Patrimonio da Humanidade en Rusia

Os sitios do Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) son lugares de importancia para o patrimonio cultural ou o patrimonio natural, tal e como se describe na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, establecida en 1972. O patrimonio cultural comprende monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), conxuntos de edificios e sitios (incluíndo xacementos arqueolóxicos). Defínense como patrimonio natural os elementos naturais (que consisten en formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies animais e vexetais ameazadas) e os sitios naturais que son importantes desde o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural. A Unión Soviética ratificou a convención o 12 de outubro de 1988. Os cinco primeiros sitios da Unión Soviética inscribíronse na lista durante a 14.ª sesión do Comité do Patrimonio Mundial da UNESCO, celebrada en Banff, Alberta (Canadá), en decembro de 1990. Destes cinco, tres atópanse na actual Federación Rusa (ou Rusia): os monumentos de San Petersburgo (daquela chamada Leningrado), o Kizhi Pogost e o Kremlin de Moscova coa Praza Vermella; Os outros dous son Itchan Kala (Uzbekistán) e a Catedral de Santa Sofía e os edificios monásticos asociados, xunto coa Lavra de Kíiv-Pechersk (Ucraína).

En 2025, hai 33 sitios do Patrimonio Mundial en Rusia, ademais doutros 32 na lista provisional. O sitio máis recente en ser incluído foi o das pinturas rupestres da Cova de Shulgan-Tash, en 2025. Hai vinte e un sitios culturais e once naturais. Catro sitios son transnacionais. O Istmo de Curlandia compártese con Lituania; as Paisaxes de Dauria e a Bacía do Uvs Nuur compártense con Mongolia e o Arco Xeodésico de Struve compártese con nove países europeos.

Sitios do Patrimonio Mundial

A UNESCO cataloga os sitios segundo dez criterios; cada entrada debe cumprir polo menos un deles. Os criterios do I ao VI son culturais, e do VII ao X son naturais.

     * Sitio transnacional

Sitios do Patrimonio Mundial

Sitio	Imaxe	Localización	Ano de inscrición	Datos da UNESCO	Descrición
Centro histórico de San Petersburgo e conxuntos monumentais anexos		San Petersburgo	1990	540; I, II, IV, VI (cultural)	San Petersburgo concibíuse polo tsar Pedro o Grande como unha nova capital e cidade portuaria á beira do río Neva, no golfo de Finlandia. A cidade construíuse a principios do século XVIII sobre un terreo difícil, composto por marismas, turbeiras e rochas. O sitio Patrimonio da Humanidade abrangue o centro histórico da cidade, coa súa arquitectura barroca e neoclásica, así como os monumentos e pazos dos arredores, como os de Pushkin e Peterhof. Entre os edificios salientables da cidade figuran o Palacio de Inverno (na imaxe, sede do museo do Ermitage), o Almirantado e o Pazo de Mármore. No século XX, a cidade foi escenario da [[Revolución de Outubro e do sitio de Leningrado durante a Segunda Guerra Mundial.
Kizhi Pogost		Carelia	1990	544; I, IV, V (cultural)	O conxunto arquitectónico do "pogost" (recinto) de Kizhi, na illa de Kizhi (lago Onega), comprende dúas igrexas de madeira do século XVIII, a Igrexa da Transfiguración e a Igrexa da Intercesión, e unha torre do reloxo de 1862. Construíronse seguindo un estilo artístico único e representan a culminación das técnicas de carpintaría rusas. Aínda que os edificios foron obxecto de reparacións periódicas, non sufriron reconstrucións significativas.
Kremlin e Praza Vermella, Moscova		Moscova	1990	545; I, II, IV, VI (cultural)	O Kremlin de Moscova é a parte máis antiga da cidade, mencionada por primeira vez en 1147. No século XIII, serviu como sede do Gran Ducado de Moscova e como centro relixioso. As murallas e as torres construíronse a finais do século XV e principios do XVI, así como as igrexas, deseñadas por arquitectos italianos convidados, que reflicten influencias do Renacemento italiano. A Catedral da Dormición (ou da Asunción) foi o escenario das coroacións, mentres que a Catedral do Arcanxo serviu de lugar de enterro para príncipes e tsares rusos. Os edificios civís construíronse nos séculos XVIII e XIX. A Praza Vermella sitúase fóra das murallas do Kremlin. Na imaxe móstrase a Catedral de San Basilio, situada nun extremo da Praza Vermella.
Monumentos históricos de Nóvgorod e os seus arredores		Oblast de Novgorod	1992	604; II, IV, VI (cultural)	Novgorod foi a primeira capital da Rus de Kíiv no século IX e a capital da República de Novgorod entre os séculos XII e XV. Situada na intersección de rutas comerciais que conectaban o norte de Europa coa Asia Central e o Imperio bizantino, a cidade converteuse nun dos centros máis importantes da arte e a cultura rusas, así como nun centro espiritual. A maioría dos monumentos conservados na cidade, como igrexas e mosteiros, datan do período da República de Novgorod. Na imaxe móstrase o Kremlin.
