مواد ڏانھن هلو

طائف

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
طائف

الطائف
شهر
طائف جو تاريخي شبرا محل، حجازي طرزِ تعمير جو هڪ اهم نمونو 
     طائف جو تاريخي شبرا محل، حجازي طرزِ تعمير جو هڪ اهم نمونو
عرفي نالو 
   عروس المصائف، بستان مڪه، گلابن جو شهر
طائف is located in Saudi Arabia
طائف
طائف
سعودي عرب ۾ طائف جو هنڌ
جاگرافيائي بيھڪ : 21°16′N 40°25′E / 21.267°N 40.417°E / 21.267; 40.417
ملڪImage سعودي عرب
انتظامي علائقومڪه صوبو
محافظوطائف محافظو
وقتي علائقوUTC+3 (عربستان معياري وقت)
ويب سائيٽhttps://www.taifcity.gov.sa/

طائف (عربي ٻولي: الطائف؛ انگريزي ٻولي: Ta'if) سعودي عرب جي اولهه ۾ حجاز جي تاريخي علائقي ۾ واقع هڪ اهم شهر ۽ مڪه صوبي جي طائف محافظي جو انتظامي مرڪز آهي. هي شهر مڪه مڪرمہ کان لڳ ڀڳ 75 ڪلوميٽر ڏکڻ اوڀر طرف، سروات جبل جي بلند علائقي ۾، تاريخي وادي وج جي ڀرسان واقع آهي. طائف جي بلندي سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,800 ميٽر آهي، جڏهن ته ان جي ڀرپاسي جا جبل ان کان وڌيڪ بلند آهن.[1]

طائف پنهنجي نسبتاً معتدل اونهاري، جبلن، باغن، ميون، خوشبودار گلابن، تاريخي عمارتن ۽ ثقافتي ورثي سبب مشهور آهي. شهر کي روايتي طور عروس المصائف يعني اونهاري جي تفريحي ماڳن جي ڪنوار ۽ بستان مڪه پڻ سڏيو ويندو آهي. قديم زماني کان طائف مڪه مڪرمہ ۽ جده جي رهواسين لاءِ اونهاري جي موسم ۾ رهائش ۽ تفريح جو اهم هنڌ رهيو آهي.[2]

اسلام کان اڳ طائف حجاز جي اهم زرعي، واپاري ۽ ثقافتي مرڪزن مان هڪ هو. هتي ثقيف قبيلو آباد هو، جنهن جي زراعت، واپار، باغباني ۽ قلعي بنديءَ ۾ نمايان حيثيت هئي. طائف جي ڀرسان واقع سوق عڪاظ قديم عرب جي مشهور بازارن مان هڪ هئي، جتي واپار سان گڏ شاعري، خطابت ۽ قبيلائي گڏجاڻيون پڻ ٿينديون هيون.[3]

نالي جو سبب

[سنواريو]

طائف جي نالي بابت تاريخي ڪتابن ۾ مختلف روايتون ملن ٿيون. مشهور روايت موجب شهر جو قديم نالو وج هو، جيڪو ان علائقي جي هڪ واديءَ سان منسوب هو. ياقوت حموي ۽ ٻين قديم جاگرافيدانن طائف جي نالي ۽ ان جي آبادڪاريءَ بابت روايتون بيان ڪيون آهن.

هڪ مشهور تشريح موجب جڏهن ثقيف قبيلي پنهنجي شهر، باغن ۽ زرعي زمينن جي حفاظت لاءِ چوڌاري مضبوط ڀت تعمير ڪئي ته ان گهيري سبب هن آباديءَ کي طائف سڏيو ويو. عربي لفظ طائف جو تعلق چوڌاري ڦرڻ يا گهيرو ڪرڻ واري مفهوم سان پڻ آهي.[4]

قديم عرب شاعر اميه بن ابي الصلت ڏانهن منسوب هڪ شعر ۾ طائف جي دفاعي ڀت جو ذڪر ملي ٿو. هي روايت شهر جي قديم قلعي بنديءَ جي تاريخي اهميت ظاهر ڪري ٿي.


تاريخ

[سنواريو]

طائف جي تاريخ جزيرة العرب جي قديم آبادڪاري، حجاز جي قبيلائي سماج، قبل از اسلام مذهبي روايتن، اسلامي فتوحات، عثماني سلطنت، حجاز جي هاشمي بادشاهت ۽ جديد سعودي عرب جي سياسي تاريخ سان ڳنڍيل آهي. شهر جي جاگرافيائي بيهڪ، زرعي خوشحالي ۽ مڪه مڪرمہ سان ويجهڙائيءَ ان کي صدين تائين اهم اقتصادي، ثقافتي ۽ مذهبي مرڪز بڻائي رکيو.[5]

قديم تاريخ ۽ آبادڪاري

[سنواريو]

طائف جي قديم نالي بابت عرب مؤرخن ۽ جاگرافيدانن مختلف روايتون بيان ڪيون آهن. انهن مان هڪ روايت موجب شهر جو پراڻو نالو وج هو، جيڪو علائقي جي مشهور واديءَ سان لاڳاپيل هو. ڪجهه روايتي احوالن ۾ هن نالي کي وج بن عبد الحي سان منسوب ڪيو ويو آهي.[6]

قديم تاريخي ۽ نسب نامن جي روايتن ۾ عمالقه، اياد، عدوان، فهم ۽ ثقيف جا نالا طائف جي آبادڪاريءَ سان لاڳاپيل ملن ٿا. عمالقه ۽ ٻوڏ کان اڳ جي آبادڪاريءَ بابت احوالن کي روايتي تاريخ طور ڏٺو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته انهن سڀني دعوائن جي آثارِ قديمه جي بنياد تي تصديق موجود نه آهي.[7]

ڇهين صدي عيسويءَ ۾ ثقيف جو اقتدار

[سنواريو]

ڇهين صدي عيسويءَ تائين ثقيف قبيلو طائف جي اهم سياسي ۽ سماجي قوت بڻجي چڪو هو. ثقيف جا ماڻهو شهر ۽ ان جي ڀرپاسي جي وادين ۾ آباد هئا ۽ زراعت، واپار، باغباني ۽ مختلف هنرن سان لاڳاپيل هئا.[8]

طائف جي نسبتاً ٿڌي آبهوا ۽ پاڻيءَ جي دستيابيءَ سبب هتي ڪڻڪ، انگور، ڏاڙهون ۽ ٻيا ميوا پوکيا ويندا هئا. شهر جي زرعي پيداوار مڪه مڪرمہ ۽ حجاز جي ٻين علائقن تائين پهچندي هئي. ان زرعي خوشحاليءَ سبب طائف کي حجاز جو باغ پڻ سڏيو ويندو هو.[9]

