Programma in het kader van het VARA-project 'De /jaren '80 in
80 uur/'. Bekende en onbekende Nederlanders kyken terug op de
afgelopen tien jaar en blikken vooruit op de jaren '90.
Vraaggesprekken met de 81-jarige Rotterdammer Kees Ryken
(over de verworvenheden van het socialisme), met Connie Braam
van de Anti-Apartheidsbeweging Zuid-Afrika, met een scholiere
die samenwoont met een werkeloze lasser, met ex-kraakster
Carolien Nevejan, met choreograaf Rudi van Dantzig (over zyn
maatschappelyke engagement) en met Liesbeth den Uyl (over de
dood van haar man Joop den Uyl en over haar eigen ziekte).
Column door M. Mus.
0'00"
Tune.
na 0'21"
Presentator leidt programma in.
na 1'15"
M. Mus leest eigen kolom voor.
na 4'34"
Presentator
na 5'15"
Katrien de Klein in gesprek met Kees Rijken. Ze vraagt deze
81-jarige Rotterdammer hoe hij tegen het afgelopen decennium
aankijkt.
Rijken vindt het meest karakteristiek dat de vredesbewe-ging
in Nederland in het begin van de jaren '80 zo'n geweldige
invloed heeft gehad. De omwenteling kwam volgens hem in de
2de helft van de jaren '80 "...waarin gaande weg het
idealisme bij de arbeiders verdwijnt en de sociale strijd
naar de achtergrond wordt geschoven... Men gaat het
amerikanisme idealiseren...", aldus Rijken.
na 8'22"
Rijken vindt het feit dat vaak vergeten wordt dat de
socialistische beweging geweldige dingen heeft bereikt
typisch iets van de jaren '80. "...de materiële bezittin-gen
van de mensen zijn groter geworden en terwijl je bij elke
gewone arbeidersstraat de auto's 3 hoog ziet staan, wordt
vergeten dat daar strijd voor is geleverd..."
na 10'11"
Muziekfragment.
na 10'34"
Rijken vergelijkt de huidige opvoeding van de jeugd met zijn
opvoeding. Hij is negatief over de huidige situatie die wel
tot problemen moet leiden. "...we willen toch allemaal iets
zijn in deze maatschappij... niet gezamen-lijk met de
gemeenschap, maar ieder voor zich." Zo ziet Rijken het
voetbalvandalisme b.v. niet als voetbalprobleem, maar als
logisch gevolg van de huidige maatschappelijke opvoeding.
na 13'00"
Rijken constateert dat er in de jaren '80 in toenemende mate
sprake is van "verering van bezit'.
na 14'50"
Muziek.
na 15'03"
Interviewer: valt er helemaal niets goeds te vertellen over
de jaren '80.
Rijken ziet als positief punt de reeds genoemde
vredesbe-weging. Verder zijn er volgens hem wel perspectieven
maar dan moet er iets gedaan worden. "...de dingen zijn
aanwezig en zij bieden mogelijkheden als ze aangegrepen
worden. Maar er moeten dan wel idealisten aan de macht komen,
want nu zijn er economen aan de macht."
na 17'25"
Muziekfragment.
na 17'40"
Rijken gaat in op het ouder worden en heeft kritiek op de
manier waarop de maatschappij tegenwoordig denkt over de
ouden vandagen.
na 20'12"
Rijken vertelt wat hij het liefste wenst voor de jaren '90
"in de eerste plaats dat we vrede houden... en dat we meer
aandacht gaan besteden aan de culturele opvoeding van de
jeugd."
na 21'55"
Muziek.
na 23'17"
Pres. leidt de volgende gast in (Connie Braam).
na 23'42"
Connie Braam gaat in op vraag waarin zij het afgelopen
decennium vergelijkt met dat van de jaren '70.
"Je was gewend met elkaar dingen te doen en uit discussie
maakte je politiek. Dit veranderde in de loop van de tijd en
er bleef een veel kleinere groep over."
na 25'01"
Connie Braam gaat in op vraag int. waaruit ze haar inspiratie
putte om door te gaan. "Er gebeurde daar in de jaren '80
zoveel en ik ben buitengewoon gevoelig voor felle
betrokkenheid."
