Quds

Orşelîm

ירושלים (îbranî)
القُدس (erebî)
Orşelîm ירושלים (îbranî); القُدس (erebî);
Bajar
	ירושלים
	Ala Nîşan
	Navê(n) din: Ir ha-Kodesh (Bajarê Pîroz),; Bayt al-Maqdis (Mala Pîrozî),; Bait-ul-Muqaddas
	Orşelîm li ser nexşeyê;
	Orşelîm
	Koordînat: 31°47′Bk 35°13′Rh / 31.783°Bk 35.217°Rh
Welat	Filistîn (herêm)
Îdîakirin	Filistîn û Îsraêl
Rêveberî	Îsraêl
Navçe	Navçeyên Orşelîmê
Wîlayet	Wîlayetên Orşelîmê
Paytexta	Quds Governorate; Jerusalem District; Îsraêl (West Jerusalem, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Neteweyên Yekbûyî, 1950–); Keyaniya Qudsê; Keyaniya Îsraêlê ya Yekbûyî; Mutasarrifate of Jerusalem; Keyaniya Hêrodî; Keyaniya Yehûdayê; Mandaya Brîtanî ya Filistînê; Dewleta Filistînê (Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Îsraêl, East Jerusalem) ;
Dema avabûnê	4 millennium b.z.
Sûrên bajarê kevn	1541
Şerê Orşelîmê	18'ê Pûşperê 1948
Jinûve Yekbûn	7'ê Pûşperê 1967
Qanûna Orşelîmê	30'ê Tîrmehê 1980
Îdarî
• Cure	Encûmena Şaredariyê
• Encumen	Şaredariya Orşelîmê
• Şaredar	Nir Barkat
• Şaredarê Filistînê	Zaki al-Ghul
Qada rûerdê
• Giştî	125.156 dunams (125,42 km2 or 4842 sq mi)
• Metropol	652.000 dunams (652 km2 or 252 sq mi)
Bilindahî	754 m (2474 ft)
Nifûs	1.050.151 (2024)
Demonîm	orşelîmî, qudsî
Etnîkî (2016)
• Cihû	64%
• Ereb	35%
Dem	UTC+3
Koda postayê	9XXXXXX
Koda telefonê	+972-2
Malper	jerusalem.muni.il
	biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre

Orşelîm^[3]^[4]^[5]^[6] an Quds^[7]^[8]^[9] an Qidis^[10] an Qûdûs an jî Jerûsalem^[11] (bi îbranî: יְרוּשָׁלַיִם‎, lat. Yerushaláyim; bi erebî: القُدس‎, lat. al-Quds; bi zimanê misrî yê kevin Ruşalimum, bi zimanê asûriyan ê kevin Urusalim an jî Urisalimmu; bi zimanê yewnanî ê kevin Hiyerosolyma ^{[çavkanî hewce ye]}), bajarekî rojavayê Asyayê ye Li ser deştek li çiyayiyên di navbera Deryaya Navîn û Deryaya Mirî de ye. Orşelîm yek ji kevintirîn bajarên cîhanê ye û ji bo sê dînên sereke yên îbrahîmî: Cihûtî, Xiristiyanî û Îslamê wekî bajarekî pîroz tê binavkirin. Ji ber ku Îsraêl saziyên xwe yên sereke yên hikûmetê li wir diparêze û Dewleta Filistînê di dawiyê de wê wekî kursiya desthilatdariya xwe pêşbîn dike, hem Îsraêl û hem jî Filistîn bajarê Orşelîmê wekî paytexta xwe îdîa dikin.

Di dema Îbrahîm de Melkîsedek li Orşelîmê padîşah û kahîn bû (Destpêkirin 14:18).

Wek ku ji "Nameyên el-Amarnayê" kifş dibe ,^{[çavkanî hewce ye]} Orşelîm di sedsaliya 14'an berî zayînê de, di destê misriyan de bû.

Piştî misriyan û heta dema Dawid padîşah, bajar di destê yêbûsiyan de ma.^{[çavkanî hewce ye]} Di sala 1000 berî zayînê Dawid Orşelîm vegirt (Samûêl II, 5:6-10) û kir peytexta xwe û kurên xwe. Ev wilo ma heta ku 587 berî zatînê padîşahê babîloniyan Nebûkadnesar êrîşî Orşelîmê kir û bajar ket destê wî.

537 berî zayînê padîşahê farisan Kîros destûr da cihûyan ku ji Babîlê vegerin cihê xwe û peytexta xwe dîsa ava bikin.

Di sala 70'ê berî zayînê serleşkerê romayî Tîtus bi artêşa xwe ve Orşelîm vegirt, şûreyên bajêr hilweşandin û gelek xanî jî xera kirin.

Di serîhildana Bar Koxba de (132 piştî zayînê) artêşa romayiyan careke din ket Orşelîmê û hemû cihû hatin sirgûnkirin; hingê romayiyan jî navê bajêr danî Eliya Kapîtolîna.^{[çavkanî hewce ye]} Bi vê yekê dixwestin ji pûtekî wan ê bi navê "Yûpiter Kapîtolînus" re hurmetê bikin.

638 piştî zayînê misilman ketin Orşelîmê û navê bajêr kirin Quds, yanî "pîroz".^{[çavkanî hewce ye]}

Navên cuda yên bajarê Orşelîmê

Bawermendên mesîhî û misilman bajar wekî "Bajarê Pîroz" (bi îngilîzî: the Holy City), "Qudsa Pîroz" û "Qudsa Şerîf" (Kudüs-i Şerif, Quds ash-Sharif) bi nav dikin.

