Documentaire van Willem Hering en Hank Onrust over de
Amerikaanse componist Edgard Varèse (1883-1965) en zijn
elektronische composities waaronder het "Poème électronique",
het muziekstuk dat hij componeerde voor het Philips-paviljoen
op de Wereldtentoonstelling te Brussel in 1957.
De composities van Varèse worden onder meer gekenmerkt door
het gebruik van onconventionele instrumenten en klanken.
Omdat de uitvoering van zijn werk regelmatig om het gebruik
van speciale apparatuur en technieken vroeg, was het voor
Varèse vaak moeilijk zijn werk ten gehore te brengen. In 1957
werd hij gevraagd een muziekstuk te componeren voor het
Philips-paviljoen op de Wereldtentoonstelling (ontworpen door
architect Le Corbusier), waardoor hij gebruik kon maken van
de mogelijkheden van de Philips-studio's. Resultaat was het
"Poème électronique", een samenspel van klank, kleur en
lichtbeelden, dat uitmondde in een groot succes. De
interviews worden afgewisseld met archiefmateriaal en div.
(zw/w) foto's van Varèse, de bouw van het Philips-paviljoen,
de werkplek van Varèse en de componist Stockhausen aan het
werk.
INTERVIEWS met:
- Dick Raaijmakers, componist, over het "Poème électronique"
(oa het gebruik van de grootste luidklok in Nederland), de
tijdelijke woning van Varèse in Amsterdam, de maquette van
het Philips-paviljoen, het gebruik van onconventionele
instrumenten (oa sirene), het feit dat hij zijn ideeën vaak
niet direct ten uitvoer kon brengen, hoe hij muziek gebruikte
(oa in werk "Déserts"), de Philips-studio's, de botsingen
tussen Varèse en technici, de omgang van Philips met Varèse
en Le Corbusier (die oa een tweede "Poème électronique" als
schaduwopdracht liet componeren) en het gebrek aan
belangstelling vanuit de kunstenaarswereld voor Varèse
tijdens diens verblijf in Nederland;
- mr. Edy de Wilde, voorm. museumdirecteur, over het verblijf
van Varèse in Nederland en diens temperament;
- Iannis Xenakis, componist, over zijn samenwerking met Le
Corbusier, de bouw van het paviljoen en Varèses ruzies met
Philips-akoesticus dhr. Tak;
- dr. ir. Frits Philips, lid Raad van Bestuur Philips, over
het ontwerp van Le Corbusier, hoe Varèse bij de plannen werd
betrokken en het succes van de voorstelling;
- prof. dr. Hendrik Casimir, lid Raad van Bestuur Philips,
over het "Poème électronique", Varèse en de waardering die
hij van Philips kreeg;
- Johan Jansen ing. (Lichtadviesbureau Philips) over de
voorstelling en de samenwerking tussen Tak en Varèse;
- prof. Chou Wen-chung, componist en leerling Varèse, over
Varèse, zijn manier van werken en zijn ideeën, het gebruik
van nieuwe instrumenten en zijn onconventionele composities,
het werk "Ionisation", het maken van elektronische stukken en
Varèses inspiratiebron, het stuk "Déserts", het ontbreken van
de juiste middelen om in Varèses tijd diens muziek ten gehore
te brengen en Varèses temperament;
- prof. Karlheinz Stockhausen, componist, over zijn
samenwerking met Varèse, het opnemen van speciale geluiden,
de Philips-studio's en de periode dat Varèse in Eindhoven
werkte.
SHOT: 23:25:39 Sullivan Street te New York met voormalig
woonhuis Varèse.
MUZIEKUITVOERINGEN (fragmenten):
- (door hele programma heen) "Poème électronique" (1957-1958)
van Varèse (beeld en geluid);
23:29:04 "Amériques" (1918-1922) van Varèse door het
Koninklijk Concertgebouworkest olv Riccardo Chailly;
23:32:58 "Octandre" (1923) van Varèse door het ASKO Ensemble,
olv Riccardo Chailly;
23:34:46 div. "Ionisation" (1930-1931) van Varèse door het
ASKO Ensemble olv Riccardo Chailly;
23:41:30 div. "Déserts" (1949-1954) van Varèse door het ASKO
Ensemble olv Riccardo Chailly.
ARCHIEFMATERIAAL (zw/w): Philips-paviljoen
Wereldtentoonstelling Brussel 1957; bouw paviljoen; Le
Corbusier bij bouw; div. interview met Varèse oa over
samenwerking met Le Corbusier, de voorstelling en zijn
muziek; Varèse thuis achter bureau; div. straatshots New
York.