Een van de moeilijkste punten vond ze de laatste jaren het
levend houden van de politieke discussie.
na 28'36"
Muziek.
na 28'56"
Connie Braam praat over Zuid-Afrika, het land dat zij vele
malen heeft bezocht en waaruit ze telkens weer de energie
putte om door te gaan. Verder vertelt zij over een
vrouwenconferentie die zij mede gaat organiseren.
na 31'48"
Muziek.
na 32'05"
Connie Braam over haar betrokkenheid met Zuid-Afrika en de
gevaren die dat met zich meebracht.
na 33'54"
Zo is het voorgekomen dat ze zelf bedreigd is. "Dat is iets
wat heel raar is... Je krijgt te maken met een situatie
waarbij je met iemand aan tafel kan zitten die een
collaborateur is."
na 36'58"
Muziekintermezzo.
na 37'21"
Connie Braam vertelt over een vervelende gebeurtenis die zij
heeft meegemaakt in Zuid-Afrika.
na 41'35"
Muziekintermezzo.
na 42'00"
Connie Braam geeft haar verwachtingen voor de komende jaren
weer, "ik durf mezelf toe te staan dat ik een eind en tevens
een nieuw begin zie... en dat over een paar jaar toch echt
een serieuze verandering gaat komen."
na 43'50"
Int.: "Denk je werkelijk dat apartheid in de '90-er jaren op
alle fronten afgeschaft zal zijn?"
Connie Braam: "Nee... wel hoop ik dat er binnen 2 à 3 jaar
vrije verkiezingen komen en dat betekent een Zuid-Afrika dat
in zijn basis niet racistisch is."
na 44'48"
Int.: "Wat wens je jezelf in de '90 jaren toe."
Connie Braam: "Naar een vrij Zuid-Afrika gaan en daar een
keer echt vrij rond stappen.
na 45'09"
Muziek; aansluitend programmatune, aansluitend pres. die
Liesbeth (een 18-jarige scholiere) inleidt.
Interviewer Bert Molenaar stelt afwisselend vragen aan
Liesbeth en aan haar vriend.
na 46'11"
Liesbeth gaat in op haar schoolsituatie en haar mogelijke
keuze om later te gaan studeren.
na 48'25"
Int.: "Laat mij nog eens een debiele vraag stellen; wat voor
wereldbeeld heb jij!"
Liesbeth: "Ik denk niet dat ik zelf veel invloed heb op de
wereld."
na 49'45"
Liesbeth maakt niet concreet deel uit van actiegroepen en, of
bewegingen, wel heeft ze sympathieën voor bepaalde dingen en
daarmee is ze geen uitzondering in haar omgeving.
na 50'47"
Liesbeth geeft haar verwachtingen voor de jaren '90.
na 51'32"
Ook de vriend van het meisje geeft zijn verwachtingen voor de
toekomst en vertelt wat hij het belangrijkste in de jaren '80
vond.
na 53'52"
Int. vraagt aan de vriend wat hij uitvoert.
Vriend: "Ik voer helemaal niets uit, ik heb 9 jaar een
uitkering en ik hou van lassen maar ik heb hoogtevrees dus
voor mij is er weinig werk."
na 54'30"
Int. vraagt hoe het samen dan verder moet, want hij
constateert wel erge grote verschillen.
Liesbeth antwoordt: "Zo lang het goed gaat, want ik houd wel
van hem."
na 56'17"
De vriend wil een leuke baan "lassen op de begane grond, maar
werken zit niet in mijn bloed. Ik weet niet wat het is, ik
heb er ook geen zin in."
na 59'37"
Liesbeth geeft haar mening over de rechten van de vrouw en
vertelt over haar eigen situatie en haar verhouding t.o.v.
haar vriend.
na 62'50"
Aansluitend vertellen beiden over hun angst om van elkaar weg
te gaan.
