Tockus

	Tockus
	Lesson, 1830
	; Toko czerwonolicy (T. leucomelas)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	dzioborożcowe
Rodzina	dzioborożce
Rodzaj	Tockus
	Typ nomenklatoryczny
	Buceros erythrorhynchus Temminck, 1823
Synonimy
	Alophius Hemprich & Ehrenberg, 1833; Xanthorhynchus Roberts, 1922; Nototockus Roberts, 1922;
	Alophius Hemprich & Ehrenberg, 1833; Xanthorhynchus Roberts, 1922; Nototockus Roberts, 1922;
Gatunki
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tockus – rodzaj ptaków z rodziny dzioborożców (Bucerotidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce Subsaharyjskiej^[5].

Morfologia

Długość ciała 35–58 cm; masa ciała 90–429 g^[5].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1830 roku francuski zoolog René Lesson w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Traktat o ornitologii, czyli metodyczny przegląd rzędów, podrzędów, rodzin, plemion, rodzajów, podrodzajów i ras ptaków: całkowicie nowe dzieło, stanowiące najpełniejszy katalog gatunków zgromadzonych w publicznych kolekcjach we Francji^[2]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)^[6] toko białogrzbiety (T. erythrorhynchus).

Etymologia

Tockus: „Murzyni z Senegalu nadali mu nazwę tock, i myślę, że nazwę tę trzeba zachować” (de Buffon, 1770–1783)^[7].
Alophius: gr. negatywny przedrostek α- a- ‘bez’; λοφος lophos ‘kępka włosów’ (por. αλοφος alophos ‘bez czuba’)^[8]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Buceros erythrorhynchus Temminck, 1823
Xanthorhynchus: gr. ξανθος xanthos ‘żółty’; ῥυγχος rhunkhos ‘dziób’^[9]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Buceros leucomelas M.H.C. Lichtenstein, 1842.
Nototockus: gr. νοτος notos ‘południe’; rodzaj Tockus Lesson, 1830^[10]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Toccus monteiri Hartlaub, 1865.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[11]:

Tockus monteiri Hartlaub, 1865 – toko plamoskrzydły
Tockus kempi Tréca & Érard, 2000 – toko senegalski
Tockus erythrorhynchus (Temminck, 1823) – toko białogrzbiety
Tockus ruahae A.C. Kemp & Delport, 2002 – toko tanzański
Tockus rufirostris (Sundevall, 1850) – toko buszmeński
Tockus damarensis (Shelley, 1888) – toko namibijski
Tockus flavirostris (Rüppell, 1835) – toko żółtodzioby
Tockus leucomelas (M.H.C. Lichtenstein, 1842) – toko czerwonolicy
Tockus deckeni (Cabanis, 1868) – toko czarnoskrzydły

Przypisy

↑ Tockus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d'oiseaux : ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levraul, 1831, s. 252. (fr.).
↑ W. Hemprich & Ch.G. Ehrenberg: Symbolae physicae, seu, Icones et descriptiones corporum naturalium novorum aut minus cognitorum. T. 1: Zoologica. Cz. 1: Avium. Berolini: Ex Officina Academica, venditur a Mittlero, „1828”, s. fol. aa (= 53) (przypis). (łac.).
1 2 A. Roberts. Review of the Nomenclature of South African Birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8, s. 214, 1922. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hornbills (Bucerotidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Tockus, DOI: 10.2173/bow.bucero1.01.1 [dostęp 2026-10-18] (ang.).
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 50. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Tockus [dostęp 2022-01-21] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Alophius [dostęp 2022-01-21] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthorhynchus [dostęp 2022-01-21] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nototockus [dostęp 2022-01-21] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Bucerotidae Rafinesque, 1815 – dzioborożce – Hornbills (wersja: 2026-09-25). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-18].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).a

[itis-1] Tockus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Lesson-2] 1 2 R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d'oiseaux : ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levraul, 1831, s. 252. (fr.).

[Hemprich&Ehrenberg-3] W. Hemprich & Ch.G. Ehrenberg: Symbolae physicae, seu, Icones et descriptiones corporum naturalium novorum aut minus cognitorum. T. 1: Zoologica. Cz. 1: Avium. Berolini: Ex Officina Academica, venditur a Mittlero, „1828”, s. fol. aa (= 53) (przypis). (łac.).

[Roberts-4] 1 2 A. Roberts. Review of the Nomenclature of South African Birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8, s. 214, 1922. (ang.).

[Winkler&inni-5] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hornbills (Bucerotidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Tockus, DOI: 10.2173/bow.bucero1.01.1 [dostęp 2026-10-18] (ang.).

[gray-6] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 50. (ang.).

[7] The Key to Scientific Names ↓, Tockus [dostęp 2022-01-21] .

[8] The Key to Scientific Names ↓, Alophius [dostęp 2022-01-21] .

[9] The Key to Scientific Names ↓, Xanthorhynchus [dostęp 2022-01-21] .

[10] The Key to Scientific Names ↓, Nototockus [dostęp 2022-01-21] .

[Mielczarek&Kuziemko-11] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Bucerotidae Rafinesque, 1815 – dzioborożce – Hornbills (wersja: 2026-09-25). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-18].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]