شهر جي رهواسين مڪه سان واپاري لاڳاپا قائم رکيا. طائف جي اقتصادي زندگيءَ ۾ زراعت سان گڏ چمڙي جي صنعت، لوهارڪو ڪم، واڍڪو ڪم ۽ باغباني اهم حيثيت رکندا هئا.[7]

يهودي آبادڪاريءَ بابت روايت

[سنواريو]

ڪجهه تاريخي مطالعي ۾ اهو امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي ته حميري بادشاهت جي مذهبي ۽ سياسي جنگين کان متاثر ٿيل يهودي گروهه طائف جي ڀرپاسي ۾ اچي آباد ٿيا هئا. هيم زئيف هرشبرگ پنهنجي Encyclopaedia Judaica واري مضمون ۾ عربستان جي يهودي تاريخ جي سلسلي ۾ اهڙي امڪان جو ذڪر ڪيو آهي. بهرحال، طائف ۾ انهن گروهن جي آبادڪاريءَ جي تاريخ، تعداد ۽ صحيح هنڌ بابت قطعي معلومات محدود آهي.[10]

قبل از اسلام مذهبي مرڪز

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لات

اسلام کان اڳ طائف عرب جي اهم مذهبي مرڪزن مان هڪ هو. شهر ۾ لات نالي ديويءَ جو مشهور عبادتگاهه موجود هو، جنهن کي ثقيف قبيلي جي مذهبي زندگيءَ ۾ خاص مقام حاصل هو.

قديم عرب مذهبي روايتن ۾ لات کي اهم ديوين مان شمار ڪيو ويندو هو. طائف ۾ ان جي عبادتگاهه سبب شهر کي مذهبي اهميت حاصل هئي ۽ مختلف علائقن جا ماڻهو زيارت لاءِ ايندا هئا.[11]

طائف ۽ مڪه جي مذهبي حيثيت ۾ فرق موجود هو؛ مڪه ۾ ڪعبو ۽ ٻين عبادتگاهن جي ڪري وسيع عرب قبيلائي زيارت جو مرڪز موجود هو، جڏهن ته طائف خاص طور لات جي عبادت سان مشهور هو.

ثقيف جي قلعي بندي

[سنواريو]

طائف جي زرعي خوشحالي ۽ قبيلائي ڇڪتاڻ سبب شهر جي حفاظت لاءِ ڀتيون ۽ دفاعي اڏاوتون تعمير ڪيون ويون. روايتي تاريخ موجب ثقيف شهر جي چوڌاري هڪ مضبوط گهيرو تعمير ڪرايو، جنهن کي طائف جي نالي جي هڪ مشهور تشريح سان ڳنڍيو ويندو آهي.[6]

مؤرخ جواد علي طائف جي دفاعي نظام، قلعي بنديءَ، تيراندازيءَ ۽ جنگي اوزارن جي استعمال بابت تفصيل بيان ڪيا آهن.[7]

سوق عڪاظ ۽ ادبي زندگي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سوق عڪاظ

طائف جي ڀرسان واقع سوق عڪاظ قبل از اسلام عرب جي مشهور بازارن مان هڪ هئي. هتي مختلف قبيلن جا واپاري، شاعر، خطيب ۽ سردار گڏ ٿيندا هئا.

بازار ۾ واپار سان گڏ شاعريءَ جا مقابلا، خطابت، سماجي فيصلا ۽ قبيلائي ملاقاتون ٿينديون هيون. سوق عڪاظ عرب جي ادبي تاريخ ۽ قديم سماجي رابطن جو اهم مرڪز هو.[12]

اسلام جي شروعاتي دور ۾ طائف

[سنواريو]

ستين صدي عيسوي جي شروعات ۾ طائف حجاز جي اهم شهرن مان هڪ هو. ان وقت شهر ۾ ثقيف قبيلي جو اثر برقرار هو.

محمد ﷺ جو طائف ڏانهن سفر

[سنواريو]

اسلامي سيرت جي روايتن موجب محمد ﷺ مڪه ۾ دعوتِ اسلام جي مخالفت کان پوءِ طائف ڏانهن ويا. اتي ثقيف جي ڪجهه اڳواڻن سان ملاقات ڪري اسلام جي دعوت ڏنائون، پر انهن طرفان مخالفت ڪئي وئي.

هن سفر جو تفصيلي احوال ابن اسحاق ۽ ابن هشام جي سيرت واري روايت ۾ موجود آهي.[13]

غزوه حنين ۽ طائف جو محاصرو

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو غزوه حنين ۽ طائف جو محاصرو

8ھ/630ع ۾ فتح مڪه کان پوءِ غزوه حنين پيش آيو. هن جنگ ۾ هوازن ۽ ثقيف سان لاڳاپيل قوتن مسلمانن جي فوج سان مقابلو ڪيو.

حنين کان پوءِ مسلمانن طائف ڏانهن پيشقدمي ڪئي. طائف جي مضبوط دفاعي ڀتين ۽ قلعي بنديءَ سبب شهر تي قبضو ڪرڻ ڏکيو ثابت ٿيو.

اسلامي تاريخي روايتن موجب محاصري دوران تيراندازي، منجنيق ۽ ٻيا جنگي اوزار استعمال ڪيا ويا. مسلمانن طرفان شهر جو محاصرو ڪيو ويو، پر اهو فوري فتح کان سواءِ ختم ٿيو.[13][14]

ثقيف جو اسلام قبول ڪرڻ

[سنواريو]

9ھ/631ع ۾ ثقيف جي نمائندن جو وفد مديني پهتو ۽ محمد ﷺ سان ڳالهين کان پوءِ اسلام قبول ڪيو.

اسلامي روايتن موجب وفد جي ڳالهين ۾ لات جي عبادتگاهه جي مستقبل بابت پڻ سوال شامل هئا. آخرڪار طائف ۾ لات جي عبادت ختم ڪئي وئي ۽ ان جو عبادتگاهه ڊاهيو ويو.[11][15]

ثقيف جي اسلام قبول ڪرڻ سان طائف اسلامي رياست جو حصو بڻيو ۽ ان جي قبيلائي، مذهبي ۽ سياسي زندگيءَ ۾ اهم تبديليون آيون.

خلافت راشده جو دور

[سنواريو]

خلافت راشده جي دور ۾ طائف حجاز جي اسلامي انتظامي نظام جو حصو رهيو. شهر جي زرعي ۽ واپاري اهميت برقرار رهي، جڏهن ته ثقيف جا ماڻهو اسلامي رياست جي سياسي، فوجي ۽ انتظامي سرگرمين ۾ شامل ٿيا.

اموي خلافت جو دور

[سنواريو]

اموي خلافت (661ع–750ع) جي دور ۾ ثقيف قبيلي سان تعلق رکندڙ ڪيترين شخصيتن اسلامي سلطنت جي انتظامي ۽ فوجي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

انهن مان حجاج بن يوسف ثقفي مشهور هو، جنهن اموي حڪومت جي دور ۾ عراق ۽ اوڀر وارن علائقن جي انتظام ۾ اهم حيثيت حاصل ڪئي.

