Wikimedia Polska

Od chaosu do struktury: OpenRefine w pracy z danymi

Ada Skirło — Tue, 07 Apr 2026 10:08:43 +0000

Instytucje kultury i nauki coraz częściej digitalizują swoje zasoby, ale samo posiadanie plików to dopiero początek. Kluczowe jest ich uporządkowanie i udostępnienie w sposób, który umożliwia realne wykorzystanie danych. Narzędzie OpenRefine pozwala nie tylko na masowy upload plików do Wikimedia Commons, ale także na jednoczesne dodawanie danych strukturalnych i integrację z Wikidanymi. To rozwiązanie, które zmienia sposób pracy z kolekcjami cyfrowymi.

Od arkusza do modelu danych

OpenRefine często kojarzy się jako narzędzie do „porządkowania tabel”, ale jego możliwości są znacznie szersze. To środowisko pracy z danymi, które pozwala:

analizować duże zestawy danych,
poprawiać ich jakość i spójność,
łączyć je z zewnętrznymi bazami (np. Wikidanymi),
przygotowywać dane do publikacji i dalszego wykorzystania.

Dla instytucji oznacza to przejście od prostego „wrzucania plików do internetu” do świadomego zarządzania informacją. OpenRefine działa trochę jak pomost między wewnętrznym systemem katalogowym a otwartymi projektami Wikimedia. To szczególnie ważne, gdy zależy nam nie tylko na udostępnieniu zdjęcia czy skanu, ale także na tym, by był on poprawnie opisany, powiązany z autorami, miejscami i wydarzeniami oraz możliwy do odnalezienia w różnych kontekstach.

Należy pamiętać, że masowy upload zaczyna się dużo wcześniej niż samo przesyłanie plików. Najważniejszy etap to przygotowanie arkusza danych. Tworząc arkusz (np. w Excelu), warto od razu przypisać kolumny do konkretnych właściwości z Wikidanych, np.:

autor → właściwość „creator” (P170),
przedstawia → „depicts” (P180),
data powstania → „inception” (P571),
miejsce → „location” (P276).

Dzięki temu już na etapie przygotowania danych budujemy strukturę zgodną z ekosystemem Linked Open Data. Takie podejście sprawia, że arkusz przestaje być przypadkowym zestawem danych, a staje się uporządkowanym modelem informacji. W praktyce oznacza to łatwiejsze mapowanie w OpenRefine, większą spójność opisów i mniejsze ryzyko błędów przy imporcie. Co ważne, dane przygotowane w ten sposób mogą być od razu wykorzystane zarówno w Wikimedia Commons, jak i w Wikidanych.

Kolejnym krokiem jest ich uporządkowanie i ujednolicenie. OpenRefine pozwala szybko poprawić niespójności, ujednolicić nazewnictwo, uporządkować daty czy usunąć duplikaty. Dzięki temu surowy eksport z systemu katalogowego zamienia się w spójny i wysokiej jakości zbiór danych, gotowy do masowego uploadu i dalszej integracji.

Dane jako część sieci wiedzy

Jedną z najważniejszych funkcji OpenRefine jest tzw. reconciliation, czyli dopasowywanie danych do istniejących wpisów w Wikidanych lub innych baz danych. Oznacza to, że dane, które w arkuszu są zapisane jako tekst — na przykład nazwisko autora czy nazwa miejsca — mogą zostać powiązane z konkretnymi obiektami w Wikidanych. Zamiast pozostawać zwykłym ciągiem znaków, zaczynają funkcjonować jako elementy większej struktury danych.

Autor przestaje być tylko nazwą wpisaną w kolumnie, a staje się konkretną osobą z przypisanym identyfikatorem Wikidanych (QID), powiązaną z innymi informacjami, takimi jak data narodzin i/lub śmierci, miejsce działalności czy inne dzieła. Podobnie dzieje się z miejscami, wydarzeniami czy tematami przedstawionymi na zdjęciach.

To zasadnicza zmiana jakościowa. Zamiast tworzyć odizolowane opisy plików, instytucja zaczyna budować dane, które są częścią globalnej sieci wiedzy. Dzięki temu zasoby stają się łatwiejsze do odnalezienia, porównywania i ponownego wykorzystania — zarówno przez ludzi, jak i przez narzędzia analityczne. Proces ten jednak nie ogranicza się tylko do dopasowywania istniejących elementów. OpenRefine umożliwia również tworzenie nowych wpisów w Wikidanych w sytuacji, gdy dany obiekt jeszcze tam nie istnieje. W ten sposób instytucja nie tylko korzysta z Wikidanych, ale aktywnie współtworzy ten zasób.

Na tej samej zasadzie Open Refine umożliwia dodawanie danych strukturalnych podczas przesłania plików do Wikimedia Commons (Structured Data on Commons). Są one bezpośrednio powiązane z Wikidanymi, więc w efekcie publikacja pliku i jego opis przestają być oddzielnymi działaniami — odbywają się równolegle, w jednym spójnym procesie. Podczas przesyłania pliku nadajemy mu pełny kontekst informacyjny: przypisujemy autora, datę, temat czy powiązania z konkretnymi obiektami w Wikidanych.

Wszystko opiera się na wcześniej przygotowanym schemacie, w którym kolumny z arkusza są mapowane do odpowiednich właściwości. Dzięki temu dane są dodawane automatycznie i konsekwentnie dla całego zestawu plików. W porównaniu do ręcznego dodawania plików to duża zmiana jakościowa. Zamiast tworzyć każdy opis osobno i ryzykować niespójności, instytucja pracuje na jednym modelu danych, który zapewnia jednolitość, wysoką jakość informacji i możliwość ich dalszego wykorzystania w różnych kontekstach.

Dlaczego to ma znaczenie dla instytucji?

Widoczność i dostępność

Nowe możliwości analizy danych

Publikowanie zasobów w projektach Wikimedia oznacza włączenie ich do globalnego obiegu wiedzy. Pliki i dane nie pozostają już tylko w lokalnym systemie instytucji, ale zaczynają funkcjonować w środowisku, z którego korzystają miliony użytkowników. Mogą być wykorzystywane w artykułach Wikipedii, pojawiać się w wynikach wyszukiwania i trafiać do materiałów edukacyjnych oraz badań.

Powiązanie danych z Wikidanymi otwiera zupełnie nowe możliwości ich wykorzystania. Zasoby mogą być analizowane razem z innymi zbiorami danych, wykorzystywane w projektach badawczych i stanowić podstawę do tworzenia nowych narzędzi, wizualizacji czy aplikacji. Instytucja staje się częścią ekosystemu otwartej nauki, w którym dane są nie tylko dostępne, ale też aktywnie używane.

Skalowalność i powtarzalność

Jedną z największych zalet pracy w OpenRefine jest możliwość wielokrotnego wykorzystania raz przygotowanego procesu. Schemat uploadu i model danych mogą być stosowane przy kolejnych kolekcjach lub aktualizacjach istniejących zasobów. Dzięki temu instytucja buduje trwałe kompetencje i rozwiązania, które działają nie tylko jednorazowo, ale wspierają długofalową strategię udostępniania danych.

OpenRefine zmienia sposób myślenia o publikowaniu zasobów cyfrowych. To nie tylko narzędzie do uploadu, ale platforma do budowania jakościowych, powiązanych danych. Dzięki niemu instytucje mogą jednocześnie udostępniać pliki, porządkować informacje i włączać swoje zbiory w globalny ekosystem wiedzy.

Redakcja tekstu: Agnieszka Nowicka – Szopa

Artykuł Od chaosu do struktury: OpenRefine w pracy z danymi pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Nowa konferencja „Wikimedia & Research” – dołącz do nas w Katowicach i online w październiku

Katarzyna (Kasia) Makowska — Thu, 02 Apr 2026 10:33:33 +0000

W październiku 2026 r. nowe regionalne wydarzenie zgromadzi społeczności Wikimedia oraz naukowców z całej Europy Środkowej i Wschodniej.

