Ιουγουρθικός Πόλεμος

Ιουγουρθικός Πόλεμος
Πληροφορίες ασχολίας
Σχετικά πολυμέσα

Ο Ιουγουρθικός Πόλεμος, λατιν.: Bellum Jugurhinum (112–106 π.Χ.) ήταν μια ένοπλη σύγκρουση μεταξύ της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και του βασιλιά Ιουγούρθα της Nουμιδίας, ενός βασιλείου στη βόρεια αφρικανική ακτή που ταυτίζεται περίπου με τη σύγχρονη Αλγερία. Ο Ιουγούρθας ήταν ανιψιός, και υιοθετημένος γιος, του Mισίψα, βασιλιά της Nουμιδίας, τον οποίο διαδέχθηκε στο θρόνο. Το έκανε αυτό υπερκερνώντας τους αντιπάλους του μέσω δολοφονιών, πολέμου και δωροδοκίας.

Μετά τον σφετερισμό του θρόνου της Νουμιδίας από τη Ιουγούρθα, χώρας πιστής σύμμαχου της Ρώμης από τους Καρχηδονιακούς Πολέμους , η Ρώμη ένιωσε υποχρεωμένη να παρέμβει. Ο πόλεμος αποτέλεσε σημαντική φάση στη ρωμαϊκή υποταγή της Βόρειας Αφρικής και την άνοδο της Αυτοκρατορίας , και η Νουμιδία έγινε ρωμαϊκή επαρχία ως το 46 π.Χ.

Ο Ιουγούρθας και η Νουμιδία

Η Νουμιδία ήταν ένα βασίλειο που βρισκόταν στη Βόρεια Αφρική (περίπου αντιστοιχεί στη βόρεια σύγχρονη Αλγερία) δυτικά της χώρας που ήταν ο κύριος εχθρός της Ρώμης, της Καρχηδόνας. Ο βασιλιάς Mασινίσα Α΄, ο οποίος ήταν σταθερός σύμμαχος της Ρώμης στον Γ΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο, απεβίωσε το 149 π.Χ. και τον διαδέχθηκε ο γιος του Mισίψα, ο οποίος κυβέρνησε το 149-118 π.Χ. Τη στιγμή του τέλους του, ο Mικίψα είχε τρεις πιθανούς κληρονόμους: τους δύο γιους του, τον Aδερβάλ και τον Ιέμψαλος Α΄, και έναν νόθο ανιψιό, τον Ιουγούρθα. Ο Ιουγου΄ρθας είχε πολεμήσει υπό τον Σκιπίωνα Αιμιλιανό στην πολιορκία της Nουμαντίας, όπου, μέσω της φιλίας του με Ρωμαίους αριστοκράτες, είχε εξοικειωθεί με τα ρωμαϊκά ήθη και τις στρατιωτικές τακτικές. Ο Μισίψα, ανήσυχος ότι με το θάνατό του ο Ιουγούρθας θα σφετεριστεί το βασίλειο από τους δικούς του λίγο λιγότερο ικανούς γιους, τον υιοθέτησε και κληροδότησε τη βασιλεία από κοινού στους δύο γιους του και τον Ιουγούρθα, με την εξουσία να μοιράζεται στους τρεις. Μετά το τέλος του βασιλιά Mισίψα, οι τρεις βασιλείς διαφώνησαν, και τελικά συμφώνησαν μεταξύ τους να χωρίσουν την κληρονομιά τους σε τρία ξεχωριστά βασίλεια. Ωστόσο, δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στους όρους της διαίρεσης, και ο Ιουγούρθας κήρυξε ανοικτό πόλεμο στους άλλους δύο βασιλείς. Ο Ιέμψαλος Α΄, ο οποίος, αν και ο νεότερος, ήταν ο πιο γενναίος των αδελφών, δολοφονήθηκε από τους πράκτορες του Ιουγούρθα, και ο Αδέρβαλος, ανίκανος να υπερασπιστεί τον εαυτό του, νικήθηκε και αναγκάστηκε να καταφύγει στη Ρώμη, όπου έκανε έκκληση για διαιτησία στη Ρωμαϊκή Σύγκλητο.

