Naar inhoud springen

Amsterdam-Zuidoost

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Zuidoost
Stadsdeel van Amsterdam
Image
Image
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Coördinaten 52°18'38"NB, 4°58'24"OL
Oppervlakte 22,08 km²  
Inwoners
(1 januari 2026[1])		 95.385
Overig
Website Officiële website
Foto('s)
Image

Amsterdam-Zuidoost, meestal kortweg Zuidoost genoemd, is een stadsdeel van de gemeente Amsterdam in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het stadsdeel telde op 1 januari 2026 95.385 inwoners.[1] Het heeft een oppervlakte van 22,08 km².

Zuidoost werd in 1987 ingesteld als stadsdeel met een rechtstreeks gekozen stadsdeelraad.[2] In de laatste periode vóór de landelijke afschaffing van de deelgemeenten had het stadsdeel tevens de wettelijke status van deelgemeente. Na 19 maart 2014 bleef Zuidoost als stadsdeel bestaan, maar veranderde de daaraan verbonden bestuursvorm. Tegenwoordig heeft het stadsdeel een dagelijks bestuur en een rechtstreeks gekozen stadsdeelcommissie.

De Bijlmermeer, meestal kortweg de Bijlmer genoemd, is een van de bekendste delen van Zuidoost. De naam Bijlmer wordt in het dagelijks spraakgebruik ook wel ruimer gebruikt voor delen van het stadsdeel.[3] Op 4 oktober 1992 vond in de Bijlmermeer de Bijlmerramp plaats, waarbij een vrachtvliegtuig neerstortte op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg.

Zuidoost ligt los van het aaneengesloten stedelijke gebied van Amsterdam en wordt van de overige Amsterdamse stadsdelen gescheiden door de gemeenten Ouder-Amstel en Diemen. Sinds 24 maart 2022 grenst Zuidoost binnen de gemeente Amsterdam aan het stadsgebied Weesp, waartoe sindsdien ook Driemond behoort.

Het gebied maakte oorspronkelijk deel uit van de gemeente Weesperkarspel. Nadat in de jaren zestig was besloten hier grootschalige stadsuitbreiding te realiseren, werd het gebied op 1 augustus 1966 door Amsterdam geannexeerd. Vooraf was voorzien dat het gebied na twaalf jaar bij Ouder-Amstel zou worden gevoegd, maar deze samenvoeging ging niet door.

Vanwege de gescheiden ligging was Amsterdam-Zuidoost lange tijd tevens een afzonderlijke woonplaatsnaam. Per 10 januari 2014 werd voor formele adressen de woonplaatsnaam gewijzigd in Amsterdam.[4][5]

Geografie en indeling

[bewerken | brontekst bewerken]

Voor het gebiedsgericht werken is Zuidoost sinds 24 maart 2022 verdeeld in vier gebieden: Bijlmer-West, Bijlmer-Centrum, Bijlmer-Oost en Gaasperdam.[6] De codes GT21 tot en met GT24 zijn de gemeentelijke codes van deze gebieden voor gebiedsgericht werken (GGW-gebieden).[7]

Daarnaast kent Zuidoost een statistische indeling in wijken en buurten. De codes met twee letters, zoals TA en TB, zijn gemeentelijke wijkcodes; codes als TA01 en TB02 duiden de daarbinnen gelegen buurten aan.[7]

Bijlmer-West (GT21)

[bewerken | brontekst bewerken]

Bijlmer-Centrum (GT22)

[bewerken | brontekst bewerken]

Bijlmer-Oost (GT23)

[bewerken | brontekst bewerken]

Gaasperdam (GT24)

[bewerken | brontekst bewerken]

Tot 24 maart 2022 behoorde Driemond tot stadsdeel Zuidoost en tot het toenmalige gebied Gaasperdam, Driemond. Bij de samenvoeging van de gemeenten Amsterdam en Weesp werd Driemond overgeheveld naar het nieuwe stadsgebied Weesp. Driemond en Weesp vormen sindsdien samen het GGW-gebied Weesp, Driemond.[8]

De formele gebieds-, wijk- en buurtindeling valt niet volledig samen met de historische en in het dagelijks gebruik gehanteerde gebiedsnamen. De naam Bijlmer wordt bijvoorbeeld vaak gebruikt voor een groter deel van Zuidoost dan de formele wijken waarin de oorspronkelijke Bijlmermeer tegenwoordig is verdeeld.

Binnen Bijlmer-West ligt het kantoren- en bedrijventerrein Amstel III, dat sterk wordt verdicht en getransformeerd tot gemengd stedelijk gebied. Ook de omgeving van Station Amsterdam Bijlmer ArenA, de Johan Cruijff ArenA en het winkel- en uitgaansgebied ArenAPoort ligt in dit deel van Zuidoost. Het Amsterdam UMC, locatie AMC, ligt aan de zuidwestelijke rand van het stadsdeel.

Bijlmer-Centrum omvat onder meer Venserpolder, de D-, F- en H-buurten, het winkelcentrum Amsterdamse Poort, het Anton de Komplein en het Nelson Mandelapark.

Bijlmer-Oost omvat onder meer de E-, G- en K-buurten, Geerdinkhof, Kantershof en het gebied dat bekendstaat als het Bijlmermuseum.

Gaasperdam omvat de wijken Holendrecht, Nellestein, Reigersbos en Gein. Tot de belangrijke groengebieden behoren hier onder meer het Gaasperpark, de Gaasperplas, de Gaasperzoom en delen van De Hoge Dijk.

Stedelijke vernieuwing van de Bijlmermeer

[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf de jaren negentig werd een groot deel van de Bijlmermeer ingrijpend vernieuwd. Veel van de oorspronkelijke hoogbouw werd gesloopt of gerenoveerd en vervangen door andere woningtypen. Ook de openbare ruimte, infrastructuur en voorzieningen werden aangepast. De stedelijke vernieuwing veranderde daardoor het stedenbouwkundige karakter van grote delen van de Bijlmer.

Op 4 oktober 1992 vond de Bijlmerramp plaats, waarbij een vrachtvliegtuig neerstortte op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg. De ramp vond plaats in een periode waarin al discussie bestond over de toekomst van de Bijlmermeer en werd gevolgd door een langdurige periode van stedelijke vernieuwing.

In maart 2007 werd een deel van de Bijlmermeer aangewezen als een van de Vogelaarwijken, gebieden waarvoor het Rijk en gemeenten extra aandacht en middelen beschikbaar stelden. De aanwijzing had in Amsterdam-Zuidoost met name betrekking op delen van Bijlmer-Oost, waaronder de E-, G- en K-buurten.[9][10]

Parken

[bewerken | brontekst bewerken]

Veel van het groen in Amsterdam-Zuidoost is in beheer bij Groengebied Amstelland

  • Nelson Mandelapark, voorheen Bijlmerpark (aan de zuidkant van de Bijlmer)
  • Bijlmerweide, aan de oostkant van de Bijlmer en ten noorden van Gaasperplas
  • Gaasperpark, met de Gaasperplas in Gaasperdam, nog een stuk zuidelijker dan het Nelson Mandelapark
  • De Hoge Dijk (met golfbaan De Hoge Dijk, ten zuiden van Reigersbos en het AMC)
  • Gaasperzoom (in Gaasperdam ten oosten van Gein)
  • Broekzijdse polder, weidegebied tussen Gaasperdam en het riviertje het Gein

Onderwijs en cultuur

[bewerken | brontekst bewerken]

Naast vele voorscholen en basisscholen zijn er in het stadsdeel ook vestigingen van ROC en HES. De kleurrijkheid van het stadsdeel komt sterk tot uitdrukking op het jaarlijkse Kwakoe Zomerfestival.

Openbaar vervoer

[bewerken | brontekst bewerken]
NS-stations

De stations Duivendrecht en Diemen Zuid liggen niet in Amsterdam-Zuidoost, maar verzorgen wel een belangrijke rol als overstapstation op de metro en buslijnen en liggen op loopafstand van delen van Amsterdam-Zuidoost evenals Station Abcoude. Ook kan men via Amsterdam-Zuid overstappen op het metronetwerk van Amsterdam en zo de Bijlmer in Amsterdam-Zuidoost bereiken via lijn 50 die een aansluiting heeft met lijn 53 op Van der Madeweg. Sinds 1993 was er een rechtstreekse stoptreinverbinding naar Diemen-Zuid vanuit Leiden. Eind 2015 werd deze verbinding opgeheven.

