Dorla

Dorla
	zartagina eta eltzea
	Irudi gehiago

Dorla bat da metalezko zartagin edo eltze bat, gatzuna irakiten jarri eta gatza ekoizteko balio duena. Beroketa artifiziala (sua) zerabilten gatzagetan erabiltzen ziren. Euskarazko izena Leintz-Gatzagako Dorletako Gatzagetan zuten erabilpenetik dator. Bi adieratan ezagutzen da dorla terminoa han, batetik galdara edo zartagin handi hauek ziren, baina baita bakoitza egoten zen etxola.^[1] ^{[oh 1]} Herriaren armarrian bi dorla daude, halaber.^[2]

Historia

Erromatarren garaian dokumentatu da metalezko eltzeak erabiltzea, berunezkoak hain zuzen, gatza era honetan lortzeko. Berunezkoen ondoren, burdinaz eginak izan ziren irakiteko ontziak. Berunetik burdinarako aldaketa gertatu zen erregaia egurra izatetik ikatza izatera pasatutakoan.^[3]

Dorletako gatzagetan zortzi dorla zeuden historikoki. 21. mendean, herriko gatzaren museoan dorla modernoak daude, burdinazkoak, erakustaldietarako erabiltzen direnak, eta prozesu zaharrak nola egiten ziren ikertzeko ere.^[4] Beroketa artifizialeko Euskal Herriko beste gatzaga historikoetan, Ugarrekoetan (Aintzila eta Ezterenzubi artean, Nafarroa Beherean), 18. mende amaieran 29 dorla zeuden beste horrenbeste familiak ustiatuak (21. mendean desagertuta daude).^[5]

Iruditegia

Salins-les-Bainsen (Frantzia) dorla batean sortutako gatza biltzen.
Leintz-Gatzagan 21. mendean egindako dorlak.
Leintz-Gatzagako armarriak, ezker-eskuin txikiago, bina dorlekin.
16. mende hasierako galdara alemanen irudikapena.
Shenhai gatzaga, Txina.

Erreferentziak

↑ Dorla Leintzeko terminoa eta adiera bikoitzekoa izan arren, objektua euskaraz izendatzeko hau da lexikoan gorde dena eta hedaduraz erabiltzekoa dirudi.

↑ «Leintz-Gatzagako gatzaga - Aintzinako lanbideak - Gipuzkoako Foru Aldundia» ORAIN Gipuzkoa (kontsulta data: 2024-09-17).
↑ «Leintz-Gatzaga: Gatz-Fabrika» www.gipuzkoan.eus (kontsulta data: 2024-09-16).
↑ (Ingelesez) «Salt Early History - inc Ancient, Iron Age, Roman & Anglo Saxon» The Salt Association (kontsulta data: 2024-09-16).
↑ «Beste dorla bat martxan jarrita, probak egiten ari dira egunotan - Leintz gatzaga» Goiena.eus (kontsulta data: 2024-09-17).
↑ (Frantsesez) Pays Basque D'antan, Euskal Herria Lehen. (2017-04-15). «EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN: LE PUITS SALÉ UGARRE À ESTÉRENÇUBY EN BASSE-NAVARRE AU PAYS BASQUE AUTREFOIS» EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN (kontsulta data: 2024-09-14).

Kanpo estekak

Datuak: Q130308112
Multimedia: Salt boiling pans and cauldrons / Q130308112

[2] Dorla Leintzeko terminoa eta adiera bikoitzekoa izan arren, objektua euskaraz izendatzeko hau da lexikoan gorde dena eta hedaduraz erabiltzekoa dirudi.

[1] «Leintz-Gatzagako gatzaga - Aintzinako lanbideak - Gipuzkoako Foru Aldundia» ORAIN Gipuzkoa (kontsulta data: 2024-09-17).

[3] «Leintz-Gatzaga: Gatz-Fabrika» www.gipuzkoan.eus (kontsulta data: 2024-09-16).

[4] (Ingelesez) «Salt Early History - inc Ancient, Iron Age, Roman & Anglo Saxon» The Salt Association (kontsulta data: 2024-09-16).

[5] «Beste dorla bat martxan jarrita, probak egiten ari dira egunotan - Leintz gatzaga» Goiena.eus (kontsulta data: 2024-09-17).

[:0-6] (Frantsesez) Pays Basque D'antan, Euskal Herria Lehen. (2017-04-15). «EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN: LE PUITS SALÉ UGARRE À ESTÉRENÇUBY EN BASSE-NAVARRE AU PAYS BASQUE AUTREFOIS» EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN (kontsulta data: 2024-09-14).

[1]

[oh 1]

[2]

[3]

[4]

[5]