Παρόλο που δόθηκε στη Σύγκλητο η εξουσία από τον Μισίψα να διαιτητεύσει τη διαθήκη του, δέχθηκαν τώρα να δωροδοκηθούν από τον Ιουγούρθα για να παραβλέψουν τα εγκλήματά του. Η Ρωμαϊκή Σύγκλητος οργάνωσε μια επιτροπή, με επικεφαλής τον πρώην ύπατο Λεύκιο Οπίμιο για να μοιράσει δίκαια τη Νουμιδία στους υπόλοιπους δύο ανταγωνιστές, η οποία ξεκίνησε το 116 π.Χ. Ωστόσο ο Ιουγούρθας δωροδόκησε τους Ρωμαίους αξιωματούχους στην επιτροπή για να του παραχωρήσουν το καλύτερο, πιο εύφορο και πολυπληθές δυτικό μισό της Νουμιδίας, ενώ ο Aδερβάλ έλαβε το ανατολικό τμήμα. Ανίσχυρος απέναντι στη ρωμαϊκή διαφθορά, ο Αδέρβαλος δέχτηκε, και επήλθε ειρήνη. Λίγο αργότερα, το 113 π.Χ., ο Ιουγούρθας κήρυξε ξανά τον πόλεμο στον εξάδελφό του ούτως ή άλλως, και τον νίκησε, αναγκάζοντάς τον να περιοριστεί στην Σίρτα, την πρωτεύουσα του Aδερβάλ. Στόχος του Ιουγούρθα ήταν τώρα να κατακτήσει, και έτσι να ενώσει, τη Nουμιδία υπό την κυριαρχία του.

Η Ρώμη, θεωρώντας αυτό ως απειλή για τη σταθερότητα στην περιοχή, τάχθηκε στο πλευρό του Aδερβάλ. Με τη βοήθεια των Ρωμαίων, ο Aδερβάλ άντεξε για μερικούς μήνες, βοηθούμενος από μεγάλο αριθμό Ρωμαίων από την τάξη των ιππέων, που είχαν εγκατασταθεί στην Αφρική για εμπορικούς σκοπούς. Μέσα από τις πολιορκητικές του γραμμές, ο Αδέρβαλος προσέφυγε ξανά στη Ρώμη, και η Σύγκλητος έκανε δεκτό το αίτημά του. Αυτή έστειλε ένα μήνυμα στον Ιουγούρθα, να τερματίσει τον πόλεμο και να αναγνωρίσει το δικαίωμα του Aδερβάλ στο βασίλειό του. Ο Ιουγούρθας αγνόησε το αίτημα, και η Σύγκλητος έστειλε μια δεύτερη αντιπροσωπεία, αυτή τη φορά με επικεφαλής τον ύπατο Mάρκο Σκαύρο, ένα σεβαστό μέλος της αριστοκρατίας, για να απειλήσει τον Ιουγούρθα να υποταχθεί. Ο βασιλιάς Ιουγούρθας, προσποιούμενος ότι ήταν ανοικτός σε συζητήσεις, παρέτεινε τις διαπραγματεύσεις με τον Σκαύρο και τον Aδερβάλ αρκετά, ώστε η Σίρτα να ξεμείνει από προμήθειες και ελπίδα ανακούφισης. Όταν ο Σκαύρος έφυγε χωρίς να έχει αναγκάσει τον Ιουγούρθα σε μια δέσμευση, ο Aδερβάλ παραδόθηκε. Ο Ιουγούρθας τον εκτέλεσε αμέσως, μαζί με όλους τους Ρωμαίους που είχαν συμμετάσχει στην άμυνα της Σίρτα. Οι θάνατοι Ρωμαίων πολιτών προκάλεσαν άμεση οργή στους απλούς κατοίκους της Ρώμης, και η Σύγκλητος, απειλούμενη από το τριβούνο των πληβείων (tribune plebis) Γάιο Μέμμιο, κήρυξε τελικά τον πόλεμο στον Ιουγούρθα το 111 π.Χ., και προσχώρησε στην πλευρά του αποβιώσαντος Αδέρβαλος στον πόλεμο, αν και με απροθυμία.

Η Νουμιδία μεταξύ 112 και 105 π.Χ. και οι κύριες μάχες του πολέμου.

