Przejdź do zawartości

Kościół Katolicki Mariawitów w RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kościół Katolicki Mariawitów w RP
Kościół Katolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej
Ilustracja
Dewiza: Wszystko na większą chwałę Bożą, cześć Najświętszej Maryi Panny i naszej Najdroższej Mateczki
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Starokatolicyzm
     └ Mariawityzm
Ustrój kościelny

konsystorialno-episkopalny

Obrządek

trydencki w języku polskim

Nurty pobożnościowe

franciszkanizm

Patron

św. Maria Franciszka Kozłowska

Siedziba

Felicjanów

Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika

bp Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz
przewodnicząca Rady Przełożonych

Organ ustawodawczy

Kapituła Generalna

Zasięg geograficzny

Image Polska

Image Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Image
Arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski – pierwszy zwierzchnik Kościoła, reformator mariawityzmu, po śmierci uznany za świętego
Image
Arcykapłanka Antonina Maria Izabela Wiłucka-Kowalska – zwierzchnik Kościoła w latach 1940–1946, po śmierci uznana za świętą
Image
Siostra biskupka Stanisława Maria Dilekta Rasztawicka – przełożona Zgromadzenia Sióstr Mariawitek w latach 1947–1995
Image
Siostra biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz – obecna zwierzchnik Kościoła

Kościół Katolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański kościół nurtu katolickiego, sukcesji starokatolickiej, tradycji mariawickiej, prawnie działający na terenie Polski. Siedzibą władz Kościoła jest Felicjanów w powiecie płockim. Zwierzchnikiem Kościoła jest siostra biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz. Według danych Małego Rocznika Statystycznego Polski 2026, Kościół w końcu 2025 r. liczył 1775 wyznawców i 12 duchownych (w tym 7 kobiet)[1]. Natomiast według danych spisu powszechnego z 2011 r., przynależność do Kościoła zadeklarowało 380 osób[2], a według danych z kolejnego spisu (2021 r.), przynależność do Kościoła zadeklarowało 200 osób[3].

Kościół Katolicki Mariawitów w RP posiadał w końcu 2025 r. 13 świątyń[4][5], w tym 1 czynny kościół i 12 kaplic.

Mariawityzm wyodrębnił się z polskiego Kościoła rzymskokatolickiego w 1906 r. Powodem secesji było niezaakceptowanie przez hierarchię polską i papieża w Rzymie działalności Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, które powstało na skutek objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia, jakie otrzymała siostra zakonna św. Maria Franciszka Kozłowska (zwana przez mariawitów Mateczką) 2 sierpnia 1893 r. w Płocku.

Początki Kościoła

[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów powstało w 1893 r., jednak przez 10 lat istniało w ukryciu. W 1903 r. członkowie zgromadzenia zdecydowali się zalegalizować wspólnotę, lecz zamiast legalizacji zaczęły ich spotykać restrykcje ze strony władz kościelnych. Niektórych przeniesiono na parafie wiejskie, równocześnie zakazując im też sprawowania praktyk charakterystycznych dla zgromadzenia mariawickiego. Strona kościelna zaczęła przedstawiać zarzuty s. Marii Franciszce, która miała jakoby zwodzić księży z ich drogi powołania. Do Watykanu biskupi wysyłali raporty nieprzychylne mariawitom, w których podważali rolę s. Kozłowskiej w Zgromadzeniu Kapłanów Mariawitów, odrzucali jej inicjatywę zreformowania kleru, a także podawali w wątpliwość prawdziwość objawień Mateczki[6].

W efekcie Kongregacja Inkwizycji dekretem z 4 września 1904 r. nakazała likwidację zgromadzenia mariawickiego oraz odsunięcie Marii Franciszki Kozłowskiej od kierowania siostrami i jakiegokolwiek wpływu na kapłanów. Księża mariawici uznali ten dekret za tragiczną pomyłkę wynikłą z przekazywania do Watykanu nierzetelnych informacji i nadal czynili zabiegi mające na celu uznania Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów przez papieża. 27 stycznia 1906 r. przez arcybiskupa warszawskiego został suspendowany prowincjał płocki Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów ks. Jan Kowalski. Spowodowało to wypowiedzenie posłuszeństwa swoim biskupom przez członków Zgromadzenia – 1 lutego 1906 r. arcybiskupowi warszawskiemu Wincentemu Popiel-Chościakowi, a 8 lutego biskupowi płockiemu Apolinaremu Wnukowskiemu[6][a]. W ciągu sześciu tygodni do połowy marca 1906 r. na mariawityzm przeszło 16 parafii rzymskokatolickich wraz z około 50–60 tysiącami wiernych. Natomiast w 1910 r. liczba mariawitów na ziemiach polskich wzrosła do 162 250 wiernych[7.1].

28 listopada 1906 r. władze carskie uznały związek religijny mariawitów „za prawnie istniejącą i korzystającą z ochrony prawa sektę”[7.2]. Po ogłoszeniu papieskiej ekskomuniki (30 grudnia 1906 r.) wspólnota mariawitów funkcjonowała jako samodzielne wyznanie (przyjmując w 1907 r. nazwę Kościół Katolicki Mariawitów), lecz nie jako Kościół w rozumieniu katolickim (brakowało sukcesji apostolskiej). Dopiero po konsekracji biskupa Kowalskiego, 5 października 1909 r., stała się ona Kościołem[8]. W 1921 r.[9] (według niektórych źródeł w 1919 r.[7.3][10]) Kościół, dając wyraz swej przynależności do Unii Utrechckiej, zrzeszającej Kościoły starokatolickie, przyjął nazwę Staro-Katolicki Kościół Mariawitów[9].

Podczas rozłamu w mariawityzmie obydwie strony starały się zachować dotychczasową nazwę Kościoła: Starokatolicki Kościół Mariawitów; w rezultacie zwolennicy arcybiskupa Kowalskiego powrócili do pierwotnej nazwy z czasów życia Mateczki, która brzmiała: Kościół Katolicki Mariawitów[11].

W języku potocznym dla rozróżnienia dwóch polskich nurtów w mariawityzmie, stosuje się określenia denominacja felicjanowska, nurt abp. Kowalskiego lub mariawityzm reformowany.