Metrolijnen

Stadsdeelbestuur

[bewerken | brontekst bewerken]
Image Zie Stadsdelen van Amsterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zuidoost kent sinds 1987 een vorm van binnengemeentelijk bestuur. Tot 19 maart 2014 had het stadsdeel een rechtstreeks gekozen stadsdeelraad en was het in de laatste wettelijke periode tevens ingericht als deelgemeente. Na de landelijke afschaffing van de deelgemeenten werd voor de periode 2014–2018 een gekozen bestuurscommissie ingesteld. Sinds 2018 heeft Zuidoost een dagelijks bestuur en een rechtstreeks gekozen stadsdeelcommissie; de inrichting daarvan werd in 2022 opnieuw gewijzigd.

Huidig stelsel

[bewerken | brontekst bewerken]

Het huidige stelsel is geregeld in de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Amsterdam 2022.[11]

Het dagelijks bestuur van Zuidoost vormt een bestuurscommissie als bedoeld in artikel 83 van de Gemeentewet en treedt op als verlengd lokaal bestuur van het college van burgemeester en wethouders. Het bestaat uit drie leden, die op voordracht van het college door de gemeenteraad worden benoemd nadat de stadsdeelcommissie over de kandidaten is gehoord. Het dagelijks bestuur voert de dagelijkse bestuur- en beheerstaken in het stadsdeel uit en oefent taken en bevoegdheden uit die door het college of de burgemeester aan het stadsdeel zijn opgedragen.[11]

De stadsdeelcommissie wordt rechtstreeks gekozen. Zij vertegenwoordigt de inwoners van Zuidoost, geeft richting aan het dagelijks bestuur en controleert de uitoefening van diens taken en bevoegdheden. Daarnaast brengt zij gevraagd en ongevraagd advies uit over aangelegenheden die het stadsdeel betreffen. De stadsdeelcommissie Zuidoost telt elf leden.[11]

Stadsdeelraad tot 2014

[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf 1987 had Zuidoost een rechtstreeks gekozen stadsdeelraad.[2] In de laatste wettelijke periode vóór de afschaffing van de deelgemeenten vormde deze het vertegenwoordigende orgaan van stadsdeel Zuidoost.

De zetelverdeling bij de laatste stadsdeelraadsverkiezingen in 2010 was:

Partij 2010
PvdA 12
D66-OZO 5
VVD 4
GroenLinks 4
SP 2
CDA 1
ChristenUnie 1
Totaal 29

[12]

Bestuurscommissie 2014–2018

[bewerken | brontekst bewerken]

Met de landelijke afschaffing van de deelgemeenten hield de stadsdeelraad op 19 maart 2014 op te bestaan. Voor Zuidoost werd vervolgens een bestuurscommissie als bedoeld in artikel 83 van de Gemeentewet ingesteld, bestaande uit een rechtstreeks gekozen algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter.[13] De bestuurscommissie was geen voortzetting van de voormalige deelgemeente en beschikte over een beperkter pakket aan taken en bevoegdheden.[13]

Voor de bestuurscommissie werden in 2014 rechtstreeks verkiezingen gehouden.[14]

In 2018 werd dit stelsel vervangen door een dagelijks bestuur en een rechtstreeks gekozen stadsdeelcommissie.

Stadsdeelcommissie sinds 2018

[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 2018 kiezen de inwoners van Zuidoost rechtstreeks een stadsdeelcommissie. In de periode 2018–2022 was deze stadsdeelcommissie een commissie als bedoeld in artikel 84 van de Gemeentewet en had zij hoofdzakelijk een adviserende functie.[15] Sinds 2022 is de stadsdeelcommissie zelf een bestuurscommissie als bedoeld in artikel 83 van de Gemeentewet en heeft zij daarnaast expliciet een vertegenwoordigende, richtinggevende en controlerende functie.[11]

De zetelverdeling na de verkiezingen van 2018, 2022 en 2026 was:

Partij of groepering 2018 2022 2026
PvdA 3 3 –
GroenLinks 3 2 –
GroenLinks-PvdA – – 4
BIJ1 – 2 2
VVD 2 1 1
D66 1 1 1
DENK 1 1 1
SP 1 – –
50PLUS 1 – –
Bewoners Amsterdam Zuidoost – 1 1
ChristenUnie – – 1
Totaal 12 11 11

* GroenLinks en de PvdA namen in 2026 in Zuidoost met een gezamenlijke lijst deel aan de verkiezingen.