Ο Λ. Κ. Βέστια

Ο Λεύκιος Καλπούρνιος Βέστια, ύπατος για το έτος, διορίστηκε να διοικήσει τον ρωμαϊκό στρατό στην Αφρική εναντίον του Ιουγούρθα. Συνοδευόταν από τον Σκαύρο και άλλους έμπειρους αξιωματικούς, και έλαβε πρόταση συμμαχίας από τον Βόκχο Α' βασιλιά της Μαυριτανίας. Η αποστασία του Βόκχου Α΄, τού ίδιου τού πεθερού του, γέμισε ανησυχία τη Ιουγούρθα, και πρότεινε στον Ρωμαίο ύπατο να παραδοθεί. Παύοντας να τον θεωρούν απειλή, οι Ρωμαίοι συγκλητικοί του έδωσαν μια συνθήκη με εξαιρετικά επιεικείς όρους: η Νουμιδία αποκαταστάθηκε στον Ιουγούρθα άθικτη, με αντάλλαγμα δωροδοκίες στη Σύγκλητο, ένα μικρό πρόσθετο πρόστιμο, και την επιστροφή των πολεμικών ελεφάντων του (που αργότερα αγόρασε πίσω σε μειωμένη τιμή από διεφθαρμένους αξιωματικούς). Στην πραγματικότητα, η συνθήκη των όρων παράδοσης της Ιουγούρθα ήταν τόσο ευνοϊκή, που οδήγησε σε ανανέωση της λαϊκής κατακραυγής στη Ρώμη. μετά από απαίτηση του τριβούνου Μέμμιου, ξεκίνησε έρευνα για τις διαδικασίες της συνθήκης. Ο Ιουγούρθας κλήθηκε στη Ρώμη –με την υπόσχεση μιας ασφαλούς διαμονής– και εμφανίστηκε ως μάρτυρας. Αντί να συμμορφωθεί με την ανάκριση, δωροδόκησε δύο Ρωμαίους τριβούνους για να ασκήσουν βέτο στη διαδικασία, και να τον εμποδίσουν να καταθέσει. Στην αγανάκτηση που ακολούθησε, ο εξάδελφος του Ιουγούρθα, Mασίβα, ο οποίος είχε καταφύγει στη Ρώμη φοβούμενος τον εξάδλφό του, άδραξε την ευκαιρία για να αξιώσει τη δική του διεκδίκηση στον θρόνο των Νουμιδών. Ο Ιουγούρθα τον δολοφόνησε, και η Σύγκλητος, αν και αρχικά έτεινε να δεχτεί ξανά δωροδοκία για να του επιτρέψει να ξεφύγει από την τιμωρία, τελικά αναγκάστηκε -από την αυθάδειά του και από την οργή τού όχλου- να τον εκδιώξει από την πόλη, και να ανακαλέσει την πρόσφατη ειρήνη. Οι στρατοί της Ρώμης επρόκειτο να επιστρέψουν στη Νουμιδία του Ιουγούρθα.

Οι Σπούριος και Aύλος Ποστούμιοι Αλβίνοι

Ο ύπατος Σπούριος Ποστούμιος Αλβίνος ανέλαβε τη διοίκηση του ρωμαϊκού στρατού στην Αφρική (110 π.Χ.), αλλά απέτυχε να προβεί σε ενεργητική δράση, λόγω ανικανότητας, απειθαρχίας στον στρατό του και –όπως λεγόταν– δωροδοκίας από τον Ιουγούρθα. Αργότερα μέσα στο έτος, ο Aλβίνος επέστρεψε στην Ιταλία, αφήνοντας τη διοίκηση στον αδελφό του, Aύλο Ποστούμιο Αλβίνο. Ο τελευταίος, πιο δραστήριος αν και όχι πιο ικανός από τον αδελφό του, αποφάσισε να κάνει ένα τολμηρό χτύπημα, βαδίζοντας στα μέσα του χειμώνα για να πολιορκήσει την πόλη Σουθούλ, όπου φυλασσόταν το θησαυροφυλάκιο των Νουμιδών. Ωστόσο, η πόλη ήταν ισχυρά φρουρούμενη και άριστα οχυρωμένη, και δεν μπορούσε να καταληφθεί. Ο Ποστούμιος, ανυπόμονος να μην υποχωρήσει χωρίς να χτυπήσει τον εχθρό, επέτρεψε στον Ιουγούρθα να τον παρασύρει στις έρημες ερημιές της Σαχάρας, όπου ο πανούργος βασιλιάς των Νουμιδών, που φέρεται να είχε δωροδοκήσει Ρωμαίους αξιωματικούς για να διευκολύνει την επίθεσή του, μπόρεσε να πιάσει τους Ρωμαίους σε μειονεκτική θέση. Ο μισός ρωμαϊκός στρατός σκοτώθηκε, και οι επιζώντες αναγκάστηκαν να περάσουν κάτω από έναν ζυγό, σε έναν επαίσχυντο συμβολισμό παράδοσης. Ο χτυπημένος Ποστούμιος υπέγραψε μια συνθήκη, ονομάζοντας οριστικά τον Ιουγούρθα βασιλιά όλης της Νουμιδίας, και επιστρέφοντας στην ειρήνη που συνήφθη με τον Bέστια και τον Σκαύρο. Η Σύγκλητος, όμως, όταν άκουσε αυτή τη συνθηκολόγηση, αρνήθηκε να τιμήσει τις συνθήκες και συνέχισε τον πόλεμο.