Historia od rozłamu

[edytuj | edytuj kod]

W wyniku reform wprowadzanych przez zwierzchnika Jana Marię Michała Kowalskiego doszło do rozłamu w Kościele Mariawickim (poprzedzonego rozpoczętą w 1931 r. tajną działalnością opozycyjną części duchowieństwa[12]). Został on zapoczątkowany jesienią 1934 r., a formalnie zakończony uchwałą kapituły generalnej z dnia 29 stycznia 1935 r. Wśród duchowieństwa, sióstr zakonnych i wiernych nastąpił podział na dwie grupy. Po stronie dotychczasowego zwierzchnika Jana Marii Michała Kowalskiego opowiedziało się 9 biskupek, 10 kapłanów (w tym 5 za granicą), 50 kapłanek, 80 sióstr zakonnych[13] oraz około 7000 wiernych. Podział liczbowy wiernych w parafiach ukształtował się w stosunku 4:1 na korzyść grupy płockiej, z tym, że około 30% wyznawców odeszło w ogóle od mariawityzmu[14]. Po rozłamie w łonie mariawityzmu za arcybiskupem Kowalskim opowiedzieli się wszyscy duchowni przebywający poza granicami Polski, w wyniku czego Kościół Katolicki Mariawitów posiadał placówki we Francji, na Litwie i w Wielkiej Brytanii[15]. Arcybiskup Kowalski, również pod wpływem płockich administracyjnych organów państwowych, zrzekł się urzędu, Świątyni i klasztoru w Płocku. Został przewieziony z grupą 112 zwolenników z Płocka do odległego o 18 km Felicjanowa (władze państwowe nie dopuściły do przejęcia tego ośrodka przez mariawitów płockich[16][17])[18]. W okresie sporu o utrzymanie dotychczasowej nazwy Starokatolicki Kościół Mariawitów, grupa felicjanowska powróciła do nazwy z okresu życia Założycielki, to jest Kościół Katolicki Mariawitów (oficjalnie dopiero w 1950 r., co zostało później potwierdzone w statucie Kościoła z 30 marca 1968 r.[19])[11].

Arcybiskup Kowalski, osiadły w Felicjanowie (do maja 1936 r. w areszcie domowym[17]), kontynuował wydawanie listów pasterskich. Listem pasterskim z dnia 12 maja 1935 r. udzielił władzy kapłańskiej całemu ludowi mariawickiemu. Była to oficjalna realizacja ogłoszonego wcześniej tak zwanego kapłaństwa ludowego[20]. Tuż po tym z rąk trzech sióstr biskupek: Zofii Marii Honoraty Klichowskiej-Próchniewskiej, Heleny Marii Melanii Kubickiej i Stanisławy Marii Dezyderii Spodarówny, sakrę biskupią otrzymał największy zwolennik arcybiskupa Kowalskiego – kapłan Stanisław Maria Tytus Siedlecki, proboszcz z Łowicza[21]. Ten pośpiech w święceniach oraz wprowadzenie powszechnego kapłaństwa ludu były realizacją zamierzeń arcybiskupa Kowalskiego, z drugiej zaś strony tłumaczyć można to brakiem kadr do obsady placówek parafialnych[22], a także utratą znacznej większości kościołów na rzecz mariawitów płockich[23]. Zwierzchnik Kościoła wprowadził publiczny kult św. Marii Franciszki; zmienił liturgię Mszy świętej, a listem pasterskim z dnia 25 lipca 1935 r. „ogłosił świętość” Założycielki Feliksy Marii Franciszki Kozłowskiej i „stanął w jej obronie”[7.4].

9 lipca 1936 r. arcybiskup Michał został osadzony w więzieniu na podstawie niewykonywanego wyroku z 22 października 1931 r., a następnie, na żądanie biskupa Klemensa Marii Filipa Feldmana, Urząd Wojewódzki w Warszawie zabezpieczył majątek Felicjanów przed, jak mówi pismo: rozgrabieniem go przez pozostałe siostry mariawitki. Po powrocie z więzienia arcybiskup Kowalski ogłosił jeszcze nową naukę o Trójcy Świętej[24]. Wyjaśnił też, że Świątynia Miłosierdzia i Miłości nie oznacza katedry mariawickiej w Płocku, ale zgromadzenia wierne nauczaniu Marii Franciszki Kozłowskiej[25].

Działalność zagraniczna

[edytuj | edytuj kod]

4 września 1938 r. arcybiskup Kowalski konsekrował w Felicjanowie kapłana Paula Marię Marca Fatôme[26] na biskupa Kościoła Katolickiego Mariawitów we Francji[27], a 16 czerwca 1939 r. – w czasie pobytu na Łotwie – udzielił sakry biskupiej kapłanowi Antoniemu Marii Feliksowi Tułabie, przewodzącemu działalności mariawitów felicjanowskich na Litwie[28][29]. Biskup Marc Fatôme nie wprowadzał w podległej mu kustodii (w skład której wchodziła tylko jedna parafia – w Nantes) niektórych reform kościelnych, realizowanych w parafiach mariawickich (denominacji felicjanowskiej) na Litwie i w Polsce, np. nie pozwalał kobietom pełnić obowiązków duszpasterskich. Zapoczątkował też misję mariawicką w Niemczech, której prowadzenie zlecił konsekrowanemu przezeń 9 października 1949 r. biskupowi Helmutowi Marii Paulowi Maasowi. Powstały w wyniku działań tej misji Kościół Katolicki Mariawitów w Niemczech uniezależnił się od władz w Felicjanowie[27]. Po śmierci biskupa Fatôme (1951 r.) parafia w Nantes podzieliła się na dwie wspólnoty; jedna z nich odstąpiła od mariawityzmu, druga – Kościół Katolicki Mariawitów we Francji – pozostawała w jurysdykcji denominacji felicjanowskiej do początku lat 60. XX w.[27] Natomiast na Litwie, po śmierci biskupa Feliksa Tułaby (1944 r.), posługę duszpasterską – mimo trudności stwarzanych przez władze Litewskiej SRR – kontynuowała jego żona, siostra kapłanka Leokadia Maria Felicyta Romiszewska-Tułaba (1888–1986), jako proboszcz parafii w Wilnie (zamkniętej w 1947 r.), Krukach (zamkniętej w 1953 r.) i Kownie (mającej kilka placówek filialnych). W 1957 r., po wyjeździe siostry Marii Felicyty do Polski, parafia kowieńska została zlikwidowana[30].

II wojna światowa

[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 r. arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski wystosował list do Kanclerza III Rzeszy Adolfa Hitlera, w którym między innymi sprzeciwiał się aneksji Gdańska oraz wzywał go do uznania w mariawityzmie Dzieła Miłosierdzia Bożego i zaprzestania przelewu krwi. Spowodowało to zainteresowanie się okupanta niemieckiego tą niewielką wspólnotą religijną i zakwalifikowania jej jako niebezpiecznej dla planów politycznych III Rzeszy na ziemiach polskich. 25 stycznia 1940 r. arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski został aresztowany przez Gestapo i uwięziony w Płocku, a następnie 25 kwietnia 1941 r. wywieziony do obozu w Dachau za nienawiść do narodu niemieckiego. Chodziło o napisane przed wybuchem wojny artykuły polityczne: Gdańsk i Prusy Wschodnie powinny wrócić do Polski oraz Lucyfer[24].