Conxunto cultural e histórico das illas Solovetsky		Óblast de Arkhanguelsk	1992	632; IV (cultural)	Seis illas do arquipélago, situado no mar Branco, estiveron habitadas polo menos desde o século V a.C. Na década de 1430 fundouse o mosteiro fortificado de Solovetsky, que permaneceu activo ata a década de 1920, momento en que converteuse nun campo de prisioneiros do sistema Gulag. O campo pechou en 1939 e, desde entón, o complexo devolveuselle á Igrexa ortodoxa. O sitio declarouse Patrimonio da Humanidade abrangue o complexo monástico, unha antiga aldea monástica, celas e ermidas, xacementos prehistóricos, lugares conmemorativos do campo de prisioneiros e a paisaxe cultural circundante, modelada polas persoas que vivían nas condicións remotas e duras do Norte.
Monumentos brancos de Vladímir e Súzdal		Oblast de Vladimir	1992	633; I, II, IV (cultural)	Vladimir e Suzdal foron as principais cidades do principado de Vladimir-Suzdal nos séculos XII e XIII. O sitio Patrimonio da Humanidade comprende monumentos dun estilo arquitectónico único desenvolvido na rexión. Estes monumentos son a Catedral da Asunción, a Catedral de San Demetrio e a Porta de Ouro en Vladimir, o Castelo Principesco e a Igrexa da Intercesión no Nerl en Bogolyubovo, o Kremlin de Suzdal, a Catedral da Natividade e o Mosteiro do Salvador e San Eutimio (na imaxe) en Suzdal, e a Igrexa dos Santos Boris e Gleb en Kideksha.
Conxunto arquitectónico da Laura da Trindade e San Serxio en Sérgiev Posad		Oblast de Moscova	1993	657; II, IV (cultural)	O mosteiro de Sergiev Posad é o mosteiro ruso máis importante e o centro espiritual da Igrexa Ortodoxa Rusa, así como a sede do Patriarca. Fundouse en 1337 e desenvolveuse ao longo dos séculos. A Catedral da Trindade data de 1422 e alberga a icona máis famosa de Andrei Rublev, "A Trindade". A Catedral da Dormición, da segunda metade do século XVI, acolle a tumba do tsar Boris Godunov e da súa familia. O complexo está rodeado por grosos muros defensivos que o protexeron durante o sitio polaco-lituano de 1610.
Igrexa da Ascensión, Kolomenskoye		Moscova	1994	634rev; II (cultural)	A Igrexa da Ascensión construíuse en 1532 para conmemorar o nacemento do futuro tsar Iván o Terrible. A igrexa destaca pola súa cuberta en forma de tenda de pedra, unha novidade na arquitectura rusa, xa que anteriormente este tipo de cubertas realizábanse en estruturas de madeira. A cuberta elévase sobre unha base octogonal e presenta varios elementos decorativos coñecidos como kokoshniks. A igrexa exerceu unha grande influencia na arquitectura das igrexas rusas ata mediados do século XVII.
Bosques virxes de Komi		República de Komi	1995	719; VII, IX (natural)	Os bosques virxes deste sitio Patrimonio da Humanidade ocupan 32000 km² nos Montes Urais. Están compostos por bosque boreal (taiga), tundra e tundra alpina. As especies arbóreas máis comúns son as coníferas, os álamos tremedores e os bidueiros. Tamén hai extensas zonas de turbeira.
Lago Baikal		Oblast de Irkutsk, República dos Buriatos	1996	754; VII, VIII, IX, X (natural)	Cunha profundidade de 1700 metros, o lago Baikal é o máis profundo do mundo e contén arredor do 20% da auga doce non conxelada do planeta. É tamén o lago máis antigo do mundo, cunha antigüidade de 25 millóns de anos. Grazas ás súas características, alberga unha combinación única de flora e fauna de auga doce, con numerosas especies endémicas.
Volcáns de Kamchatka		Krai de Kamchatka	1996	765bis; VII, VIII, IX, X (natural)	A península de Kamchatka alberga unha gran densidade de volcáns activos e formacións volcánicas asociadas, tamén conta con numerosos glaciares. A zona é o hábitat de especies como a lontra mariña, o oso pardo, o pigargo europeo e o pigargo de Steller. Os ríos serven de zona de desova para especies de salmónidos. Os límites da zona protexida ampliáronse en 2001 para incluír un total de seis áreas. Na imaxe móstrase o volcán Klyuchevskaya Sopka.
Montañas Douradas de Altai		República de Altai	1998	768rev; X (natural)	Este sitio abrangue as reservas naturais de Altai e Katun, o lago Teletskoye, o monte Belukha e a meseta de Ukok. A zona é importante pola súa biodiversidade, con pisos de vexetación que van desde a estepa, a estepa arbustiva e o bosque mixto ata a vexetación subalpina e alpina. Tamén é o hábitat do leopardo das neves.
Complexo arquitectónico e histórico do Kremlin de Kazán		Tatarstán	2000	980; II, III, IV (cultural)	O tsar Iván o Terrible conquistou a cidade de Kazán ao Khanato de Kazán (sucesores da Horda de Ouro) en 1552 e construíu o Kremlin sobre o lugar que ocupaba unha fortaleza tártara. Os edificios da cidadela, a maioría deles erixidos entre os séculos XVI e XIX, reflicten a interacción entre as influencias rusas e tártaras, así como entre as confesións cristiá e musulmá. A Mesquita de Kul Sharif é unha estrutura recente, construída no século XXI sobre a localización dunha mesquita anterior.
