Springe nei ynhâld

Grikelân

Keppelings bewurkje
Ut Wikipedy
Ελληνική Δημοκρατία
Ellinikí Dhimokratía
Flagge fan Grikelân Wapen fan Grikelân
Flagge Wapen
Lokaasje fan Grikelân
Offisjele taal Gryksk
Haadstêd Atene
Steatsfoarm Republyk
Gebiet
% wetter		 131.940 km²
0,86­%
Ynwenners (2025) 10.482.487 (82/km² (2025)
Munt Euro (EUR)
Tiidsône UTC +2
Nasjonale feestdei 25 maart
Lânkoade GRC
Ynternet .gr
Tillefoan 30

Grikelân (de Helleenske Republyk) is in lân oan de súdeastlike râne fan Jeropa.[1] It lân grinzet yn it noarden en noardeasten oan Albaanje, Noard-Masedoanje, Bulgarije en Turkije.[2] De haadstêd is Atene en de offisjele taal is it Gryksk.[2] Grikelân is in parlemintêre republyk.[3]

Grikelân bestiet út in fêstelân mei in grut tal skiereilannen en eilannen en hat in foar in grut part bercheftich lânskip.[2] De Olympus is mei 2.917 meter it heechste punt fan it lân.[2] Offisjele boarnen jouwe ferskillende sifers foar it totale oerflak: Eurostat jout 131.694 km²,[3] it Grykske Ministearje fan Bûtenlânske Saken 131.957 km²[1] en Enterprise Greece 131.990 km².[2] Ek de publisearre oantallen eilannen rinne útinoar: Enterprise Greece sprekt fan in arsjipel fan likernôch 3.000 eilannen,[2] wylst it Grykske Ministearje fan Bûtenlânske Saken 9.835 eilannen, eilantsjes en rotseilannen telt, wêrfan't neffens dy boarne om de 220 hinne bewenne binne.[1]

Neffens de Grykske folkstelling fan 2021 hie Grikelân 10.482.487 permaninte ynwenners.[4] By de folkstelling fan 2011 wiene dat 10.816.286, wat betsjut dat ELSTAT tusken beide folkstellingen in ôfname fan 3,1 persint registrearre.[4] Eurostat joech foar 2025 in befolking fan 10.409.547 ynwenners.[3]

Skiednis fan de moderne steat

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Image Sjoch: Alde Grikelân foar it haadartikel oer dit ûnderwerp.

De Grykske Revolúsje, de striid foar ûnôfhinklikens, briek yn maart 1821 út.[5] Begjin 1822 waarden mei de Grûnwet fan Epidaurus in foarriedich Gryksk bestjoer en de funksje fan minister fan Bûtenlânske Saken ynsteld.[5]

De ynternasjonale diplomatike erkenning fan de Grykske ûnôfhinklikens kaam neffens it Grykske Ministearje fan Bûtenlânske Saken stadichoan ta stân troch in rige ferdraggen en protokollen.[6] It Ferdrach fan Londen fan 6 july 1827 gie noch út fan in autonoom Grikelân dat belesting oan de Ottomaanske sultan betelje soe; de grinzen fan dat gebiet waarden yn it ferdrach noch net fêstlein.[6] Ek it Londenske Protokol fan maart 1829 gie út fan Ottomaanske soevereiniteit en stelde ûnder mear de grinsline tusken de Ambrakyske en de Pagasetyske Golf foar.[6]

In beslissende folgjende stap wie it Londenske Protokol fan 3 febrewaris 1830.[6] It Grykske Ministearje fan Bûtenlânske Saken omskriuwt dat protokol as de earste formele ynternasjonale akte dêr't Grikelân yn as folslein ûnôfhinklike steat erkend waard.[6] It grûngebiet fan de nije steat waard yn dat protokol yn it westen begrinzge troch de rivier de Acheloos en yn it easten troch de Spercheios; ek de Sporaden en Euboea waarden ta de steat rekkene.[6]

Mei it Ferdrach fan Konstantinopel fan july 1832 waard in definitive regeling troffen tusken de grutte Europeeske machten, it Ottomaanske Ryk en Grikelân.[6] De noardgrins fan Grikelân waard dêrby fêstlein op de line Arta–Volos.[6] Oer it gebiet fan Lamia waard yn dat ferdrach noch gjin oerienstimming berikt; mei it Londenske Protokol fan augustus 1832 waard dat gebiet dêrnei oan Grikelân tawiisd.[6]