Jako więzień obozu koncentracyjnego przebywał wśród księży rzymskokatolickich. Wśród nich był biskup pomocniczy z Włocławka Michał Kozal. Biskup Franciszek Korszyński w książce Jasne promienie w Dachau wspomina o postawie Kowalskiego z wielkim uznaniem. Liczący siedemdziesiąt lat starzec wyróżniał się swoją otyłością i przeżył w obozie prawdziwe męczeństwo. Namawiany przez księży-współwięźniów, by wyrzekł się swoich wierzeń i wrócił do Kościoła rzymskokatolickiego, zdecydowanie odmawiał. Zachowywał się godnie, dużo się modlił, znosił po bohatersku swoje cierpienia. Zginął w wieku 70 lat dnia 18 maja 1942 r., jako obozowy numer 24542, wywieziony z Dachau w transporcie inwalidzkim[31] i zagazowany w Hartheim pod Linzem[32], bądź też zmarł z wycieńczenia przed dotarciem transportu do miejsca przeznaczenia[33].

Wkrótce po aresztowaniu arcybiskupa zostali wywiezieni do obozu w Działdowie trzej duchowni: Aleksander Maria Stefan Szulgowicz (ojciec s. Damiany Marii Beatrycze Szulgowicz, obecnej zwierzchniczki Kościoła), Piotr Maria Dominik Dąbrowski i Wacław Maria Augustyn Gapiński. Szulgowicz zginął jeszcze w 1940 r. w Działdowie[34]; Gapiński i Dąbrowski trafili do Dachau. Gapiński zginął w tymże obozie, natomiast Dąbrowskiego przewieziono do zamku Hartheim wraz z „transportem inwalidów” 12 października 1942 r. i najprawdopodobniej jeszcze tego samego dnia został zagazowany[32]. W marcu 1941 r. nastąpiło wysiedlenie wszystkich mieszkańców Felicjanowa[35]. Do obozów w Działdowie, Pomiechówku oraz Metgethen na obrzeżach Królewca wywieziono 158 osób[36], z których większość następnie deportowano do Generalnego Gubernatorstwa.

W wyniku działań hitlerowskich władz okupacyjnych, mariawici felicjanowscy utracili trzy kościoły – dwa rozebrano (w Lipińskich i Świniarach), natomiast kościół w Grzmiącej przekazano mariawitom płockim[37].

Okres powojenny

[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu, do zdewastowanego przez Niemców Felicjanowa wrócili pozostali przy życiu jego mieszkańcy, doprowadzając obiekty do stanu użytkowego. Po śmierci arcybiskupa Kowalskiego na czele Kościoła Katolickiego Mariawitów stanęła przełożona Zgromadzenia Sióstr Mariawitek, siostra arcykapłanka Antonina Maria Izabela Wiłucka-Kowalska. Arcykapłanka kierowała Kościołem aż do śmierci 28 listopada 1946 r., pozostawiając o sobie wśród mariawitów bardzo pozytywną opinię, a po śmierci uznana została przez wiernych za świętą męczennicę[36].

W chwili jej śmierci mariawityzm felicjanowski miał jeszcze osiem sióstr biskupek: Marię Celestynę Kraszewską (1899–1977), Stanisławę Marię Dilektę Rasztawicką (1905–1995), Zofię Marię Honoratę Klichowską-Próchniewską (1878–1962), Helenę Marię Melanię Kubicką (1895–1956), Stanisławę Marię Eufemię Nyk (1898–1981), Stanisławę Marię Dezyderię Spodar (1902–1993), Joannę Marię Emmę Piotrowską (1901–1994), Natalię Marię Michaelę Wnuk (1907–1982), dwóch biskupów: Stanisława Marię Tytusa Siedleckiego (1869–1955) i Paula Marię Marka Fatôme we Francji (1873–1951) oraz dwóch biskupów-elektów: Józefa Marię Rafaela Wojciechowskiego (1917–2005) i Józefa Marię Natanaela Golacika (1918–1984). Wcześniej zmarli: biskup Litwy Antoni Maria Feliks Tułaba (1873–1944) i kustosz litewski, kapłan Józef Maria Antoni Hrynkiewicz (1866–1938)[38][39].

5 września 1947 r. nastąpiła rejestracja Kościoła przez władze państwowe[40]. W latach 1947–1950 zwierzchnictwo nad Kościołem sprawowały wspólnie siostry biskupki Maria Celestyna Kraszewska i Stanisława Maria Dilekta Rasztawicka[41]. Następnie na czele Kościoła Katolickiego Mariawitów stanął biskup-elekt Józef Maria Rafael Wojciechowski, natomiast przełożoną Zgromadzenia Sióstr Mariawitek została biskupka Stanisława Maria Dilekta Rasztawicka. Na początku 1950 r. utworzona została Rada Przełożonych z nowo wybranym ministrem generalnym, biskupem-elektem Wojciechowskim, jako przewodniczącym[40].

W listopadzie 1956 r. zwierzchnik Kościoła Józef Maria Rafael Wojciechowski otrzymał sakrę biskupią. Głównym konsekratorem był – wyświęcony przez biskupa Paula Marie Marca Fatôme[27] – biskup Helmut Norbert Maas z Pozajurysdykcyjnego Zakonu Mariawitów w Niemczech[42]. W tym samym roku udzielono święceń biskupich Józefowi Marii Natanaelowi Golacikowi[43].

W 1960 r. Urząd do Spraw Wyznań zatwierdził statut Zgromadzenia Sióstr Mariawitek w Felicjanowie, a 30 marca 1968 r.[19] statut Kościoła Katolickiego Mariawitów[40], uchwalony przez Kapitułę Generalną w dniu 14 maja 1967 r.

9 października 1984 r. odbyło się spotkanie pomiędzy przedstawicielami Kościoła rzymskokatolickiego oraz Kościoła Katolickiego Mariawitów na temat wzajemnego uznania sakramentu chrztu[44].

30 maja 1993 r., w święto Zesłania Ducha Świętego siostry Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz i Hanna Maria Rafaela Woińska zostały konsekrowane na nowe biskupki Kościoła[45]. Siostra Maria Beatrycze objęła zwierzchnictwo nad kustodią płocko-łódzką, natomiast siostra Maria Rafaela – nad kustodią warszawsko-lubelską. W 1995 r., po śmierci siostry biskupki Stanisławy Marii Dilekty Rasztawickiej, siostra Maria Beatrycze została przełożoną Zgromadzenia Sióstr Mariawitek.

Po transformacji ustrojowej w Polsce nastąpiło ostateczne uregulowanie położenia prawnego Kościoła ustawą z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w RP[46][47].

Po śmierci arcybiskupa Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego (17 marca 2005 r.), siostra biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz została nowym zwierzchnikiem Kościoła Katolickiego Mariawitów, nie przyjęła jednak przysługującego jej tytułu arcykapłanki[48].

11 listopada 2021 r. po raz pierwszy w historii Kościoła odbyły się konsekracje biskupie kapłanów ludowych. Ceremonia miała miejsce w Grzmiącej. Wyświęconych zostało troje biskupów – Patrycja Rosiak i Paweł Sobczak z parafii w Grzmiącej oraz Iwona Pietrasiak z parafii w Felicjanowie; konsekratorkami były siostry biskupki Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz (zwierzchnik Kościoła) i Hanna Maria Rafaela Woińska (kustoszka warszawska)[49].