Cáucaso occidental		Krai de Krasnodar	1999	900; IX, X (natural)	Este sitio comprende sete áreas (incluída a Reserva natural do Cáucaso) na parte occidental das montañas do Cáucaso, que representan unha das poucas zonas de bosque de montaña non modificadas significativamente pola actividade humana. Albergan unha gran variedade de ecosistemas, desde as terras baixas ata a zona subalpina. Son o hábitat de diversas especies animais e vexetais e o lugar onde se está a reintroducir a subespecie de montaña do bisonte europeo.
Conxunto do Mosteiro de Ferapóntov		Oblast de Vologda	2000	982; I, IV (cultural)	O mosteiro fundouno San Ferapont en 1398, no inhóspito norte de Rusia. Os edificios datan dos séculos XV ao XVII, e no século XIX engadiuse un muro de pedra. O mosteiro é un exemplo destacado dunha comunidade monástica ortodoxa rusa daquela época e consérvase en bo estado. As paredes interiores da Catedral da Natividade da Virxe (construída en 1490 por mestres de Rostov) están decoradas con frescos do mestre Dionisius.
Istmo de Curlandia*		Óblast de Kaliningrado	2000	994; V (cultural)	O istmo de Curlandia, unha lingua de area e dunas de 98 km de lonxitude que separa a lagoa de Curlandia do mar Báltico, estivo habitado desde a prehistoria. A intensa actividade de talla de árbores nos séculos XVII e XVIII provocou o desprazamento das dunas cara á lagoa, sepultando polo camiño os asentamentos máis antigos. Os traballos de estabilización das dunas comezaron no século XIX e continúan na actualidade, inclúen a construción dunha crista dunar de protección, así como a plantación de árbores e sebes. Co paso do tempo, algunhas das antigas aldeas de pescadores transformáronse en centros turísticos dotados de faros, peiraos, igrexas, escolas e vilas. A zona tamén é importante pola súa flora e fauna propias dos ambientes dunares e por constituír unha ruta migratoria para as aves. A parte setentrional do istmo pertence a Lituania, mentres que a meridional forma parte do óblast de Kaliningrado, en Rusia.
Central Sikhote-Alin		Krai de Primorsky	2001	766bis; X (natural)	Este sitio comprende tres áreas na cordilleira de Sikhote-Alin: a Reserva natural de Sikhote-Alin, a Reserva zoolóxica de Goralij e o val do río Bikin (engadido como ampliación en 2018, na imaxe). Os seus bosques temperados constitúen un punto de encontro único entre a taiga e as zonas subtropicais, e acollen especies como o tigre siberiano, o oso negro do Himalaia, o cervo almiscreiro siberiano, o glutón e a marta cibelina.
Bacía do Uvs Nuur*		Tuva	2003	769rev; IX, X (natural)	Este sitio transnacional comprende sete propiedades en Rusia e cinco en Mongolia. A bacía de Uvs Nuur é unha gran conca endorreica que drena cara ao lago Uvs, un lago extenso, pouco profundo e moi salino. A bacía alberga unha gran variedade de hábitats, incluíndo zonas húmidas, estepas, diversos tipos de bosques, ecosistemas de auga doce e salgada, así como tundra de montaña. A zona é o hábitat de varias especies de aves, do leopardo das neves, do xerbilo de Mongolia, do argalí e do íbex siberiano.
Citadela, Cidade antiga e fortaleza de Derbent		Daguestán	2003	1070; III, IV (cultural)	Derbent, a cidade máis antiga de Rusia, sitúase nunha estreita chaira entre o mar Caspio e as montañas do Cáucaso. Debido á súa posición estratéxica entre Europa e Asia, xa no primeiro milenio a.C. construíronse estruturas defensivas para controlar o paso. O Imperio Sasánida ergueu dous muros paralelos nos séculos V e VI d.C., partes dos cales consérvanse ata hoxe. A cidadela e a cidade que xurdiu entre os muros víronse influídas polos dominios árabe, selxúcida, mongol, timúrida e safávida. A zona pasou a formar parte do Imperio Ruso no século XIX e perdeu gradualmente a súa función militar.
Sistema natural da Reserva da illa de Wrangel		Distrito Autónomo de Chukotka	2004	1023rev; IX, X (natural)	A illa de Wrangel sitúase no océano Ártico, entre o mar de Chukchi e o mar de Siberia Oriental. Ao non quedar cuberta polo xeo durante a glaciación do Cuaternario, conservou un gran número de comunidades vexetais que noutros lugares alteráronse polo xeo, e posúe a maior biodiversidade de todas as illas do Ártico. Tamén foi o lugar onde sobreviviron os últimos mamuts laúdos coñecidos. Ademais da illa principal, a zona inclúe a illa Herald, de menor tamaño, e as augas circundantes. A área alberga aves mariñas, ganso das neves e unha gran colonia de morsas, e constitúe unha importante zona de alimentación para as baleas cincentas.