Galerî

Mertala Orşelîmê
Alaya bajarê Orşelîmê
Dîwarê rojava yê Orşelîmê

Çavkanî

↑ "Baitul Muqaddas". Book Home. 1 kanûna paşîn 2007 – bi riya Google Books.
↑ "Facts and Figures". jerusalem.muni.il.
↑ Şirîn (1996). Nî Roj language learning series: English-Kurmanji Kurmancî - Ingîzî Word List. r. 172.
↑ Mizgîniya Îsa Mesîh li gor Metta, 2015.
↑ https://www.dengeamerika.com/a/turkish_stabs_israel_police/7591895.html
↑ https://beta.rudaw.net/kurmanci/categories/gr/1281859
↑ Şirîn (1996). Nî Roj language learning series: English-Kurmanji Kurmancî - Ingîzî Word List. r. 172.
↑ https://beta.rudaw.net/kurmanci/categories/gr/1281859
↑ Bedirxan, Celadet Alî (1998). Hawar 2 Hejmar 24-57 (1934-1943). Stokholm: Nûdem. r. 785, 886, 928, 1049, 1062, 1081, 1134.
↑ Amir, Mustafa (1992). Ferhenga Amîrxan: kurdî-almanî. Ismaning: Max Hueber Verlag. r. 376. Qidis Jerusalem
↑ Îzolî, D. (2007). Ferheng: kurdî-tirkî, Türkçe-Kürtçe. Amed: Deng. r. 1146. Qûdûs/Jerûsalem

[1] "Baitul Muqaddas". Book Home. 1 kanûna paşîn 2007 – bi riya Google Books.

[2] "Facts and Figures". jerusalem.muni.il.

[3] Şirîn (1996). Nî Roj language learning series: English-Kurmanji Kurmancî - Ingîzî Word List. r. 172.

[4] Mizgîniya Îsa Mesîh li gor Metta, 2015.

[5] ttps://www.dengeamerika.com/a/turkish_stabs_israel_police/7591895.html

[6] ttps://beta.rudaw.net/kurmanci/categories/gr/1281859

[7] Şirîn (1996). Nî Roj language learning series: English-Kurmanji Kurmancî - Ingîzî Word List. r. 172.

[8] ttps://beta.rudaw.net/kurmanci/categories/gr/1281859

[9] Bedirxan, Celadet Alî (1998). Hawar 2 Hejmar 24-57 (1934-1943). Stokholm: Nûdem. r. 785, 886, 928, 1049, 1062, 1081, 1134.

[10] Amir, Mustafa (1992). Ferhenga Amîrxan: kurdî-almanî. Ismaning: Max Hueber Verlag. r. 376. Qidis Jerusalem

[11] Îzolî, D. (2007). Ferheng: kurdî-tirkî, Türkçe-Kürtçe. Amed: Deng. r. 1146. Qûdûs/Jerûsalem

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Danegehên kontrola otorîteyê
Navneteweyî	FAST ISNI VIAF WorldCat
Neteweyî	Şîle Spanya Fransa BnF data Arjentîn Ketelonya Almanya Îsraêl DYA Taywan Japon Komara Çekî Kroatiya Polonya Vatîkan
Cografî	MusicBrainz area Pleiades
Yên din	Encyclopedia of Modern Ukraine NARA IdRef Ensîklopediya Îslamê

Orşelîm ירושלים (îbranî) القُدس (erebî)
Bajar
ירושלים

Ala Nîşan
Navê(n) din: Ir ha-Kodesh (Bajarê Pîroz), Bayt al-Maqdis (Mala Pîrozî), Bait-ul-Muqaddas^[1]
Orşelîm li ser nexşeyê
Orşelîm
Koordînat: 31°47′Bk 35°13′Rh / 31.783°Bk 35.217°Rh / 31.783; 35.217
Welat	Filistîn (herêm)
Îdîakirin	Filistîn û Îsraêl
Rêveberî	Îsraêl
Navçe	Navçeyên Orşelîmê
Wîlayet	Wîlayetên Orşelîmê
Paytexta	Quds Governorate Jerusalem District Îsraêl (West Jerusalem, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Neteweyên Yekbûyî, 1950–) Keyaniya Qudsê Keyaniya Îsraêlê ya Yekbûyî Mutasarrifate of Jerusalem Keyaniya Hêrodî Keyaniya Yehûdayê Mandaya Brîtanî ya Filistînê Dewleta Filistînê (Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Îsraêl, East Jerusalem)
Dema avabûnê	4 millennium b.z.
Sûrên bajarê kevn	1541
Şerê Orşelîmê	18'ê Pûşperê 1948
Jinûve Yekbûn	7'ê Pûşperê 1967
Qanûna Orşelîmê	30'ê Tîrmehê 1980
Îdarî
• Cure	Encûmena Şaredariyê
• Encumen	Şaredariya Orşelîmê
• Şaredar	Nir Barkat
• Şaredarê Filistînê	Zaki al-Ghul
Qada rûerdê
• Giştî	125.156 dunams (125,42 km² or 4842 sq mi)
• Metropol	652.000 dunams (652 km² or 252 sq mi)
Bilindahî	754 m (2474 ft)
Nifûs	1.050.151 (2024)
Demonîm	orşelîmî, qudsî
Etnîkî (2016)^[2]
• Cihû	64%
• Ereb	35%
Dem	UTC+3
Koda postayê	9XXXXXX
Koda telefonê	+972-2
Malper	jerusalem.muni.il
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre