Pergi ke kandungan

Wilayah Ibu Negara Australia

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan daripada Wilayah Ibu Kota Australia)
Wilayah Ibu Negara Australia
Australian Capital Territory
Wilayah persekutuan Australia
Canberra dilihat dari Gunung Ainslie
Canberra dilihat dari Gunung Ainslie
Kedudukan Wilayah Ibu Negara Australia
Kedudukan Wilayah Ibu Negara Australia
NegaraAustralia
Diserahkan kepada Komanwel1 Januari 1911
Dinamakan semula1938
Pemerintahan sendiri bermula11 Mei 1989
Ibu negara dan pusat pentadbiranCanberra
Kerajaan
[1][2]
 • TypeKerajaan wilayah berparlimen dengan fungsi kerajaan tempatan bersepadu
 • Ketua MenteriAndrew Barr (Buruh)
Keluasan
[3]
 • Jumlah
2,358 km2 (910 batu persegi)
Highest elevation
1,912 m (6,273 ft)
Penduduk
 (31 Disember 2025)[4]
 • Jumlah
487,200
 • Kepadatan210/km2 (540/batu persegi)
Zon waktuUTC+10 (AEST)
 • Musim panas (WMP)UTC+11 (AEDT)
Tapak sesawangwww.act.gov.au
[5]

Wilayah Ibu Negara Australia (bahasa Inggeris: Australian Capital Territory), lazimnya disingkatkan sebagai ACT, ialah sebuah wilayah persekutuan daratan di tenggara Australia. Wilayah ini menempatkan Canberra, ibu negara Australia dan pusat pentadbiran Kerajaan Australia. ACT dikelilingi sepenuhnya oleh negeri New South Wales serta meliputi kawasan seluas 2,358 km2 (910 bt2).[3] Anggaran rasmi pada 31 Disember 2025 meletakkan jumlah penduduknya pada 487,200 orang.[4]

Kawasan bandar Canberra menjadi pusat penduduk, pentadbiran dan kegiatan ekonomi wilayah, manakala sebahagian besar kawasan selatan dan barat ACT terdiri daripada lembah, hutan dan tanah tinggi dalam Banjaran Brindabella. Taman Negara Namadgi sahaja meliputi kira-kira 46 peratus keluasan wilayah. ACT terletak seluruhnya dalam Lembangan Murray–Darling, dengan Sungai Murrumbidgee dan anak-anak sungainya membentuk sistem saliran utama.[6][7]

Wilayah ini dibentuk daripada tanah yang diserahkan oleh New South Wales kepada Komanwel pada 1911 selepas kawasan Yass–Canberra dipilih sebagai tapak ibu negara baharu. Reka bentuk bandar yang dikemukakan oleh arkitek Amerika Walter Burley Griffin memenangi pertandingan antarabangsa pada 1912, dan nama Canberra diumumkan secara rasmi pada 12 Mac 1913. Parlimen persekutuan mula bersidang di Canberra pada 9 Mei 1927, manakala nama Federal Capital Territory digantikan dengan Australian Capital Territory pada 1938.[8]

ACT memperoleh pemerintahan sendiri pada 1989. Berbeza daripada kebanyakan negeri dan wilayah Australia, kerajaan ACT turut menjalankan fungsi yang lazimnya menjadi tanggungjawab kerajaan tempatan. Badan perundangannya ialah Dewan Undangan Wilayah Ibu Negara Australia, yang mempunyai 25 orang ahli yang dipilih melalui sistem perwakilan berkadar Hare–Clark. Pada Julai 2026, Ketua Menteri ACT ialah Andrew Barr daripada Parti Buruh Australia.[1][2]

Geografi

[sunting | sunting sumber]
Peta Wilayah Ibu Negara Australia yang menunjukkan Canberra, jalan raya, sungai, takungan dan kawasan perlindungan
Peta Wilayah Ibu Negara Australia.

Bentuk muka bumi dan saliran

[sunting | sunting sumber]

ACT berkeluasan 2,358 km2 (910 bt2), menjadikannya bidang kuasa daratan terkecil antara negeri dan wilayah pemerintahan sendiri Australia.[3] Sempadannya dengan New South Wales sebahagian besarnya mengikuti garis lurus yang ditentukan semasa penyerahan wilayah kepada Komanwel. ACT tidak mempunyai pesisir laut.