Conxunto do Mosteiro de Novodevichy		Moscova	2004	1097; I, IV, VI (cultural)	O mosteiro fundouse na década de 1520. O complexo construíuse nos séculos XVI e XVII seguindo o estilo do Barroco moscovita (ou barroco Naryshkin) e constitúe un exemplo representativo deste estilo, que gozou de popularidade na rexión durante aquel período. Estaba estreitamente vinculado á familia real, xa que era o convento elixido polas mulleres de familias aristocráticas e adiñeiradas que profesaban como monxas, ademais de servir de lugar de enterramento para a nobreza. O convento está rodeado por murallas que, na época da súa construción, formaban parte do sistema defensivo de Moscova.
Centro histórico da cidade de Yaroslavl		Oblast de Yaroslavl	2005	1170; II, IV (cultural)	A cidade de Iaroslavl sitúase na confluencia dos ríos Volga e Kotorosl. Fundada no século XI como unha pequena fortaleza de madeira, converteuse nun importante centro comercial tras a súa incorporación ao Gran Ducado de Moscova en 1463. Consérvanse varias igrexas dos séculos XVI e XVII. A raíz da reforma urbanística da emperatriz Catarina a Grande a finais do século XVIII, o centro de Iaroslavl redeseñouse nun estilo neoclásico e cun trazado urbano radial.
Arco Xeodésico de Struve*		Oblast de Leningrado	2005	1187; II, III, VI (cultural)	O Arco Xeodésico de Struve é unha serie de puntos de triangulación que se estende ao longo de 2820 km, desde Hammerfest (Noruega) ata o mar Negro. Estes puntos establecéronse durante un levantamento realizado polo astrónomo Friedrich Georg Wilhelm von Struve, quen levou a cabo a primeira medición precisa dun longo segmento dun meridiano, o que contribuíu a determinar o tamaño e a forma da Terra. Orixinalmente, había 265 puntos de estación. O sitio Patrimonio da Humanidade abrangue 34 puntos repartidos en dez países (de norte a sur: Noruega, Suecia, Finlandia, Rusia, Estonia, Letonia, Lituania, Belarús, Moldova e Ucraína); dous deles atópanse en Rusia, na illa de Gogland.
Meseta de Putorana		Krai de Krasnoyarsk	2010	1234rev; VII, IX (natural)	A meseta de Putorana é a parte máis setentrional do altiplano de Siberia Central. Xeoloxicamente, está composto principalmente por basalto procedente dos Trapps siberianos. Esta zona remota e, na súa maior parte, virxe, abrangue diversos ecosistemas, como a taiga, a foresta de tundra, a tundra, os desertos árticos, lagos e ríos. A vexetación marca o punto de encontro entre as floras de Siberia occidental e oriental. O altiplano sitúase nunha importante ruta migratoria dos renos.
Parque natural dos Piares do Lena		Sakha	2012	1299bis; VIII (natural)	Os Piares do Lena son unha formación natural que domina o río Lena. Estes piares, que alcanzan ata 200 metros de altura, formáronse baixo a influencia dun clima continental rigoroso, con invernos fríos de temperaturas moi inferiores ao punto de conxelación e veráns cálidos, o que provocou procesos de xeo-desxeo que ensancharon as fendas entre as rochas. Os piares están compostos por rochas do período Cámbrico e conteñen fósiles que documentan a diferenciación inicial das especies durante a explosión cámbrica. En 2015 realizouse unha pequena modificación dos límites.
Complexo histórico e arqueolóxico de Bolghar		Tatarstán	2014	981rev; II, VI (cultural)	Bolghar foi a capital intermitente da Bulgaria do Volga, un estado búlgaro existente entre os séculos VII e XV. Tras a invasión mongol no século XIII, converteuse nunha das primeiras capitais da Horda de Ouro e mantívose como un importante centro comercial durante a época do Khanato de Kazán. O estado adoptou o islam como relixión oficial no ano 922, e Bolghar segue a ser hoxe un lugar de peregrinación para os tártaros do Volga.
Paisaxes de Dauria*		Krai de Zabaykalsky	2017	1448rev; IX, X (natural)	Dauria, ou Transbaikal, é unha rexión situada ao leste do lago Baikal. Este sitio transnacional abrangue zonas da Reserva natural de Daursky, en Rusia, e tres áreas en Mongolia, incluíndo a Reserva da biosfera de Mongol Daguur. A paisaxe comprende diversos ecosistemas de estepa, bosques e praderías, así como zonas húmidas e lagos. A zona é importante como lugar de aniñamento ou ruta migratoria para varias especies de aves, como a grua de nuca branca, e constitúe tamén unha área de migración para a gacela de Mongolia.
Mosteiro e catedral da Asunción na cidade-illa de Sviyazhsk		Tatarstán	2017	1525; II, IV (cultural)	A vila-illa, situada na confluencia dos ríos Volga, Sviyaga e Shchuka, fundouse en 1551 por Iván o Terrible. Grazas á súa situación estratéxica, nun cruzamento entre a ruta do Volga e a Ruta da Seda, serviu como posto avanzado inicial para a conquista do Kanato de Kazán por parte de Iván. A catedral e o complexo monástico construíronse no século XVI e renováronse no século XVIII. Os frescos da catedral figuran entre os mellores exemplos de pintura ortodoxa rusa e presentan unha fusión única de estilos procedentes de diversas rexións de Rusia.