Befolking

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De folkstelling fan 2021 registrearre 10.482.487 permaninte ynwenners, tsjin 10.816.286 yn 2011.[4] Fan de befolking yn 2021 wiene 5.125.977 man en 5.356.510 frou.[4] Yn ferliking mei 2011 wie it tal manlju mei 3,3 persint en it tal froulju mei 2,8 persint ôfnommen.[4]

Fan de ynwenners wiene yn 2021 9.320.029 yn Grikelân berne en 1.162.458 yn in oar lân.[4] By deselde folkstelling hiene 9.716.889 ynwenners de Grykske nasjonaliteit en 765.598 in oare nasjonaliteit.[4] Binnen dy lêste groep registrearre ELSTAT ûnder oaren 116.669 boargers fan oare lidsteaten fan de Europeeske Uny, 439.254 boargers fan oare Europeeske lannen bûten de EU en 158.530 boargers fan Aziatyske lannen.[4]

Eurostat joech foar 2025 in befolking fan 10.409.547 ynwenners.[3] Dat sifer is basearre op de Eurostat-gegevens foar 2025, wylst de hjirboppe neamde sifers fan ELSTAT út de folkstelling fan 2021 komme.[3][4]

Religy

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De ferhâlding tusken tsjerke en steat is fêstlein yn de Grykske grûnwet.[7] Artikel 3 fan de grûnwet brûkt foar de Eastersk-Otterdokse Tsjerke fan Kristus de formulearring prevailing religion.[7] Deselde bepaling beskriuwt de Tsjerke fan Grikelân as autosefaal en stelt dat dy yn 'e lear ferbûn is mei it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel en oare otterdokse tsjerken mei deselde lear.[7]

Artikel 13 bepaalt tagelyk dat de frijheid fan religieus gewisse ûnskendber is en dat de boargerrjochten net ôfhinklik binne fan it religieuze leauwe fan in persoan.[7] Neffens itselde artikel meie alle erkende religys frij beoefene wurde en steane harren earetsjinsten ûnder beskerming fan de wet, salang't de iepenbiere oarder en de goede seden net skeind wurde.[7]

Polityk en bestjoer

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Steatsynrjochting

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Image
It Grykske parlemintsgebou yn Atene

De Grykske grûnwet bepaalt dat de steatsfoarm in parlemintêre republyk is en dat de folkssûvereiniteit de grûnslach fan it regear foarmet.[7] Neffens de Europeeske Uny is de premier it haad fan it regear en leit it grutste part fan de politike macht by de premier, wylst de presidint it steatshaad is en benammen seremoniële taken hat.[3] De útfierende macht wurdt útoefene troch it regear.[3]

It Grykske parlemint hat ien keamer en telt 300 sitten; de leden wurde streekrjocht keazen foar in termyn fan fjouwer jier.[2] De presidint fan de Republyk hat neffens de offisjele presidinsje beheindere foegen as de premier en de ministers.[8] De presidinsjele foegen binne yn de grûnwet fêstlein en omfetsje symboalyske, regeljouwende, wetjouwende, bestjoerlike en rjochterlike taken.[8]

De presidint fan de Helleenske Republyk is sûnt 2025 Constantine Tassoulas.[9] Kyriakos Mitsotakis waard yn july 2019 beëdige as premier en krige nei de parlemintsferkiezings fan juny 2023 in nije termyn fan fjouwer jier.[10]

Foar it regionale bestjoer is Grikelân opdield yn trettjin regio's.[11] Dêrta hearre ûnder mear Attika, Sintraal-Masedoanje, West-Masedoanje, Epirus, Tessalje, de Ioanyske Eilannen, West-Grikelân, Sintraal-Grikelân, de Peloponnesos, de Noard-Egeyske Eilannen, de Súd-Egeyske Eilannen en Kreta.[11]

Ynternasjonale posysje

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Grikelân waard op 18 febrewaris 1952 tagelyk mei Turkije lid fan de NATO.[12] It lân ratifisearre it Hânfêst fan de Feriene Naasjes op 25 oktober 1945.[13]