Bahagian utara wilayah merangkumi kawasan bandar Canberra dan dataran di sekitar lembah Sungai Molonglo. Kawasan selatan dan barat lebih berbukit serta menjadi sebahagian daripada Banjaran Brindabella, cabang utara Banjaran Alp Australia. Titik tertinggi wilayah ialah Puncak Bimberi, yang mencapai ketinggian 1,912 m (6,273 ka) di sempadan dengan New South Wales.[9]

Sungai Murrumbidgee mengalir merentasi bahagian barat ACT. Anak-anak sungai utamanya dalam wilayah termasuk Sungai Molonglo dan Sungai Cotter. Sistem sungai ini penting kepada bekalan air, habitat semula jadi dan rekreasi wilayah.[10] Di pusat Canberra, Sungai Molonglo dibendung untuk membentuk Tasik Burley Griffin, unsur utama dalam rancangan bandar Griffin yang disiapkan pada 1964.[11]

Pemandangan udara Tasik Burley Griffin dengan kawasan bandar Canberra di sekelilingnya
Pemandangan udara Tasik Burley Griffin.

Iklim dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

ACT mengalami iklim tanah tinggi subtropika dengan musim sejuk yang sejuk hingga sangat sejuk dan musim panas yang sederhana panas hingga panas. Hujan turun sepanjang tahun, walaupun ribut petir lebih lazim pada musim bunga lewat dan musim panas. Kawasan pergunungan di selatan dan barat lebih sejuk daripada dataran Canberra serta boleh menerima salji pada musim sejuk.[12][7]

Taman Negara Namadgi melindungi 106,095 hektar kawasan belukar pergunungan, habitat subalp dan tadahan air, bersamaan kira-kira 46 peratus keluasan ACT. Taman ini bersambung dengan kawasan perlindungan di New South Wales dan membentuk sebahagian daripada rangkaian ekologi Pergunungan Alp Australia.[7] Kawasan perlindungan penting lain termasuk Rizab Alam Semula Jadi Tidbinbilla dan rangkaian Taman Alam Semula Jadi Canberra yang melindungi bukit, padang rumput serta hutan dalam dan di sekitar kawasan bandar.

Bukit berhutan dan lembah di Taman Negara Namadgi
Landskap pergunungan di Taman Negara Namadgi.

Kebakaran belukar merupakan salah satu ancaman alam sekitar utama wilayah. Kebakaran Orroral Valley pada 2020 membakar lebih daripada 80 peratus Taman Negara Namadgi dan merosakkan habitat, tapak warisan serta kemudahan taman.[7] Kedudukan pedalaman dan perbezaan ketinggian juga mendedahkan ACT kepada gelombang haba, fros, ribut kuat dan banjir kilat.[13]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Penduduk asal dan penempatan Eropah

[sunting | sunting sumber]

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa manusia telah mendiami kawasan ACT selama lebih daripada 20,000 tahun. Kerajaan ACT mengiktiraf orang Ngunnawal sebagai penjaga tradisional tanah wilayah itu, sambil turut mengakui hubungan keluarga dan kelompok Orang Asli lain dengan kawasan ACT dan sekitarnya. Masyarakat Ngunnawal mempunyai hubungan sosial, perdagangan dan upacara dengan kelompok berdekatan, termasuk Gundungurra, Wiradjuri, Wolgalu dan Ngarigo.[14]

Penjelajahan Eropah yang direkodkan di kawasan itu bermula pada awal 1820-an. Pada 1823, Joshua John Moore menubuhkan sebuah pegangan pastoral di kawasan yang kini dikenali sebagai Acton. Estet pastoral lain, termasuk Duntroon dan Lanyon, kemudian dibangunkan, manakala petempatan kecil seperti Tharwa dan Hall muncul untuk menyediakan perkhidmatan kepada masyarakat luar bandar.[15] Pengambilalihan tanah dan perkembangan penternakan Eropah menjejaskan akses masyarakat Orang Asli kepada tanah, sumber makanan serta tapak kebudayaan mereka.

Pembentukan wilayah dan perancangan ibu negara

[sunting | sunting sumber]

Semasa persekutuan Australia dibentuk pada 1901, Sydney dan Melbourne masing-masing mahu menjadi ibu negara persekutuan. Seksyen 125 Perlembagaan Australia menetapkan bahawa pusat pemerintahan persekutuan hendaklah terletak di New South Wales tetapi sekurang-kurangnya 100 bt (160 km) dari Sydney. Melbourne berfungsi sebagai pusat sementara sehingga ibu negara baharu dapat dibina.[16]

Selepas beberapa lokasi dipertimbangkan, Parlimen Komanwel memilih kawasan Yass–Canberra pada 1908. New South Wales menyerahkan kawasan tersebut kepada Komanwel melalui perundangan yang berkuat kuasa pada 1 Januari 1911, sekali gus membentuk Federal Capital Territory.[17][8]

Panorama kawasan lembah Canberra sebelum pembangunan besar-besaran
Tapak Canberra dilihat dari Gunung Ainslie pada dekad 1910-an.