Konferencja „Open Knowledge: Wikimedia & Research in the CEE Region” odbędzie się w dniach 9–10 października 2026 r. w Katowicach (8 października mogą mieć miejsce wydarzenia towarzyszące). Konferencja będzie miała charakter zarówno stacjonarny, jak i online. Zgłoszenia do programu rozpoczniemy w kwietniu, a rejestrację w maju; dostępne będą również stypendia dla społeczności z regionu Europy Środkowej i Wschodniej (ang. Central and Eastern Europe, CEE).

Konferencję współorganizują Wikimedia Polska i Wikimedia Ukraina we współpracy z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach oraz przy wsparciu CEE Hubu. Wydarzenie jest finansowane z grantu Funduszu Konferencyjnego Wikimedia Foundation.

Dlaczego ta konferencja?

Europa Środkowo-Wschodnia to zróżnicowany region z aktywnymi społecznościami Wiki i silnymi tradycjami akademickimi. Jednocześnie współpraca między tymi dwoma światami pozostawia wiele miejsca na rozwój. Przykładowo, Wikipedia w językach lokalnych jest mniej badana niż angielska Wikipedia. Obserwujemy również, że świadomość i wykorzystanie Wikidanych przez naukowców są stosunkowo nieduże.

Jako duże chaptery Wikimedia z aktywnymi społecznościami, ale ograniczoną obecnością w wikimediowym świecie badawczym, Wikimedia Polska i Wikimedia Ukraina połączyły siły, aby wzmocnić powiązania między badaczami a społecznościami Wikimedia w regionie (i poza nim), dzielić się najlepszymi praktykami oraz budować trwałą sieć współpracy. Wikimedia Ukraina ma doświadczenie w takich inicjatywach: organizują regularne wydarzenia online a w zeszłym roku także krajową konferencję naukową, w której wzięło udział około 80 uczestników.

Wikimedia Polska uwzględnia otwarte tematy badawcze podczas swojej wiosennej konferencji społecznościowej „Wzlot”, gdzie naukowcy prezentują wyniki swoich badań i dyskutują z redaktorami oraz wolontariuszami. Ta nowa inicjatywa opiera się na tych doświadczeniach i rozszerza je na poziom regionu CEE.

Czego można się spodziewać?

Konferencja połączy naukowców badających i korzystających z projektów Wikimedia z szerszą społecznością Wikimedia w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Program będzie łączył prezentacje badawcze z sesjami praktycznymi. Oprócz wykładów i paneli planujemy warsztaty i interaktywne sesje mające na celu wspieranie dyskusji i współpracy.

Tematy, które zostaną poruszone, mogą obejmować na przykład Wikimedia jako zasób w otwartej edukacji; zrozumienie wpływu sztucznej inteligencji na Wikimedia oraz roli Wikimedia w rozwoju sztucznej inteligencji; badania nad dynamiką społeczności online, uczestnictwem i podejmowaniem decyzji; badania wykorzystujące narzędzia takie jak Wikidane.

Wydarzenie odbędzie się w formacie hybrydowym, umożliwiającym zarówno udział na miejscu, jak i online. Będzie to przestrzeń do wymiany pomysłów, pogłębiania wiedzy na temat najnowszych badań dotyczących Wikimedii w regionie oraz poszukiwania sposobów współpracy.

Czy to wydarzenie jest dla mnie?

Jeśli interesuje Cię współpraca badawcza z projektami Wikimedii, szukasz inspiracji badawczych i narzędzi, odpowiedź brzmi: tak!

Zapraszamy:

współtwórców Wikimedii,
naukowców i doktorantów,
studentów zainteresowanych otwartą wiedzą,
bibliotekarzy i pracowników akademickich,
specjalistów ds. danych i administratorów danych,
…oraz wszystkich osób zajmujących się otwartą nauką i demokratyzacją wiedzy (w tym społeczności online, otwarte bazy danych, przeciwdziałanie dezinformacji i inne).

Konferencja jest skierowana przede wszystkim do uczestników z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, ale mile widziani są również uczestnicy spoza tego regionu. Dla uczestników ze społeczności Europy Środkowo-Wschodniej dostępne będą stypendia, pokrywające koszty transportu, zakwaterowania, wyżywienia i opłaty konferencyjnej.

Najważniejsze informacje:

Kiedy: 9–10 października 2026 r.

Gdzie: Katowice, Polska

Format: stacjonarny i online

Języki: angielski, polski, ukraiński (dostępne będą tłumaczenia między językami).

Najważniejsze terminy (mogą ulec zmianom):

Zgłoszenia programowe: 1 maja – 30 czerwca

Wnioski o stypendia: 1 maja – 24 maja

Rejestracja standardowa (bez zgłoszenia programowego): 1 maja – 8 września

Więcej szczegółów na temat programu i prelegentów podamy w najbliższych miesiącach. Zaznaczcie tę datę w kalendarzach i śledźcie stronę Meta, aby być na bieżąco.

W razie pytań możecie również wysłać e-mail do zespołu organizacyjnego na adres open.knowledge.cee@wikimedia.pl lub do koordynującej konferencję Kasi Makowskiej na adres katarzyna.makowska@wikimedia.pl.

Redakcja: Agnieszka Nowicka – Szopa

Artykuł Nowa konferencja „Wikimedia & Research” – dołącz do nas w Katowicach i online w październiku pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Wzlot 2026 w Łodzi – relacja z konferencji Wikimedia

Agnieszka Nowicka-Szopa — Mon, 30 Mar 2026 11:56:12 +0000

W dniach 20–22 marca Łódź gościła coroczną konferencję społeczności Wikimedia Polska. Zjechały się osoby z całego kraju — edytorzy Wikipedii, osoby pracujące z otwartymi zasobami kultury i nauki, wolontariusze i pracownicy stowarzyszenia. Trzy dni rozmów, warsztatów i dyskusji o tym, dokąd zmierza wolna wiedza.

Łódź jako tło rozmów o dziedzictwie

Konferencja rozpoczęła się w piątkowe popołudnie od spaceru historycznego po dawnej dzielnicy przemysłowej Fuzja. To nie był przypadkowy wybór — temat lokalnego dziedzictwa i sposobów jego dokumentowania przewijał się przez cały weekend. Łódź, z jej pofabryczną architekturą i bogatą historią robotniczą, była do tego rozmów naturalnym punktem wyjścia.

Spacer pozwolił też uczestnikom poznać się nieformalnie zanim jeszcze zaczął się właściwy program.

Program: od AI po debatę oksfordzką

Sobota i niedziela to pełne dni sesji. Tematycznie konferencja obejmowała obszary, które są dziś kluczowe dla ruchu Wikimedia: wpływ sztucznej inteligencji na projekty otwartej wiedzy, rozwój Wikidanych, dokumentowanie lokalnego dziedzictwa kulturowego oraz — szczególnie ważny w tym roku — program „Dołącz do Wikipedii”, odpowiedź Wikimedia Polska na rosnące bariery wejścia dla nowych edytorów.

Dyskusje były konkretne. Nie tylko o tym, co robić, ale też o tym, co nie działa i dlaczego.

Wieczory miały inny charakter. W piątek odbył się warsztat z kolażu — świadome oderwanie od ekranów, podczas którego uczestnicy tworzyli wizualizacje marzeń i życzeń dla Wikipedii. W sobotę po kolacji — debata oksfordzka prowadzona przez doświadczoną moderatorkę. Sala szybko opowiedziała się po którejś ze stron, a poziom argumentów był wysoki.

Żródło zdjęć: Agnieszka Nowicka – Szopa WMPL

Medale i nagrody — wolontariat ma znaczenie

Jednym z ważniejszych momentów konferencji było wręczenie wyróżnień. Medale za wieloletnią pracę na rzecz Wikipedii otrzymali: Ewa, Gruzin, Kerim 44 i Bacus — osoby z 10- i 15-letnim stażem edytowania. To dobra okazja, żeby przypomnieć, że za największą encyklopedią świata stoją konkretni ludzie, którzy od lat poświęcają swój czas bezpłatnie.

Wzlot 2026 miał też swoją część edytorską — w ramach inicjatywy „Edytujemy o Łodzi” uczestnicy tworzyli i rozwijali artykuły o mieście i jego historii. Nagrody książkowe za udział w tej inicjatywie otrzymali Gower, Jcubic i Memiczny Janusz.