Ο Κ. Κ. Μέτελλος

Η σύλληψη της Ιουγούρθα.

Μετά την ήττα του Ποστούμιου, η Σύγκλητος ταρακουνήθηκε τελικά από τον λήθαργό της, διορίζοντας διοικητή στην Αφρική τον πληβείο Κόιντο Κ. Μέτελλο, ο οποίος είχε τη φήμη της ακεραιότητας και του θάρρους. Ο Μέτελλος απέδειξε την ορθότητα της επιλογής του, επιλέγοντας άνδρες ως αξιωματικούς για την εκστρατεία, με βάση την ικανότητα, και όχι την τάξη. Τόσο ο Γάιος Μάριος (πληβείος από το Αρπινόν) όσο και ο διάσημος πειθαρχημένος και στρατιωτικός θεωρητικός Πόπλιος Ρουτίλιος Ρούφος επαίνεσαν την ευθυκρισία του Μέτελλου στην αξία και την εξειδίκευση στο σώμα αξιωματικών του.

Όταν ο Μέτελλος έφθασε στην Αφρική το 109 π.Χ., έπρεπε πρώτα να επανεκπαιδεύσει τον στρατό, και να θεσπίσει κάποια μορφή στρατιωτικής πειθαρχίας. Την άνοιξη οδήγησε τον αναδιοργανωμένο στρατό του στη Νουμιδία. Ο Ιουγούρθας ανησύχησε και ξεκίνησε διαπραγματεύσεις, όπου ο Μέτελλος προσπάθησε να πείσει τους βασιλικούς απεσταλμένους να συλλάβουν τον Ιουγούρθα και να τον παραδώσουν στους Ρωμαίους. Ο πανούργος Ιουγούρθας, μαντεύοντας τις προθέσεις του Mέτελλου, διέκοψε τις συνομιλίες, και αποσύρθηκε νότια, πέρα από τα Νουμιδικά βουνά, παίρνοντας θέση στις πεδιάδες πίσω τους. Ο Μέτελλος ακολούθησε, και διέσχισε τα βουνά ως στην έρημο, προχωρώντας στον ποταμό Μουθούλ. Ο Ιουγούρθας είχε χωρίσει τον στρατό του σε δύο αποσπάσματα, ένα από τα οποία (αποτελούμενο από ιππικό και το καλύτερο τμήμα του πεζικού του) βρισκόταν νότια του βουνού, στη δεξιά πλευρά των Ρωμαίων, που βάδιζαν προς τον ποταμό Mουτούλ, που βρισκόταν παράλληλα με τα βουνά, 18 μίλια νότια. Το δεύτερο απόσπασμα (αποτελούμενο από πολεμικούς ελέφαντες και το υπόλοιπο πεζικό) βρισκόταν νοτιότερα, πιο κοντά στον ποταμό. Ο Μέτελλος χειρίστηκε την κατάσταση στέλνοντας μια δύναμη απευθείας νότια στον ποταμό κάτω από τον Ρούφο, ενώ οι υπόλοιποι υπό τον Μέτελλο και τον Μάριο βάδισαν λοξά νοτιοδυτικά, για να απομακρύνουν τον Ιουγούρθα από τη θέση του, εμποδίζοντάς τον να μπλοκάρει την πορεία του πρώτου σώματος προς το ποτάμι. Ο Ιουγούρθας, ωστόσο, επιδεικνύοντας εξαιρετική αρχηγία, έστειλε σχηματισμό στήλης πεζικού, για να κρατήσει τα ορεινά περάσματα όταν οι Ρωμαίοι είχαν κατέβει στην πεδιάδα, αποκόπτοντας έτσι τη γραμμή υποχώρησής τους. Εν τω μεταξύ, το ιππικό του παρέσυρε το απόσπασμα πεζικού του Μέτελλου σε ομάδες κατά μήκος της πεδιάδας. Οι Ρωμαίοι δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά, αφού είχαν μόνο βαρύ ιππικό. Από την άλλη πλευρά, τα ελαφρά άλογα του ιππικού των Νουμιδών ήταν καλά προσαρμοσμένα στο ανώμαλο έδαφος, και μπορούσαν να επιτεθούν, και στη συνέχεια να φύγουν πίσω με ευκολία. Εν τω μεταξύ, ο Ρούφος είχε προχωρήσει στον ποταμό, αλλά δέχθηκε επίθεση από τη νότια δύναμη του Ιουγούρθα. Έτσι, οι δύο ρωμαϊκοί στρατοί ήταν ανίκανοι να επικουρήσουν ο ένας τον άλλον. Ωστόσο, αν και ο στρατός του Μέτελλου ήταν πλέον παγιδευμένος στην έρημο με λιγότερα στρατεύματα και κατώτερη αρχηγία, οι Ρωμαίοι εξακολουθούσαν να επικρατούν ταυτόχρονα και στα δύο μέτωπα. Ο Ρούφος κυρίευσε το νότιο απόσπασμα με μια εμπρόσθια επίθεση, που σκόρπισε τους πολεμικούς ελέφαντες και το πεζικό του εχθρού, ενώ ο Μέτελλος και ο Μάριος, συγκεντρώνοντας μια ομάδα λεγεωνάριων, κατέλαβαν τον ενιαίο λόφο στην πεδιάδα, που επόπτευε την κατάσταση. Το ρωμαϊκό πεζικό απώθησε τους κατώτερους Νουμίδες στρατιώτες του Ιουγούρθα, οι οποίοι υποχώρησαν στην έρημο με σοβαρές απώλειες. Ο Μέτελλος είχε κερδίσει τη μάχη του Μουθούλ, αλλά δεν ήταν οριστική νίκη, αφού ο βασιλιάς των Νουμιδών είχε διαφύγει.

Ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων απέβη άκαρπος, με τον Μέτελλο να απορρίπτει τις βαριές παραχωρήσεις του Ιουγούρθα, και να απαιτεί από τον βασιλιά να παραδοθεί στη ρωμαϊκή φύλαξη. Για να αντισταθεί αποτελεσματικότερα στους Ρωμαίους, ο Ιουγούρθας απέλυσε τους περισσότερους από τους χαμηλής ποιότητας νεοσυλλέκτους του, κρατώντας μόνο τα πιο ενεργά στρατεύματα πεζικού και ελαφρού ιππικού, προκειμένου να διατηρήσει τον πόλεμο με αντάρτικες τακτικές. Ο Μέτελλος προχώρησε για άλλη μια φορά, καταλαμβάνοντας τη μία πόλη μετά την άλλη, αλλά δεν μπόρεσε να συλλάβει τον εχθρό του. Προσπάθησε να προκαλέσει τον Ιουγούρθα σε μια σκληρή μάχη, πολιορκώντας τη Nουμιδική πόλη Zάμα, αλλά ο βασιλιάς αρνήθηκε να αφήσει τον εαυτό του να τον παρασύρουν, και συνέχισε τον ακανόνιστο πόλεμο του. Το 108 π.Χ., όταν ο Μέτελλος ανακάλυψε τη θέση τού στρατού τού Ιουγούρθα, πρόλαβε τους Νουμίδες, και προκάλεσε μια σοβαρή ήττα στον βασιλιά. Ο Ιουγούρθας, με την οικογένειά του και τα κουτιά του θησαυρού, κατέφυγε στο έρημο φρούριο Θάλα, το οποίο ήταν απρόσιτο, εκτός από μια βασανιστική πορεία τριών ημερών μέσα στην έρημο χωρίς νερό. Ο Μέτελλος προμήθευσε τον στρατό του με δέρματα για μεταφορά νερού, και ακολούθησε να πολιορκήσει το φρούριο, το οποίο έπεσε μετά από σαράντα ημέρες. Ωστόσο, ο Ιουγούρθας κατάφερε να ξεφύγει από τα φλεγόμενα συντρίμμια, αναιρώντας όλες τις προσπάθειες του Mέτελλου.