Liesbeth blijft desnoods tegen beter weten in, omdat zij
vooral bang is voor alle mensen die haar gewaarschuwd hebben.
na 64'34"
Afkondiging pres. aansluitend muziek.
na 67'39"
Pres. kondigt vraaggesprek aan met de nu 30-jarige Carolien
Nevejan, die jarenlang actief bij de krakersbe-weging is
geweest. Pres. schetst een korte levensgeschie-denis,
onderbroken door een fragment.
na 68'47"
Carolien Nevejan vertelt over de periode dat zij actief was
in de krakersbeweging. "Je raakt zo betrokken bij het getij
van de stad; alle onrust, spanningen en angst die daar
bijhoren en alle uitbundigheid als iets weer gelukt is."
Vooral de sociale en culturele aspecten waren voor haar
belangrijk. Tegen de achtergrond van een soort
'Concensus-Model', "trachtte men te komen tot een standpunt
waarin ieder het hare of zijne in kon vinden."
na 73'20"
Muziek.
na 73'33"
Carolien Nevejan gaat nader in op de krakersbeweging en de
ideeën erachter. "Je merkt dat je een stempel op een stad
drukt... je wordt ook serieus genomen door bestuur-ders."
na 75'02"
Over de periode na de 'krakerstijd' en de verplaatsing van
het 'actieterrein'. Ze vindt dat het meer gericht moeten
worden tegen het onderwijsbeleid.
na 79'47"
Muziek.
na 79'57"
Int. vraagt wat er het meest is veranderd met haar sinds ze
niet meer studeert en niet meer actie-voerende vrouw is. "Ik
mis de lege tijd... ik werk te veel."
na 82'00"
Hoe vindt ze het ouder worden: "Ik vind het erg leuk...
binnenkort ben ik zo oud dat ze me overal geloven."
na 83'13"
Muziek.
na 83'30"
Connie Nevejan zet uiteen wat zij een goede toekomst voor de
vrouwenbeweging vindt: "de vrijheid aan jezelf geven...
betere ontwikkeling van meisjes, geen handwerkles maar
judoles." Verder zou ze graag willen dat er een basis inkomen
in Nederland komt.
na 87'40"
Muziek aansluitend afkondiging.
Over op band II.
0'00"
Muziektune, aansluitend introduceert de Pres., Rudi van
Dantzig (artistiek leider van het nationale ballet).
na 1'13"
In 1986 debuteerde van Dantzig met de autobiografische roman
'Voor een verloren soldaat'; Nanda Deutekom vraagt hem wat
dit debuut voor hem betekende.
na 1'19"
Van Dantzig vertelt over zijn boek en de reden waarom hij het
heeft geschreven. "Een bevrijdende betekenis, persoonlijk...
maar ook het feit dat men ontdekte dat ik kon schrijven."
na 2'52"
Muziek.
na 3'30"
Van Dantzig gaat in op de 'bewogen' jaren '80 die hij heeft
beleefd. Onderwerp van gesprek zijn de verhuizing van het
nationale ballet en zijn politieke visie, die zich onder
andere uit in strijd binnen in hem "een discrepantie tussen
wat ik als ideaal heb en hoe ik dan toch zelf leef."
na 5'47"
Van Dantzig gaat in op de gebeurtenissen in de oostblok
landen. "Men zegt het communisme stort in elkaar, maar het is
niet het communisme, maar wat de mensen ervan hebben gemaakt.
na 7'36"
Muziek.
na 8'20"
Van Dantzig over zijn sociaal betrokken,
maatschappij-kritische instelling en zijn levensgevoel van
waaruit zijn stukken tot stand komen. "Het levensgevoel was
zeker niet pessimistisch, maar ik was ook niet vrolijk. Het
was een soort woede en wanhoop die ik voelde, we gaan de
verkeerde kant op: dat vind ik nog steeds, meer en meer, en
er gebeurt niets."
na 11'05"
Van Dantzig voorziet de noodzaak van welvaartsvermindering en
hoopt dat de "grote leiders nu zeggen: oost-west,
links-rechts, dat is niet meer belangrijk; we moeten de
wereld, dat balletje, met z'n allen goedlopende houden."
na 13'06"
Muziek.
na 13'24"
Van Dantzig nogmaals over de verhuizing naar het
muziek-theater, 'dit prachtige ijskoude paleis', en het
afscheid van generatiegenoten.
na 15'30"
Muziek.
na 15'46"
Van Dantzig gaat in op de vraag hoe hij de jaren '80 zou
willen typeren. "Voor mij hoopvol begonnen en zeer verwarrend
geëindigd."
na 17'00"
Van Dantzig wil stoppen met het werk. "Ik heb het gevoel dat
ik het niet meer aan kan... er zijn zoveel problemen die mij
van het artistieke werk afhouden."
na 17'55"
Van Dantzig vertelt over het ouder worden. Hij wordt
binnenkort 60 jaar.
na 19'16"
Int. vraagt wat Van Dantzig zichzelf in de '90-er jaren
toewenst.
