خولەک
| خولەک | |
|---|---|
| لقی | time interval |
| بەشێکە لە | سەعات |
| Measured physical quantity | duration |
| دابەشکردنی ئەم یەکە | چرکە |
خولەک یان دەقە یەکەیەکی پێوانی کاتە. یەکسانە بە یەک لە شەستی 1⁄60 سەعاتێک یان شەست چرکە. خولەک لە ھەندێک حاڵەتی دەگمەن ٦١ چرکەی ھەیە، لە سیستەمی یوو تی سی. خولەک یەکێک نییە لە یەکەکانی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکان (SI)، بەڵام بەکارھێنانی لەنێو سیستەمەکە پەسەندکراوە.
مێژوو
[دەستکاری]بیرونی بۆ یەکەم جار کاتژمێری بە شێوەی شەستەیی دابەش کرد بۆ خولەک، چرکە، سێیەم و چوارەم لە ساڵی ١٠٠٠ی زایینیدا لە کاتی تاوتوێکردنی مانگە جووەکاندا. [١]
لە ڕووی مێژوویییەوە، وشەی «خولەک» لە دەستەواژەی لاتینی pars minuta primaوە ھاتووە، کە بە واتای «یەکەم بەشی بچووک» دێت. ئەم دابەشکردنەی کاتژمێر دەتوانرێت زیاتر ورد بکرێتەوە بە «دووەم بەشی بچووک» (لاتینی: pars minuta secunda)، و وشەی «چرکە» لەمەوە ھاتووە. بۆ وردکردنەوەی زیاتر، زاراوەی «سێیەم» (١/٦٠ی چرکەیەک) پێشتر بەکاردەھات، بەڵام زۆربەی بەکارھێنانە مۆدێرنەکان چرکەکان بە بەکارھێنانی ژمارە دەییەکان دابەش دەکەن. نیشانەی سیمبووڵی پرایم بۆ خولەک و پرایمی جووت بۆ چرکە دەکرێت وەک ئاماژەیەک بۆ یەکەم و دووەم بڕینی کاتژمێرەکە ببینرێت (ھاوشێوەی ئەوەی کە پێ یەکەم بڕینی یارد یان ڕەنگە زنجیر بێت، لەگەڵ ئینج وەک دووەم بڕین). لە ساڵی ١٢٦٧دا، زانای سەدەکانی ناوەڕاست ڕۆجەر بەیکن، کە بە لاتینی دەینووسی، دابەشکردنی کاتی نێوان مانگی پڕی وەک ژمارەیەک لە کاتژمێر، خولەک، چرکە، سێیەم و چوارەم (horae، minuta، secunda، tertia، و quarta) پێناسە کرد دوای نیوەڕۆ لە ڕێکەوتە دیاریکراوەکانی ڕۆژژمێردا. [٢] یۆست بێرگی یەکەم کاتژمێرساز بوو کە میلی خولەک بۆ کاتژمێر زیاد بکات بۆ ئەستێرەناس تیخۆ براھی لە ساڵی ١٥٧٧دا.[٣] ناساندنی میلی خولەک بۆ ناو کاتژمێرەکان تەنھا دوای دۆزینەوەی موەلەک لەلایەن تۆماس تۆمپیۆن، کاتژمێرسازێکی ئینگلیزی، لە ساڵی ١٦٧٥دا گونجاو بوو. [٤]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Al-Biruni (١٨٧٩) [1000]. The Chronology of Ancient Nations. لەلایەن Sachau، C. Edward وەرگێڕدراوە. لاپەڕە ١٤٧–١٤٩.
- ↑ R Bacon (٢٠٠٠) [1928]. The Opus Majus of Roger Bacon. BR Belle. University of Pennsylvania Press. table facing page ٢٣١. ژپنک ٩٧٨-١٨٥٥٠٦٨٥٦٨.
- ↑ Pi، Chia-Yi Tony (کانوونی دووەمی ٢٠٠٠). «Canadians telling time: A study in Dialect Topography». Toronto Working Papers in Linguistics. ١٨.
- ↑ Mitman، Carl (١٩٢٦). «The Story of Timekeeping». The Scientific Monthly. ٢٢ (5): ٤٢٤–٤٢٧. Bibcode:1926SciMo..22..424M. JSTOR ٧٦٥٢.
 | ئەم فیزیک وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