Pertandingan antarabangsa bagi reka bentuk ibu negara baharu dilancarkan pada 1911. Cadangan Walter Burley Griffin dipilih sebagai pemenang pada 23 Mei 1912. Reka bentuknya menggunakan paksi geometri, tasik buatan, kawasan lapang dan susunan bangunan awam yang disesuaikan dengan bentuk muka bumi. Pada 12 Mac 1913, Gertrude Denman, isteri Gabenor Jeneral Lord Denman, mengumumkan nama Canberra dalam suatu upacara rasmi.[8]

Perkembangan bandar pada peringkat awal berlangsung perlahan akibat Perang Dunia Pertama, kekangan kewangan dan pertikaian mengenai pelaksanaan rancangan Griffin. Walau bagaimanapun, pembinaan bangunan kerajaan dan kawasan kediaman diteruskan pada 1920-an. Pada 9 Mei 1927, Parlimen persekutuan mula bersidang di Bangunan Parlimen Sementara, menamatkan peranan Melbourne sebagai pusat sementara kerajaan persekutuan.[8]

Orang ramai menghadiri upacara pembukaan Bangunan Parlimen Sementara di Canberra pada tahun 1927
Upacara pembukaan Bangunan Parlimen Sementara pada 9 Mei 1927.

Pentadbiran Komanwel dan pemerintahan sendiri

[sunting | sunting sumber]

Nama Federal Capital Territory digantikan dengan Australian Capital Territory pada 1938. Sepanjang sebahagian besar abad ke-20, wilayah ini ditadbir secara langsung oleh kerajaan Komanwel. Sebuah majlis penasihat dibentuk pada 1930, diikuti oleh Dewan Perhimpunan pada 1975, tetapi badan-badan tersebut tidak mempunyai kuasa perundangan penuh.[18]

Parlimen Australia meluluskan Australian Capital Territory (Self-Government) Act 1988, yang membentuk sebuah badan politik ACT serta Dewan Undangan yang dipilih.[19] Pilihan raya pertama diadakan pada 4 Mac 1989 dan Dewan Undangan pertama bersidang pada 11 Mei tahun yang sama, tarikh yang menandakan permulaan pemerintahan sendiri.[20]

Sistem pilihan raya Hare–Clark mula digunakan pada 1995 selepas disokong dalam referendum wilayah pada 1992. Bilangan ahli Dewan Undangan ditambah daripada 17 kepada 25 pada pilihan raya 2016.[20]

Kerajaan dan politik

[sunting | sunting sumber]

Kedudukan perlembagaan dan pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Dewan Undangan Wilayah Ibu Negara Australia dilihat dari Civic Square
Bangunan Dewan Undangan Wilayah Ibu Negara Australia di Civic Square.

ACT ialah wilayah pemerintahan sendiri di bawah kuasa perlembagaan Parlimen Australia. Australian Capital Territory (Self-Government) Act 1988 menetapkan struktur asas kerajaan wilayah, kuasa Dewan Undangan dan pembentukan badan eksekutif.[19]

Tidak seperti negeri Australia, ACT tidak mempunyai gabenor negeri. Dewan Undangan memilih seorang ketua menteri, yang kemudian membentuk kementerian daripada kalangan ahli Dewan. Kerajaan ACT menjalankan fungsi yang setara dengan kerajaan negeri, termasuk kesihatan, pendidikan, pengangkutan dan polis, di samping fungsi kerajaan tempatan seperti pengurusan jalan setempat, perancangan bandar, pengumpulan sampah, taman dan perpustakaan. Oleh sebab itu, Canberra tidak mempunyai majlis bandar raya atau datuk bandar yang berasingan.[1]

Pada 26 Julai 2026, Ketua Menteri ialah Andrew Barr daripada Parti Buruh Australia, manakala ketua pembangkang ialah Mark Parton daripada Liberal Canberra.[2]

Pilihan raya dan perwakilan

[sunting | sunting sumber]