Σε αυτό το σημείο ο Ιουγου΄ρθας αποσύρθηκε στην αυλή τού πεθερού του, τού βασιλιά Bίκχου Α΄ της Μαυριτανίας, ο οποίος, αν και προηγουμένως δήλωνε φιλία για τους Ρωμαίους, τώρα δέχθηκε τον Ιουγούρθα φιλόξενα, και -χωρίς να κηρύξει θετικά τον πόλεμο (στη Ρώμη)- προχώρησε με τα στρατεύματά του στη Νουμιδία μέχρι την πρωτεύουσα Σίρτα. Ο Μέτελλος, ο οποίος είχε κατοικήσει στην περιοχή μετά την ολοκλήρωση της εκστρατείας, άρχισε τις διαπραγματεύσεις με τον Βόκχο Α΄ για να παραδώσει τη Ιουγούρθα. Πριν επιτευχθεί συμφωνία, ο Μέτελλος καθαιρέθηκε της διοίκησης από τη Ρωμαϊκή Φυλετική Συνέλευση και αντικαταστάθηκε από τον υποδιοικητή του, Γάιο Μάριο. Μια εσωτερική διαμάχη στο ρωμαϊκό στρατόπεδο μεταξύ του Μέτελλου και του Μάριου οδήγησε σε αυτή την αλλαγή διοίκησης. Ο Μέτελλος έβλεπε δυσμενώς τις γνωστές φιλοδοξίες του Μάριου στη ρωμαϊκή πολιτική, και αρνιόταν για ημέρες να του επιτρέψει να πλεύσει στη Ρώμη, και να υποστηρίξει την υπατεία. Τελικά ο Μέτελλος επέτρεψε στον Μάριο να επιστρέψει στη Ρώμη, και ο Μάριος εξελέγη ύπατος το 107. Ο Μέτελλος, ωστόσο, δεν γνώριζε ότι ο Μάριος ήθελε ακόμη να διοικήσει τα στρατεύματα στη Νουμιδία, απομακρύνοντας τον Μέτελλο εντελώς. Η Νουμιδία δεν ήταν περιοχή που ορίστηκε να της ανατεθεί ύπατος από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο. Ωστόσο, οι Λαϊκοί (Populares) ψήφισαν έναν νόμο στη Φυλετική Συνέλευσή τους, που έδωσε την εντολή εναντίον του Ιουγούρθα στον Mάριο το 107. Αυτό ήταν σημαντικό, επειδή η Συνέλευση σφετερίστηκε τα δικαιώματα και τις εξουσίες της Συγκλήτου σε αυτό το θέμα, και η Σύγκλητος υποχώρησε, αποτυγχάνοντας να το αμφισβητήσει.

Ο Mέτελλος ήταν έξαλλος με όλες αυτές τις εξελίξεις, και αποφάσισε να κάνει τη διοίκηση του Mάριου πολύ πιο δύσκολη, αρνούμενος να αφήσει τις λεγεώνες του να υπηρετήσουν τον Mάριο. Ο Μέτελλος τις έστειλε πίσω στην Ιταλία, για να ενταχθούν στο στρατό του άλλου υπάτου, του Λεύκιου Κάσισου Λογγίνου, μόνο και μόνο για να αποτρέψει τη χρήση τους στη Νουμιδία. (Ο Λεύκιος επρόκειτο να βαδίσει βόρεια, για να αντιμετωπίσει μια γερμανική εισβολή στη Γαλατία).

Ο Γ. Μάριος

Ο Μάριος βρήκε ότι τα παραδοσιακά αποθέματα ανθρώπινου δυναμικού της Ρώμης είχαν εξαντληθεί. Καθώς η ανισότητα αυξανόταν, λιγότεροι άνδρες στρατιωτικής ηλικίας πληρούσαν τις απαιτήσεις ιδιοκτησίας, για να υπηρετήσουν στις λεγεώνες. Ωστόσο χιλιάδες πένητες Ρωμαίοι, οι επικεφαλής επιθεωρητές (capite censi), κάθονταν αδρανείς στη Ρώμη, μη επιλέξιμοι να υπηρετήσουν. Επιδιώκοντας να τους χρησιμοποιήσει, και με νομικό προηγούμενο για παράβλεψη από τις απαιτήσεις ιδιοκτησίας, που έγινε κατά τη διάρκεια της -σημαντικής για την ύπαρξη της Ρώμης- δοκιμασίας που ήταν ο Β΄ Καρχηδονιακός Πόλεμος, ο Mάριος επέτυχε εξαίρεση από τις απαιτήσεις ιδιοκτησίας για τους στρατεύσιμους. Αυτά τα γεγονότα θα ενέπνευαν τον Mάριο να προσπαθήσει να μεταρρυθμίσει τον ρωμαϊκό στρατό.