محمد بن قاسم ثقفي پڻ ثقيف سان تعلق رکندڙ اموي فوجي سپهه سالار هو، جنهن اٺين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ سنڌ ڏانهن فوجي مهم جي اڳواڻي ڪئي.

انهن شخصيتن جو تعلق ثقيف قبيلي سان هو؛ تنهنڪري انهن جي سياسي سرگرمين کي سڌو طائف شهر ۾ پيش آيل واقعن سان هڪجهڙو نه سمجهڻ گهرجي.

عباسي خلافت جو دور

[سنواريو]

عباسي خلافت (750ع–1258ع) جي دور ۾ طائف حجاز جي تاريخي شهرن مان هڪ رهيو. شهر جا مڪه ۽ مديني سان مذهبي، سماجي ۽ واپاري لاڳاپا جاري رهيا.

عباسي دور ۾ طائف جي سياسي حيثيت مڪه ۽ مديني جي ڀيٽ ۾ محدود رهي، پر شهر جي زرعي پيداوار ۽ علائقائي اهميت برقرار رهي.[5]

عثماني سلطنت جو دور

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو عثماني سلطنت

سورهين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ سلطان سليم اول جي دور ۾ حجاز عثماني سلطنت جي بالادستيءَ هيٺ آيو. 1517ع ۾ مڪه جي شريف عثماني اقتدار کي تسليم ڪيو ۽ طائف پڻ عثماني انتظامي اثر هيٺ اچي ويو.

عثمانين طائف کي حجاز جي اهم فوجي ۽ انتظامي مرڪزن مان هڪ بڻايو. شهر جي مقامي انتظام ۾ مڪه جي شريفن جو ڪردار پڻ برقرار رهيو.[5]

پهرين سعودي رياست ۽ طائف

[سنواريو]

ارڙهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۽ اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ پهرين سعودي رياست ۽ عثماني اقتدار وچ ۾ حجاز تي ڪنٽرول لاءِ ڇڪتاڻ وڌي.

فيبروري 1803ع ۾ سعودي قوتن طائف تي قبضو ڪيو. هن فوجي ڪارروائيءَ دوران شهر کي نقصان پهتو ۽ تاريخي بيانن ۾ ڦرلٽ ۽ تشدد جا واقعا پڻ ملن ٿا.[5]

عثماني-مصري فوجن جو ٻيهر قبضو

[سنواريو]

عثماني سلطان محمود ٻيون جي دور ۾ مصر جي والي محمد علي پاشا حجاز ۾ سعودي قوتن خلاف فوجي مهم شروع ڪئي.

2 مئي 1813ع تي محمد علي پاشا جي پٽ طوسون پاشا جي قيادت هيٺ عثماني-مصري فوجن طائف تي ٻيهر قبضو ڪيو.[5]

جان ليوس برڪهارٽ جو سفر

[سنواريو]
Image
طائف جو شبرا محل، شهر جي تاريخي تعميراتي ورثي جو هڪ مثال

سوئس سياح ۽ مستشرق جان ليوس برڪهارٽ 1814ع ۾ طائف جو دورو ڪيو. هن پنهنجي ڪتاب Travels in Arabia ۾ شهر جي ڀتين، قلعي، بازارن، گهرن ۽ مقامي آباديءَ بابت اکين ڏٺو احوال بيان ڪيو.[16]

برڪهارٽ موجب شهر جي چوڌاري ڀت ۽ کاهي موجود هئي، جنهن جي تعمير کي هن عثمان المضائفي سان منسوب ڪيو. شهر جي ڀت ۾ ٽي دروازا ۽ ڪيترائي برج هئا.

هن ڄاڻايو ته شهر جي ڀت ڪجهه هنڌن تي رڳو 18 انچ، يعني لڳ ڀڳ 46 سينٽي ميٽر ٿلهي هئي. شهر جي اولهندي پاسي هڪ قلعو موجود هو، جنهن کي شريف غالب تعمير ڪرايو هو.

برڪهارٽ پنهنجي سفرنامي ۾ شهر جي اڳوڻين جنگين سبب ٿيل تباهي، ڪيترين عمارتن جي خراب حالت ۽ واپاري سرگرمين جو ذڪر ڪيو. سندس بيان موجب طائف جي آباديءَ ۾ ثقيف سان تعلق رکندڙ ماڻهو نمايان هئا ۽ شهر ڪافيءَ جي واپار سان پڻ لاڳاپيل هو.[16]

اوڻيهين صديءَ ۾ انتظامي ترقي

[سنواريو]

عثماني انتظام هيٺ 1843ع ۾ طائف جي قلعي ۽ فوجي ڇانوڻيءَ جي مرمت ڪئي وئي.

1869ع ۾ سرڪاري انتظام لاءِ هڪ عمارت تعمير ڪئي وئي، جنهن کي عثماني ترڪيءَ ۾ حڪومت قوناغي چيو ويندو هو. بعد ۾ شهر ۾ ٽپال جون سهولتون پڻ قائم ٿيون.

اوڻيهين صديءَ جي پوئين اڌ ۾ طائف ۾ مسجدون، واپاري مرڪز، سرڪاري عمارتون، فوجي سهولتون ۽ تعليمي ادارا موجود هئا.[5]

عثماني دور ۾ طائف جو قلعو سياسي قيدين ۽ جلاوطن شخصيتن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو هو. مشهور عثماني سياستدان مدحت پاشا کي به طائف ۾ قيد رکيو ويو هو.[5]

عرب بغاوت ۽ عثماني اقتدار جو خاتمو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو عرب بغاوت

پهرين عالمي جنگ دوران 1916ع ۾ حسين بن علي، شريف مڪه عثماني سلطنت خلاف عرب بغاوت شروع ڪئي.

ان وقت طائف عثماني فوجن جي قبضي ۾ هو. شهر جي دفاع لاءِ فوجي دستا ۽ توپخانو موجود هئا.

حسين بن علي جي پٽ عبدالله اول بن حسين طائف ڏانهن فوجي مهم جي اڳواڻي ڪئي. هاشمي فوجن شهر جو محاصرو ڪيو، جڏهن ته عثماني فوجن شروعاتي حملن کي روڪيو.

محاصري دوران هاشمي فوجن کي وڌيڪ جنگي سامان ۽ توپخاني جي مدد ملي. ڪيترن هفتن جي گهيري کان پوءِ سيپٽمبر 1916ع ۾ عثماني فوجن هٿيار ڦٽا ڪيا.