Dewan Undangan terdiri daripada 25 orang ahli yang dipilih daripada lima kawasan pilihan raya, iaitu Brindabella, Ginninderra, Kurrajong, Murrumbidgee dan Yerrabi. Setiap kawasan memilih lima orang ahli melalui sistem Hare–Clark, suatu bentuk perwakilan berkadar undi tunggal boleh pindah. Pengundi menyusun calon mengikut keutamaan, manakala kekosongan luar jangka lazimnya diisi melalui pengiraan semula undi pilihan raya terdahulu.[21]

Komposisi Dewan Undangan pada 26 Julai 2026[22]
Parti atau kumpulan Kedudukan Kerusi Bahagian kerusi
Parti Buruh Australia Kerajaan 10 40%
Liberal Canberra Pembangkang rasmi 8 32%
Greens ACT Ahli bukan kerajaan 4 16%
Bebas Ahli bukan kerajaan 3 12%
Jumlah 25 100%

Pada peringkat persekutuan, ACT dibahagikan kepada tiga bahagian pilihan raya Dewan Perwakilan Australia, iaitu Bean, Canberra dan Fenner.[23] Wilayah ini juga memilih dua orang ahli Senat Australia, yang berkhidmat bagi tempoh yang sama dengan Dewan Perwakilan.[24]

Perancangan dan pembahagian wilayah

[sunting | sunting sumber]

Perancangan tanah di ACT melibatkan pembahagian tanggungjawab antara kerajaan Komanwel dengan kerajaan wilayah. Pihak Berkuasa Ibu Negara Australia mentadbir National Capital Plan serta mengawal kawasan yang mempunyai kepentingan nasional, termasuk kawasan parlimen, kediaman rasmi, laluan upacara dan sebahagian Tasik Burley Griffin. Kerajaan ACT pula bertanggungjawab terhadap perancangan harian, pembangunan perumahan dan kebanyakan penggunaan tanah dalam wilayah.[25]

ACT tidak dibahagikan kepada kawasan kerajaan tempatan. Bagi tujuan perancangan semasa, wilayah bandar Canberra dibahagikan kepada sembilan daerah perancangan, iaitu Belconnen, Canberra Timur, Gungahlin, Bandar Raya dan Utara Dalam, Selatan Dalam, Lembah Molonglo, Tuggeranong, Weston Creek dan Woden. Daerah tersebut digunakan untuk menyelaraskan pembangunan, perumahan, pengangkutan, perkhidmatan dan perlindungan alam sekitar, tetapi tidak mempunyai kerajaan pilihan raya masing-masing.[26]

Penduduk

[sunting | sunting sumber]

Banci Australia 2021 merekodkan 454,499 orang penduduk di ACT, dengan umur penengah 35 tahun. Seramai 8,949 orang, atau 2.0 peratus penduduk, dikenal pasti sebagai Orang Asli Australia atau Penduduk Kepulauan Selat Torres.[27] Anggaran penduduk meningkat kepada 487,200 orang pada 31 Disember 2025.[4]

Pada 2021, sebanyak 67.5 peratus penduduk dilahirkan di Australia. Negara kelahiran luar Australia yang paling lazim ialah India, England, China, Nepal dan New Zealand. Bahasa Inggeris merupakan satu-satunya bahasa yang digunakan di rumah oleh 71.3 peratus penduduk. Antara bahasa lain yang paling banyak digunakan ialah bahasa Mandarin, Nepal, Vietnam, Punjabi dan Hindi.[27]

ACT mempunyai tahap kepelbagaian agama yang ketara. Dalam banci 2021, 43.5 peratus penduduk menyatakan bahawa mereka tidak beragama. Katolik merupakan kelompok agama terbesar dengan 19.3 peratus, diikuti Anglikan sebanyak 8.2 peratus dan Hindu sebanyak 4.5 peratus.[27]

Tahap pendapatan wilayah secara purata lebih tinggi daripada purata Australia. Pada 2021, pendapatan isi rumah mingguan penengah di ACT ialah A$2,373, berbanding A$1,746 bagi Australia secara keseluruhan. Perbezaan ini berkait rapat dengan kadar pekerjaan profesional, pengurusan dan sektor awam yang tinggi, walaupun angka purata tersebut tidak mencerminkan perbezaan pendapatan dan kos perumahan antara isi rumah.[27]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Ekonomi ACT berkait rapat dengan kedudukan Canberra sebagai pusat kerajaan persekutuan. Pentadbiran awam, pertahanan, perkhidmatan profesional, teknologi maklumat, pendidikan, kesihatan dan pembinaan merupakan antara kegiatan utamanya. Dalam banci 2021, pentadbiran kerajaan pusat merupakan industri pekerjaan terbesar, merangkumi 17.1 peratus pekerja, diikuti pertahanan sebanyak 5.8 peratus. Golongan profesional pula membentuk 31.4 peratus penduduk bekerja.[27]

