跳至內容

Mongolia

nani… a masadak Wikipedia

Mongolia(蒙古)

Flag of Mongolia
Flag of Mongolia
Image
Location of  Mongolia  (red)

Itini i 46 00 N, 105 00 E, noAsiya ko Mongolia. Polong no sekalay i 1,564,116 sq km “saka 19 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 1,553,556 sq km, no nanom a sekalay i, 10,560 sq km ” Polong i 3,031,330 ko tamdaw.

sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen (農業) a sera 73%, Malo no kilakilangan (林業) a sera 7%, malo no roma to a sera 20%.

siyoto(首都) O Ulaanbaatar (烏蘭巴托市) ko Siyoto.

Pihiratengan no kitakit a romi’ad (國家紀念日) i sakapito 11 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Tsakhiagiin Elbegdorj(查希亞·額勒貝格道爾吉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2009 a miheca(年) saka 6 folad(月) saka 18 a romi’ad.

Pi’arawan to lakaw

O Mongolia hananay a kitakit, ano pasamoko'en a pangangan i, o Mongolia han. O mapacecayay a kong-ho-kwo itini i Wali no Asia ko Mongolia. Malalilis to Russia ato Cung-kwo kora kitakit, awaay ko lilis no riyar nona kitakit. O tatapangan a maci ato sakata'angay a maci no Mongolia ko Ulaanbaatar. Ano pakayni i sakowan no sifo a misakilac i, mapakilac to 21 a kowan ato cecay a tatapangan a maci toya Ulaanbaatar kora kitakit. O 1,564,116 pin-fang-kong-li ko kakahad no sera nona kitakit. Ano pakayni i kakahad no sera a misakilac i, o saka 19 itini i polong no hekal ko Mongolia. Itini i awaayay ko lilis no riyar a kitakit itini i hekal i, o saka tosa a tata'angay ko Mongolia, itiraay i ikor no Kazakhstan. I 2024 a mihecaan a pisa'osi i, makaala to 360 ofad ko ka'aloman no tamdaw no Mongolia. Itini i polong no siiked a kitakit no hekal i, o sasafaay ko kacepo' no tamdaw nona kitakit. O Tibet a pitooran ko tatapangan a pitooran no Mongolia. O Mongol ko tatapangan a finacadan, nikaorira ira aca ko mamangay a finacadan tinako o Kazakh a tamdaw itini i no'etipan. I pisa'osian no IMF i, itini i 2026 a mihecaan i, makaala to 7,850 no MEI-YIN ko lalen no GDP no cecayay a tamdaw no Mongolia, ano pakayni i pisa'osian to kacomahad no tamdaw a pisa'osi i, makaala to 22,190 no kitakitay a payso.

O pika'oripan ato pipatirengan to kitakit no Xiongnu, Xianbei, Rouran, Turk, Kyrgyz, Uyghur, ato Khitan a malimalimaday a finacadan i to'asan ko sera no Mongolia anini. I 1206 a mihecaan i, patirengen ni Genghis Khan ko Mongol Empire. I 1271 a mihecaan i, patirengen no sona ningra ci Kublai Khan ko Yuan a kitakit. Ikor no nika tekop no Yuan a kitakit i, mapatikol ko Mongol a tamdaw tayra i rengorengosan no Mongolia, nikaorira, mararid malalood to Ming a kitakit itini i lilis no sera. Nani saka 16 tahira i saka 17 a sici i, misitapang a mitoor to Tibet a pitooran ko Mongolia. I teloc no saka 17 a sici i, makowan no Qing a kitakit ko polong no sera no Mongolia. Ikor no nika tekop no Qing a kitakit i 1911 a mihecaan i, milekal to nika siiked a mala Tata'angay a Mongol a kitakit ko papotalay a Mongolia. Nikaorira, itini tona to'ek i, caay ho ka reriden no roma a kitakit a malawidang ko nika siiked no Mongolia. I 1921 a mihecaan i, pakayni i pidama no kahengangay a sofitay i, malaheci ko pifelih no finawlan to sifo. I 1924 a mihecaan i, patirengen ko mitooray to sakalecad a harateng a Mongol a Kitakit no Finawlan. Mala makowanay no Soviet a kitakit ko Mongolia itini i Waliay a cefang. Tahira i 1945 a mihecaan i, mitopa ko finawlan to saka siiked no kitakit, malaheci kora pitopa. I roma a mihecaan i, reriden no Cung-hwa-min-kwo ko nika siiked no Mongolia. Nani tonini a mihecaan a mala matatodongay a siiked a kitakit ko Mongolia. Ikor no tata'angay a pifalic no Wali no Yoropa i 1989 a mihecaan i, ira aca ko pifelih to sifo no finawlan itini i satapangan no 1990 a mihecaan i Mongolia. I 1992 a mihecaan i, lekalen no Mongolia ko midemakay to 'alomanay a cefang a fa'elohay a tatapangan a rikec no kitakit. Nani tonini a mihecaan i, misitapang a pasayra i pikalali'acaan ko saka'orip nona kitakit.