Igrexas da escola de arquitectura de Pskov		Oblast de Pskov	2019	1523; II (cultural)	Este sitio comprende dez igrexas ou mosteiros e edificios asociados na cidade de Pskov. Representan a obra da escola de Pskov, que bebeu das tradicións bizantina e de Novgórod, fusionounas coa tradición vernácula local e adaptou a arquitectura ao uso dos recursos da zona. As igrexas datan desde o século XII ata principios do XVII, acadando este estilo o seu apoxeo nos séculos XV e XVI. Os arquitectos de Pskov traballaron en monumentos de varias cidades rusas, incluídas Moscova, Kazán e Sviyazhsk. Na imaxe móstrase a catedral de San Xoán, do século XII.
Petroglifos do lago Onega e do mar Branco		Carelia	2021	1654; III (cultural)	Este sitio comprende 33 localizacións con petróglifos, distribuídas en dous grupos. Os petróglifos do lago Onega representan aves, animais e figuras híbridas (parte humanas e parte animais), así como formas xeométricas que posiblemente simbolizan a Lúa e o Sol. Pola súa banda, os petróglifos do mar Branco mostran escenas de caza e navegación, incluíndo o equipamento asociado, así como pegadas de animais e humanos. Crearonse hai entre 6.000 e 7.000 anos e ofrecen unha visión da vida das culturas neolíticas de Fenoscandia.
Observatorios Astronómicos da Universidade Federal de Kazán		Tatarstán	2023	1678; I, II, IV, VI (cultural)	Esta candidatura comprende dous observatorios astronómicos. O da Universidade Federal de Kazán fundouse a principios do século XIX e o de Engelhardt (na imaxe), en 1901. Utilizáronse para cartografar as posicións de estrelas e obxectos do sistema solar, así como para desenvolver instrumentos astronómicos.
Paisaxe cultural do lago Kenozero		Óblast de Arkhanguelsk	2024	1688; III (cultural)	O parque nacional abrangue unha paisaxe cultural que modelouse polos agricultores ao longo dos séculos XII a XVI. A zona está cuberta de taiga e conta con varios lagos, sendo os dous maiores o lago Kenozero e o lago Lyokshmozero. Hai varias igrexas de madeira (na imaxe, a igrexa de San Xurxo, do século XVIII, en Porzhensky Pogost), capelas, cruces sagradas e fragas sagradas.
Pinturas rupestres da cova de Shulgan-Tash		Baxkortostán	2025	1743; III (cultural)	As pinturas rupestres da cova de Shulgan-Tash, ou cova de Kapova, remóntanse ao Paleolítico superior. Realizáronse con ocre vermello e representan mamuts, rinocerontes lanudos, touros e cabalos. A cova estivo ocupada durante varios miles de anos e probablemente tivo fins rituais. Redescubríuse a mediados do século XX.

Sitios candidatos

Ademais dos sitios inscritos na Lista do Patrimonio Mundial, os estados membros poden manter unha lista de sitios candidatos que poderían considerar para o seu nomeamento. As candidaturas para a Lista do Patrimonio da Humanidade só se aceptan se o sitio figuraba previamente na lista de candidatos. En 2025, Rusia tiña 32 sitios na súa lista de candidatos.

Sitios candidatos a Patrimonio Mundial

Sitio	Imaxe	Localización	Ano de inclusión	Criterios da UNESCO	Descrición
Reserva histórica e cultural de Dzheyrakh-Assa		República dos Inguxos	1996	(cultural)	O museo-reserva abrangue 18 asentamentos situados nos canóns dos ríos Assa e Armkhi. Estes asentamentos son coñecidos polas súas torres de pedra (na imaxe, as torres de Erzi), que cumprían funcións tanto residenciais coma defensivas. A maioría datan dos séculos XVI e XVII.
Centro histórico de Irkutsk		Oblast de Irkutsk	1998	(cultural)	A cidade de Irkutsk, situada na confluencia dos ríos Irkut e Angara e a 66 km do lago Baikal, configurouse por unha historia de máis de 300 anos. Fundada en 1661 como forte militar, acolleu numerosos exiliados tras a revolta decembrista de 1825. No século XX experimentou unha urbanización a grande escala. Consérvanse varios edificios de diferentes épocas, incluíndo casas tradicionais de madeira decoradas (como a que aparece na imaxe) e construcións de estilo barroco siberiano.
Kremlin de Rostov		Oblast de Yaroslavl	1998	II, III, IV, VI (cultural)	O Kremlin da cidade de Rostov domina o lago Nero. Inicialmente constaba de tres partes que se integraron no século XVII. O Kremlin alberga a residencia do metropolitano e varias igrexas, e está rodeado por muros altos. É un dos exemplos mellor conservados da arquitectura rusa antiga.