Keluaran kasar wilayah sebenar meningkat sebanyak 3.5 peratus pada tahun kewangan 2024–25. Pertumbuhan terutama didorong oleh pentadbiran awam dan keselamatan serta perkhidmatan kesihatan dan bantuan sosial, manakala kegiatan pembinaan menyusut pada tahun tersebut.[28]

Kehadiran jabatan persekutuan, universiti, institusi penyelidikan, perwakilan diplomatik dan institusi kebangsaan menyokong sektor perkhidmatan berkemahiran tinggi. Walau bagaimanapun, pergantungan yang besar pada perbelanjaan dan pekerjaan sektor awam menyebabkan ekonomi wilayah turut dipengaruhi oleh dasar fiskal, pengambilan kakitangan dan pemindahan fungsi kerajaan persekutuan.

Infrastruktur dan perkhidmatan

[sunting | sunting sumber]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]

Rangkaian pengangkutan dalam ACT berpusat pada jalan raya. Pengangkutan awam dikendalikan di bawah jenama Transport Canberra, yang menyediakan perkhidmatan bas dan rel ringan.[29] Laluan rel ringan pertama menghubungkan pusat bandar Canberra dengan Gungahlin melalui koridor utara bandar.[30]

Kenderaan rel ringan berwarna merah melalui pusat Gungahlin
Rel ringan Canberra di pusat Gungahlin.

Lapangan Terbang Canberra menyediakan hubungan udara dengan bandar-bandar lain, manakala perkhidmatan kereta api wilayah NSW TrainLink beroperasi antara Stesen Canberra di Kingston dengan Stesen Central di Sydney.[31] Hubungan jalan raya utama dengan New South Wales disediakan melalui lebuh raya yang menuju ke Sydney, Melbourne dan kawasan serantau berdekatan.

Pendidikan dan penyelidikan

[sunting | sunting sumber]

ACT mempunyai sektor pendidikan tinggi dan penyelidikan yang besar berbanding jumlah penduduknya. Universiti Kebangsaan Australia ditubuhkan pada 1946 sebagai universiti kebangsaan berorientasikan penyelidikan dan berpusat di Acton.[32]

Laluan pejalan kaki University Avenue menuju ke kampus Universiti Kebangsaan Australia
Laluan University Avenue menuju ke kampus Universiti Kebangsaan Australia di Acton.

Universiti Canberra berasal daripada Canberra College of Advanced Education yang ditubuhkan pada 1967 dan memperoleh taraf universiti pada 1 Januari 1990.[33] Universiti New South Wales turut mengendalikan kampus UNSW Canberra di Akademi Angkatan Pertahanan Australia, dengan tumpuan khusus pada pendidikan pertahanan, keselamatan, kejuruteraan dan pengajian strategik.[34]

Selain universiti, Canberra menempatkan pelbagai institusi penyelidikan kerajaan, arkib, perpustakaan dan organisasi kebudayaan kebangsaan. Hubungan antara institusi tersebut dengan perkhidmatan awam persekutuan menyumbang kepada penumpuan pekerjaan dalam bidang dasar awam, sains, teknologi, pertahanan dan penyelidikan sosial.

Kebudayaan dan simbol

[sunting | sunting sumber]

Kedudukan Canberra sebagai ibu negara menjadikan ACT pusat kepada pelbagai institusi kebangsaan, termasuk Bangunan Parlimen, Mahkamah Tinggi Australia, Perpustakaan Negara Australia, Galeri Negara Australia, Muzium Negara Australia dan Tugu Peringatan Perang Australia. Wilayah ini juga menempatkan kediaman rasmi Gabenor Jeneral dan Perdana Menteri serta kebanyakan kedutaan dan suruhanjaya tinggi asing di Australia.[35]

Bendera ACT mula digunakan pada 1993. Bahagian birunya memaparkan Salib Selatan, manakala bahagian emas memaparkan Jata Kota Canberra. Jata tersebut diberikan kepada Kota Canberra pada 1928 dan bukan jata wilayah yang berasingan. Oleh itu, moto yang dikaitkan dengan jata bandar, For the King, the Law and the People, tidak digunakan sebagai moto rasmi wilayah dalam infobox ini.[36]