طائف جي عثماني قبضي جي خاتمي کان پوءِ شهر حجاز جي هاشمي بادشاهت جو حصو بڻيو.[17]

هاشمي بادشاهت جو دور

[سنواريو]

1916ع کان پوءِ طائف حجاز جي هاشمي حڪومت جي قبضي ۾ رهيو. حسين بن علي، شريف مڪه جي حڪومت دوران حجاز جي سياسي مستقبل بابت عبدالعزيز ابن سعود سان ڇڪتاڻ وڌندي وئي.

1920ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ حجاز ۽ نجد جي سياسي ۽ فوجي اختلافن سبب طائف ٻيهر جنگي ڪارروائين جو مرڪز بڻيو.

سعودي فتح ۽ 1924ع جو قتل عام

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو طائف جو قتل عام

1924ع ۾ عبدالعزيز ابن سعود جي حمايت يافته اخوان فوجن حجاز ڏانهن پيشقدمي ڪئي.

طائف تي حملي جي قيادت ڪندڙ اڳواڻن ۾ سلطان بن بجاد ۽ خالد بن لؤي شامل هئا. هاشمي فوجن جي پسپائيءَ کان پوءِ اخوان شهر تي قبضو ڪيو.

شهر تي قبضي دوران ڪيترائي رهواسي مارجي ويا. تاريخي ڪتابن ۾ هن واقعي کي طائف جو قتل عام چيو ويو آهي. مختلف بيانن ۾ مارجي ويلن جو تعداد مختلف ڄاڻايو ويو آهي، تنهنڪري صحيح انگ بابت اتفاق موجود نه آهي.[18]

هن واقعي بابت برطانوي سفارتي دستاويزن ۾ شاهدن جا بيان، جاني ۽ مالي نقصان جون رپورٽون ۽ معاوضي جا مطالبا محفوظ آهن.[19]

سعودي عرب ۾ شموليت

[سنواريو]

1924ع ۾ طائف جي فتح کان پوءِ سعودي فوجن حجاز جي ٻين علائقن ڏانهن پيشقدمي ڪئي.

1926ع ۾ عبدالعزيز ابن سعود حجاز جو بادشاهه بڻيو. 1932ع ۾ نجد ۽ حجاز سميت سندس حڪومت هيٺ علائقن کي گڏ ڪري سعودي عرب جي بادشاهت قائم ڪئي وئي، جنهن جو طائف پڻ حصو بڻيو.[18]

جديد سعودي دور

[سنواريو]

سعودي حڪومت جي قيام کان پوءِ طائف ۾ انتظامي، تعليمي، مواصلاتي ۽ شهري سهولتن جي ترقي شروع ٿي.

ويهين صديءَ جي وچ ڌاري بجليءَ جي فراهمي، روڊن، سرڪاري عمارتن ۽ جديد شهري سهولتن ۾ واڌارو ٿيو.

1940ع واري ڏهاڪي جي پوئين حصي ۾ طائف ۾ عوامي بجليءَ جي فراهميءَ لاءِ جنريٽر قائم ڪيو ويو، جنهن کي سعودي عرب جي شروعاتي عوامي بجليءَ جي منصوبن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.[20]

1965ع ۾ شاهه فيصل مڪه ۽ طائف جي وچ ۾ الهدا واري جبلائي شاهراهه جو افتتاح ڪيو. هن رستي سان ٻنهي شهرن جي وچ ۾ آمدرفت ۾ نمايان سڌارو آيو.[21]

1974ع ۾ طائف، ابها ۽ جازان کي ڳنڍيندڙ شاهراهه جي ترقيءَ سان ڏکڻ اولهه سعودي عرب جي مختلف علائقن جي وچ ۾ آمدرفت ۽ واپار کي هٿي ملي.[22]

سعودي بادشاهن سان لاڳاپو

[سنواريو]

طائف سعودي بادشاهن ۽ حڪومتي شخصيتن جي اونهاري واري رهائش ۽ سرڪاري سرگرمين جو اهم مرڪز رهيو آهي.

عبدالعزيز ابن سعود جو انتقال 9 نومبر 1953ع تي طائف ۾ ٿيو. شاهه خالد جو انتقال پڻ 13 جون 1982ع تي طائف ۾ ٿيو.

شهر جي تاريخي شبرا محل کي سعودي شاهي خاندان جي رهائش ۽ سرڪاري سرگرمين سان پڻ نسبت حاصل رهي آهي.

1989ع جو طائف معاهدو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو طائف معاهدو

1989ع ۾ طائف بين الاقوامي سياسي تاريخ ۾ اهميت حاصل ڪئي، جڏهن لبنان جي گهرو ويڙهه ختم ڪرڻ لاءِ لبناني سياسي نمائندن وچ ۾ ڳالهين جو سلسلو هتي ٿيو.

انهن ڳالهين جي نتيجي ۾ طائف معاهدو طئي ٿيو، جنهن ۾ لبنان جي سياسي نظام ۾ سڌارن، قومي مفاهمت، رياستي ادارن جي بحالي ۽ هٿياربند گروهن بابت اهم اصول شامل هئا.

معاهدي کي لبناني پارليامينٽ نومبر 1989ع ۾ منظور ڪيو. هن معاهدي لبنان جي گهرو ويڙهه ختم ڪرڻ جي سياسي عمل ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪيو.[23]

تاريخي واقعن جو زماني وار جدول

[سنواريو]
طائف جي تاريخ جا اهم واقعا
سال يا دور واقعو تاريخي اهميت
ڇهين صدي عيسوي ثقيف قبيلي جو اثر طائف جو زرعي ۽ مذهبي مرڪز طور اڀرڻ
8ھ / 630ع طائف جو محاصرو اسلامي تاريخ جو اهم فوجي واقعو
9ھ / 631ع ثقيف جي وفد جو اسلام قبول ڪرڻ شهر جي مذهبي ۽ سياسي تبديلي
1517ع عثماني بالادستي حجاز جي عثماني انتظام ۾ شموليت
1803ع پهرين سعودي رياست جو قبضو عثماني اقتدار کي چئلينج
2 مئي 1813ع عثماني-مصري فوجن جو ٻيهر قبضو حجاز ۾ عثماني اثر جي بحالي
1814ع جان ليوس برڪهارٽ جو سفر شهر بابت اکين ڏٺو تاريخي احوال
1843ع فوجي اڏاوتن جي مرمت عثماني دفاعي انتظام
1869ع سرڪاري انتظامي عمارت جديد عثماني انتظامي ڍانچي جي ترقي
سيپٽمبر 1916ع عرب بغاوت دوران طائف جو سقوط هاشمي حڪومت جي قبضي ۾ اچڻ
1924ع سعودي فتح ۽ قتل عام حجاز جي سياسي اقتدار ۾ تبديلي
1932ع سعودي عرب جي قيام ۾ شموليت جديد سعودي رياست جو حصو بڻجڻ
1965ع الهدا شاهراهه جو افتتاح مڪه ۽ طائف وچ ۾ مواصلاتي ترقي
1989ع طائف معاهدو لبنان ۾ قومي مفاهمت ۽ گهرو ويڙهه جي خاتمي جو سياسي عمل