Ekumenizm

[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej Kościół Katolicki Mariawitów podjął starania o przyjęcie do Chrześcijańskiej Rady Ekumenicznej w Polsce. Wkrótce starania te zostały przerwane z powodu niejasnego stanowiska kierownictwa tej organizacji. Wspólnota prowadziła rozmowy na temat zjednoczenia z Kościołem Starokatolickim Mariawitów. Mimo podjętych prób w latach 1947, 1953, 1962 i 1968, nie doszło do zjednoczenia obydwu denominacji mariawickich[40]; wyjątkami były istniejąca w latach 1970–2014 placówka w Krakowie oraz parafia w Stoczku w latach 1976–2021.

9 października 1984 r. doszło do spotkania pomiędzy przedstawicielami Kościoła rzymskokatolickiego oraz Kościoła Katolickiego Mariawitów na temat sakramentu chrztu. W wyniku spotkania oświadczono, że strona Kościoła rzymskokatolickiego nie ma żadnych wątpliwości co do ważności chrztu, udzielanego w Kościele Katolickim Mariawitów, to samo oświadczenie złożył przełożony Kościoła Katolickiego Mariawitów arcybiskup Józef Maria Rafael Wojciechowski. Po podpisaniu porozumienia strona rzymskokatolicka zwróciła się (w 2009 r.) do Kościoła Katolickiego Mariawitów o dodatkowe wyjaśnienia w sprawie rozumienia Trójcy Świętej w tym wyznaniu. Wyjaśnień tych nie udzielono do dziś. Z tego powodu w liście z 22 maja 2010 r. Kongregacja Nauki Wiary uznała sakrament Chrztu świętego udzielony w Kościele Katolickim Mariawitów (Felicjanów) za wątpliwy i nakazała, by wiernym Kościoła Katolickiego Mariawitów przyjmowanym do Kościoła Katolickiego udzielano chrztu warunkowo (sub conditione)[50].

Aktualnie przedstawiciele Kościoła Katolickiego Mariawitów biorą udział w nabożeństwach ekumenicznych i innych uroczystościach niektórych mniejszościowych Kościołów chrześcijańskich w Polsce. Kościół felicjanowski nie utrzymuje oficjalnych kontaktów z mariawitami żyjącymi poza granicami Rzeczypospolitej.

Doktryna

[edytuj | edytuj kod]

Kościół Katolicki Mariawitów opiera swoją naukę na Piśmie Świętym jako głównym fundamencie. Uznaje naukę Kościoła powszechnego wyrażoną w symbolach wiary, w kanonach siedmiu pierwszych soborów ekumenicznych oraz w Tradycji zinterpretowanej przez Ojców Kościoła. Kościół opiera swoją naukę i życie także na Objawieniach Dzieła Wielkiego Miłosierdzia św. Marii Franciszki Kozłowskiej i na Tradycji mariawickiej, do której zalicza głównie pisma arcybiskupa Michała Kowalskiego, komentujące życie i Objawienia Mateczki i rozwijające naukę mariawicką. Księga Dzieło Wielkiego Miłosierdzia (zawierająca m.in. objawienia i życiorys Marii Franciszki Kozłowskiej oraz historię mariawityzmu) traktowana jest na równi z księgami Pisma Świętego[51]. Kościół Katolicki Mariawitów w RP odrzuca dogmat o prymacie jurysdykcyjnym i nieomylności papieża oraz naukę o odpustach[52], ale również przyjętą w starokatolicyzmie zasadę, którą wyraził św. Wincenty z Lerynu: „Trzymamy się tego w co się wszędzie wierzy, zawsze i przez wszystkich ludzi; bo to jest prawdziwe i całkowicie katolickie”[53].

Mariawici felicjanowscy nauczają, że św. Maria Franciszka jest Oblubienicą Chrystusa, która dopełniła Dzieła Odkupienia i zapoczątkowała erę Ducha Świętego. Uważają ją za niewiastę z Apokalipsy obleczoną w słońce i przybraną w pas arcykapłański. Święta Maria Franciszka Kozłowska została zrównana w kulcie z Matką Bożą. Ku jej czci wprowadzono kilka świąt kościelnych, modlitw oraz litanii. Według teologii Kościoła Katolickiego Mariawitów, kult Mateczki – Małżonki Chrystusowej oraz Matki Bożej, obejmie w przyszłości cały świat.

Wizja Trójcy Świętej wcielonej w Kościele Katolickim Mariawitów
MaryjaJezusMateczka
Bóg Ojciec
(Matka Boża)		Syn Boży
(Jezus Chrystus)		Duch Święty (Mateczka)

Kościół Katolicki Mariawitów w specyficzny sposób rozwinął chrześcijańską naukę o Trójcy Świętej, to znaczy naukę o udziale wszystkich Trzech Osób Boskich w Dziełach Odkupienia i Odnowienia człowieka przez cześć Przenajświętszego Sakramentu, a także o obecności Trójcy Świętej w Eucharystii, przez Którą Bóg ma dokonać ostatecznego zbawienia świata[54]. Koncepcja ta zakłada, że tak, jak Druga Osoba Trójcy Świętej – Syn Boży wcielił się w Jezusa Chrystusa, tak Bóg Ojciec wcielił się w Maryję, a Duch Święty w Marię Franciszkę Kozłowską. Mariawici felicjanowscy uznają Jezusa, Maryję oraz Marię Franciszkę Kozłowską za członków Trójcy Świętej wcielonej (tj. uznanie ich jako Osób Boskich)[55].

Arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski (utożsamiany ze św. Michałem Archaniołem) jest obdarzany szczególną czcią oraz tytułem świętego męczennika. Mariawici uważają, że to o nim prorokowali polscy wieszcze narodowi, jak Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Juliusz Słowacki miał wieszczyć o nim w wierszu o papieżu słowiańskim. W podobnym duchu uważają, że o Polsce i o mariawityzmie wieszczyli Zygmunt Krasiński, August Cieszkowski, Maria Konopnicka, Stanisław Wyspiański oraz Kornel Ujejski[56].

Kościół Katolicki Mariawitów naucza, iż Msza święta sprawowana w grzechu ciężkim lub za pieniądze jest nieważna. Kościół przyjmuje siedem katolickich sakramentów świętych, przy czym podczas chrztu świętego udzielane są także sakramenty bierzmowania oraz pierwszej Komunii Świętej. Mariawici felicjanowscy uznają spowiedź uszną jedynie za środek formacji zakonnej (grzech ciężki przeciwko ślubom zakonnym musi zostać wyznany przed przełożonym[57]), wobec wiernych stosują wyłącznie spowiedź powszechną przed Chrystusem. Przy sprawowaniu sakramentu namaszczenia chorych nie używa się oleju; poprzestaje się jedynie na modlitwie i udzieleniu Komunii Świętej[58]. Władzę sprawowania sakramentów świętych mają wszyscy wierni[59].

