یان آسمان
یان آسمان | |
|---|---|
 | |
| نام هنگام تولد | Johann Christoph Assmann |
| زادهٔ | ۷ ژوئیهٔ ۱۹۳۸ |
| درگذشت | ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۴ (۸۵ سال) کنستانتس، بادن-وورتمبرگ، آلمان |
| ملیت | آلمان |
| همسر | Aleida Assmann |
| پس‌زمینه‌های علمی | |
| دانشگاه | |
| کار علمی | |
| زمینهٔ تخصصی/حوزه کاری | مصرشناسی |
| زیرشاخهٔ | |
| نهاد | |
یان آسمان (انگلیسی: Jan Assmann; ۷ ژوئیهٔ ۱۹۳۸ - ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۴) باستان‌شناس، مصرشناس و استاد دانشگاه در دانشگاه هایدلبرگ اهل آلمان بود.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جایزه صلح کتاب‌فروشان آلمان، جایزه بالزان، و صلیب فرماندهی شوالیه از نشان شایستگی جمهوری فدرال آلمان شده‌است.
چارچوب فکری و نظریه تمایز موسوی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]یان آسمان در کتاب «بهای یکتاپرستی» (۲۰۱۰)، مفهوم «تمایز موسوی» را به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اندیشه بشری معرفی می‌کند. به اعتقاد او، پیش از ظهور آیین‌های یکتاپرست (مانند اصلاحات اخناتون یا شریعت موسی)، ادیان چندخداپرست بر پایه «ترجمه‌پذیری خدایان» استوار بودند؛ به این معنا که اقوام مختلف، خدایان یکدیگر را معادل هم می‌دانستند و مرز قاطعی میان ایمان و کفر وجود نداشت.
با ظهور تمایز موسوی، برای نخستین بار در تاریخ، دوگانگی «حق و باطل» جایگزین پلورالیسم باستانی شد. این تمایز ساختاری، پیامدهای عمیقی در روان‌شناسی اجتماعی و فرگشتی داشت:
- ایجاد هویت حذفی: دین از یک پدیده فرهنگی-قومی به یک نظام اعتقادی تبدیل شد که پیروانش را ملزم به طرد مطلق سایر باورها می‌کرد. این امر باعث افزایش چشمگیر انسجام درون‌گروهی شد.
- نهادینه شدن خشونت ایدئولوژیک: آسمان استدلال می‌کند که وقتی دین با مفهوم «حقیقت مطلق» گره می‌خورد، هرگونه دگراندیشی به عنوان «خیانت» یا «شرک» تلقی شده و مجازات یا حذف رقبا به یک وظیفه مقدس تبدیل می‌شود.
- حافظه فرهنگی: او معتقد است این تمایز باعث شد تا پیروان این ادیان، پیوند خود را با گذشته «کفرآمیز» قطع کرده و هویت جدیدی بر پایه حافظه جمعی مشترک (مانند داستان خروج از مصر) بنا کنند.[۱]: ۱–۲۵
از منظر روان‌شناسی فرگشتی، نظریه آسمان تبیین می‌کند که چگونه یک «تکنولوژی فکری» (یکتاپرستی انحصارگرا) توانست با ایجاد پایش‌های اجتماعی شدید و حذف مفت‌سواران عقیدتی، قدرت تمدنی بی‌سابقه‌ای پیدا کند؛ هرچند بهای آن، از میان رفتن تساهل مذهبی باستان و بروز جنگ‌های آیینی بود.[۲]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ Assmann, Jan (2010). The Price of Monotheism (in English). Stanford University Press. ISBN 978-0804761604. Archived from the original on 7 آوریل 2022. Retrieved 8 فوریه 2026.
- ↑ "The Mosaic Distinction: Jan Assmann's Theory". Stanford University Press Blog (in English). Retrieved 8 فوریه 2026.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانه‌های ملی | |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | |
| سایر | |
 | این یک مقالهٔ خرد زندگی‌نامه‌ای باستان‌شناس است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |
- زادگان ۱۹۳۸ (میلادی)
- درگذشتگان ۲۰۲۴ (میلادی)
- اعضای هیئت علمی دانشگاه کنستانتس
- اعضای هیئت علمی دانشگاه هایدلبرگ
- دور از وطنهای اهل آلمان در فرانسه
- دور از وطنهای اهل آلمان در مصر
- صلیب افسری نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان
- مصرشناسان اهل آلمان
- نویسندگان مرد غیرداستانی اهل آلمان
- پژوهشگران دین اهل آلمان
- دانشآموختگان دانشگاه روپرشت-کارلز هایدلبرگ
- تاریخنگاران روشنفکری
- فرماندهان شوالیه نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان
- دانشآموختگان دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ
- اعضای فرهنگستان اروپایی دانش و هنر
- اهالی گسلار
- دریافتکنندگان پور لو مریت (نشان غیرنظامی)
- دانشآموختگان دانشگاه گوتینگن
- دانشآموختگان دانشگاه پاریس