Centro histórico de Yeniseysk		Krai de Krasnoyarsk	2000	II, III, IV (cultural)	A cidade de Yeniseysk fundouse en 1619 e serviu de base para a expansión rusa cara a Siberia Oriental. Situada á beira do río Ienisei, foi tamén un importante centro comercial. A cidade conserva varios edificios dos séculos XVIII e XIX. Na imaxe móstrase o Mosteiro da Transfiguración do Salvador.
Petróglifos de Sikachi-Alyan		Krai de Khabarovsk	2003	(cultural)	Hai petróglifos de época prehistórica situados nos cantís sobre o río Amur, preto da aldea de Sikachi-Alyan. Foron descubertos polo orientalista ruso Palladius a finais do século XIX e estudados máis a fondo no século XX.
As Illas do Comandante (Reserva natural Komandorski)		Krai de Kamchatka	2005	VII, VIII, IX, X (natural)	A reserva natural abrangue dúas illas grandes (a illa de Bering e a illa Medny, na imaxe), un grupo de illas máis pequenas e as augas circundantes. As illas son as cimas dunha dorsal volcánica submarina que se estende desde Alasca ata Kamchatka. Estas illas constitúen un importante hábitat para aves e mamíferos mariños.
Reserva natural de Magadán		Oblast de Magadan	2005	VII, VIII, IX, X (natural)	A reserva consta de catro núcleos: tres deles sitúanse na costa do mar de Okhotsk ou nas súas proximidades, mentres que o cuarto se atopa máis cara ao interior. O clima da zona é subártico. Os bosques están compostos principalmente por coníferas e hai varias especies vexetais endémicas. Os ríos son importantes para as especies migratorias de salmóns.
Reserva natural de Stolby		Krai de Krasnoyarsk	2007	VII, VIII, IX, X (natural)	Os "stolby" (rochas) son formacións rochosas situadas nos montes Sayan orientais. Estas rochas remóntanse á era do paleozoico, son de orixe magmática e sedimentaria e conteñen fósiles do período cámbrico. Na zona tamén se observan fenómenos cársicos, como covas. A área é moi frecuentada por escaladores, que denominan "stolbismo" a esta modalidade de alpinismo de estilo libre.
O gran pantano de Vasyugan		Oblast de Tomsk	2007	VII, VIII, IX, X (natural)	O pantano de Vasiugán é a maior zona húmida do hemisferio norte e sitúase na conca dos ríos Ob e Irtysh. Formouse recentemente, durante a época do Holoceno. A paisaxe abrangue turbeiras altas, turbeiras baixas e zonas húmidas arborizadas. Este pantano alberga unha gran variedade de especies de insectos que, á súa vez, serven de alimento para numerosas aves migratorias e nidificantes. Entre as especies de mamíferos presentes figuran o alce, o oso pardo, o lince e a marta cibelina.
Conxunto do Kremlin de Astrakhan		Óblast de Astrakán	2008	II, III, IV (cultural)	Tras a conquista do Khanato de Astrakhan por Iván o Terrible, o kremlin de Astrakhan construíuse en 1558, primeiro en madeira e posteriormente en pedra durante as décadas seguintes. Serviu como bastión na fronteira sueste de Rusia e como parada na Ruta da Seda. A Catedral da Dormición (na imaxe) considérase un dos mellores exemplos da arquitectura eclesiástica rusa do século XVIII.
As montañas Ilmensky		Oblast de Chelyabinsk	2008	VI, VII, VIII (natural)	As montañas albergan ricos xacementos dunha ampla variedade de minerais, algúns dos cales descubríronse aquí por primeira vez. Entre eles figuran a ilmenita, a monacita, a cancrinita e a samarskita-(Y). A zona está protexida como Reserva Natural de Ilmen e, polo xeral, permanece pechada ao público.
Sitio arqueolóxico de Tanais		Óblast de Rostov	2009	II, III, V (cultural)	Tanais foi unha colonia do Reino do Bósforo, un antigo estado grego. A cidade fundouse no século III a.C. no delta do río Don e converteuse rapidamente nun importante centro comercial e nun lugar de interacción entre os gregos e as tribos nómades da estepa, incluídos os sármatas. No século III d.C., Tanais foi incendiada, probablemente polos godos. A zona permaneceu habitada, mais o núcleo de poboación desprazouse lonxe das ruínas da cidade nos séculos posteriores.
Bashkir Ural		Baxkortostán	2012	I, III, V, VI, VIII, X (mixto)	A zona situada na parte meridional dos montes Urais é importante tanto desde o punto de vista natural como cultural. Posúe unha gran biodiversidade, ao atoparse na zona de confluencia entre os bosques e as estepas de Europa e Asia. Existen nela diversos fenómenos cársicos, incluídas varias covas. Na cova de Kapova (na imaxe) atopáronse pinturas rupestres do Paleolítico. Actualmente, a zona está habitada polos baskires, que manteñen vivas certas tradicións ancestrais, como a apicultura de abellas silvestres.
Bosques virxes de Komi (renomeamento)		República de Komi	2014	VII, VIII, IX, X (natural)	Esta candidatura propón unha modificación dos límites do sitio do Patrimonio Mundial existente e unha xustificación adicional do seu valor natural excepcional, conforme aos criterios da UNESCO.