Według nauczania Kościoła Katolickiego Mariawitów, zarodek ludzki – jakkolwiek od początku winien mieć zapewnioną należytą ochronę – otrzymuje duszę w czasie przekształcenia się w płód (trzeci miesiąc istnienia) i dopiero wtedy staje się nienarodzonym człowiekiem; jedynym wyjątkiem był Jezus Chrystus, mający pełnię natury ludzkiej od momentu poczęcia[60].

Zgodnie z wprowadzonymi w 1962 r. zmianami doktrynalnymi, objawienia Marii Franciszki Kozłowskiej traktowane są jako klucz do zrozumienia tajemnic biblijnych, natomiast w księgach Starego i Nowego Testamentu dostrzega się szczegółową naukę o Dziele Wielkiego Miłosierdzia[61].

Kult

[edytuj | edytuj kod]

Najwyższą cześć mariawici oddają Bogu w Trójcy Przenajświętszej jedynemu, Ojcu, Synowi i Duchowi Świętemu. Centralnym elementem kultu oddawanego Bogu jest Msza święta, która jest uobecnieniem zbawczej Ofiary Chrystusa. Głównym zadaniem mariawitów jest szerzenie czci dla Przenajświętszego Sakramentu, która w życiu wiernych ma się wyrażać w częstym i godnym przyjmowaniu Komunii Świętej oraz odprawianiu adoracji ubłagania. Każdy z wyznawców powinien odprawiać godzinną adorację Przenajświętszego Sakramentu raz w tygodniu oraz wspólną uroczystą raz w miesiącu, a także uczestniczyć w niedziele i święta we Mszy świętej. Duchowieństwo i siostry zakonne mają obowiązek odprawiać adorację codziennie.

W Kościele mariawitów wszystkie czynności liturgiczne oraz Msze święte odprawiane są w języku narodowym od 1907 r. Większości nabożeństw towarzyszy wystawienie Przenajświętszego Sakramentu. Komunia Święta udzielana jest wiernym pod postaciami chleba i wina. Msza święta sprawowana jest przodem do tabernakulum, w obrządku zbliżonym do rytu trydenckiego. Cała liturgia mariawicka koncentruje się na Eucharystii, która jest na pierwszym planie. Na zakończenie Mszy świętej odmawiane są modlitwy do Ducha Świętego.

Kościół Katolicki Mariawitów oddaje także cześć świętym, aniołom i męczennikom. Szczególnym szacunkiem darzeni są: św. Maria Franciszka Kozłowska, św. Franciszek z Asyżu, św. Michał Kowalski, św. Izabela Wiłucka, św. Klara, św. Józef, św. Anna, św. Alfons, św. Ludwik, św. Maria Magdalena, św. Hildegarda, a także apostołowie i ewangeliści. W kulcie świętych jednak zachowuje się właściwy umiar i powagę, przytacza ich jako wzory do naśladowania, a opierając się na wierze w świętych obcowanie, Kościół uznaje ich za specjalnych pośredników między ludem a Chrystusem.

Kościół wierzy, że Bóg sprawuje cuda w duszy człowieka, nie uznaje więc cudownych relikwii, kultu obrazów i figur. Nie odrzuca jednak wielkiego poszanowania, jakim powinno się otaczać obrazy treści religijnej oraz relikwie i pamiątki po świętych. Mariawici felicjanowscy odrzucają wszelkie sakramentalia, a także wszelkie praktyki pokutne i obowiązkowe posty[potrzebny przypis]. Już w 1908 r. zaprzestano święcenia pokarmów w Wielką Sobotę. W 1931 r. zniesione zostały dodatkowe ceremonie, jakie dotychczas miały miejsce w ostatnich trzech dniach Wielkiego Tygodnia, łącznie ze święceniem olejów, ognia, wody, cierni, kredy czy ubieraniem grobów. W nabożeństwach tych centralne miejsce zajmują uroczysta Msza święta (również w Wielki Piątek) oraz adoracja Przenajświętszego Sakramentu, połączona z rozważaniem Męki Pańskiej[62]. Natomiast w okresie Bożego Narodzenia pozostawiono zwyczaj umieszczania szopek w świątyniach[63].

Do ksiąg liturgicznych Kościoła Katolickiego Mariawitów należą: Mszał, rytuał, Brewiarz Eucharystyczny i Psałterz Ducha Przenajświętszego (zbiór śpiewów liturgicznych (psalmów), niewchodzących w skład kanonicznej, tj. biblijnej Księgi Psalmów innych wyznań chrześcijańskich). Szaty liturgiczne używane są w dwóch kolorach: białym i fioletowym. Siostry biskupki zamiast mitry na welony zakładają haftowane diademy. Kapłaństwo ludowe nie używa ornatów ani kap, ewentualnie używa komż i stuł. Jeśli kapłan ludowy czy kapłanka przewodniczą wspólnym zgromadzeniom modlitewnym, wówczas sprawują je w szatach liturgicznych. Dla wiernych świeckich przeznaczona jest do odprawiania na co dzień Msza Święta ludowa, zaś przy wspólnotowych nabożeństwach kapłaństwo ludowe przewodniczy Mszy Świętej liturgicznej.

Duchowni

[edytuj | edytuj kod]

Kościół Katolicki Mariawitów pod względem struktury duchowej składa się z kapłaństwa służebnego oraz kapłaństwa ludowego.

Kapłaństwo służebne, zwane także kapłaństwem hierarchicznym, składa się obecnie tylko z kobiet[b], które ukończyły wydział teologii starokatolickiej na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie lub Seminarium Duchowne Kościoła Katolickiego Mariawitów w Felicjanowie oraz uzyskały akceptację władz kościelnych. Kapłaństwo służebne tworzą dwie biskupki. Ich zadaniami są opieka duszpasterska nad wiernymi oraz duchowe wsparcie i kierownictwo nad kapłaństwem ludowym i całym Kościołem.
Biskupki należą do Zgromadzenia Sióstr Mariawitek. W Kościele Katolickim Mariawitów kapłani służebni mieli wolność wyboru stanu cywilnego: mogli zawrzeć związek małżeński z kapłanką albo też żyć w samotności. Kościół zalecał, aby kapłani zawierali mistyczne związki małżeńskie z siostrami zakonnymi, co miało służyć ich wewnętrznemu rozwojowi, jak i pełnionej misji. Główny nacisk miał być położony na duchowy wymiar małżeństwa, choć małżeństwa te były pełnoprawnymi związkami. Warunkiem ich zawarcia było zachowanie dziewictwa przez małżonkę do czasu narodzin dziecka, które miało otworzyć łono matki[c][64]. Wszystkich duchownych obowiązuje zachowanie ducha franciszkańskiego, a ich pracy ma przyświecać hasło: Wszystko na większą chwałę Bożą, cześć Najświętszej Maryi Panny i naszej Najdroższej Mateczki.
Biskupem Kościoła Katolickiego Mariawitów może być kapłan bądź kapłanka, wybrany/a przez kapitułę generalną, konsekrowany/a przez przynajmniej jednego biskupa Kościoła. Aktualnie (po 13 października 2020 r.) episkopat w Kościele tworzą: biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz, zwierzchnik Kościoła oraz biskupka Hanna Maria Rafaela Woińska, kustoszka warszawska. Zwierzchnikowi Kościoła Katolickiego Mariawitów przysługuje tytuł arcybiskupa w przypadku mężczyzny lub arcykapłanki w przypadku kobiety. Obecna zwierzchniczka Kościoła, biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz, nie przyjęła tytułu arcykapłanki[48].