Kuluary — najważniejsza część każdej konferencji

Trudno pisać o Wzlocie bez wspomnienia o tym, co dzieje się między sesjami. Przy kawie, przy kolacji, na korytarzu — rozmowy, które w normalnym trybie pracy po prostu nie mają miejsca. Spotykają się tu osoby z bardzo różnych środowisk i perspektyw, co sprawia, że wymiana jest naprawdę wartościowa.

Część uczestników zna się od lat. Część przyjechała po raz pierwszy. Wzlot działa właśnie dlatego, że łączy obie te grupy w jednym miejscu.

Do zobaczenia za rok

Wzlot to tradycja organizowana własnymi siłami Wikimedia Polska. Dziękujemy wszystkim, którzy przyjechali — i już myślimy o kolejnej edycji.

Chcesz być częścią społeczności Wikimedia? Zacznij edytować Wikipedię — rejestracja jest bezpłatna, a pierwsze kroki możesz zrobić już dziś na wikipedia.org.

Pełna galeria zdjęć z Wzlotu 2026 dostępna na Wikimedia Commons w kategorii Wzlot 2026.

Artykuł Wzlot 2026 w Łodzi – relacja z konferencji Wikimedia pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Dzień Białoruskiej Wikipedii w Polsce

Tomasz Bladyniec — Thu, 26 Mar 2026 13:32:40 +0000

14 marca 2026 roku w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy odbył się Dzień Białoruskiej Wikipedii w Polsce – szkolenie na temat podstaw edytowania Wikipedii w języku białoruskim. Wydarzenie miało na celu popularyzację redagowania i rozwoju białoruskojęzycznych Wikipedii wśród przebywających w Polsce osób posługujących się tym językiem. Jego tematem przewodnim były bezpieczeństwo i anonimowość podczas edytowania. Organizatorami przedsięwzięcia byli: piszący te słowa, Grzegorz Gogacz i Anatol Michnawiec, jednym z prowadzących był Marek Stelmasik; wsparcia udzieliło Stowarzyszenie Wikimedia Polska. W szkoleniu uczestniczyły w sumie 23 osoby

Okoliczności

Wydarzenie stanowiło kontynuację cyklu szkoleń przeprowadzonych w Warszawie, Pradze, Wilnie i Poznaniu w latach 2013–2015. Ich celem była popularyzacja Wikipedii wśród Białorusinów mieszkających poza granicami swego kraju, budowa zalążka białoruskiej Wiki-społeczności w Polsce oraz ochrona języka białoruskiego, który jest zagrożony wyginięciem.

W roku 2025 na Białorusi doszło do serii aresztowań administratorów Wikipedii, co doprowadziło do gwałtownego spadku aktywności tamtejszej społeczności Wikimedian. Stało się oczywiste, że na nadchodzącym szkoleniu należy skupić się tematach, które wzbudzają największe obawy. Tematem przewodnim stały się zatem kwestie zachowania anonimowości i bezpieczeństwa podczas edytowania Wikipedii.

Bezpieczeństwo uczestników

W celu zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom wprowadzono szereg zmian w stosunku do poprzednich edycji. Przed wydarzeniem nie ogłoszono publicznie jego dokładnego czasu i miejsca. Uczestnicy zostali zaproszeni bezpośrednio poprzez sieć znajomych. Skontaktowano się z niektórymi przedstawicielami mediów specjalizujących się w tematyce Białorusi, zachęcając ich do udziału, jednocześnie prosząc o nieupublicznianie szczegółów przed czasem.

Taravyvan Adijene, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

W trakcie samego wydarzenia wprowadzono system czerwonych i białych smyczy. Osobom, które nie chciały być fotografowane ani filmowane, zaproponowano założenie smyczy czerwonych. Osoby te zostały usunięte z fotografii grupowych przed umieszczeniem ich w Wikimedia Commons. Założenie smyczy białej lub jej brak oznaczał zgodę na fotografowanie. Podczas szkolenia 8 z 16 uczestników zdecydowało się na smycz czerwoną.

Przebieg

Szkolenie planowane było z myślą o maksymalnie 15 osobach (prowadzących i uczestnikach łącznie). Szybko okazało się, że zainteresowanie jest znacznie większe i przekracza przewidziane tym razem możliwości logistyczne organizatorów. Dlatego dość wcześnie zmuszeni byli oni przestać przyjmować kolejnych chętnych. Ostatecznie w wydarzeniu wzięły udział w sumie 23 osoby, w tym 16 uczestników, 3 prowadzących i 4 dziennikarzy. Nie jest to sztywny podział, ponieważ role niektórych osób przenikały się. Dwoje uczestników wyraziło chęć pomocy przy organizacji, spontanicznie stając się wolontariuszami. Spośród 16 uczestników 6 to kobiety.

Pomysłodawcą i głównym organizatorem wydarzenia był piszący te słowa. Grzegorz Gogacz zorganizował przestrzeń na szkolenie w bibliotece i był przewodnikiem podczas jej zwiedzania. Anatol Michnawiec brał udział w rekrutacji uczestników. Marek Stelmasik wystąpił z prezentacją, odpowiadał na pytania i udzielał wsparcia uczestnikom przez cały czas szkolenia. Szczególne podziękowania należą się Marcinowi Szwarcowi za obszerne wsparcie merytoryczne podczas przygotowania prezentacji o bezpieczeństwie i anonimowości; Dariuszowi Woszczyńskiemu, który zaprojektował atrakcyjne, używane od wielu lat logo wydarzenia, a także Arturowi Krawczykowi, który przygotował okazjonalne naklejki. Stowarzyszenie Wikimedia Polska udzieliło wsparcia finansowego, dzięki któremu można było ufundować uczestnikom obiad oraz książki.

Reakcje mediów

Podsumowanie

Kilka dni przed szkoleniem Białoruska Redakcja Polskiego Radia oraz Radio Swaboda przeprowadziły obszerne rozmowy z głównym organizatorem, podczas których, poza wieloma innymi tematami, rozmawiano o Wikipedii oraz ogólnie o nadchodzącym Dniu Białoruskiej Wikipedii w Polsce. Podczas samego szkolenia obecni byli przedstawiciele nadającej z Polski białoruskiej stacji telewizyjnej Biełsat TV. Nagrali oni materiał wideo do głównego wydania wiadomości „Abjektyu”, a także przygotowali reportaż opublikowany następnego dnia na stronie internetowej Biełsatu.

Dzień Białoruskiej Wikipedii w Polsce w 2026 roku został wysoko oceniony przez uczestników. Wiele osób dzieliło się refleksją, że trzeba było wyjechać do Polski, żeby wziąć udział w spotkaniu białoruskich wikipedystów. Zainteresowanie wydarzeniem przekroczyło oczekiwania organizatorów i jest przesłanką, by je powtórzyć – być może w innym, większym formacie.

Linki:

Reportaż telewizji Biełsat TV o Dniu Białoruskiej Wikipedii w Polsce (w języku białoruskim)

Dzień Białoruskiej Wikipedii w Polsce w wiadomościach „Abjektyu” (w języku białoruskim)

Sprawozdanie z wydarzenia

Żródło zdjęć: Tomasz Bladyniec, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
KLIKNIJ TUTAJ

Zdjęcia z Dnia Białoruskiej Wikipedii w Polsce

Redakcja tekstu: Agnieszka Nowicka – Szopa

Przekaż darowiznę

Jako organizacja pożytku publicznego Wikimedia Polska finansuje swoją działalność m.in. z 1,5% podatku PIT, darowizn oraz grantów. Środki te wracają do społeczności w postaci projektów, wsparcia i infrastruktury — nie do treści Wikipedii, lecz do warunków jej tworzenia.

Artykuł Dzień Białoruskiej Wikipedii w Polsce pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Skarby Biblioteki Czartoryskich dostępne dla każdego: Wikirezydencja otwiera historię na świat

Kamila Neuman — Thu, 05 Mar 2026 16:01:35 +0000

Skarby Biblioteki Czartoryskich dostępne dla każdego: Wikirezydencja otwiera historię na świat

Choć budynek Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie przechodzi obecnie gruntowną modernizację, jej najcenniejsze skarby są bliżej nas niż kiedykolwiek. Dzięki czteroletniej wikirezydencji realizowanej we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie, unikatowe archiwum polskiej nauki i kultury staje się globalnym, cyfrowym zasobem dostępnym w Wikipedii dla każdego poszukiwacza wiedzy.