Cáucáso occidental (renomeamento)		Krai de Krasnodar	2014	IX, X (natural)	Esta candidatura propón unha modificación dos límites do sitio Patrimonio da Humanidade existente.
Mamayev Kurgan Complexo conmemorativo "Aos heroes da batalla de Stalingrado"		Oblast de Volgogrado	2014	I, IV, VI (cultural)	O complexo de Volgogrado (anteriormente Stalingrado) conmemora os caídos durante a Batalla de Stalingrado da Segunda Guerra Mundial. Construíuse entre 1959 e 1967. Consta de varias escaleiras, prazas e salas memoriais, e está coroado por unha enorme estatua alegórica, "A Nai Patria chama", obra de Ievgueni Vuchétich.
A serra de Oglakhty		Khakassia	2016	I, III, VI, X (mixto)	A serra de Oglakhty sitúase na beira do río Ienisei. A zona estivo habitada durante polo menos 5.000 anos e diversas culturas deixaron varios restos arqueolóxicos, incluíndo petróglifos e sitios funerarios da cultura Tashtyk, datados entre os séculos I e VII d.C. (na imaxe móstrase unha máscara funeraria desta cultura). A paisaxe abrangue bosques e estepas relativamente intactos, cunha flora e fauna diversas.
Centro histórico de Gorokhovets		Oblast de Vladimir	2017	II, IV (cultural)	A cidade de Gorokhovets fundouse no século XII á beira do río Klyazma para protexer a fronteira sur de Vladimir-Suzdal. A cidade viviu a súa época dourada nos séculos XVII e XVIII, cando era un importante centro comercial. Durante ese período construíronse numerosas igrexas e mosteiros.
Tesouros da cultura Pazyryk		República de Altai	2018	I, II, III, VI (cultural)	Esta candidatura abrangue sitios relacionados coa cultura Pazyryk, unha cultura arqueolóxica nómade de orixe escita propia da Idade de Ferro que se desenvolveu entre os séculos VI e II a.C. Entre os achados figuran petróglifos, túmulos funerarios con momias conservadas que presentan tatuaxes, así como restos téxtiles (na imaxe móstrase unha alfombra). Algúns destes sitios sitúanse na zona de amortecemento do ben Patrimonio da Humanidade das Montañas Douradas de Altai.
Catedral da Transfiguración do Salvador e muralla medieval de terra de Pereslavl-Zalessky (1152–1157)		Oblast de Yaroslavl	2019	I, II, IV (cultural)	A Catedral da Transfiguración é o exemplo máis antigo que se conserva da arquitectura rusa de pedra branca. O seu deseño recibiu a influencia do estilo románico de Europa Occidental e da tradición do Imperio Bizantino. A cidade de Pereslavl-Zalessky fundouna o príncipe Yuri Dolgorukiy en 1152, rodeada por murallas de terra que aínda se conservan na actualidade.
Patrimonio dos cazadores mariños árticos de Chukotka		Okrug Autónomo de Chukotka	2019	II, III, V, VI (cultural)	Esta candidatura abrangue tres sitios relacionados co pobo Yupik siberiano (tamén chamado esquimó), que habita no extremo norte de Chukotka. O complexo funerario de Ekven remóntase ao primeiro milenio d.C., mentres que a aldea de Naukan e o complexo de Nunak estiveron activos desde o século XV ata o XIX ou XX. Os vestixios da cultura do Antigo Mar de Bering inclúen ferramentas, armas de caza, utensilios domésticos e xoias. Os cazadores centrábanse principalmente nos mamíferos mariños e empregaban ósos de animais para fabricar ferramentas e tallas decorativas.
Vila Vyatskoe		Oblast de Yaroslavl	2019	II, V (cultural)	A aldea de Vyatskoe mencionouse por primeira vez en 1502, mais o seu desenvolvemento principal tivo lugar no século XVIII. A arquitectura consérvase en bo estado e inclúe casas de comerciantes e campesiños, igrexas e edificios públicos. Hai varios museos temáticos. Os habitantes conservaron os oficios tradicionais, entre eles a elaboración de cogombros en salmoira.
Complexo histórico e cultural de Divnogorye		Oblast de Voronezh	2020	II, IV, V, VI (cultural)	Divnogorye é unha paisaxe de creta e pedra calcaria situada á beira do río Don. A zona estivo habitada desde o Paleolítico superior, época na que se cazaban cabalos na rexión. Nos séculos IX e X, alí situábase un asentamento fortificado xázaro pertencente á cultura de Saltovo-Mayaki. Nos séculos XVIII e XIX, a zona atraeu ermitáns que escavaron covas e igrexas na rocha branda (na imaxe, o mosteiro rupestre de San Xoán Bautista).
Parque nacional de Kytalyk		Sakha	2021	IX, X (natural)	O Parque Nacional de Kytalyk abrangue partes das terras baixas de Kolyma e de Yana-Indigirka e presenta unha paisaxe de tundra con formacións de termokarst, como solos poligonais, baydzharakhs e pingos. A zona alberga a grúa siberiana, unha especie en perigo de extinción, así como diversas especies de patos e gansos.
