Elfde editie van De Grote Geschiedenis Quiz, georganiseerd door 'Andere tijden' (NTR-VPRO), in samenwerking met het 'Historisch Nieuwsblad', 'de Volkskrant' en het Rijksmuseum Amsterdam, waarin vijf teams strijden om de titel van Geschiedeniskenner van het jaar 2012.
De vijf teams zijn:
- koningshuiskenners: Tomas Ross, Michiel Zonnevylle en Dorine Hermans;
- schrijvers: Jeroen Thijssen, Désanne van Brederode en Simone van der Vlugt;
- de winnaars van de voorronde van de Grote Geschiedenis Quiz: Roderik Vrolijk, Sylvia van der Klauw en Johan Broeders;
- muzikanten: Hans Vandenburg, Dave von Raven en Ernst Daniël Smid;
- oud-staatssecretarissen: Tineke Huizinga-Heringa, Jet Bussemaker en Pieter van Geel.
De jury bestaat uit schrijfster Nelleke Noordervliet (voorzitster), James Kennedy, hoogleraar Nederlandse geschiedenis en Gert Oostindie, hoogleraar Caribische geschiedenis en directeur van het Koninklijk Instituut voor Taal, Land en Volkenkunde.
Locatie is de passage van het verbouwde Rijksmuseum in Amsterdam. Presentatie: Joost Karhof.
00:02:27 INTERVIEWS VOOR AANVANG VAN DE QUIZ
INTERVIEWS voor het Rijksmuseum met:
- Désanne van Brederode, schrijfster;
- Dave von Raven, muzikant;
- Dorine Hermans, koningshuisdeskundige;
- Pieter van Geel, oud-staatssecretaris CDA;
- Jet Bussemaker, oud-staatssecretaris PvdA;
- Jeroen Thijssen, schrijver;
- Tineke Huizinga-Heringa, oud-staatssecretaris ChristenUnie;
- Ernst Daniël Smid, zanger.
*
00:12:28 RONDE 1
De eerste ronde bestaat uit meerkeuzevragen.
Vraag 1: Wat was de Culturele Revolutie in China, die werd doorgevoerd door Mao Zedong? (De beweging die in 1966 werd gelanceerd om de zuivere maoïstische leer te redden).
Vraag 2: Bij welke gelegenheid bezigde Marga Klompé, minister van begin jaren zestig tot 1971, de uitspraak ‘een bloemetje op tafel hoort erbij’? (Bij het tot stand brengen van het ontwerp Algemene Bijstandswet begin jaren zestig).
Vraag 3: Tijdens de live-uitzending van de Europacupfinale tussen Ajax en Inter Milaan op 31 mei 1972 was er een novum op de Nederlandse televisie. Wat was er nieuw aan de voetbaluitzending? (Het gebruik van herhalingen in slow motion tijdens een live-uitzending).
Vraag 4: In 1877 werden er schedels ontvreemd van een kerkhof op Urk. Wat was de reden? (Wetenschappers wilden onderzoeken of de oer-Nederlander op Urk het minst zijn oorspronkelijke vorm verloren had).
Vraag 5: Hoeveel Indonesische burgers en strijders zijn er naar schatting tijdens de strijd om de Indonesische onafhankelijkheid tussen 1945 en 1949 omgekomen? (150.000).
Vraag 6: Bijna iedereen kent het liedje Jan Huygen in de ton. Naar welk persoon uit de zestiende eeuw zou dit kinderlied verwijzen? (Naar Jan Huygen van Linschoten, een ontdekkingsreiziger die met een ton de noordelijke route naar Indië markeerde).
Vraag 7: Vanaf de jaren vijftig van de twintigste eeuw werden de Spaanse costa’s toeristische trekpleisters. Op welke manier financierde de Spaanse leider Francisco Franco dit? (Franco kreeg financiële hulp van Amerika in ruil voor de bouw van Amerikaanse bases op Spaanse bodem).
Vraag 8: Tienduizenden Algerijnen waren op de avond van 17 oktober 1961 vanuit de voorsteden van Parijs naar de binnenstad getrokken. Daar hielden ze een vreedzame demonstratie, waarbij door politiegeweld naar schatting tot tweehonderd doden vielen. Wat was de directe aanleiding voor hun protest? (In Parijs was een uitgaansverbod voor Algerijnen afgekondigd. Dit ontwrichtte hun dagelijks leven).
Vraag 9: 1600 Slag bij Nieuwpoort, wat gebeurde daar eigenlijk? Waarom werd legeraanvoerder Maurits erop uitgestuurd? (De zeerovers van Duinkerken een lesje te leren).