Kapłaństwo ludowe, zwane także powszechnym, składa się z wiernych mężczyzn i kobiet. Każdy z członków Kościoła Katolickiego Mariawitów może sprawować sakramenty święte i nie potrzebuje do tego żadnego dodatkowego wykształcenia. W wielu parafiach kapłani ludowi przewodniczą wspólnym zgromadzeniom liturgicznym, nazywani są wtedy liderami wspólnoty. Choć kapłaństwo ludowe ma formalnie obowiązek sprawować swoją posługę w łączności z przełożonymi i w zależności od nich[65], zdarzały się przypadki nadawania tego przywileju osobom niebędącym wiernymi Kościoła Katolickiego Mariawitów. Z kolei niektórzy kapłani ludowi zerwali łączność z Kościołem i działają niezależnie[d].
W 2021 r., po śmierci siostry biskupki-elekty Kazimiery Marii Almy Białkowskiej, zainicjowano konsekracje biskupie kapłanów/kapłanek ludowych[49].

Wszystkie posługi w Kościele są bezpłatne, zgodnie z zaleceniem Chrystusa: Darmoście wzięli, darmo dawajcie (Mt 10,8). Duchowieństwo może przyjmować dobrowolne ofiary za posługi religijne, ale nie może ich żądać.

Kościół Katolicki Mariawitów w RP

Organizacja

[edytuj | edytuj kod]

W myśl statutu Kościoła, kieruje nim Rada Przełożonych, złożona z trzech osób: arcybiskupa jako przewodniczącego, przełożonej Zgromadzenia Kapłanek oraz sekretarza wybranego przez kapitułę generalną. Zwierzchnią władzą jest kapituła generalna, w skład której wchodzą wszyscy duchowni, po trzech przedstawicieli ze zgromadzeń zakonnych oraz po jednym delegacie świeckim z każdej parafii i filii.

Statut określa, że pod względem struktury duchowej Kościół ten składa się z czterech ugrupowań:

  • kapłanów i biskupów pracujących służebnie;
  • trzech zgromadzeń zakonnych (męskie, żeńskie i tercjarze);
  • powszechnego kapłaństwa ludowego;
  • ogółu wiernych.

Administracyjnie Kościół podzielony jest na dwie kustodie:

W 2025 r. wspólnota posiadała 15[1] parafii i filii. Tylko parafia w Długiej Kościelnej posiada własny kościół, zaś większość pozostałych placówek użytkuje kaplice domowe (jedna z parafii nie dysponuje obiektem sakralnym). Siedzibą władz zwierzchnich Kościoła jest Felicjanów w gminie Bodzanów. Znajduje się tam klasztor z kaplicą Nieustającej Adoracji Ubłagania.

W Kościele Katolickim Mariawitów w Polsce w końcu 2025 r. pracowało 12[1] duchownych – osoby zakonne (2 biskupki) oraz 10 liderów (mężczyzn i kobiet) z kapłaństwa ludowego (w tym troje biskupów ludowych, konsekrowanych w 2021 r.[49]). W Polsce w 2025 r. mieszkało 1775 wiernych[1]. Największe skupiska mariawitów znajdują się w okolicach Łodzi, Strykowa, Łowicza, Płocka, Warszawy i Sulejówka. W powiecie brzezińskim, jako jedynym w Polsce, działają 4 parafie Kościoła (na ogólną liczbę 15 parafii i filii w 2025 r.). Diaspora Kościoła zamieszkuje m.in. Gdańsk i Będzin[4].

W okresie po konsekracji biskupów ludowych zmarły kapłanki służebne: s. Sabina Maria Weronika Makowska (2023 r.)[66] i s. Walentyna Maria Bożenna Chabowska (2024 r.)[67].

Statystyki

[edytuj | edytuj kod]

Dane według statystycznych ankiet wyznaniowych

[edytuj | edytuj kod]
Liczba wiernych, parafii i duchownych Kościoła Katolickiego Mariawitów według danych deklarowanych przez Kościół do Głównego Urzędu Statystycznego
Rok Liczba wiernych Liczba parafii Liczba kościołów/kaplic Liczba duchownych
1989[68] 3012 31[e] 33 24
1990[69] 3004 30[e] 32 38
1991[70] 2992 29[e] 16 21
1992[71] 2997 29[e] 19 21
1994[72] 3007 25[e] 17 19
1995[73] 3242 25[e] 17 18
1996[74] 3011 25[e] 17 18
1998[75] 2904 25[e] 17
2000[76] 2610 22[f] 17 16
2001[77] 2553 24[e] 15
2002[78] 2490 24[e] 15
2003[79] 2353 24[e] 14
2004[80] 2274 23[e] 14
2005[76] 2230 22[f] 14 13
2006[81] 2195 22[f] 14 12
2007[81] 2153 21[g] 14 12
2008[81] 2120 20[h] 14 12
2009[82] 2015 20[h] 14 11
2010[82] 1994 20[h] 14 11
2011[82] 1980 20[h] 14 11
2012[83] 1953 20[i] 14 11
2013[83] 1940 20[i] 15 11
2014[83] 1902 20[i] 15 11
2015[76] 1878 20[i] 15 11
2016[84] 1845 19[j] 15 11
2017[84] 1838 19[j] 15 12
2019[76] 1848 19 15 11
2020[76] 1831 16 11
2021[76] 1805 15[k] 13
2023[85] 1792 15[l] 12[m]
2024[86] 1783 15 12
2025[1] 1775 15[e] 12[n]

Dane według wyników spisów powszechnych

[edytuj | edytuj kod]
Liczba deklaracji przynależności do Kościoła w Narodowych Spisach Powszechnych
Spis powszechny Liczba deklaracji
Narodowy Spis Powszechny 2011[87] 380
Narodowy Spis Powszechny 2021[88] 200