جاگرافي

[سنواريو]
Image
طائف جي اولهه ۾ الهدا جا جبلائي منظر

طائف جزيرة العرب جي اولهندي حصي ۾، سعودي عرب جي مڪه صوبي ۾ واقع آهي. شهر حجاز جي بلند علائقي ۽ سروات جبل جي اترئين ڇيڙي جي ويجهو آباد آهي. ان جي جاگرافيءَ ۾ جبل، واديون، بلند ميدان، موسمي پاڻيءَ جا وهڪرا ۽ زرعي زمينون شامل آهن.[24]

طائف جي جاگرافيائي بيهڪ تاريخي طور حجاز ۽ نجد جي وچ ۾ آمدرفت، واپار ۽ انساني آبادڪاريءَ لاءِ اهم رهي آهي. شهر جي اولهه ۾ جبلائي لاهيون تهامه جي هيٺاهين ميدانن ڏانهن لهنديون آهن، جڏهن ته اوڀر طرف اندروني عربستان جا بلند ميدان پکڙيل آهن.[25]

جاگرافيائي بيهڪ

[سنواريو]

طائف لڳ ڀڳ 21°16′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 40°25′ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. شهر سامونڊي سطح کان لڳ ڀڳ 1,800 ميٽر بلند آهي، جڏهن ته ڀرپاسي جي جبلائي علائقن جي اوچائي ان کان وڌيڪ آهي.[24]

طائف جو مڪه سان روڊن وسيلي رابطو آهي. الهدا وارو جبلائي رستو شهر کي اولهندي هيٺاهين علائقن سان ڳنڍي ٿو، جڏهن ته ٻين شاهراهن ذريعي شهر جو رابطو نجد ۽ ڏکڻ اولهه سعودي عرب سان قائم آهي.

زميني بناوت

[سنواريو]

طائف جي زميني بناوت ۾ جبلائي قطارون، پٿريلا ميدان، واديون ۽ زرعي علائقا نمايان آهن.

سعودي عرب جي اولهندي بلند علائقن کي جاگرافيائي طور سروات، حجاز ۽ مدين جي جبلائي حصن ۾ ورهايو ويندو آهي. سروات جبل ڏکڻ کان طائف جي اترئين ڀرپاسي تائين پکڙيل آهن، جڏهن ته حجاز جبلن جو سلسلو ان کان اتر طرف جاري رهي ٿو.[26]

هن جبلائي نظام جي اولهندي پاسي زمين تيزيءَ سان هيٺ لهي ٿي، جڏهن ته اوڀر طرف لاها نسبتاً نرم آهن. اهڙي بناوت سبب طائف جي مختلف حصن ۾ بلندي، گرمي پد ۽ برسات جي مقدار ۾ فرق ملي ٿو.[25]

جبل ۽ بلند علائقا

[سنواريو]

الهدا

[سنواريو]
Image
الهدا جو جبلائي رستو

الهدا طائف جي اولهه ۾ واقع مشهور جبلائي علائقو آهي. هي علائقو سروات جي اولهندي لاهين سان لاڳاپيل آهي ۽ پنهنجي پيچدار جبلائي رستن، نظارن ۽ سياحتي سهولتن سبب مشهور آهي.

الهدا جي اوچائي لڳ ڀڳ 2,000 ميٽر سامونڊي سطح کان مٿي ڄاڻائي وڃي ٿي. هن علائقي ۾ اونهاري جي موسم نسبتاً معتدل هوندي آهي.[24]

الشفا

[سنواريو]
Image
الشفا ڏانهن ويندڙ رستي کان جبلائي منظر

الشفا طائف شهر کان لڳ ڀڳ 25 ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه ۾ واقع جبلائي علائقو آهي. سعودپيڊيا موجب الشفا جي انتظامي علائقي جي پکيڙ لڳ ڀڳ 591 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ان جي اوچائي لڳ ڀڳ 2,500 ميٽر تائين پهچي ٿي.[24]

الشفا جي آبهوا اونهاري ۾ نسبتاً ٿڌي ۽ سياري ۾ وڌيڪ ٿڌي هوندي آهي. هن علائقي ۾ ڪوهيڙو ۽ موسمي برساتون پڻ ٿينديون آهن.

سعودپيڊيا موجب الشفا ۾ سالياني برسات جو اوسط لڳ ڀڳ 323 ملي ميٽر ڄاڻايو ويو آهي. هتي انجير، ڀاڄيون، گلاب ۽ خوشبودار ٻوٽا پوکيا ويندا آهن.[24]

جبل دڪا

[سنواريو]

جبل دڪا الشفا جي ڀرپاسي جو مشهور بلند جبلائي هنڌ آهي. هي علائقو سروات جي جبلائي سلسلي جو حصو آهي ۽ پنهنجي قدرتي منظرن، نسبتاً ٿڌي آبهوا ۽ سياحتي اهميت سبب سڃاتو وڃي ٿو.

جبل دڪا ۽ ڀرپاسي جا بلند علائقا طائف جي جبلائي سياحت ۽ قدرتي ماحول جو حصو آهن.

واديون

[سنواريو]

طائف جي جاگرافيءَ ۾ واديون اهم حيثيت رکن ٿيون. اهي موسمي پاڻيءَ جي وهڪري، زمين جي بناوت، زرعي سرگرمين ۽ تاريخي آبادڪاريءَ سان لاڳاپيل آهن.

سعودي عرب جون گهڻيون واديون موسمي پاڻيءَ جا وهڪرا آهن، جن ۾ برسات کان پوءِ پاڻي وهندو آهي.[27]

وادي وج

[سنواريو]

وادي وج طائف جي تاريخي ۽ جاگرافيائي سڃاڻپ سان لاڳاپيل اهم وادي آهي. قديم تاريخي روايتن ۾ طائف جي پراڻي نالي کي وج سان منسوب ڪيو ويو آهي.

وادي وج ۽ ان جي ڀرپاسي جي علائقن ۾ قديم آبادڪاري، زرعي زمينن ۽ پاڻيءَ جي استعمال جا تاريخي احوال ملن ٿا.[28]

وادي ليه

[سنواريو]

وادي ليه طائف جي ڏکڻ اوڀر وارن علائقن سان لاڳاپيل وادي آهي. هن جي ڀرپاسي ۾ ڳوٺاڻيون آباديون ۽ زرعي زمينون موجود آهن.

وادي محرم

[سنواريو]

وادي محرم طائف جي جبلائي رستن سان لاڳاپيل علائقو آهي، جتي حج ۽ عمري لاءِ سفر ڪندڙن جي احرام ٻڌڻ جي سهولت موجود آهي.