Van Dantzig: "Ik hoop voor mezelf dat het met de wereld goed
gaat... dat ik 's ochtends de krant open sla en dat ik lees:
het valt mee gelukkig, we doen er iets aan met z'n allen."
na 20'13"
Muziek.
na 20'59"
Programmatune.
Presentator leidt Liesbeth den Uyl in en Marjon van Soest
praat met haar over haar werk, haar huwelijk, de ziekte en
het afscheid van een leven als moeder en echtgenote.
na 22'01"
Liesbeth den Uyl gaat in op de verschillende persoonlijke
maatschappelijke gebeurtenissen die zij heeft beleefd in de
jaren '80 en antwoordt op vraag int. of het huidige kabinet
waar de PvdA weer zitting in heeft, herinneringen oproept.
Liesbeth den Uyl: "Geen heimwee, ik heb de eigenschap alles
wat op me afkomt te accepteren... De PvdA moet nu leven en
rekening houden met wat er nu gebeurt."
na 24'18"
Muziek.
na 24'40"
Liesbeth den Uyl: "Ik schrijf over dingen die in mijn ziel
zijn blijven haken... wil die graag verwoorden, ook met het
gevoel dat andere mensen er iets aan kunnen hebben."
na 25'09"
Muziek.
na 25'39"
Liesbeth den Uyl vertelt hoe zij haar dramatische
gebeurtenissen van de laatste paar jaar heeft ervaren en
verwerkt.
"Dat kun je niet alleen verwerken daar heb je steun en hulp
hij nodig." "...ik heb een kring van kinderen en vrienden,
maar ik heb ook professionele hulp gezocht."
na 28'11"
Muziek.
na 28'39"
Liesbeth den Uyl praat over haar eigen ziekte. "Ik denk dat
bepaalde mensen voor bepaalde ziektes open staan; zolang je
weerstand hebt, kan je ziektes tegen houden en ik denk dat ik
in de moeilijke tijd [vlak voor de dood van haar man] die
ziekte heb toegelaten."
na 30'57"
Liesbeth den Uyl vertelt over haar thuiskomst uit het
ziekenhuis en de contacten met haar man. "Toen mijn man niet
meer kon of wilde praten, was het een groot voordeel dat ik
het vermogen heb om mij in te leven in de toestand van iemand
anders."
na 32'59"
Muziek.
na 33'38"
Liesbeth den Uyl over (de presentatie van) haar eerste boek
en het commentaar van haar man, die zei: "Ik kom overal een
beetje brommerig op de achtergrond voor."
na 36'23"
Liesbeth den Uyl vertelt over hoe zij met haar man omging.
na 38'24"
Muziek.
na 38'55"
Liesbeth den Uyl beschrijft haar belevenissen in de periode
na het overlijden van haar man. "Ik heb nog heel vaak, dat ik
tegen hem praat en denk: dat had Joop moeten meemaken."
na 40'40"
En over het alleen zijn zegt zij: "Ik en ik kunnen het prima
met elkaar vinden." Verder vertelt ze over haar 3de boek.
na 43'18"
Op de vraag wat zij zich in de jaren '90 zou willen
toewensen, antwoordt Liesbeth den Uyl: "Dat ze nog een aantal
jaren wil schrijven. En verder: een schoon milieu; harmonie
in de wereld; een goed bestaan voor haar kinderen en
kleinkinderen; geneesmiddelen tegen aids; meer geneesmiddelen
tegen kanker en dat iedereen alle kansen benut die hij of zij
in zich heeft."
na 44'15"
Afkondiging presentator.
