Wilhelmina, Hendrik, Emma en Maurits. Namen die verbonden zijn met ons koningshuis, maar lange tijd ook namen van vier Zuid-Limburgse Staatsmijnen, waar steenkool wordt gewonnen. Voordat Nederland van de luxe kon genieten die aardgas biedt, was er het stadsgas om huizen mee te verwarmen en eten te koken. Dit stadsgas wordt gewonnen door middel van steenkool.
Zwaar
Deze documentaire van Umberto Bolzi biedt een fraai inkijkje in de zware wereld van steenkool, cokes en stadsgas. Een ding staat vast: gelukkig gaat het er tegenwoordig met het aardgas veel schoner en eenvoudiger aan toe.
00:14:12 Hoge gashouder aan de voet waarvan onderwijzer schoolkinderen uitleg geeft; klas lopend op DSM-terrein; ovens; commentaarstem meldt dat de gasfabriek in de stad stil ligt: beelden van stilgelegde ovens; gashouder weerspiegeld in plas regenwater; luchtopnamen van de Staatsmijnen Wilhelmina, Hendrik, Emma en Maurits; beelden van Staatsmijn Maurits bovengronds, afvalberg, mijnkarretjes; industriecomplexen; kantelbak aan kabelbaan gaat naar de top van de berg, kantelt de inhoud eruit; locomotief trekt trein met onderlossers over het emplacement; lifttoren boven de mijnschacht;
00:17:29 de winning van steenkool ondergronds: mijnwerker met pneumatische beitel haalt kolenlaag los; kolen worden op een transportband geschept, mijnkarretjes worden gevuld; vervoer van kolen per ondergrondse treinen en met de lift richting verschillende installaties; afwisseling van ploegen; het afgeven van controlepenningen; sorteren, zeven en wassen van de steenkool; beelden van de fabricage van cokes; met behulp van animaties wordt het proces van carbonisatie van cokes getoond; gloeiende cokes worden uit de oven gedrukt, in de bluswagen gestort en bij de blustoren geblust; stoomwolken en treinen met wagons vol cokes; een laadbak wordt in het ruim van een schip leeggestort; cokesfabriek met oa rijdende vulinstallatie en afvoerleidingen voor het cokesovengas; koelinstallatie waar steenkoolteer gewonnen wordt; hooggelegen buisleidingen voor het transport van ammoniak naar installatie waar binding met zwavelzuur plaatsvindt; grijperbak tilt lading zwavelzure ammoniak (kunstmest) naar
hoge bergen kunstmest in de productiehal;
00:25:32 beelden van een benzolfabriek; compressoren en buizen waarin zuiver gas wordt getransporteerd; beelden van een laboratorium met glas-in-lood ramen; mannen in witte jassen aan het werk; stopflessen met oa benzeen; schema van door het Stikstofbindingsbedrijf uit het door de cokesovens geleverde cokesovengas ontwikkelde productenreeks;
verschillende fabrieksinstallaties; interieur van opslagloods voor losgestorte kunstmest die met een opvoerinstallatie in hoge bergen wordt opgeslagen; goederentrein; animatie met
kaart mbt aanleg van gaspijpleidingen: 1921 pijpleiding via Sittard, Brunssum, Heerlen; 1940 pijpleiding tot in Noord-Brabant; 1945 pijpleiding tot aan Nijmegen, Bergen op Zoom;
00:29:34 beelden van stalen buizen; commentaarstem vertelt dat 6.000 ton is geleverd door de Engelsen, maar er 24.000 ton nodig is; vergaderende heren; typekamer met typistes
(Mercedes Elektra typemachines); beelden van oorlogsvernieligingen in Duitsland; een auto rijdt door het puin, ruines; overleg rond een tafel tussen vertegenwoordigers van de Staatsmijnen, de Duitsers en de geallieerde bezettingsautoriteiten; cu van een contract tussen de Staatsmijnen en Mannesmann; commentaarstem meldt dat de Staatsmijnen grondstof en energie ter beschikking stellen, waarna de Duitsers de productie van stalen buizen op zich nemen; binnenschepen voor de wal in Duisburg; grijper lost pirietas, een ijzerhoudend residu van de zwavelzuurfabriek, uit het ruim van een rijnaak; grijper zweeft over baden waarin pirietas uitgeloogd en gesinteld wordt, waardoor ijzererts verkregen wordt; hoogovenbedrijf waar het ijzererts gloeiend via goten uit smeltovens gevoerd wordt en uitgegoten wordt naar reusachtige persen die het gloeiende staal in blokken persen; stukken van buizen en het productieproces van stalen blokken tot geperste holle cilinders; fabrieksopslagplaats waar wagens met buizen beladen worden; opslagplaats van buizen op terrein aan de Maas na aankomst van de buizen in Nederland; arbeiders verrollen met de hand een buis naar kraan die de buis op rolsteunen tilt; buis wordt fabriekshal binnengereden tot
voor de bekledingsmachine waar een bitumenlaag verwarmd wordt en op de buis wordt aangebracht;
00:36:27 jeep in landschap waar gasleiding moet komen; het tracé van de gasleiding wordt door landmeters en ingenieurs aan tekentafels vastgesteld; het testen van de buizen in het
Centraal Laboratorium; verschillende lasverbindingen worden getoond; metingen in landschap, graafmachine en lassers aan het werk; het testen van de lassen door middel van
ultrasonoor onderzoek, kathodenstraaloxylograaf en röntgenfoto's; luchtopnamen van landschap; baggerwerk, het aanleggen van buizen onder kanalen; het gebruik van
elektronische detectors om lekken in de leiding te zoeken; beelden van compressoren in werking; ceremonie in een gemeente (raadzaal) waar gas wordt geleverd; burgemeester
opent de afsluiter in een transformatorstation; kaart van Zuid-Nederland, waarbij het commentaar vertelt dat er een koppeling met het Ruhrgebeid is; cu van een 'Agreement for
the Delivery of Coke Oven Gas', waarbij het commentaar vertelt dat de Staatsmijnen 250.000m² gas per dag uit het Ruhrgebied betrekken; beelden van keramiekfabricage,
mechanisch broodbakken, glasfabricage; grote woning met gasfornuis, een kind in een warm bad, twee stelletjes gezellig bij een gashaard; kaart en beelden van verschillende
centrales (gedecentraliseerde vestigingen); luchtopnamen van Staatsmijnen; beelden van een cokesfabriek; Nederlandse vlag met het woord 'Einde' er overheen geprojecteerd.