Od Hołdu Pruskiego po listy Chopina – unikatowe zbiory w cyfrowym obiegu

Biblioteka Czartoryskich to imponujący zbiór 321 tysięcy woluminów, w tym bezcenne iluminowane rękopisy i starodruki z całej Europy. Dzięki projektowi współfinansowanemu przez Unię Europejską, te rzadkie obiekty trafiają do Wikimedia Commons, czyli wspólnego magazynu darmowych mediów. W samym 2025 roku udostępniono 41 kluczowych plików, wśród których znalazły się dokumenty o fundametalnym znaczeniu dla polskiej państwowości, takie jak Przywilej koszycki czy oryginał traktatu znanego jako hołd pruski (Traktat krakowski).

Więcej niż zdjęcia: Dane, które łączą świat i budują dostępność

Za włączanie biblioteki do Wikipedii odpowiada wikirezydentka Agata Stadnicka – historyczka sztuki i doświadczona wikipedystka, znana ze swojego zaangażowania w akcję „WikiMatejko” czy bicie rekordu Guinnessa w edytowaniu Wikipedii. Jej praca to nie tylko dodawanie zdjęć, ale przede wszystkim dbanie o to, by wiedza była rzetelna i dostępna globalnie. Dzięki 314 edycjom w Wikidanych informacje o krakowskich zbiorach są teraz lepiej rozumiane przez algorytmy wyszukiwarek, co ułatwia pracę badaczom na całym świecie.
Efekty tych działań widać w liczbach: materiały z Biblioteki ilustrują już 35 artykułów w aż 17 wersjach językowych Wikipedii – od angielskiej i niemieckiej, po gruzińską czy wietnamską.

Maraton, nie sprint: strategiczny plan działania

To jednak dopiero początek. Zaplanowana na lata 2024–2028 rezydencja to proces, w którym obok oficjalnych dokumentów państwowych, świat zyska dostęp do prywatnej korespondencji rodziny Czartoryskich, obejmującej również listy związane z takimi postaciami jak Fryderyk Chopin czy Cyprian Kamil Norwid. Każdy z tych obiektów jest opatrywany wysokiej jakości opisem, nad którym pracują wikirezydentka oraz zespół biblioteki, przygotowując instytucję do roli nowoczesnego, „przyjaznego wiki” ośrodka kultury.

Nowoczesna twarz ochrony dziedzictwa

Działania te są elementem projektu „Biblioteka Książąt Czartoryskich – rozbudowa i przebudowa”, który uzyskał dofinansowanie z programu FENIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko). Jest to dowód na to, że modernizacja budynku nie musi oznaczać zamknięcia na odbiorcę. Wręcz przeciwnie – to czas intensywnego budowania cyfrowego mostu między Krakowem a światem. Biblioteka Czartoryskich staje się częścią globalnej sieci wiedzy, podążając śladami największych instytucji, takich jak holenderskie Rijksmuseum. Dzięki współpracy GLAM-Wiki z Wikimedia Polska, polskie dziedzictwo naukowe – od iluminowanych atlasów po pamiątki po Mikołaju Koperniku – staje się żywe, otwarte i gotowe na spotkanie z nowymi pokoleniami odbiorców.

Wikirezydencja: porozmawiajmy o współpracy i planie działań

Wikirezydencja to sprawdzony model współpracy, który pozwala instytucjom kultury trwale funkcjonować w globalnym obiegu informacji. Jeśli Twoje muzeum, biblioteka lub galeria szuka sposobu na nowoczesne upowszechnianie zbiorów i chce zwiększyć ich zasięg wśród odbiorców na całym świecie, zapraszamy do kontaktu z Wikimedia Polska.
Nasze doświadczenie pokazuje, że wikirezydencja to nie tylko dodawanie zdjęć do Wikipedii, lecz strategiczne partnerstwo, które wzmacnia rozpoznawalność instytucji i rozwija jej kompetencje cyfrowe. Pomożemy Ci zaplanować działania długofalowe, przeszkolimy zespół i wspólnie opracujemy plan, dzięki któremu zbiory będą systematycznie wykorzystywane w edukacji i nauce – przez całą dobę. Zachęcamy do kontaktu, aby omówić możliwy zakres współpracy i kolejne kroki.
Postępy prac i aktualności można śledzić na stronie projektu w Wikipedii. W ten sposób zasoby kultury i wiedzy są konsekwentnie udostępniane i wykorzystywane przez odbiorców na całym świecie.

Linki:

Jeśli chcesz być na bieżąco z działaniami GLAM-Wiki w Bibliotece Czartoryskich to obserwuj aktualności na stronie projektu.

Artykuł w wikirezydencji w bibliotece Czartoryskich na protalu Muzeum Narodowego w Krakowie.

Redakcja oraz dobór zdjęć i grafik:

Agata Stadnicka

Artykuł Skarby Biblioteki Czartoryskich dostępne dla każdego: Wikirezydencja otwiera historię na świat pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Stowarzyszenie Wikimedia Polska przyjęło Strategię na lata 2026-2028 i plan działań na 2026.

Agnieszka Nowicka-Szopa — Mon, 02 Mar 2026 12:30:15 +0000

Wraz z końcem 2025 r. upłynął okres obowiązywania poprzedniej strategii Wikimedia Polska. Dokument powstawał w 2022 r. Upłynęły zaledwie trzy lata, ale wydaje się, jakby to była inna epoka w życiu organizacji i świata. Stowarzyszenie jest w innym miejscu, także dzięki dobrze opracowanej strategii, a rzeczywistość technologiczna, społeczna i polityczna zmieniła się radykalnie. 21 lutego 2026 Walne Zebranie Członków przyjęło Strategię Wikimedia Polska na lata 2026-2028. Pracując nad nową strategią, staraliśmy się przygotować na nowe wyzwania, które te zmiany przyniosą. Skupiliśmy się na czterech obszarach.

Ruch Wikimediów i jego wartości

Szczególny nacisk położylismy na rozwijanie projektów Wikimediów zgodnie z wartościami ruchu otwartej wiedzy i duchem społecznego dialogu. Ważna dla nas jest ochrona etosu Wikipedii oraz promowanie i umacnianie roli projektów Wikimediów jako jednego z fundamentów infrastruktury informacji. Wierzymy, że promowanie zasad działania naszych projektów i mechanizmów ich tworzenia jest niezwykle istotne w czasach rosnącej polaryzacji i naderwanych więzi społecznych. Przeciwdziałanie dezinformacji i odpowiedzialne wykorzystanie nowych technologii (w tym AI) to jedne z głównych naszych celów.

Społeczność wolontariacka projektów Wikimediów

Naszym niezmiennym celem jest wspieranie aktywności i siły społeczności wikimedian. Będziemy oferować różnego rodzaju wsparcie – od rzeczowego, przez szkolenia po przeciwdziałanie wypaleniu. Siła i aktywność społeczności Wikimediów to warunek mocnych fundamentów rzetelnej i neutralnej wiedzy dla świata.

Zasoby otwartej wiedzy i współpraca z otoczeniem

Organizacja

Promowanie projektów Wikimediów w środowiskach edukacji, nauki i kultury nie tylko wzmacnia same projekty, ale cały ekosystem wiedzy. Dlatego włączanie instytucji z tych obszarów do projektów i wspólne prowadzenie działań jest tak istotne. Wierzymy, że ruch Wikimediów ma unikalne umiejętności i wiedzę także na poziomie tworzenia społecznych projektów i warto się tymi umiejętnościami dzielić.

Sprawność i odporność samego Stowarzyszenie umożliwia realizację powyższych celów. Dlatego będziemy dążyć do pogłębienie dywersyfikacji przychodów, powiększymy bazę darczyńców i partnerów, zwiększymy efektywność procesów pracy i wykorzystywanych narzędzi. Razem z sojuszniczymi organizacjami z globalnego ruchu Wikimediów, będziemy umacniać pozycję Wikipedii, Wikidanych i Wikimedia Commons w ekosystemie wiedzy.