وادي محرم ۾ واقع ميقات واري مسجد کي قرن المنازل سان لاڳاپيل ميقات جي رستي تي استعمال ڪيو ويندو آهي. ان کي قرن المنازل کان الڳ هڪ مستقل شرعي ميقات سمجهڻ بدران ان جي جغرافيائي ۽ انتظامي تعلق کي واضح رکڻ گهرجي.

آبهوا

[سنواريو]

طائف جي آبهوا تي ان جي سامونڊي سطح کان بلندي ۽ جبلائي جاگرافيءَ جو نمايان اثر آهي. شهر ۾ اونهارو مڪه ۽ جده جي ڀيٽ ۾ نسبتاً معتدل هوندو آهي، جڏهن ته سياري ۾ گرمي پد گهٽجي سگهي ٿو.

سعودي عرب جي اولهندي ۽ ڏکڻ اولهندي بلند علائقن ۾ گرمي پد، برسات ۽ نميءَ جون حالتون ساحلي ميدانن ۽ اندروني ريگستاني علائقن کان مختلف آهن.[29]

گرمي پد

[سنواريو]

طائف ۾ اونهاري جي ڏينهن ۾ گرمي پد وڌي سگهي ٿو، پر بلنديءَ سبب راتيون اڪثر هيٺاهين علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌيون هونديون آهن.

سياري ۾ رات جو گرمي پد نمايان طور گهٽجي سگهي ٿو. الهدا، الشفا ۽ ٻين بلند جبلائي علائقن ۾ شهر جي مرڪز کان وڌيڪ ٿڌ محسوس ٿي سگهي ٿي.

برسات

[سنواريو]

طائف ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ برسات جي مقدار ۾ هنڌ ۽ موسم موجب فرق اچي ٿو.

جبلائي علائقن ۾ هوا جي مٿي چڙهڻ ۽ ٿڌي ٿيڻ سان ڪڪر ۽ برسات پيدا ٿيڻ جا امڪان وڌن ٿا. الشفا جهڙن بلند علائقن ۾ شهر جي هيٺاهين حصن کان وڌيڪ برسات پئجي سگهي ٿي.[29]

ڪوهيڙو ۽ موسمي تبديليون

[سنواريو]

الهدا ۽ الشفا جي بلند جبلائي علائقن ۾ ڪوهيڙو پيدا ٿي سگهي ٿو، خاص طور نميءَ ۽ ٿڌي هوا واري موسم ۾.

جبلائي رستن تي ڪوهيڙي ۽ برسات سبب ڏسڻ جي صلاحيت گهٽجي سگهي ٿي. تيز برساتن دوران موسمي وادين ۾ اوچتا وهڪرا پڻ پيدا ٿي سگهن ٿا.

موسمي خاصيتون

[سنواريو]
طائف جي آبهوا ۽ موسمن جون عام خاصيتون
موسم آبهوا جاگرافيائي ۽ معاشي اهميت
سيارو ٿڌو، خاص طور بلند جبلن ۾ ٿڌي موسم ۽ جبلائي ماحول
بهار نسبتاً معتدل؛ ڪجهه وقتن تي برسات گلابن ۽ ٻين ٻوٽن جي واڌ
اونهارو ساحلي شهرن کان نسبتاً معتدل اونهاري جي سياحت ۽ جبلائي تفريح
سرءُ گرمي پد ۾ تدريجي گهٽتائي باغباني ۽ موسمي زرعي سرگرميون

قدرتي نباتات

[سنواريو]

طائف ۽ ان جي ڀرپاسي جي جبلائي علائقن ۾ قدرتي نباتات جو تعلق بلندي، برسات، زمين جي بناوت ۽ پاڻيءَ جي دستيابيءَ سان آهي.

سعودي عرب جي اولهندي بلند علائقن ۾ عرعر، جهنگلي زيتون، ٻٻر ۽ ٻيا مقامي وڻ ۽ ٻوٽا ملن ٿا. وادين ۾ ٻٻر، سدر ۽ ٻين خشڪ علائقن سان مطابقت رکندڙ ٻوٽن جي واڌ ٿيندي آهي.[30]

طائف جي زرعي علائقن ۾ قدرتي نباتات کان سواءِ ميون جا باغ، گلابن جا فارم ۽ ڀاڄين جي پوک پڻ موجود آهي.

جاگرافيائي خصوصيتن جو خلاصو

[سنواريو]
طائف جا اهم جاگرافيائي علائقا
علائقو جاگرافيائي خصوصيت اهميت
طائف شهر بلند ميدان؛ لڳ ڀڳ 1,800 ميٽر اوچائي شهري آبادي، واپار ۽ انتظام
الهدا اولهندي جبلائي لاهيون جبلائي رستا ۽ سياحت
الشفا لڳ ڀڳ 2,500 ميٽر تائين بلند علائقو باغباني، گلابن جي پوک ۽ سياحت
جبل دڪا بلند جبلائي هنڌ قدرتي منظر ۽ سياحت
وادي وج تاريخي وادي قديم آبادڪاري ۽ زرعي تاريخ
وادي ليه وادي ۽ ڳوٺاڻو علائقو زراعت ۽ مقامي آبادڪاري
وادي محرم جبلائي رستي سان لاڳاپيل وادي حج ۽ عمري جي سفر جون سهولتون

تصويرون

[سنواريو]


سياست ۽ انتظاميه

[سنواريو]

طائف جي سياست ۽ انتظاميه سعودي عرب جي مرڪزي حڪومتي نظام ۽ مڪه صوبي جي علائقائي انتظامي ڍانچي تحت هلندي آهي. طائف، مڪه صوبي جي اهم محافظن مان هڪ آهي ۽ انتظامي درجابنديءَ موجب درجي «الف» جو محافظو آهي. ان جي انتظام هيٺ 18 انتظامي مرڪز آهن، جن مان 10 درجي «الف» ۽ اٺ درجي «ب» ۾ شامل آهن.[31] سعودي عرب جي انتظامي نظام موجب طائف جو محافظو مڪه صوبي جي امارت سان لاڳاپيل آهي. محافظي جي انتظاميه سرڪاري ادارن جي وچ ۾ رابطي، امن امان، عوامي خدمتن ۽ مقامي ترقياتي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪري ٿي.[32]

انتظامي نظام

[سنواريو]

سعودي عرب ۾ علائقائي انتظام جو بنياد نظام المناطق آهي، جيڪو 1412هه/1992ع ۾ جاري ڪيو ويو. هن قانون موجب ملڪ کي 13 صوبن ۾ ورهايو ويو آهي. هر صوبو محافظن ۽ انتظامي مرڪزن تي مشتمل آهي.[33] صوبي جو امير شاهي فرمان ذريعي مقرر ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته محافظي جي انتظامي سربراهه جي مقرري ۽ ذميواريون لاڳاپيل سعودي قانونن تحت مقرر ٿينديون آهن. صوبائي امارت، محافظن ۽ انتظامي مرڪزن جي وچ ۾ رابطو علائقائي انتظام جو اهم حصو آهي.[32]