Op 1 jannewaris 1981 waard Grikelân lid fan de Europeeske Mienskippen, de foarrinner fan de hjoeddeiske Europeeske Uny.[3] Sûnt 1 jannewaris 2000 makket it lân diel út fan it Schengengebiet.[3] Op 1 jannewaris 2001 waard Grikelân lid fan de eurosône en waard de euro de muntienheid.[3]

Ekonomy

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Neffens gegevens fan de Wrâldbank bedroech it Grykske bruto binnenlânsk produkt yn 2025 280,64 miljard Amerikaanske dollar.[14] It bruto binnenlânsk produkt per ynwenner bedroech datselde jier 26.948 Amerikaanske dollar.[14] De Wrâldbank registrearre foar 2025 in reële ekonomyske groei fan 2,1 persint.[14]

De modellearre ILO-rûzing fan de Wrâldbank joech foar 2025 in wurkleazenspersintaazje fan 8,5 persint fan de beropsbefolking.[14] De ynflaasje, mjitten oan 'e hân fan de konsumintprizen, bedroech neffens deselde boarne yn 2025 2,5 persint.[14]

Kultureel erfskip

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Image
It Partenon op de Akropolis fan Atene

Grikelân hat 21 plakken op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.[15] Dêrfan binne 18 klassifisearre as kultureel erfgoed en trije as mingd kultureel en natuerlik erfgoed.[15] Ta de plakken op de list hearre ûnder mear de Akropolis fan Atene, Delfy, Olympia, Delos, Meteora, Atos, de midsiuwske stêd Rodos, it âlde sintrum fan Korfoe en it kultuerlânskip fan Zagori.[15]

De Minoïske paleissintra waarden yn 2025 oan de Wrâlderfgoedlist tafoege.[15] Yn 2026 waard ek it gruttere gebiet om de Olympus hinne as mingd wrâlderfgoed ynskreaun.[15]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. 1 2 3 Environment. Ministry of Foreign Affairs of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Overview. Enterprise Greece. Oproppen op 12 septimber 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Greece – EU country. European Union. Oproppen op 12 septimber 2026.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2021. Hellenic Statistical Authority. Oproppen op 12 septimber 2026.
  5. 1 2 The Ministry of Foreign Affairs during the Revolution and the early years of Independence. Ministry of Foreign Affairs of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 International Treaties and Protocols. Ministry of Foreign Affairs of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  7. 1 2 3 4 5 6 The Constitution of Greece. Hellenic Parliament. Oproppen op 12 septimber 2026.
  8. 1 2 Powers of the President. Presidency of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  9. ↑ President – Constantine An. Tassoulas. Presidency of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  10. ↑ The Prime Minister – Kyriakos Mitsotakis. Prime Minister of the Hellenic Republic. Oproppen op 12 septimber 2026.
  11. 1 2 Regions. Gov.gr. Oproppen op 12 septimber 2026.
  12. ↑ Final Communiqué. NATO (25 febrewaris 1952). Oproppen op 12 septimber 2026.
  13. ↑ Charter of the United Nations. United Nations Treaty Collection. Oproppen op 12 septimber 2026.
  14. 1 2 3 4 5 Greece – Data. World Bank. Oproppen op 12 septimber 2026.
  15. 1 2 3 4 5 Greece – UNESCO World Heritage Convention. UNESCO World Heritage Centre. Oproppen op 12 septimber 2026.
Jeropeeske Uny Image
Lidsteaten:
Belgje • Bulgarije • Denemark • Dútslân • Eastenryk • Estlân • Finlân • Frankryk • Grikelân • Hongarije • Ierlân • Itaalje • Kroaasje • Letlân • Litouwen • Lúksemboarch • Malta • Nederlân • Poalen • Portegal • Roemeenje • Syprus • Sloveenje • Slowakije • Spanje • Sweden • Tsjechje
Ultraperifeare regio's:
Frankryk: Frânsk-Guyana • Gûadelûp • Majot • Martinyk • Reünion • Sint-Marten
Portegal: Azoaren • Madeara
Spanje: Kanaryske Eilannen
Kandidaat-lidsteaten:
Albaanje • Bosnje • Georgje • Moldaavje • Montenegro • Noard-Masedoanje • Oekraïne • Servje • Turkije
Image · Image · Berjocht bewurkje
Opfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Grikelân&oldid=1240580"