O likis no Mongolia

O Mongolia no kasato'asan

O tatapangan a sera no 'alomanay a malimalimaday a finacadan i to'asan ko takaraway a rengorengosan no Mongolia. Sado'edo sa a tahkal itini ko Xiongnu, Xianbei, Rouran, Turk, ato Uyghur a malimalimaday a finacadan. I saka 10 a sici i, mapaliwan no nipatirengan no Khitan a tamdaw a Liao a kitakit ko adihayay a narikoran itini i rengorengosan.

Caay ho ka pacecay ko sowal to tatapangan no Mongol a finacadan. O tapang a harateng no mikinkiway i, o namaka Donghu a finacadan ko tatapangan nonini. I satapangan no saka 13 a sici i, pacecayen ni Temüjin ko kasacefang no Mongol. Ikor i, pakayni i lalood a mikakahad to sera, patirengen no sona ningra ko kakahaday a Mongol Empire. Ikor no nika tekop nona tata'angay a kitakit i, haymawhan to a mala itiniay a finacadan ko papotalay no takaraway a rengorengosan a Mongol a tamdaw. Ikor no nika tekop no Yuan a kitakit i, mararid a masasalalood ko kasacefang itini i rengorengosan. I 1634 a mihecaan i, mapatay no adada ko saikoray a tata'angay a tapang no Mongol ci Ligdan Khan. Milekal to nika siiked ko tatoloay a tapang no Khalkha itini i no'amisan no tafotafokan.

I lalood no Qing ato Zunghar i, pakayni i saopo itini i Dolon Nor, mikapot to Qing a kitakit ko Khalkha Mongol a mala papotalay a kowan. Ikor i, mapatireng ko kakeridan no sofitay no Uliastai itini i no'amisan no tafotafokan a Mongol (papotalay a Mongol). O lilis nona kowan i, malalilis to kowan no kakeridan no Heilongjiang ko sawalian, tahira i Altai a lotok a malaliting to Xinjiang ko sa'etipan, tahira i Han Hai a tafotafokan a macacapa to satimolan no tafotafokan a Mongol (laloma'ay a Mongol) ko satimolan, matateko to Russia ko sa'amisan.

Likis no aniniay

I saka 12 a folad no 1911 a mihecaan i, mala tapang no kitakit ci Bogd Khan. Lekalen ningra ko nika siiked no Papotalay a Mongolia, ato nipatireng to "Tata'angay a Mongol a kitakit". I 1912 a mihecaan i, mapatireng ko Cung-hwa-min-kwo. I 1915 a mihecaan i, masasupaketon to "Nikakaketonan no Cung-hwa-min-kwo, Russia ato Mongol" ko Cung-hwa-min-kwo ato Russia, misitapang a misakowan to no tireng ko Papotalay a Mongolia.

I 1919 a mihecaan i, miocor to sofitay tayra i Papotalay a Mongolia ko Cung-hwa-min-kwo. Itini tona mihecaan i, palasawaden no Cung-hwa-min-kwo ko nika misakowan to no tireng no Papotalay a Mongolia. I 1921 a mihecaan i, pakayni i pidama no Soviet a kitakit i, miliyaw a milekal to nika siiked ko Papotalay a Mongolia. Malakomod ko takaraway a tapang no Mongol ato Cefang no Mongol a Finawlan a mipatireng to "Pifelihay a Sifo no Mongol a Finawlan".

I 1924 a mihecaan i, palasawaden no Papotalay a Mongolia ko faco no pikowan no tapang a midotoc to tatapangan a rikec no kitakit, patirengen ko "Mongol a Kitakit no Finawlan", mala saka tosa a mitooray to sakalecad a harateng a kitakit itini i hekal. Itini tona to'ek i, osaw to Soviet a kitakit i, caay ho ka reriden no roma a tata'angay a kitakit i hekal ko nika siiked no Papotalay a Mongolia.