Val dos reis de Tuva		Tuva	2021	I, III, IV (cultural)	O val do río Uyuk alberga miles de túmulos funerarios (kurgáns). Poden ser de pedra ou de terra e remóntanse ao primeiro milenio a.C., durante as idades do Bronce e do Ferro asociadas ás primeiras culturas escitas. Os estudos arqueolóxicos do xacemento comezaron en 1915. Algúns túmulos son enormes, o Arzhaan-1 tiña orixinalmente 120 metros de diámetro e 4 metros de altura. En Arzhaan-2 (que aparece na imaxe vista desde arriba) descubríronse miles de obxectos de ouro, que na actualidade se conservan en museos.
Cova de Denisova		Krai de Altai	2022	III, V (cultural)	A cova de Denisova é un xacemento arqueolóxico que alberga restos de comunidades do Plistoceno, con depósitos que abranguen un período de 300.000 anos. Habitouse en diferentes momentos por neandertais, humanos modernos e denisovanos, un grupo de humanos arcaicos identificados en 2010 mediante análises xenéticas de fragmentos óseos atopados na cova. Análises posteriores tamén demostraron que os denisovanos se cruzaron ocasionalmente cos neandertais e que contribuíron ao patrimonio xenético do pobo tibetano e de poboacións do sur, leste e sueste de Asia.
Bashkir Shikhans: Toratau, Yuraktau e Kushtau		Baxkortostán	2022	VIII (natural)	Esta candidatura comprende tres "shikhans", outeiros illados de rocha carbonatada, que son os restos dun antigo arrecife formado durante o período Permiano. Orixináronse na confluencia de dous océanos antigos, o Tetis e Pantalasa, nas etapas finais previas á formación de Panxea. Documentan todas as fases do desenvolvemento do arrecife, desde a súa formación ata a súa extinción. Entre as diversas comunidades fósiles figuran briozoos, braquiópodos, moluscos e trilobites. Na imaxe móstrase o Toratau.
Complexo de fundición de cobre Voskresensky		Baxkortostán	2023	II, IV, V (cultural)	O complexo industrial de fundición de cobre estableceuse na década de 1740 como a primeira empresa privada da rexión. Máis tarde, o complexo ampliouse para incluír instalacións de fundición de ferro. A planta foi unha das maiores dos montes Urais e impulsou o desenvolvemento de explotacións mineiras no óblast de Oremburgo. Deixou de funcionar en 1902. Hoxe en día, o complexo é o exemplo mellor conservado dunha planta de fundición de cobre, con 12 estruturas aínda en pé, incluíndo edificios industriais, unha igrexa, un hospital e almacéns.
Centro histórico de Torzhok e inmobles de campo deseñados por Nikolay Lvov		Oblast de Tver	2023	I, IV, VI (cultural)	Torzhok é unha das cidades rusas máis antigas e sitúase na ruta entre Moscova e San Petersburgo. Tras un incendio en 1766 que destruíu o centro, a cidade reconstruíuse en estilo neoclásico. A reconstrución dirixíuna o arquitecto Nikolay Lvov, quen se inspirou nas ideas do arquitecto do Renacemento italiano Andrea Palladio. Unha das súas obras é a catedral de Borisoglebsky (na imaxe). O labor de Lvov foi continuado por outros arquitectos, entre eles Carlo Rossi.
Monumentos aos heroes da Gran Guerra Patria: Fortaleza de Brest e Mamayev Kurgan*		Oblast de Volgogrado	2024	II, IV, VI (cultural)	Esta candidatura abrangue dous sitios conmemorativos da Gran Guerra Patriótica, ou a Fronte Oriental da Segunda Guerra Mundial, a Fortaleza de Brest, en Belarús, e o Mamayev Kurgan, en Rusia. Este último conmemora a batalla de Stalingrado, que marcou o punto de inflexión da guerra a favor dos Aliados. Construíuse entre 1959 e 1967 e conta coa escultura monumental "A Patria chama" (que aparece ao fondo). Ambos os complexos conmemorativos contribuíron ao desenvolvemento do estilo heroico de arte soviética, que acadou grande relevancia nos países socialistas.
Complexo de estruturas da necrópole de Tsoi-Pede		Chechenia	2024	II (cultural)	Unha necrópole medieval situada nun promontorio rochoso remoto, na confluencia dos ríos Chanty-Argun e Meshi-khi, conta con criptas de pedra, santuarios con símbolos solares, así como muros e torres defensivas, reflectindo as tradicións funerarias e arquitectónicas medievais chechenas.
Exposición delLogros da economía nacional (VDNKh), Moscova		Moscova	2025	II, IV (cultural)	Unha vasta exposición permanente, museo e complexo recreativo en Moscova que ilustra os logros tecnolóxicos, industriais e agrícolas da Unión Soviética e da Rusia moderna, e que comprende centos de pavillóns temáticos, arquitectura monumental e espazos públicos que reflicten a evolución das prácticas expositivas soviéticas e rusas e dos ideais estéticos socialistas.

Véxase tamén

Outros artigos

• Patrimonio da Humanidade por país