Όταν ο Γάιος Μάριος έφτασε στη Νουμιδία ως ύπατος το 107 π.Χ., διέκοψε αμέσως τις διαπραγματεύσεις και ξανάρχισε τον πόλεμο. Ο Μάριος βάδισε δυτικά λεηλατώντας την ύπαιθρο των Νουμιδών, καταλαμβάνοντας μικρές πόλεις και φρούρια των Νουμιδών, προσπαθώντας να προκαλέσει τη Ιουγούρθα σε μια στημένη μάχη, αλλά ο βασιλιάς των Νουμιδών αρνιόταν να συμμετάσχει. Η στρατηγική του Mάριου ήταν παρόμοια με του Mέτελλου, και δεν απέδωσε καλύτερα αποτελέσματα. Συνέχισε την κατοχή των Νουμιδικών πόλεων, και οχύρωσε αρκετές στρατηγικές θέσεις. Στα τέλη του 107 π.Χ. ο Μάριος έκανε μια επικίνδυνη πορεία στην έρημο προς την Κάφσα στον νότο, όπου, μετά την παράδοση της πόλης, εκτέλεσε όλους τους επιζώντες. Στη συνέχεια προχώρησε πολύ προς τα δυτικά, καταλαμβάνοντας ένα φρούριο κοντά στον ποταμό Mουλούκχα, όπου ο Ιουγούρθας είχε μεταφέρει ένα μεγάλο μέρος του θησαυρού του. Εν τω μεταξύ, οι πιστοί του Ιουγούρθα είχαν ανακαταλάβει τη Σίρτα. Βαδίζοντας τόσο μακριά προς τα δυτικά, ο Μάριος είχε φέρει τον ρωμαϊκό στρατό πολύ κοντά στις κυριαρχίες του βασιλιά Βόκχου, προκαλώντας τελικά τον Μαυριτανό βασιλιά σε άμεσο πόλεμο, προσχωρώντας στο πλευρό της Ιουγούρθα. Στις ερήμους ακριβώς δυτικά της Σερίφ, ο Μάριος αιφνιδιάστηκε από έναν τεράστιο στρατό Νουμιδών και Μαυριτανών υπό τη διοίκηση των δύο εχθρών βασιλέων. Για μια φορά, ο Μάριος ήταν απροετοίμαστος για δράση, και στη μάχη σώμα με σώμα το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να σχηματίσει αμυντικούς κύκλους. Η επίθεση πιέστηκε από τα ιππικά των Γαιτουλιανών και των Μαυριτανών, και για ένα διάστημα ο Μάριος και η κύρια δύναμή του βρέθηκαν πολιορκημένοι σε έναν λόφο, ενώ ο ταμίας (quaestor) του Μάριου Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας και οι άνδρες του ήταν σε άμυνα σε έναν άλλο λόφο κοντά. Ωστόσο οι Ρωμαίοι κατάφεραν να συγκρατήσουν τον εχθρό μέχρι το βράδυ, και οι Αφρικανοί αποσύρθηκαν, βέβαιοι ότι θα τελειώσουν τη δουλειά το επόμενο πρωί. Οι Ρωμαίοι αιφνιδίασαν το ανεπαρκώς φυλασσόμενο στρατόπεδο των Αφρικανών το επόμενο πρωί τα ξημερώματα, και κατέστρεψαν εντελώς τον αφρικανικό στρατό. Στη συνέχεια βάδισαν ανατολικά για να πάρουν ξανά τη Σίρτα, και να πάνε στο χειμερινό στρατόπεδο εκεί. Οι Αφρικανοί βασιλείς έσπευσαν την πορεία προς τα ανατολικά με ελαφρύ ιππικό, αλλά χτυπήθηκαν πίσω τους από τον Σύλλα, τον οποίο ο Μάριος είχε βάλει επικεφαλής της οπισθοφυλακής και του ιππικού. Ο συνδυασμένος αφρικανικός στρατός στη συνέχεια προσπάθησε να αποτελειώσει τον Μάριο, αλλά όταν ο Σύλλας επέστρεψε από την καταδίωξή του, οι Ρωμαίοι κατατρόπωσαν τόσο τον στρατό του Ιουγούρθα, όσο και του Βόκχου. Ο Μάριος είχε κερδίσει τη Β΄ Μάχη της Σίρτας, και τώρα μπορούσε να βάλει τον στρατό του σε χειμερινή διαμονή. Ο στρατός του Μάριου ολοκλήρωσε έτσι τις εκστρατείες τού έτους με ασφάλεια στη Σίρτα, αλλά ήταν πλέον προφανές ότι η Ρώμη δεν μπορούσε να νικήσει τις αντάρτικες τακτικές του Ιουγούρθα μέσω πολέμου. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, επομένως, ο Μάριος ξανάρχισε τις διαπραγματεύσεις με τον Βόκχο, ο οποίος, αν και είχε συμμετάσχει στη Β΄ Μάχη της Σίρτας, δεν είχε ακόμη κηρύξει τον πόλεμο στην ίδια τη Ρώμη. Τελικά, ο Mάριος κατέληξε σε συμφωνία με τον Bόκχο, σύμφωνα με την οποία ο Σύλλας, ο οποίος ήταν φιλικός με τα μέλη της Αυλής του Bόκχου, θα έμπαινε στο στρατόπεδο του Bόκχου για να δεχτεί τον Ιουγούρθα ως πολιτικό όμηρο. Παρά την πιθανότητα προδοσίας από την πλευρά του Μαυριτανού βασιλιά, ο Σύλλας συμφώνησε. Περνώντας στο πλευρό των Ρωμαίων συμμάχων τους, οι εναπομείναντες οπαδοί του Ιουγούρθα σφαγιάστηκαν τότε με δόλιο τρόπο από τους Μαυριτανούς, και ο βασιλιάς Ιουγούρθας παραδόθηκε αλυσσοδεμένος στον Σύλλα από τον Bόκχο. Στη συνέχεια, ο Βόκχος προσάρτησε το δυτικό τμήμα του βασιλείου του Ιουγούρθα και έγινε φίλος του ρωμαϊκού λαού (όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει έναν ξένο βασιλιά σε φιλική κατάσταση με τη Ρώμη). Ο Ιουγούρθας ρίχτηκε σε μια υπόγεια φυλακή (το Tullianum) στη Ρώμη, και τελικά εκτελέστηκε, αφού ακολούθησε τον ρωμαϊκό θρίαμβο του Mάριου το 104 π.Χ.