Na podstawie strategii, stworzyliśmy Plan działań zarządu na 2026 r.przyjęty przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia. W pierwszy roku obowiązywania nowej strategii kluczowe dla nas działania będziemy realizować w pięciu programach:

Dołącz do Wikipedii. To program pozyskiwania i wspierania nowych edytorów. Rozwijanie Wikipedii wymaga aktywności wielu osób. Dopływ nowych edytorów i edytorek jest niezbędny dla żywotności projektu i jego aktualności. Będziemy wspierać nowych wikipedystów w ich pierwszych krokach i działać na rzecz zintegrowania ich ze społecznością Wikimediów.

Silna i aktywna społeczność. Aktywność i dobrostan doświadczonych wikimedian i wikimedianek gwarantuje jakość projektów Wikimediów. Będziemy wspierać utrzymanie aktywności społeczności, przeciwdziałać wypaleniu i rozwijać kompetencje osób zaangażowanych w projekty Wikimediów. Szczególną uwagę poświęcimy utwierdzeniu wikimedian i wikimedianek w ich kluczowej roli dla społecznej infrastruktury wiedzy i informacji w programie. Zaoferujemy różne formy wsparcia: granty na materiały źródłowe, na wyjazdy konferencyjne, środki na organizację lokalnych obchodów 25 urodzin Polskiej Wikipedii. Zorganizujemy konferencje, warsztaty, webinary i będziemy prewencyjnie dbać o dobrostan społeczności.

Etos Wikipedii. Wartości ważne dla wiedzy, ważne dla świata. Będziemy promować wagę projektów Wikimediów dla infrastruktury wiedzy oraz w kontekście jej roli w walce z dezinformacją i w zmieniającej się rzeczywistości technologicznej i komunikacyjnej. Podkreślimy to, co szczególne i charakterystyczne dla naszych projektów i może być wzorem dla innych społeczności cyfrowych. Zorganizujemy 25 urodziny Polskiej Wikipedii.

Wspólna wiedza. Wikimedia w edukacji, nauce i kulturze. To program partnerstw z instytucjami, którego celem jest promocja naszych projektów, włączanie do nich osób z obszarów edukacji, nauki i kultury oraz współdziałania na rzecz wartości otwartej wiedzy.

Odporna organizacja. Będziemy zwiększać dywersyfikację przychodów, usprawniać procesy i narzędzia pracy. Praca będzie zaplanowana i realizowana zespołowo. Poświęcimy więcej uwagi współpracy z biznesem i ofercie (głównie szkoleń) dla biznesu i instytucji zainteresowanych projektami Wikimediów.

Zachęcamy do zapoznania się z dokumentami:

Strategia Wikimedia Polska 2026-2028

Plan działań Zarządu 2026

Zdjęcia z wydarzenia Kopalnia Wiedzy

Przekaż darowiznę

Artykuł Stowarzyszenie Wikimedia Polska przyjęło Strategię na lata 2026-2028 i plan działań na 2026. pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Najbardziej kontrowersyjne hasła – jak sobie z tym radzimy? Kulisy edytowania tematów spornych (case study)

Agnieszka Nowicka-Szopa — Thu, 26 Feb 2026 14:56:15 +0000

Najbardziej kontrowersyjne hasła – jak sobie z tym radzimy? Kulisy edytowania tematów spornych (case study)

Gdy temat budzi emocje, rośnie pokusa, by Wikipedia stała się megafonem jednej strony – a nie encyklopedią. Dlatego w hasłach spornych nie wygrywa ten, kto jest głośniejszy, szybszy albo bardziej zdeterminowany, tylko ten, kto potrafi oprzeć treść na wiarygodnych źródłach, ująć ją neutralnie i przejść przez proces uzgadniania zmian bez przepychanek.

Sporne hasło to nie „wolna amerykanka”, tylko test dojrzałości zasad

W kontrowersyjnych tematach mechanika Wikipedii działa najbardziej bezlitośnie – i bardzo dobrze. Zamiast pytać „kto ma rację”, społeczność pyta: co da się uczciwie udokumentować i jak oddać proporcje między różnymi stanowiskami, skoro encyklopedia ma opisywać stan wiedzy, a nie prowadzić kampanię.

W praktyce zaczyna się od trzech filarów, które trzymają tekst w ryzach nawet wtedy, gdy wokół robi się gorąco:

Po pierwsze neutralny punkt widzenia: artykuł ma prezentować znaczące poglądy proporcjonalnie do tego, jak funkcjonują w wiarygodnych publikacjach, bez języka perswazji i bez „sugerowania tezy”.

Po drugie weryfikowalność: czytelnik musi móc sprawdzić informację w źródle, a przypisy nie są ozdobą – są mechanizmem kontroli jakości.

Po trzecie zakaz twórczości własnej: Wikipedia nie jest miejscem na własne interpretacje, nawet jeśli brzmią logicznie i „każdy wie, że tak jest”.

Kiedy spór dotyczy żyjącej osoby, poprzeczka idzie jeszcze wyżej, bo błąd nie jest abstrakcyjny: może realnie zaszkodzić. W takich hasłach obowiązuje szczególna ostrożność, szybkie reagowanie na treści słabo udokumentowane i nacisk na jakość źródeł.

To podejście brzmi surowo, ale ma jedną przewagę nad „publicystyką”: jest powtarzalne. Nie zależy od sympatii, tylko od procedury.

Case study: biografia żyjącej osoby i jedna „sensacja”, która rozpala edycje

Poniższy przykład jest zanonimizowanym, realistycznym scenariuszem opartym o typowe sytuacje w hasłach spornych; nie opisuje konkretnej osoby ani jednego, konkretnego wątku, tylko pokazuje mechanizm krok po kroku.

Punkt zapalny

Do biogramu osoby publicznej trafia zdanie o rzekomym skandalu, dopisane w tonie oskarżenia i podparte linkiem do materiału o wątpliwej reputacji. W kilka minut pojawiają się kolejne edycje: ktoś usuwa informację jako szkodliwą, ktoś inny przywraca ją „bo przecież było w mediach”, a jeszcze ktoś próbuje dopisać dodatkowe „smaczki”.

W tym momencie Wikipedia nie pyta, czy skandal „na pewno był”, tylko wchodzi w tryb ochronny: czy to jest właściwie udokumentowane, adekwatne encyklopedycznie i opisane neutralnie, bez insynuacji.

Pierwsza stabilizacja: stop rewertom i wejście na stronę dyskusji

Jeśli edytorzy zaczynają sobie nawzajem cofać zmiany, rośnie ryzyko wojny edycyjnej – czyli sytuacji, w której strona jest przepychana wersjami zamiast dopracowywana. Wikipedia wprost opisuje takie zjawisko i wskazuje, że trzeba je wygaszać.

Dodatkowo działa twardy hamulec: reguła trzech rewertów (w uproszczeniu: nie wolno rewertować bez końca, bo to prowadzi do blokad i eskalacji).
To jest moment, w którym „siła charakteru” przestaje pomagać, a zaczyna szkodzić. Zamiast klikać „cofnij”, sensownie jest przerzucić energię na dyskusję o źródłach i brzmieniu zdań.

Druga stabilizacja: jakość źródeł i język, który nie podkręca emocji

W biografiach żyjących osób zasada jest prosta: jeśli materiał jest słabo udokumentowany albo ma charakter plotkarski, encyklopedia nie ma obowiązku go utrwalać, a często ma obowiązek go nie utrwalać.

W praktyce rozwiązanie bywa „nudne”, ale skuteczne: zamiast „X oszukał”, pojawia się konstrukcja typu „W [roku] media [jakie] opisały zarzuty dotyczące [czego], a [instytucja/sąd] [co zrobiła]” – zawsze z przypisami do porządnych publikacji i bez dopisywania intencji.

To jest właśnie neutralność: nie udajesz, że kontrowersji nie ma, ale też nie robisz z artykułu aktu oskarżenia

Trzecia stabilizacja: narzędzia społeczności i ochrona strony

Gdy temat przyciąga uporczywe, destrukcyjne edycje, społeczność ma narzędzia, które ograniczają chaos: od prostych działań antywandalowych po formalne zabezpieczenia. Strony mogą być czasowo zabezpieczone przed edycją dla części kont, żeby uspokoić sytuację i wrócić do pracy nad treścią, a nie do „bijatyki na rewerty”.

Walka z oczywistym wandalizmem też ma swoją higienę – są narzędzia do szybkiego cofania, ale używa się ich zgodnie z przeznaczeniem, bo w sporach merytorycznych nie chodzi o szybkie „wygrałem”, tylko o uzgodnioną wersję tekstu.

Gdy spór nie chce umrzeć: ścieżka rozwiązywania konfliktów

Jeśli rozmowy na stronie dyskusji nie wystarczają, Wikipedia ma opisane sposoby eskalowania sprawy do bardziej formalnych form rozstrzygania, łącznie z mechanizmami arbitrażowymi.
To ważne, bo w hasłach kontrowersyjnych problemem bywa nie brak zasad, tylko brak zgody na ich zastosowanie.

Co z tego wynika „dla zwykłego czytelnika”?

To, że kontrowersyjne hasła są często najdokładniej pilnowane – właśnie dlatego, że każdy błąd jest natychmiast widoczny i natychmiast kwestionowany. Cena jest jedna: proces bywa wolniejszy, bo encyklopedia, jeśli ma pozostać wiarygodna, musi pracować w tempie źródeł i procedur, a nie w tempie emocji.

Jeśli chcesz edytować Wikipedię, tematy sporne są szkołą precyzji – uczą, że w encyklopedii liczy się nie „mój pogląd”, tylko źródło, proporcje i język. Jeżeli trafiasz na hasło, które wygląda jak pole bitwy, nie dokładaj kolejnej salwy: zacznij od sprawdzenia przypisów, historii zmian i strony dyskusji, a dopiero potem proponuj poprawki.

Dołącz do edytowania tematów, które są ważne społecznie, ale wymagają chłodnej głowy – albo wesprzyj osoby, które robią to na co dzień, dokładając dobrą bibliografię i spokojne, neutralne brzmienie zdań.

Pomocne:

Wikipedia (PL): Neutralny punkt widzenia
Wikipedia (PL): Weryfikowalność
Wikipedia (PL): Zasady (przegląd kluczowych reguł)
Wikipedia (PL): Biografie osób żyjących
Wikipedia (PL): Wojna edycyjna
Wikipedia (PL): Reguła trzech rewertów
Wikipedia (PL): Strona zabezpieczona (ochrona stron)
Wikipedia (PL): Rozwiązywanie konfliktów

Źródła:

Artykuł Najbardziej kontrowersyjne hasła – jak sobie z tym radzimy? Kulisy edytowania tematów spornych (case study) pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Wiki Science Competition 2025 – wyniki polskiej edycji konkursu

Agnieszka Nowicka-Szopa — Wed, 04 Feb 2026 12:33:13 +0000

Wiki Science Competition 2025 – wyniki polskiej edycji konkursu

Czas czytania: 4 minuty

Ogłaszamy wyniki polskiej edycji Wiki Science Competition 2025 – międzynarodowego konkursu fotograficznego, który łączy naukę z ideą wolnej wiedzy.
W tym tekście podsumowujemy wyniki, prezentujemy nagrodzone prace i oddajemy głos koordynatorce konkursu.

Czym jest Wiki Science Competition i dlaczego ma znaczenie

Wiki Science Competition to międzynarodowy konkurs fotograficzny organizowany z myślą o dokumentowaniu nauki w jej różnych odsłonach: od badań laboratoryjnych i pracy naukowców, przez zjawiska przyrodnicze, aż po astronomię i mikrofotografię.

Aby wziąć udział w konkursie, uczestnicy dodają swoje zdjęcia bezpośrednio do Wikimedia Commons. Dzięki temu zgłoszone prace mogą być wykorzystywane do ilustrowania artykułów Wikipedii, innych projektów Wikimedia oraz innych celów zgodnie z zasadami wolnych licencji.

Polska edycja konkursu od kilku lat stanowi ważne źródło wysokiej jakości materiałów wizualnych, które wspierają tworzenie rzetelnych i dobrze zilustrowanych treści encyklopedycznych.

Skala i przebieg edycji 2025

Do konkursu napłynęło 1064 zdjęcia i pliki, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w edycji z 2023 roku. Obrady jury odbyły się w trybie online i obejmowały ocenę prac pod kątem wartości informacyjnej, jakości technicznej oraz potencjału do wykorzystania w projektach Wikimedia.

Szczególnie dużym zainteresowaniem cieszyła się kategoria „Natura”, do której zgłoszono 777 zdjęć.

Laureaci nagród głównych

I miejsce

Mgławica Półksiężyc (NGC 6888)
autor: Wojciech Mazur

Zdjęcie przedstawia obiekt tzw. głębokiego nieba (deep sky object). Wyróżnia się bardzo wysoką jakością techniczną, uzyskaną dzięki wielokrotnym ekspozycjom w filtrach wąskopasmowych oraz czasochłonnej obróbce. Efekt końcowy jest czytelny również dla osób bez specjalistycznej wiedzy astronomicznej, które mogą dostrzec w nim niemal organiczną strukturę.

II miejsce

Modliszka zwyczajna w Puszczy Bydgoskiej
autor: Artur Hilbrecht

Fotografia w wyważony sposób łączy walory informacyjne i estetyczne. Staranna kompozycja, naturalna kolorystyka oraz uchwycony ruch owada sprawiają, że zdjęcie dobrze ilustruje cechy gatunku.

III miejsce

Obłoki srebrzyste widziane nad Toruniem
autor: Aneta Pawska

Zdjęcie ukazuje rzadki fenomen atmosferyczny – najwyższe chmury obserwowane z powierzchni Ziemi – zestawiony z panoramą historycznego Starego Miasta w Toruniu. Całość uzupełnia estetyczne odbicie w wodzie.

Mgławica Półksiężyc NGC 6888 Wojciech Mazur

Modliszka zwyczajna zaobserwowana w Puszczy Bydgoskiej Artur Hilbrecht

Obłoki srebrzyste widziane nad Toruniem Aneta p

Wyróżnione prace

Komisja Konkursowa przyznała również 7 wyróżnień (bez ustalania kolejności), doceniając zdjęcia o wysokiej wartości dokumentacyjnej i naukowej:

Bernikle białolice – Aneta Pawska
Kwiczoł na jarzębinie – Aneta Pawska
Larwa komara – Mikron86
Łoś euroazjatycki – Aneta Pawska
Łza w świetle spolaryzowanym – MajkiAngelo
Szczygły na słoneczniku – Aneta Pawska
Zorza polarna, Lucim – Aneta Pawska

7 wyróżnionych zdjęć (w kolejności alfabetycznej)

Bernikle białolice

Autor: Aneta Pawska

Kwiczoł na jarzębinie

Autor: Aneta Pawska

Larwa komara

Autor: Mikron86

Łoś euroazjatycki

Autor: Aneta Pawska

Łza w świetle spolaryzowanym

Autor: MajkiAngelo

Szczygły na słoneczniku

Autor: Aneta Pawska

Zorza polarna, Lucim

Autor: Aneta Pawska

Rekomendacje

Zgodnie z Regulaminem, Komisja Konkursowa wytypowała także (oprócz wyżej nagrodzonych prac z puli Nagród 1-3 i Wyróżnień) Utwory z różnych kategorii konkursu, do rekomendacji w etapie międzynarodowym konkursu Wiki Science Competition.

Komentarz koordynatorki konkursu

Kasia Makowska, Menadżerka ds. Otwartej Nauki i koordynatorka tej edycji konkursu, powiedziała:

Komisja konkursowa stanęła przed zgoła niełatwym zadaniem, w tej edycji do konkursu napłynęło bowiem ponad 1000 zdjęć i plików.

Jakość nadesłanych utworów była bardzo wysoka, a ich tematyka niezwykle różnorodna: od ujęć sprzętu naukowego oraz badaczy i badaczek podczas pracy, przez uchwycenie zjawisk naturalnych, reakcji chemicznych, obiektów astronomicznych, urzekającej fauny i flory, i wielu innych obszarów nauki. Szczególnie w najpopularniejszej kategorii „Natura” wybór jedynie siedmiu rekomendowanych utworów był bardzo trudny.

