʡíìq͡ʡ]
	—
Katinig na pasara sa tilao't labi	q͡p	Iha	kpohi	'mabuti'	[q͡pohi]
	—
Katinig na pasara sa lalaugan	ʡ	Archi	гӀарз g'arz	'reklamo'	[ʡarz]
	—
Impit	ʔ	Tagalog	akda		[ʔɐkˈd̪aʔ]
	—

Di-pulmonikong katinig

Pangalan	IPA	Halimbawa
		Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Palabas na katinig na pasara sa parehong labi	pʼ	Ubykh	wıp'ts'e	'pangalan mo'	[wɨpʼtsʼɜ]
Palabas na katinig na pasara sa gilagid	tʼ	Navajo	yáʼátʼééh	'kamusta'	[jáʔátʼɛ́ːh]
Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot	ʈʼ	Yokuts	ṭʼa∙yʼ	'ilalim ng balahibo' (ng ibon)	[ʈʼaːjˀ]
Palabas na katinig na pasara sa paleta	cʼ	Hausa	?	'damo'	[cʼaːɽa]
Palabas na katinig na pasara sa ngala-ngala	kʼ	Ingles (Gales)	back	'likod'	[bækʼ]
Palabas na katinig na pasara sa tilao	qʼ	Quechua	q'illu	'dilaw'	[qʼɛʎʊ]