Lambang bunga ACT ialah bunga loceng biru diraja (Wahlenbergia gloriosa), manakala burung kakaktua gang-gang (Callocephalon fimbriatum) ialah lambang haiwannya. Walabi batu ekor berus selatan (Petrogale penicillata) ditetapkan sebagai lambang mamalia pada 2018, dan fosil trilobit Batocara mitchelli dipilih sebagai lambang fosil pada 2022.[36]

Sepasang burung kakaktua gang-gang bertenggek pada dahan di Garran, ACT
Sepasang burung kakaktua gang-gang di Garran; burung ini merupakan lambang haiwan ACT.

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 "Levels of government" (dalam bahasa Inggeris). Legislative Assembly for the Australian Capital Territory. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  2. 1 2 3 "Speaker and other office holders" (dalam bahasa Inggeris). Legislative Assembly for the Australian Capital Territory. 10 Julai 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  3. 1 2 3 "Area of Australia: States and territories" (dalam bahasa Inggeris). Geoscience Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  4. 1 2 3 "National, state and territory population, December 2025" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. 18 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  5. ↑ "Standard Time and Summer Time Act 1972" (dalam bahasa Inggeris). ACT Legislation Register. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  6. ↑ "Office of Water" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  7. 1 2 3 4 "Namadgi National Park" (dalam bahasa Inggeris). ACT Parks and Conservation Service. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  8. 1 2 3 4 "History of the National Capital" (dalam bahasa Inggeris). National Capital Authority. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  9. ↑ Ralat petik: Tag <ref> tidak sah; tiada teks disediakan bagi rujukan yang bernama "GA-Bimberi"
  10. ↑ "Water resources" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  11. ↑ "Lake Burley Griffin" (dalam bahasa Inggeris). National Capital Authority. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  12. ↑ "NWA 2025: Canberra: Climate and water" (dalam bahasa Inggeris). Bureau of Meteorology. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  13. ↑ "Types of emergencies" (dalam bahasa Inggeris). ACT Emergency Services Agency. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  14. ↑ "Aboriginal heritage" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  15. ↑ "Early history of the ACT" (dalam bahasa Inggeris). National Capital Authority. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  16. ↑ "Commonwealth of Australia Constitution Act, section 125" (dalam bahasa Inggeris). Federal Register of Legislation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  17. ↑ "Seat of Government Acceptance Act 1909" (dalam bahasa Inggeris). Federal Register of Legislation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  18. ↑ "Self-government" (dalam bahasa Inggeris). Legislative Assembly for the Australian Capital Territory. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  19. 1 2 "Australian Capital Territory (Self-Government) Act 1988" (dalam bahasa Inggeris). Federal Register of Legislation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  20. 1 2 "The ACT Electoral Commission and Elections ACT" (dalam bahasa Inggeris). Elections ACT. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  21. ↑ "Hare-Clark" (dalam bahasa Inggeris). Elections ACT. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  22. ↑ "Current members" (dalam bahasa Inggeris). Legislative Assembly for the Australian Capital Territory. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  23. ↑ "Federal electoral divisions in the Australian Capital Territory" (dalam bahasa Inggeris). Australian Electoral Commission. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  24. ↑ "Electing Australia's senators" (dalam bahasa Inggeris). Parliament of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  25. ↑ "Planning in the national capital" (dalam bahasa Inggeris). National Capital Authority. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  26. ↑ "District Strategies" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  27. 1 2 3 4 5 "2021 Census All persons QuickStats: Australian Capital Territory" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  28. ↑ "Australian National Accounts: State Accounts, 2024–25 financial year" (dalam bahasa Inggeris). Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  29. ↑ "Transport Canberra" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  30. ↑ "Using light rail" (dalam bahasa Inggeris). Transport Canberra. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  31. ↑ "Canberra to Sydney by train" (dalam bahasa Inggeris). Transport for NSW. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  32. ↑ "About ANU" (dalam bahasa Inggeris). Australian National University. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  33. ↑ "University legislation" (dalam bahasa Inggeris). University of Canberra. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  34. ↑ "UNSW Canberra" (dalam bahasa Inggeris). University of New South Wales. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  35. ↑ "Designated Areas" (dalam bahasa Inggeris). National Capital Authority. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  36. 1 2 "Flags and emblems of the Australian Capital Territory" (dalam bahasa Inggeris). ACT Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilayah_Ibu_Negara_Australia&oldid=6911954"