Mam ogromną nadzieję, że nagrodzone i wyróżnione zdjęcia będą szeroko wykorzystywane do ilustrowania artykułów Wikipedii i nie tylko. Reprezentują one bowiem wysokie walory estetyczne, jak i dużą wartość informacyjną. To połączenie jest tym, co spotkało się z uznaniem komisji.

Wyniki tegorocznej edycji jednoznacznie pokazują entuzjazm społeczności oraz trwałe zainteresowanie tematyką naukową. Chcemy ten potencjał pielęgnować, aby treści dostępne w projektach Wikimedia były atrakcyjne i angażujące, ale także rzetelne.

Jury zwróciło również uwagę, że część zgłoszonych prac nie posiadała wyczerpujących opisów, które ułatwiłyby ich interpretację i pełniejsze docenienie, zwłaszcza w przypadku niszowej lub specjalistycznej tematyki. Dlatego w przyszłości będziemy szczególnie zachęcać uczestników do ich dodawania – zwiększy to wartość edukacyjną materiałów i szanse na ich rzetelne wykorzystanie.

Ogromnie dziękuję komisji konkursowej za ich pracę oraz wszystkim zaangażowanym osobom za nadsyłanie prac wzbogacających zasoby w projektach Wikimedia.

Co z tego wynika

Tegoroczna edycja potwierdziła, że społeczność wokół konkursu dynamicznie się rozwija, a zainteresowanie dokumentowaniem nauki w formie wolnych zasobów stale rośnie. Wysoka jakość zgłoszeń pokazuje potencjał konkursu jako realnego wsparcia dla Wikipedii i innych projektów Wikimedia.

Tu przeczytasz o konkursie:

PARTNERZY

Kontakt

Katarzyna Makowska

Menadżerka ds. otwartej nauki

katarzyna.makowska@wikimedia.pl

Kontakt dla mediów

Jolanta Drzewakowska

Menadżerka ds. komunikacji, PR i fundraisingu

jolanta.drzewakowska@wikimedia.pl

Artykuł Wiki Science Competition 2025 – wyniki polskiej edycji konkursu pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Otwarte zasoby w czasach sztucznej inteligencji. O pamięci, władzy i odpowiedzialności w cyfrowej kulturze

Agnieszka Nowicka-Szopa — Tue, 03 Feb 2026 14:33:44 +0000

Otwarte zasoby w czasach sztucznej inteligencji. O pamięci, władzy i odpowiedzialności w cyfrowej kulturze

Czas czytania: 5 minut

W grudniu 2024 roku w podcaście Sektor 3.0, prowadzonym przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, ukazał się odcinek poświęcony ogromnym zasobom cyfrowym dostępnym w modelu otwartym, zasadom korzystania z nich i ich rozwijania oraz wpływowi, jaki mają na kształtowanie narracji w świecie coraz silniej zdominowanym przez treści generowane przez sztuczną inteligencję.

Gościnią odcinka była Kamila Neuman, Menadżerka ds. Otwartej Kultury, która opowiadała o roli otwartych repozytoriów, wyzwaniach związanych z mediami społecznościowymi oraz o tym, jak decyzje dotyczące udostępniania treści wpływają na obieg obrazów i narracji w cyfrowej kulturze.

Na blogu Sektora 3.0 opublikowano również rozwinięty tekst towarzyszący temu odcinkowi, uzupełniony o dodatkowe konteksty i przykłady.

Poniżej nagranie rozmowy oraz krótko przybliżenie najważniejszych wątków, które pojawiły się w odcinku.

Internet w czerni i bieli. Skąd bierze się fałszywy podział?

Wiele osób postrzega zasoby cyfrowe w sposób skrajnie uproszczony. Z jednej strony mamy płatne banki zdjęć, specjalistyczne portale, licencje, abonamenty. Z drugiej – przekonanie, że skoro coś znajduje się w internecie, to jest „za darmo” i można z tego korzystać bez ograniczeń, często bez podania źródła czy autora.

Do dziś widać to szczególnie w mediach społecznościowych, gdzie wartościowe fotografie i materiały krążą bez podpisów, bez źródeł, bez informacji o pochodzeniu. Nie zawsze wynika to ze złej woli – często jest efektem braku wiedzy i edukacji z zakresu prawa autorskiego, które przecież obowiązuje również w internecie.

Otwarte zasoby jako trzecia droga

Pomiędzy logiką „płatne albo niczyje” istnieje trzeci model: otwarte zasoby. To materiały, z których można korzystać bez opłat – często również komercyjnie – ale na jasno określonych zasadach. Najczęściej oznacza to konieczność podpisania autora, wskazania licencji lub zachowania tych samych warunków przy dalszym udostępnianiu.

Dla wielu osób jest to moment autentycznego odkrycia. Okazuje się, że można działać legalnie, etycznie i wygodnie jednocześnie. Warunkiem jest jednak świadomość – wiedza o tym, czym są wolne licencje, jak działają i dlaczego podpis autora nie jest formalnością, lecz podstawowym wyrazem szacunku wobec cudzej pracy.

Sztuczna inteligencja: narzędzie, które może zubażać

W rozmowie pojawia się trzeci, coraz silniejszy gracz: sztuczna inteligencja. Dziś można wygenerować niemal dowolny obraz, ilustrację czy wizualizację w kilka sekund. To ogromna zmiana technologiczna, ale też moment, w którym warto postawić pytanie o konsekwencje.

Sztuczna inteligencja bazuje na tym, co już istnieje w cyfrowym obiegu – na danych dominujących i najczęściej powielanych. W praktyce oznacza to ryzyko upraszczania narracji i zawężania różnorodności kulturowej.

Internet jako archiwum. Kto kontroluje pamięć, ten kontroluje narrację

Jednym z najmocniejszych wątków rozmowy jest porównanie internetu do archiwum. Archiwa nie są neutralnymi magazynami danych. Od zawsze były miejscami władzy – decydowały o tym, co zostaje zapisane, jak jest klasyfikowane i co trafia do zbiorowej pamięci.

Otwarte zasoby mogą w tym kontekście pełnić rolę przeciwwagi, wspierając pluralizm i różnorodność perspektyw.

Wikimedia Commons – porządek w chaosie cyfrowych obrazów

W praktyce ogromnym problemem internetu jest dziś nie tylko nadmiar treści, ale brak jasnej informacji o ich pochodzeniu. Skąd jest zdjęcie? Kto jest autorem? Na jakich zasadach można je wykorzystać?

W tym kontekście ważną rolę odgrywa Wikimedia Commons – repozytorium otwartych multimediów, w którym materiały są udostępniane na jasnych zasadach, a użytkownik ma pewność co do legalności ich wykorzystania.

NGO i niewykorzystany potencjał dokumentacji fotograficznej

Jednym z najbardziej konkretnych i krytycznych wątków rozmowy jest sytuacja organizacji społecznych. NGO produkują ogromne ilości dokumentacji fotograficznej: protesty, akcje społeczne, wydarzenia, działania lokalne. Zdecydowana większość tych zdjęć trafia wyłącznie do mediów społecznościowych.

W praktyce oznacza to oddanie praw do dysponowania nimi platformom komercyjnym i ograniczenie jej dalszego, legalnego wykorzystania w szerszym, otwartym obiegu. Tymczasem takie fotografie mogłyby wzbogacać wspólne zasoby wiedzy, ilustrować hasła encyklopedyczne, artykuły, publikacje i materiały edukacyjne.

Brak tych obrazów w otwartych repozytoriach to realna luka w dokumentowaniu współczesnych zjawisk społecznych. To, co dziś istnieje tylko w feedzie mediów społecznościowych, jutro może zniknąć bez śladu.

To, że coś jest „za darmo”, nie znaczy, że nic nie kosztuje

Wikipedia i projekty Wikimedia są dostępne bez opłat, ale ich utrzymanie wymaga ogromnej pracy: wolontariuszy, infrastruktury, spotkań społeczności, konkursów fotograficznych i działań edukacyjnych.

Otwarte zasoby nie istnieją same z siebie. Są efektem decyzji, wysiłku i długofalowego myślenia o kulturze jako czymś wspólnym.