Vraag 10: Iedereen die de schelp ziet weet meteen oliemaatschappij Shell. Maar wat is de herkomst van de naam Shell? (Shell komt voort uit een Britse firma die sierschelpen importeerde uit het Verre Oosten).
Vraag 11: De Duitsers spraken tijdens de oorlog van een ‘Geisterarmee’. Wie of wat was dit? (Een geallieerd nepleger van rubberen opblaastanks en houten voertuigen, dat de Duitsers moest misleiden).
Vraag 12: Ter gelegenheid van welke gebeurtenis werd de allereerste Gay Pride Parade georganiseerd? (Ter herdenking van de rellen die in 1969 ontstonden bij de ontruiming van de New Yorkse homobar The Stonewall Inn).
Vraag 13: In 1952 werd in Delft en Bolsward een proefreferendum gehouden over een Europese grondwet. Hoeveel procent van de stemmers sprak zich tijdens dit proefreferendum uit voor één Europese grondwet? (Meer dan 90 procent).
Vraag 14: Wat deed Elvis Presley op 21 december 1970 in het Witte Huis? (Hij bood zich aan als undercover agent voor het federale bureau tegen drugs).
Vraag 15: Tijdens de Falklandoorlog koos heel Latijns-Amerika voor Argentinië. Alleen de Caribische eilanden stonden achter Engeland. Waarom was dat? (Ze waren bang dat andere landen, bijvoorbeeld Venezuela, het Argentijnse voorbeeld zouden volgen en hen zouden aanvallen).
INTERVIEWS met de deelnemers:
- Dorine Hermans, historica;
- Tomas Ross, schrijver;
- Jeroen Thijssen, schrijver;
- Sylvia van der Klauw, begeleidt ex-pats in Nederland;
- Hans Vandenburg, muzikant;
- Ernst Daniël Smid, zanger;
- Jet Bussemaker, oud-staatssecretaris PvdA;
- Tineke Huizinga, oud-staatssecretaris ChristenUnie;
- Simone van der Vlugt, schrijfster.
De beste drie teams van de oud-staatssecretarissen, de winnaars van de voorronde en de koningshuiskenners gaan door naar de tweede ronde.
*
00:55:35 RONDE 2
Open vragen:
Vraag 1: Diederik van Vleuten en Erik van Muiswinkel spelen twee Romeinen die net een grote nederlaag tegen de Germanen hebben ondergaan. Over welke slag hebben ze het? (De slag bij het Teutoburgerwoud, ook wel Varusslag of Hermannslacht genoemd).
Vraag 2: Zet de volgende landen in de juiste volgorde van invoering van algemeen actief stemrecht voor vrouwen: Nederland - Zwitserland - Nieuw Zeeland - Frankrijk. (Nieuw-Zeeland 1893, Nederland 1919, Frankrijk 1944, Zwitserland 1971).
Vraag 3: U ziet een voorpagina van 'de Volkskrant'. Uit welk jaar komt deze? (3 maart 1980: aanwijzingen zijn de staatsgreep in Suriname, de krakersrellen in Amsterdam, verkiezingen voor zwarte bevolking in Rhodesië en het behalen van de wereldtitel allround schaatsen voor Hilbert van der Duim).
Vraag 4: In 1881 werd een bond opgericht die pleitte voor geboortebeperking en het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Belangrijke leden waren Aletta Jacobs, Jan Rutgers en Samuel van Houten. Wat was de naam van de bond, die een voorloper was van de NVSH? (de Nieuw-Malthusiaanse Bond).
Vraag 5: Tot de collectie van het Rijksmuseum hoort een takje, dat afkomstig is van de Vrijheidsboom die ooit geplant is op de Dam van Amsterdam. Wanneer werd deze Vrijheidsboom op de Dam geplaatst? (19 januari 1795).
Vraag 6: Tijdens de achtste finale van het WK voetbal 1990 stonden Rijkaard en Völler tegenover elkaar. Waarom was het nodig om beide heren na deze wedstrijd weer te verzoenen? (Völler zou een racistische opmerking hebben gemaakt waarop Rijkaard hem tweemaal in de nek spuugde).
Vraag 7: Wie stond bekend als de ‘bedwinger van Atjeh’? (generaal J.B. van Heutz, die met geweld Atjeh heeft gepacificeerd).
Waar of niet waar:
1: Koning Willem III weigerde bij de opening van het Rijksmuseum aanwezig te zijn, in zijn ogen was het te veel verbonden met het katholicisme (waar).
