NOTES

UN TÉMOIGNAGE SUR L'ENTRETIEN DES MANUSCRITS

Le ms. Add. 18028 est du XIVe s. et vient de Stavelot; volumineux et d'assez grand format (380 x 265 mm.), il contient le Martyrologe et la Règle de S. Benoît; suit un obituaire plus tardif. Au début (f. 2), une main du XIVe s. a écrit l'avertissement qui est reproduit ci-dessous : il fallait veiller à ce que, surtout en une région de frontière linguistique, les textes ne fussent pas défigurés par des surcharges (gloses) et des ratures trop nombreuses.

De uitanda superuacua correctura

Reperiuntur multi se aliquid scire putantes qui singula que legunt sylla- batim ac litteratim trutinando, cum quedam inueniunt a sua consuetudine quam pueruli olim sub ferula imbiberunt aliquantulum dissonare, facile diiudi- cant, alterant, et sub nomine correctio- nis corrumpunt. Sed et alii qui pere- grinis libris aures et oculos commodan- tes, si quid eorum occurrerit, auidius retinendo satagunt libris domesticis tan- quam aliquod magnum inserere, unde consurgit perturbatio et diiudicatio per- sonarum, detestanda rasura et librorum corruptio, dum rasura rasure succedit et opinioni se prefert opinio. Horum praesumptionem amputare débet per districtam inhibitionem capitularis auc- toritas, quia ad hoc deprecatur quam plurimum maturius inuestigata rationis honestas. Non idcirco enim puerilia unius pedagogi didicimus ut in illis tantummodo hereamus, sed potius ut

per ilia ad alia capienda proficiamus, ita ut illa seruiant nobis, non autem nos illis. Itemque considerandum est quod sicut unius ideomatis homines uelut theutunicales, necdum remoti ut ba- uari et cismarini, sed parumper suis quique proprietatibus ab in- uicem discernuntur, sic indubie in latino ideomate inter cisalpinos et qui trans alpes sunt et gallos facile reperimus qui amplius unius ciuitatis municipes, ymo unius pedagogi discipuli loquuntur qui- dem omnes, sed unius diserte, alter uero communiter, cum tamen neutrius uerba ueniunt alteranda. Preterea cum dicat Ambrosius in suo commentario super Lucam : Apud me non distat in uerbo quod non distat in sensu (1), super- uacaneum est cum liber domesticus habeat uerba sensum legislatoris apte satis iuxta modum ideomatis expli- ca[2v]tiua, peregrina requirere, que non tantum obscura non élucident, sed potius ipsamet expositione indigeant exquisita. Demum constat quam plurima exem- plaria, et si non in sensu, tamen in litte- ris et sillabis ab inuicem discrepare; absurdum ualde esset unum librum cum reliquis omnibus uelle ad litteram ade- quare. Relinquitur ergo ut, habita litte- ra que mentem legislatoris explicat contenti simus, et si quid quod mouere possit ex stilo tan- quam minus bene sit positum, aut ideo- mati regulam ordinantis aut potius no- stre ignorantie deputemus, memoranter uerbum Bernardi dicentis : Nunquam psalmos Dauid intelliges nisi spiritu Dauid indueris (2).

260