طائف محافظو

[سنواريو]

طائف محافظو مڪه صوبي جي انتظامي حدن اندر واقع آهي. محافظي جو مرڪز طائف شهر آهي. محافظي جي انتظامي ذميوارين ۾ امن امان برقرار رکڻ، مختلف سرڪاري کاتن سان رابطو، ترقياتي منصوبن جي نگراني ۽ رهواسين جي سرڪاري معاملن ۾ سهولت فراهم ڪرڻ شامل آهن. محافظي جي انتظامي سربراهه کي عربيءَ ۾ محافظ الطائف چيو ويندو آهي. هي عهدو بلدياتي اداري جي سربراهه، يعني أمين الطائف، کان الڳ آهي.[32]


انتظامي مرڪز

[سنواريو]

طائف محافظي ۾ 18 انتظامي مرڪز شامل آهن. انهن کي سعودي عرب جي انتظامي درجابنديءَ موجب «الف» ۽ «ب» ۾ ورهايو ويو آهي.[31]

طائف محافظي جا انتظامي مرڪز
شمار انتظامي مرڪز درجو
1الهداالف
2المحانيالف
3السيلالف
4الشفاالف
5عشيرةالف
6السديرةب
7الفيصليةب
8قياالف
9الفريعب
10آل مشعانالف
11العطيفالف
12الفيضةب
13شقصانالف
14الحفايرالف
15العاندب
16العقيقب
17وادي كلاخب
18دغبجب
ڪل انتظامي مرڪز 18

ماخذ: سعودپيڊيا، «محافظة الطائف». مرڪزن جي انتظامي حيثيت مستقبل ۾ سرڪاري فيصلن موجب تبديل ٿي سگهي ٿي.[31]

طائف جي بلدياتي انتظاميه

[سنواريو]

امانة الطائف طائف جي شهري ۽ بلدياتي انتظام جو اهم ادارو آهي. هي ادارو سعودي عرب جي بلديات ۽ هائوسنگ واري وزارت سان تنظيمي طور لاڳاپيل آهي.[34] امانة الطائف جون ذميواريون شهري منصوبابندي، رستن ۽ گهٽين جي سار سنڀال، صفائي، پارڪن، عوامي بازارن، ڪاروباري اجازت نامن ۽ برساتي پاڻيءَ جي نيڪال سان لاڳاپيل آهن.

بلدياتي ادارو دڪانن، ڪارخانن، بيڪرين ۽ ٻين تجارتي ادارن جي لاڳاپيل ضابطن تي عملدرآمد جي نگراني پڻ ڪري ٿو.[34]


ذيلي بلدياتي ادارا

[سنواريو]

سعودپيڊيا موجب امانة الطائف سان نو ذيلي بلدياتي ادارا لاڳاپيل آهن.[34]

طائف جا ذيلي بلدياتي ادارا
شمار بلدياتي ادارو
1بلدية الهدا
2بلدية جنوب الطائف
3بلدية شمال الطائف
4بلدية شرق الطائف
5بلدية غرب الطائف
6بلدية الشفا
7بلدية السيل الكبير
8بلدية السيل الصغير
9بلدية الطائف الجديد

بلدياتي انتظام جي ترقي

[سنواريو]

17 آگسٽ 2009ع تي سعودي عرب جي وزيرن واري ڪائونسل طائف محافظي جي بلدياتي انتظامي حيثيت ۾ واڌاري جي منظوري ڏني.

هن فيصلي موجب الخرمة، رنية، تربة، المويه ۽ ميسان ۽ بني سعد جي ڳوٺاڻن بلدياتي علائقن جي نگرانيءَ سان لاڳاپيل ذميواريون امانة العاصمة المقدسة کان امانة الطائف ڏانهن منتقل ڪيون ويون.[34] هي انتظامي تبديلي بلدياتي خدمتن جي تنظيمي نگرانيءَ سان لاڳاپيل هئي؛ ان کي انهن علائقن جي محافظن کي طائف محافظي ۾ ضم ڪرڻ سان نه ملائڻ گهرجي.

طائف ترقياتي اٿارٽي

[سنواريو]

هيئة تطوير الطائف، يعني طائف ترقياتي اٿارٽي، طائف محافظي جي شهري، اقتصادي ۽ سماجي ترقيءَ لاءِ قائم ڪيل سرڪاري ادارو آهي. هي ادارو 5 مئي 2022ع تي قائم ٿيو، جڏهن ته 12 مئي 2022ع تي سعودي وزيرن واري ڪائونسل ان جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جي جوڙجڪ بابت فيصلو ڪيو.[35] اٿارٽيءَ جون اهم ذميواريون جامع ترقياتي حڪمت عملي تيار ڪرڻ، شهري منصوبن جي ترجيحن جو تعين، سرڪاري ادارن جي وچ ۾ رابطو، خانگي سيڙپڪاريءَ جي حوصلا افزائي ۽ ترقياتي منصوبن جي عملدرآمد جي نگراني آهن. اٿارٽي سياحت، قدرتي ۽ تاريخي ماڳن، زراعت، ڳوٺاڻي سياحت ۽ زندگيءَ جي معيار کي بهتر بڻائڻ وارن منصوبن تي پڻ ڪم ڪري ٿي.[35]

انتظامي ادارن جون ذميواريون

[سنواريو]
طائف جي انتظامي ادارن جو تقابلي جائزو
ادارو انتظامي تعلق اهم ذميواريون
طائف محافظي جي انتظاميه مڪه صوبي جي امارت امن امان، سرڪاري رابطي ۽ علائقائي انتظام
امانة الطائف بلديات ۽ هائوسنگ واري وزارت شهري خدمتون، صفائي، رستا، پارڪ ۽ بلدياتي نگراني
طائف ترقياتي اٿارٽي سعودي حڪومت جي ترقياتي اداري جو ڍانچو جامع منصوبابندي، سيڙپڪاري ۽ ترقياتي منصوبن جي نگراني
انتظامي مرڪز طائف محافظي جي انتظاميه مقامي انتظام ۽ سرڪاري خدمتن جي فراهميءَ ۾ رابطو

آبادي

[سنواريو]

طائف سعودي عرب جي مڪه صوبي جو هڪ اهم شهري مرڪز آهي. شهر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ واقع ڳوٺ، واديون ۽ انتظامي مرڪز گڏجي طائف محافظو ٺاهين ٿا. ان ڪري شهر جي آبادي ۽ سڄي محافظي جي آباديءَ ۾ فرق رکڻ ضروري آهي.