2: Sinds 1848 heeft Nederland een tweekamerstelsel (niet waar).
3: In 2002 heeft een nieuw ontdekte apensoort de naam Callicebus Bernhardi gekregen vanwege prins Bernhards verdiensten als natuurbeschermer (waar).
4: De eerste landelijke politieke partij in Nederland was de Sociaaldemocratische Bond (niet waar).
5: De grafkelder in de Nieuwe Kerk in Delft werd met de dood van Koning Willem I voor het eerst in gebruik genomen door de familie Oranje-Nassau (niet waar).
6: Sinds 1971 is het mogelijk dat de Tweede Kamer een voordracht voor de formateur doet (waar).
7: Tijdens de Tweede Wereldoorlog bivakkeerden er Duitse officieren in paleis Soestdijk (waar).
8: In de grondwet van 1815 werd opgenomen dat de Koning onschendbaar is (niet waar).
In de finale spelen de koningshuiskenners tegen de winnaars van de voorronde.
*
01:16:46 RONDE 3
Voor het juiste antwoord moet zo snel mogelijk op de rode knop gedrukt worden.
Vraag 1: 1672 staat bekend als het rampjaar. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd in dit jaar aangevallen door Engeland, Frankrijk, het bisdom Münster en…(het Keurvorstendom Keulen).
Vraag 2: Over welk historisch persoon gaat dit lied? (Marinus van der Lubbe).
Vraag 3: Rondom het oude centrum van Schiedam staan de zes grootste klassieke windmolens ter wereld. Eens stonden er negentien van deze grote molens. Waarom had Schiedam zoveel molens nodig? (Het merendeel maalde graan voor de branders, die moutwijn stookten voor de jeneverindustrie). Vraag 4: Wie ziet u op dit filmpje? (Hans Janmaat van de Centrumpartij).
Vraag 5: Wie was Tula? (leider van de slavenopstand in 1795 op Curaçao).
Vraag 6: U ziet affiches van een politieke partij. Van welke partij zijn deze afkomstig? (SP).
Vraag 7: Welk land mocht in 1928 in Amsterdam weer meedoen aan de Olympische Spelen, na twee keer te zijn buitengesloten? (Duitsland).
Vraag 8: Over welk historisch figuur hebben we het hier? (Jeanne d’Arc).
Vraag 9: Wat bedoelen:
De Japanners met de Chinese zweer, de Fransen met de Napolitaanse ziekte, de Russen met de Poolse ziekte, de Polen met de Duitse ziekte, de Duitsers en de Engelsen met de Franse pokken, de Nederlanders en Portugezen met de Spaanse ziekte? (syfilis).
Vraag 10: Het woord amnestie komt uit het Griekse amnestia, vergetelheid. Al in 44 voor Christus verleende de Romeinse senaat amnestie aan een aantal mannen, waaronder Marcus Brutus en Gaius Cassius. Wat hadden zij gedaan? (Beiden hadden een samenzwering tegen Caesar opgezet en hem vermoord).
De winnaar is het team van de koningshuiskenners.
ARCHIEFMATERIAAL: filmfragment van een Chinese voorstelling tijdens de Culturele Revolutie; (zw/w) interview met minister Marga Klompé, de eerste vrouwelijke minister; tv-kijkers, thuis en in het café, van de Europacupfinale Ajax-Inter Milaan; (zw/w) sfeerbeeld van de Urker haven, vrouwen in klederdracht doen de was; militairen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog; (zw/w) kinder-tv over Jan Huygen; toeristenhotels aan de Spaanse costa's, jaren 70; (zw/w) Algerijnse arrestanten in Parijs; locatie van de Slag bij Nieuwpoort; (zw/w) benzinepomp van Shell; (zw/w) rubberen opblaasbare tanks en auto's tijdens de Tweede Wereldoorlog; amateuropnamen van de eerste Gay Pride Parade in New York; (zw/w) proefreferendum in Bolsward en Delft; (zw/w) foto's van Elvis met president Nixon in The Oval Office; filmfragment 'The iron lady' n.a.v. de Falklandoorlog; cabaretvoorstelling met Diederik van Vleuten en Erik van Muiswinkel als twee Romeinen; (zw/w) Nederlandse vrouwen gaan naar de stembus, onder wie koningin-moeder Emma; leraar demonstreert anno 1970 zijn klas de werking van een condoom; spuugincident Rijkaard-Völler WK voetbal 1990; (zw/e) draaiende molens (in. en ext.); (z/w) Olympische Spelen van 1928 in het Olympisch stadion van Amsterdam.