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Według innego źródła, ks. Kowalski wypowiedział posłuszeństwo biskupowi 6 lutego 1906 r. Zob. Borys Przedpełski, Mirosław Michalski: Życie i dokonania arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego (1871–1942), Rocznik Teologiczny LXVI, z. 3/2024, DOI: 10.36124/rt.2024/17, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 2024, s. 450.
  2. ↑ Ostatni duchowny ze Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów denominacji felicjanowskiej, kapłan Józef Maria Polikarp Zaborek zmarł w 2010 r.
  3. ↑ Zgodnie z doktryną mariawicką (od 1935 r. – denominacji felicjanowskiej) współżycie płciowe w tzw. „małżeństwach mistycznych” nie stoi w sprzeczności z zachowaniem dziewictwa. Zob. Edward Warchoł: Instytucja małżeństw „mistycznych” jako najbardziej kontrowersyjna innowacja w starokatolickim kościele mariawitów. Studia Theologica Varsaviensia 41/2, 23–38, 2003. [dostęp 2026-08-08].
  4. ↑ Zob. art. Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Stoczku.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Łącznie z placówkami niższego szczebla niż parafie.
  6. 1 2 3 Z czego 17 parafii i 5 filii.
  7. ↑ Z czego 17 parafii i 4 filie.
  8. 1 2 3 4 Z czego 17 parafii i 3 filie.
  9. 1 2 3 4 Z czego 16 parafii i 4 filie.
  10. 1 2 Z czego 16 parafii i 3 filie.
  11. ↑ Z czego 12 parafii i 3 filie.
  12. ↑ Z czego 12 parafii i 3 filie.
  13. ↑ W tym 9 kobiet.
  14. ↑ W tym 7 kobiet.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Marek Cierpiał-Wolan, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2026, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2026, s. 106, ISSN 1640-3630 [dostęp 2026-07-18].
  2. ↑ GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Warszawa 2015. ISBN 978-83-7027-597-6. TABL. 43. LUDNOŚĆ WEDŁUG DEKLAROWANEJ PRZYNALEŻNOŚCI DO WYZNANIA RELIGIJNEGO W 2011 ROKU (PEŁNA LISTA SKLASYFIKOWANYCH ODPOWIEDZI), str. 229, poz. 42.
  3. ↑ GUS, NSP 2021 – wyniki ostateczne [online], stat.gov.pl [dostęp 2024-05-16] (pol.).
  4. 1 2 Liturgiczny Kalendarz Mariawicki na rok 2023. Felicjanów.
  5. ↑ Łukasz Płuciennik: PARAFIE, KTÓRYCH JUŻ NIE MA... Parafia Kościoła Katolickiego Mariawitów w Michałowie. MARIAVITISM, 6 czerwca 2025. [dostęp 2026-06-14].
  6. 1 2 Paweł Bieliński: Mariawityzm – sto lat po rozłamie. mariawita.pl, 2006-01-27. [dostęp 2018-03-20].
  7. Stanisław Rybak, Mariawityzm Studium historyczne [online] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-02].
    1. ↑ s. 43.
    2. ↑ s. 37.
    3. ↑ s. 54.
    4. ↑ s. 73.
  8. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 14.
  9. 1 2 Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 16.
  10. ↑ Borys Przedpełski, Mirosław Michalski: Życie i dokonania arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego (1871–1942), Rocznik Teologiczny LXVI, z. 3/2024, DOI: 10.36124/rt.2024/17, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 2024, s. 452.
  11. 1 2 Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 68.
  12. ↑ Borys Przedpełski: Kapłaństwo kobiet w Kościele Mariawitów. Notatki Płockie 38/3-156, Kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego, s. 28, 1993. [dostęp 2026-07-26].
  13. ↑ Małgorzata Winiarczyk-Kossowska: Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku państwa do Kościołów chrześcijańskich, Elipsa, Warszawa 2004.
  14. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 68–69.
  15. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 225.
  16. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 73.
  17. 1 2 Ku Królestwu Bożemu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2009, s. 26.
  18. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 64–65.
  19. 1 2 Borys Przedpełski: Stosunki mariawicko-rzymskokatolickie o charakterze nieformalnym w latach 1945–1970, Rocznik Teologiczny LXIV – z. 3/2022, DOI: 10.36124/rt.2022/23, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 2022, s. 625.
  20. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 38, 69–70.
  21. ↑ Marcin Karas: Święcenie kobiet na kapłanki w felicjanowskiej wspólnocie mariawickiej, Notatki płockie • 2001 • 2/187, s. 9.
  22. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 146–147.
  23. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 68, 69–70, 231–232.
  24. 1 2 Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 70.
  25. ↑ Por. Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydanie Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 83–84, 232.
  26. ↑ Kościół Katolicki Mariawitów. Oficjalna strona Kościoła Katolickiego Mariawitów w RP, 26 maja 2024. [dostęp 2026-07-30].
  27. 1 2 3 4 L'Eglise Gallicane. [dostęp 2026-08-22]. (fr.).
  28. ↑ Kapłan Antoni M. Feliks Tułaba. lipka.mariawita.pl. [dostęp 2026-08-23].
  29. ↑ Łukasz Płuciennik: PIONIERZY MARIAWITYZMU – Kapłan Antoni Maria Feliks Tułaba. MARIAVITISM, 25 października 2018. [dostęp 2026-08-23].
  30. ↑ Łukasz Płuciennik: PIONIERKI MARIAWITYZMU – Siostra kapłanka Leokadia Maria Felicyta Romiszewska-Tułaba. MARIAVITISM, 23 maja 2023. [dostęp 2026-08-23].
  31. ↑ Poszukiwani świadkowie i informacja ze śledztwa w sprawie zamordowania w latach 1939–1945 w tzw. zakładzie eutanazji w Hartheim koło Linzu (Republika Austrii) nieustalonej liczby obywateli polskich (poz. 514). ipn.gov.pl. [dostęp 2026-06-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-14)].
  32. 1 2 Upamiętnienie mariawickiego arcybiskupa w Hartheim. ekumenizm.pl, 2018-09-21. [dostęp 2018-09-28].
  33. ↑ „Biała księga”. Martyrologium duchowieństwa – Polska. XX w. (lata 1914–1989) [online] [dostęp 2026-06-26].
  34. ↑ Ku Królestwu Bożemu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2009, zdj. przy s. 161.
  35. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 72.
  36. 1 2 Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 116.
  37. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 167.
  38. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 116–117.
  39. ↑ Łukasz Płuciennik: PIONIERZY MARIAWITYZMU – Kapłan Józef Maria Antoni Hrynkiewicz. MARIAVITISM, 2 listopada 2021. [dostęp 2026-04-24].
  40. 1 2 3 4 Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 117.
  41. ↑ Łukasz Płuciennik: PIONIERKI MARIAWITYZMU – Siostra biskupka Maria Celestyna Kraszewska. MARIAVITISM, 6 stycznia 2024. [dostęp 2026-05-09].
  42. ↑ Dariusz Bruncz: 100 lat temu urodził się abp M. Rafael Wojciechowski. ekumenizm.pl, 20 sierpnia 2017. [dostęp 2026-10-03].
  43. ↑ Ku Królestwu Bożemu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2009, zdj. przy s. 352.
  44. ↑ Borys Przedpełski: Różne formy oficjalnego dialogu mariawicko-rzymskokatolickiego w latach 1971–1996. Rocznik Teologiczny LXIV – z. 4/2022, HTTPS//ORCID.ORG/0000-0002-5377-2106, DOI: 10.36124/rt.2022.28, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 2022, s. 768, 780–782.
  45. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma Wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 272.