Przypomnienie

Jeśli korzystasz z treści w internecie – sprawdzaj ich pochodzenie, podpisuj autorów, sięgaj po otwarte repozytoria.
Jeśli tworzysz – oznaczaj swoje materiały i rozważ ich udostępnienie na wolnych licencjach, np. w Wikimedia Commons.

W świecie zdominowanym przez algorytmy to właśnie takie decyzje przesądzają o tym, czy internet pozostanie przestrzenią różnorodnej, żywej kultury, współtworzonej przez człowieka czy jedynie zbiorem wygenerowanych, pozbawionych kontekstu obrazów.

Linki do wywiadu:

Shortsy na YT:

Dlaczego gościnią była Kamila Neuman?

Kamila Neuman została zaproszona do rozmowy jako ekspertka, która od lat pracuje na styku prawa autorskiego, instytucji kultury i otwartych zasobów. Na co dzień wspiera udostępnianie cyfrowych zbiorów w sposób odpowiedzialny i długofalowy, z uwzględnieniem realnego obiegu treści w internecie — w tym wpływu mediów społecznościowych i sztucznej inteligencji na to, jakie obrazy i narracje są dziś widoczne.

Artykuł Otwarte zasoby w czasach sztucznej inteligencji. O pamięci, władzy i odpowiedzialności w cyfrowej kulturze pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.

Fryderyk Chopin i Grenlandia? Tak wyglądał 2025 rok na polskiej Wikipedii

Agnieszka Nowicka-Szopa — Fri, 23 Jan 2026 15:28:06 +0000

Co najczęściej sprawdzaliśmy w minionym roku?

Fryderyk Chopin, Grenlandia, wybory, papieże i katastrofa promu — zestawienie tych haseł może brzmieć jak losowy quiz. Tymczasem wszystkie znalazły się wśród najczęściej czytanych artykułów polskiej Wikipedii w 2025 roku. Razem tworzą dość precyzyjny obraz tego, czego szukaliśmy, w jakich momentach i w jakim kontekście sięgaliśmy po wolną wiedzę.

Zestawienie powstało na podstawie danych z narzędzia Topviews, które umożliwia analizę popularności artykułów Wikipedii w wybranym okresie. Pełną tabelę — wraz z liczbą odsłon i udziałem ruchu mobilnego — można sprawdzić bezpośrednio w narzędziu Analiza najczęściej odwiedzanych.

Karol Nawrocki

3 077 471 odsłon
Katastrofa promu Jan Heweliusz

3 061 998 odsłon
Radio Nowy Świat

1 948 485 odsłon
Polska

1 727 760 odsłon
Sławomir Mentzen

1 410 966 odsłon

Papież Franciszek

1 375 809 odsłon
Poczet papieży

1 362 782 odsłon
Jan Paweł II

1 286 583 odsłon
Rafał Trzaskowski

1 262 407 odsłon
Donald Trump

1 198 048 odsłon

Już ta lista pokazuje trzy wyraźne osie zainteresowań:

politykę,
religię,
bieżące wydarzenia i media.

Wikipedia pełni tu rolę podręcznego punktu odniesienia — miejsca, do którego zaglądamy, gdy potrzebujemy szybko sprawdzić kontekst, fakty i tło wydarzeń.

Najczęściej czytany artykuł w 2025 roku przekroczył 3 miliony odsłon, ale jeszcze ciekawszy jest inny wskaźnik. Dane Topviews pokazują, że zdecydowana większość ruchu pochodziła z urządzeń mobilnych — w wielu przypadkach było to ponad 75% wszystkich wejść.

To oznacza, że Wikipedia była czytana głównie „w biegu”:

między wiadomościami w telefonie,
w trakcie rozmów,
podczas oglądania seriali,
w momentach potrzeby szybkiego sprawdzenia informacji.

Ten jeden szczegół dobrze pokazuje, jak dziś realnie korzystamy z wolnej wiedzy — krótko, intensywnie i dokładnie wtedy, gdy jej potrzebujemy.

Polityka jako dominujący temat roku

W całym zestawieniu Top 20 wyraźnie zaznaczają się osoby życia publicznego i hasła wyborcze. Poza pierwszą dziesiątką wysoko znalazły się m.in.:

Grzegorz Braun,
Joanna Senyszyn,
Adrian Zandberg,
Wybory prezydenckie w Polsce w 2025 roku.

Nie jest to ranking popularności w sensie medialnym, lecz sygnał intensywnego sprawdzania informacji. W momentach przyspieszonej debaty publicznej Wikipedia staje się narzędziem weryfikacji — bez komentarzy, za to z przypisami, źródłami i historią edycji.

Papieże i porządkowanie wiedzy

Rok 2025 przyniósł również wyraźne zainteresowanie tematami związanymi z papiestwem. Wysokie miejsca zajmowały artykuły o:

Franciszku,
Janie Pawle II,
Poczcie papieży,
Leon XIV,
Robercie Prevoście.

To zainteresowanie miało bardzo konkretny kontekst — śmierć papieża, a wraz z nią debatę i spekulacje wokół konklawe. Dane pokazują, że jedno wydarzenie uruchomiło dłuższą falę czytania: nie pojedynczego hasła, lecz całej sieci powiązanych artykułów, które pozwalają uporządkować wiedzę i zrozumieć historyczne tło bieżących wydarzeń.

Od Ed’a Geina do Chopina

Lista najczęściej czytanych artykułów nie kończy się na polityce i religii. W Top 20 znalazł się również Ed Gein – amerykański seryjny morderca, którego biografia wróciła do obiegu za sprawą zainteresowania popkulturą i medialnych odniesień.

Dalej w zestawieniu pojawiają się hasła z obszaru:

kultury,
historii,
sportu,
geografii — w tym Fryderyk Chopin i Grenlandia.

W tych przypadkach impuls był inny:

konkurs chopinowski,
międzynarodowe dyskusje polityczne, w których Grenlandia pojawiała się jako realny punkt odniesienia, a nie tylko nazwa na mapie.

To właśnie te zderzenia najlepiej pokazują, jak działa Wikipedia w praktyce — jako elastyczna mapa ciekawości, w której obok tematów „gorących” są też hasła uruchamiane przez kontekst kulturowy, medialny lub nagłą potrzebę sprawdzenia tła.

Jak samodzielnie sprawdzać takie dane?

Topviews pozwala analizować popularność artykułów:

dziennie,
miesięcznie,
rocznie.

Można zmieniać:

zakres czasu,
projekt,
platformę (desktop / mobile),
porównywać okresy i udział ruchu mobilnego.

To narzędzie, które pokazuje nie tylko co było czytane, ale także kiedy i w jakim kontekście.

Najczęściej czytane artykuły Wikipedii nie mówią wprost, co było „najważniejsze”. Pokazują raczej momenty, w których brakowało nam kontekstu — i kiedy sięgaliśmy po sprawdzone źródło.

W 2025 roku polska Wikipedia była dokładnie tym, czym miała być:
miejscem szybkiego sprawdzania faktów i porządkowania informacji.

Jeśli interesują Cię podobne analizy, kulisy działania projektów Wikimedia i dane w szerszym kontekście, zajrzyj na blog Wikimedia — regularnie publikujemy tam teksty o tym, jak i dlaczego Wikipedia działa tak, jak działa.

Zapraszamy do przeczytania innych wpisów!

7 kwietnia 2026

Od chaosu do struktury: OpenRefine w pracy z danymi

Instytucje kultury i nauki coraz częściej digitalizują swoje zasoby,...

Posted By Ada Skirło

2 kwietnia 2026

Nowa konferencja „Wikimedia & Research” – dołącz do nas w Katowicach i online w październiku

W październiku 2026 r. nowe regionalne wydarzenie zgromadzi społeczności...

Posted By Katarzyna (Kasia) Makowska

30 marca 2026

Wzlot 2026 w Łodzi – relacja z konferencji Wikimedia

W dniach 20–22 marca Łódź gościła coroczną konferencję społeczności...

Posted By Agnieszka Nowicka-Szopa

Przekaż darowiznę

Artykuł Fryderyk Chopin i Grenlandia? Tak wyglądał 2025 rok na polskiej Wikipedii pochodzi z serwisu Wikimedia Polska.