Gwineja Bissaù

Repùblika Gwineje Bissaù República da Guiné-Bissau
Fana Gwineje Bissaù Fana	Herb Gwineje Bissaù Herb
	Mòtto: Unidade, Luta, Progresso ; (Jednota, Biôtka, Pòkrok)
	Himn: Esta é a Nossa Pátria Bem Amada ; (Të jes nają lubòtną Tatczëzną)
	Repùblika Gwineje Bissaù na karce
Spòdlowé pòdôwczi
Òficjalny jãzëk	pòrtugalsczi
Stolëca	Bissaù
Fòrma państwa	wòjskòwô diktatura
Prezydeńt	Horta Inta-A Na Man
Premiéra	Ilídio Vieira Té
Data ùsadzeniô	24 séwnika 1973
Wiéchrzëzna	36 120 km²
Lëdztwò (2023)	1 700 000
Dëtk	frank CFA (XOF)
Czasowô cona	UTC UTC ±0
Internet	.gw
Aùtowi kòd	GNB
Telefón	+245

Gwineja Bissaù (pòrt. Guiné-Bissau), Repùblika Gwineje Bissaù (pòrt. República da Guiné-Bissau /ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw/) – państwò pòłożoné w zôpadny Africe, nad Atlanticczim Òceanã. Grańczi ze Senegalã òd nordë i Gwineją òd pòrénkù. Gwineje Bissaù słëchają téż wielné òstrowë kòl sztrądu, òd jaczich nôwikszé skùpioné są w Archipelagù Bijagós. Państwò je nôleżnikã Afrikańsczi Ùnie i ECOWAS.

Geògrafiô

Nizynny krôj. Nôwëższi pùnkt sygô 300 m n.r.m. Terenë kòl sztrądu mają sapòwi charakter, bënë kraju to dô sawannã. Niedalek ùbrzegù leżi grëpa òstrówów Bijagós.

Pòliticzny system

Wielepartijnô repùblika. Prezydent kraju webiéróny je w pòwszechny welacje na piãclatną kadencjã. W pòrozmienim z przedstôwcama rządzącëch partiów wëznôczô premiérã. Ùstawòdôwczą władzã trzimô stoòsobòwi jednojizbòwi parlament – Nôrodné Lëdowé Zgromadzenié (pòrt. Assembleia Nacional Popular).

Administracyjny pòdzél

Państwò pòdzeloné je na dzewiãc regionów (pòrt. regiões):

Bafatá
Biombo
Bissau
Bolama
Cacheu
Gabú
Oio
Quinara
Tombali

Ekònomiô

Gwineja Bissaù słëchô karnu nôbiédniészich państwów swiata. Òpiartô na gbùrstwie i rëbaczenim gòspòdarka òsta znikwionô przez warającą w latach 1998–1999 domôcą wòjnã. Gwineja Bissaù, z zagrańcznym dłëgã sygającym wnet miliarda dolarów, kòrzistô z programù sztrukturalnégò dostosowaniégò Midzënôrodnégò Walutowégò Fùnduszu. Nôwôżniészima ekspòrtowima produktama są òrzechë nérkówca (6. plac na swiece) i arachidowé òrzechë. Gwësné znaczenié mô téż drzéwny przemësł.

OZN rechùje Gwinejã-Bissaù do grëpë jednëch z nôsłabi rozwinionëch państwów swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)^[1].

Demògrafiô

Jãzëk

Taksëje sã, że w kraju ùżiwô sã jaż 22 jãzëków, chòc spòrnym je, na wiele są to 22 apartné jãzëczi, a na wiele òdmianë głównëch jãzëków^[2]. Ùrzãdowim jãzëkã je pòrtugalsczi. Je ùżiwóny w mediach, szkòłach i rządowëch òdkazach^[2], równak blós 13% lëdztwa rozmieje biegło gadac pò pòrtugalskù. W codniowim ùżëcym dominëją lokalné jãzëczi, przédno balanta i kreòlsczi jãzëk Gwineje Bissaù^[2].

Religiô

Religijnô sztruktura kraju w 2010 rokù wedle Pew Research Center^[3]^[4]:

islam – 45,1%
tradicyjné plemienné religie – 30,9%
katolicyzm – 17,9%
bez religie – 4,3%
protestantizm – 2,1%

Galeriô

Òbaczë téż

Gwineja

Przëpisë

↑ List of Least Developed Countries (as of May 2016). [przëstãp 2017-07-01]. an..
1 2 3 Katarzyna Kozakiewicz: Gwinejska Wieża Babel. W: Zupełnie Inny Świat. Dz. 10/2020. s. 6–9. Szablóna:ISSN. pòl..
↑ Joseph Liu: Religious Composition by Country, in Percentages. Pew Research Center, 2012-12-18. [przëstãp 2014-06-30]. an..
↑ Joseph Liu: Christian Population as Percentages of Total Population by Country. Pew Research Center, 2011-12-19. [przëstãp 2014-06-30]. an..

Bùtnowé pòwrózczi

Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Africe
Algeriô \| Angòla \| Benin \| Bòtswana \| Bùrkina Faso \| Bùrundi \| Westrzédnoafrikańskô Repùblika \| Czad \| DR Kònga \| Dżibùti \| Egipt \| Eritreja \| Eswatini \| Etiopiô \| Gabón \| Gambiô \| Ghana \| Gwineja \| Gwineja Bissaù \| Kamerun \| Keniô \| Kòmòrë \| Kòngò \| Lesotho \| Liberiô \| Libiô \| Madagaskar \| Malawi \| Mali \| Marokò \| Maùretaniô \| Maùritius \| Mòzambik \| Namibiô \| Niger \| Nigeriô \| Òstrowë Swiãtégò Tomôsza i Ksążãcy \| Pôłniowô Afrika \| Pôłniowi Sudan \| Repùblika Zelonégò Cëpla \| Równikòwô Gwineja \| Rwanda \| Senegal \| Seszele \| Sierra Leòne \| Somaliô \| Sudan \| Tanzaniô \| Togò \| Tunezjô \| Ùganda \| Zambiô \| Zimbabwe \| Ùbrzég Słoniowëch Kłów
Zanôléżné teritoria: Ceùta * Kanarijsczé Òstrowë * Madera * Melilla * Òstrów Sw. Lénë * Pelagijsczé Òstrowë * Réunion * Sokòtra
Teritoria z ògrańczonym ùznanim: Somaliland \| Zôpadnô Sahara

[1] List of Least Developed Countries (as of May 2016). [przëstãp 2017-07-01]. an..

[:1-2] 1 2 3 Katarzyna Kozakiewicz: Gwinejska Wieża Babel. W: Zupełnie Inny Świat. Dz. 10/2020. s. 6–9. Szablóna:ISSN. pòl..

[3] Joseph Liu: Religious Composition by Country, in Percentages. Pew Research Center, 2012-12-18. [przëstãp 2014-06-30]. an..

[4] Joseph Liu: Christian Population as Percentages of Total Population by Country. Pew Research Center, 2011-12-19. [przëstãp 2014-06-30]. an..

[1]

[2]

[3]

[4]