  46. ↑ Dz. U. z 2023 r. poz. 8 (ISAP).
  47. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 117–118.
  48. 1 2 Dariusz Bruncz: Biskupka Szulgowicz na czele felicjanowskich mariawitów. ekumenizm.pl, 4 kwietnia 2006. [dostęp 2026-06-25].
  49. 1 2 3 Konsekracje biskupie w Kościele Katolickim Mariawitów. ekumenizm.pl, 27 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-28].
  50. ↑ Borys Przedpełski: Różne formy oficjalnego dialogu mariawicko-rzymskokatolickiego w latach 1971–1996. Rocznik Teologiczny LXIV – z. 4/2022, HTTPS//ORCID.ORG/0000-0002-5377-2106, DOI: 10.36124/rt.2022.28, Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 2022, s. 780–784, 804.
  51. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 116.
  52. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 17.
  53. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 39.
  54. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma Wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 118.
  55. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma Wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 103–104.
  56. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 78–90.
  57. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 157.
  58. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 204–206.
  59. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 69–70.
  60. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 34.
  61. ↑ Z dziejów Królestwa. Wydanie jubileuszowe. Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Marii Rafaela Wojciechowskiego. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 1972, s. 99.
  62. ↑ Z dziejów Królestwa : [wybrane zagadnienia z historii i ideologii Kościoła Katolickiego Mariawitów], wyd. jubileuszowe, Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, 1972, s. 203 [dostęp 2025-06-28].
  63. ↑ Zdjęcie szopki bożonarodzeniowej w kościele w Długiej Kościelnej. Parafia Kościoła Katolickiego Mariawitów w Długiej Kościelnej, 24 grudnia 2025. [dostęp 2026-09-05].
  64. ↑ TVP, Religie i kościoły w Polsce – Kościół Katolicki Mariawitów, 1983.
  65. ↑ Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma wybrane. Dzieło Bożego ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003, s. 170.
  66. ↑ Dariusz Bruncz: Zmarła s. M. Weronika Makowska – wspomnienie. ekumenizm.pl, 3 kwietnia 2023. [dostęp 2023-04-04].
  67. ↑ Dariusz Bruncz: Odeszła s. kapłanka M. Bożenna Chabowska – wspomnienie. ekumenizm.pl, 10 września 2024. [dostęp 2024-09-11].
  68. ↑ Franciszek Kubiczek, Krzysztof Lutostański, Mały rocznik statystyczny 1990, Warszawa 1990, s. 47.
  69. ↑ Bohdan Wyżniakiewicz, Krzysztof Lutostański, Mały rocznik statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 49.
  70. ↑ Józef Oleński, Roman Sawiński, Mały rocznik statystyczny 1992, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1992, s. 54.
  71. ↑ Józef Oleński, Roman Sawiński, Mały rocznik statystyczny 1993, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1993, s. 60.
  72. ↑ Tadeusz Toczyński, Janina Pawlik, Rocznik statystyczny 1995, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 1995, s. 72, ISSN 0079-2780.
  73. ↑ Tadeusz Toczyński, Janina Pawlik, Rocznik statystyczny 1996, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 1996, s. 72, ISSN 0079-2780.
  74. ↑ Tadeusz Toczyński, Halina Dmochowska, Rocznik statystyczny 1997, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 1997, s. 115, ISSN 0079-2780.
  75. ↑ Halina Dmochowska, Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 1999, Zakład Wydawnictw Statystycznych, 1999, s. 116, ISSN 0867-082X.
  76. 1 2 3 4 5 6 Paweł Ciecieląg, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019–2021, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2022, s. 88, ISBN 978-83-67087-17-9 [dostęp 2025-02-06].
  77. ↑ Tadeusz Toczyński, Halina Dmochowska, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2003, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2003, s. 136, ISSN 0867-082X.
  78. ↑ Tadeusz Toczyński, Halina Dmochowska, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2004, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2004, s. 128, ISSN 1640-3630.
  79. ↑ Tadeusz Toczyński, Halina Dmochowska, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2005, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2005, s. 129, ISSN 1640-3630.
  80. ↑ Halina Dmochowska, Mały Rocznik Statystyczny 2006, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2006, s. 129.
  81. 1 2 3 Grzegorz Gudaszewski, Mariusz Chmielewski, Wyznania Religijne – Stowarzyszenia Narodowościowe i Etniczne w Polsce 2006–2008, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2010, s. 45, ISBN 978-83-7027-456-6 [dostęp 2025-02-08].
  82. 1 2 3 Paweł Ciecieląg, Mikołaj Haponiuk, Wyznania religijne i stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009–2011, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2013, s. 46, ISBN 978-83-7027-519-8 [dostęp 2025-02-08].
  83. 1 2 3 Paweł Ciecieląg, Wyznania religijne w Polsce 2012–2014, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2016, s. 83, ISBN 978-83-7027-612-6 [dostęp 2025-02-06].
  84. 1 2 Paweł Ciecieląg, Wyznania religijne w Polsce w latach 2015–2018, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2019, s. 105, ISBN 978-83-66466-00-5 [dostęp 2025-02-06].
  85. ↑ Paweł Ciecieląg, Arkadiusz Góralczyk, Grzegorz Gudaszewski, Wyznania religijne w Polsce w latach 2022–2024, Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa 2025, s. 95, ISBN 978-83-67809-63-4, ISBN 978-83-68219-56-2 [dostęp 2026-07-19].
  86. ↑ Marek Cierpiał-Wolan, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2025, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2025, s. 106, ISSN 1640-3630.
  87. ↑ Grzegorz Gudaszewski, Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski – Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Waszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2015, s. 226, ISBN 978-83-7027-597-6.
  88. ↑ Przynależność wyznaniowa – dane NSP 2021 dla kraju i jednostek podziału terytorialnego [online], stat.gov.pl.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Józef M. Rafael Wojciechowski: Pisma Wybrane. Dzieło Bożego Ratunku. Mariawicki znak czasu. Wydawnictwo Kościoła Katolickiego Mariawitów, Felicjanów 2003.
  • Stanisław Rybak: Mariawityzm – studium historyczne, Warszawa 1992.
  • Tomasz Dariusz Mames: Mysteria Mysticorum – szkice z duchowości i historii mariawitów, Kraków 2009.
  • Katarzyna Tempczyk: <<Nowe przymierze uczynił Pan z nami...>> Teologia Kościoła Katolickiego Mariawitów, Warszawa 2011.
  • Małgorzata Winiarczyk-Kossowska: Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku państwa do Kościołów chrześcijańskich, Warszawa 2004.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
  • Oficjalna strona Kościoła na portalu Facebook
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kościół_Katolicki_Mariawitów_w_RP&oldid=81074205”