Αποκαλύφθηκε η διαφθορά

Ο Ιουγουρθικός Πόλεμος αποκάλυψε ξεκάθαρα τα ζητήματα με την πολιτική διαφθορά εκείνη την εποχή και την επόμενη. . Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος όπως ο Ιουγούρθας, θα μπορούσε να αγνοηθεί η προδοσία, οι κατακτήσεις και οι αντιρρήσεις του, απλώς εξαγοράζοντας Ρωμαίους στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους, αντανακλούσε την ηθική και ηθική παρακμή της Ρώμης. Οι Ρωμαίοι τώρα αναζητούσαν την ατομική εξουσία, συχνά σε βάρος του κράτους. Αυτό φάνηκε από την άνοδο του Mάριου στην εξουσία, αγνοώντας τις ρωμαϊκές παραδόσεις. Αυτά τα γεγονότα παρατηρήθηκαν επίσης από τον ταμία (quaestor) του Mάριου, Λεύκιου Κορνήλιου Σύλλα, ο οποίος αργότερα ήρθε να ανταγωνιστεί τον Mάριο στον πρώτο από τους μεγάλους Eμφυλίους Pολέμους της Ύστερης Δημοκρατικής Περιόδου. Η αρχή αυτής της αντιπαλότητας, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, υποτίθεται ότι ήταν ο κρίσιμος ρόλος του Σύλλα στις διαπραγματεύσεις για και την τελική σύλληψη τoy Ioυγούρθα, που οδήγησε τον Σύλλα να φορέσει ένα δαχτυλίδι που στη σφραγίδα του απεικόνιζε τη σύλληψη αυτή, παρά το γεγονός ότι στον Mάριο δόθηκε η νίκη γι' αυτό.

Ο Ρωμαίος ιστορικός Σαλλούστιος έγραψε μια μονογραφία, Bellum Jugurthinum, σχετικά με τον πόλεμο του Ιουγούρθα, δίνοντας έμφαση σε αυτή την παρακμή της ρωμαϊκής ηθικής. Το τοποθέτησε, μαζί με το έργο του για τη Συνωμοσία του Κατιλίνα, στο χρονοδιάγραμμα του εκφυλισμού της Ρώμης που ξεκίνησε με την Άλωση της Καρχηδόνας και τελείωσε με την πτώση της ίδιας της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, πιστεύοντας ότι αυτό ήταν το πρώτο από τα γεγονότα, που έθεσαν σε κίνηση αυτή την κατάρρευση. Ο Σαλλούστιος είναι μια από τις πιο πολύτιμες πρωτογενείς πηγές για τον πόλεμο, μαζί με τις βιογραφίες του Σύλλα και του Μάριου από τον Πλούταρχο.

Αναφορές

Έργα που αναφέρονται

• Duncan, Mike (2017). The Storm before the Storm. New York: PublicAffairs. ISBN 978-1-5417-2403-7. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Η Συνωμοσία του Κατιλίνα του Σαλλούστιου και ο Πόλεμος της Γιουργουρθίνης στο Έργο Γκούτενμπεργκ σε μορφή απλού κειμένου.
• Η συνωμοσία του Κατιλίνα και ο Πόλεμος του Ιουγούρθα