[16][17][18]

Na de verkiezingen van 2026 treden de vier gekozen leden van de gezamenlijke GroenLinks-PvdA-lijst in de stadsdeelcommissie op onder de naam PRO Zuidoost. De overige zetels worden bezet door BIJ1 (2), Bewoners Amsterdam Zuidoost, DENK, D66, VVD en ChristenUnie (elk 1).[19]

Politieke geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf 1996 eiste een groep ambtenaren en politici, die zich het Zwart beraad noemden, meer vertegenwoordiging van allochtonen in het bestuur en de ambtenarij van Zuidoost. In de jaren erna kwamen er inderdaad meer ambtenaren en deelraadsleden met een etnische achtergrond. En er kwam een zwarte stadsdeelvoorzitter, Hannah Belliot. Nadat de belangrijkste doelen waren bereikt viel de groep uiteen.

Op 29 juni 2007 werd door de Rekenkamer Stadsdelen Amsterdam een onderzoek bekendgemaakt naar belangenverstrengeling bij subsidieverstrekking. Van de 66 deelsraadsleden had 30% een nevenfunctie bij een gesubsidieerde instelling. Bij zeven raadsleden werd vastgesteld dat zij meegestemd hadden over subsidieverstrekkingen aan instellingen waar zij zelf een bestuursfunctie hadden. Het betrof vijf actieve PvdA-raadsleden, een ex-PvdA-raadslid en een ex-SP-raadslid. In het geval van André Bhola (deelraadsvoorzitter), Egbert Doest, Mala Eckhardt-Angna en Henk Lalji constateerde de rekenkamer dat zij een persoonlijk voordeel hadden genoten.[20] Hierop liet de PvdA een tegenonderzoek uitvoeren en konden zij deel blijven uitmaken van de PvdA-fractie.[21] Op 24 augustus 2007 is een tweede rapport uitgebracht van Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING), dat specifiek onderzoek heeft gedaan naar de drie fractieleden in het kader van integriteit. Dit rapport wees uit dat van persoonlijke verrijking of persoonlijk voordeel geen sprake is geweest.

Het landelijk partijbestuur van de PvdA heeft na het verschijnen van het BING-rapport een Commissie van Goede Diensten, onder leiding van Dick Dolman, gevraagd haar te adviseren over een zogenoemde terugroepingsprocedure. De commissie van goede diensten heeft alle feiten beoordeeld in de maatschappelijke en politiek/bestuurlijke context van het lokaal bestuur, zowel landelijk als specifiek in Amsterdam-Zuidoost. Naar de mening van de commissie is het meewegen van die maatschappelijke en politiek/bestuurlijke context, zoals ook het BING-rapport stelt, van groot belang bij het beoordelen van de toerekenbaarheid. De commissie komt, ook na nader onderzoek waaronder o.a. een accountantsonderzoek, tot de conclusie dat van persoonlijk voordeel geen sprake is geweest. Het landelijk PvdA-bestuur heeft dan ook besloten geen terugroepingsactie in te stellen.

Stedenband

[bewerken | brontekst bewerken]

In 2005 ging het stadsdeel een stedenband aan met Sunyani in Ghana. In 2013 werd deze stedenband door Amsterdam-Zuidoost beëindigd.[22]

Literatuur

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Stappen door de nieuwe stad. Tochten langs de jongste woningbouw in Amsterdam-Zuidoost. Leo Platvoet. De Balie/Stedelijke Woningdienst, 2001. ISBN 90-6617-268-1
  • Amsterdam-Zuidoost. Centrumgebied Zuidoost en stedelijke vernieuwing Bijlmermeer 1992-2010. Uitgeverij Thoth, Bussum, 2002. ISBN 90-6868-305-5

Zie ook

[bewerken | brontekst bewerken]
[bewerken | brontekst bewerken]

Galerij

[bewerken | brontekst bewerken]
Image
Zie de categorie Amsterdam-Zuidoost van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amsterdam-Zuidoost&oldid=71799812"