سعودي عرب جي 2022ع واري آدمشماريءَ موجب طائف شهر جي آبادي 563,282 هئي، جڏهن ته سڄي طائف محافظي جي آبادي 913,374 هئي.[36][37]

آباديءَ جي جوڙجڪ

[سنواريو]

2022ع جي آدمشماريءَ موجب طائف محافظي جي ڪل آباديءَ مان 660,760 سعودي شهري ۽ 252,614 غير سعودي رهواسي هئا. مردن جو تعداد 515,161 ۽ عورتن جو تعداد 398,213 هو.[36]

طائف محافظي جي آبادي — 2022ع
آباديءَ جو قسم تعداد سيڪڙو
سعودي شهري 660,760 72.3%
غير سعودي رهواسي 252,614 27.7%
مرد 515,161 56.4%
عورتون 398,213 43.6%
ڪل آبادي 913,374 100%

نوٽ: جدول جا انگ سڄي طائف محافظي لاءِ آهن، نه رڳو طائف شهر لاءِ.


آباديءَ جا شمارياتي چارٽ

[سنواريو]

2022ع جي آدمشماريءَ موجب طائف محافظي جي آبادي 913,374 هئي. ان مان 72.3 سيڪڙو سعودي شهري ۽ 27.7 سيڪڙو غير سعودي رهواسي هئا. جنس جي لحاظ کان 56.4 سيڪڙو مرد ۽ 43.6 سيڪڙو عورتون هيون.[36]



قوميت موجب آبادي

[سنواريو]
Imageسعودي شهري: 660,760 (72.3%)غير سعودي رهواسي: 252,614 (27.7%)
  •   سعودي شهري: 660,760 (72.3%)
  •   غير سعودي رهواسي: 252,614 (27.7%)

جنس موجب آبادي

[سنواريو]
Imageمرد: 515,161 (56.4%)عورتون: 398,213 (43.6%)
  •   مرد: 515,161 (56.4%)
  •   عورتون: 398,213 (43.6%)

تاريخي آبادي

[سنواريو]

طائف جي تاريخي آباديءَ ۾ وقت سان واڌارو ٿيو آهي، پر مختلف دورن جي آدمشماريءَ ۾ شهر ۽ محافظي جي حدن ۾ فرق ٿي سگهي ٿو. ان ڪري مختلف سالن جي انگن جو مقابلو ڪرڻ وقت هڪجهڙيون انتظامي حدون استعمال ڪرڻ ضروري آهي.

طائف جي آباديءَ جا تصديق ٿيل انگ
سال طائف شهر طائف محافظو
2022ع 563,282 913,374

طائف جا قديم رهواسي

[سنواريو]

طائف جي قديم آبادڪاريءَ بابت عرب تاريخي ڪتابن، نسب نامن ۽ روايتي احوالن ۾ مختلف قبيلن ۽ قومن جا نالا ملن ٿا. انهن مان ڪجهه بابت تاريخي معلومات موجود آهي، جڏهن ته ڪجهه نالا مذهبي، نسب نامي يا لوڪ روايتن سان تعلق رکن ٿا. خاص طور اسلام کان اڳ جي ابتدائي آبادڪاريءَ بابت روايتن کي آثارِ قديمه جي تصديق ٿيل حقيقتن کان الڳ رکڻ ضروري آهي.[38]

عمالقه

[سنواريو]

بنو عمالقه بابت قديم عرب تاريخي روايتن ۾ ذڪر ملي ٿو ته اهي جزيرة العرب جي مختلف علائقن ۾ آباد هئا. طائف جي پراڻي نالي وج کي ڪجهه روايتن ۾ وج بن عبد الحي سان منسوب ڪيو ويو آهي، جنهن کي عمالقه سان لاڳاپيل شخصيت طور بيان ڪيو ويندو آهي.

بهرحال، عمالقه جي طائف ۾ ابتدائي آبادڪاريءَ جو احوال روايتي تاريخ جو حصو آهي ۽ ان جي قطعي تاريخي تصديق موجود نه آهي.[39]

بنو مهلائيل

[سنواريو]

ڪجهه روايتي نسب نامن ۾ بنو مھلائيل بن قينان جي اولاد کي طائف جي قديم رهواسين سان منسوب ڪيو ويو آهي. اهڙن احوالن ۾ انهن جي آبادڪاريءَ کي حضرت نوح جي طوفان کان اڳ واري زماني سان ڳنڍيو ويندو آهي.

هي روايتون تاريخي ۽ مذهبي ادب جو حصو آهن؛ انهن کي تصديق ٿيل آثارِ قديمه جي نتيجن طور پيش نٿو ڪري سگهجي.

ثمود

[سنواريو]

ثمود جزيرة العرب جي قديم قومن مان هڪ هئي، جنهن جو ذڪر اسلامي ۽ قديم تاريخي ادب ۾ ملي ٿو. عربستان جي مختلف علائقن ۾ قديم اتر عرب لکتن جا آثار مليا آهن، جن مان ڪجهه کي روايتي طور ثمودي لکتون سڏيو ويو آهي. بهرحال، اهڙين لکتن جي موجودگي پاڻمرادو ان ڳالهه جو ثبوت نه آهي ته انهن کي لازمي طور قرآني ثمود قوم لکيو هو، يا اها قوم طائف جي پهرين آبادي هئي.

اياد قبيلو

[سنواريو]

بنو اياد قديم عرب جي عدناني قبيلن مان شمار ٿيندو هو. نسب نامن موجب اياد بن نزار بن معد بن عدنان ڏانهن هن قبيلي جو نسب منسوب ڪيو ويندو آهي.

قديم روايتن ۾ اياد جي آبادڪاريءَ کي تهامه، حجاز ۽ جزيرة العرب جي ٻين علائقن سان ڳنڍيو ويو آهي. طائف جي قديم قبيلائي تاريخ ۾ پڻ اياد جو ذڪر ملي ٿو.[38]

عدوان قبيلو

[سنواريو]

بنو عدوان طائف جي قديم تاريخ سان لاڳاپيل قبيلن مان هڪ هو. عرب نسب نامن ۾ عدوان جو اصل نالو حارث بن عمرو بن قيس عيلان ڄاڻايو ويو آهي.

تاريخي روايتن موجب عدوان طائف ۽ ان جي ڀرپاسي جي علائقن ۾ آباد هو. ثقيف جي سياسي ۽ قبيلائي اثر وڌڻ کان اڳ عدوان کي هن علائقي جي اهم قبيلن مان شمار ڪيو ويندو هو.[40]

فهم قبيلو

[سنواريو]

بنو فھم قديم عرب جي قيسي قبيلن مان هو، جنهن جو تاريخي تعلق عدوان سان پڻ بيان ڪيو ويندو آهي. قديم عرب تاريخي روايتن ۾ فهم ۽ عدوان جي آبادڪاريءَ کي طائف جي ڀرپاسي سان ڳنڍيو ويو آهي. بعد ۾ ثقيف قبيلي جي طاقت وڌڻ سان علائقي جي قبيلائي صورتحال ۾ تبديليون آيون.[38]

بنو عامر بن صعصعه

[سنواريو]

بنو عامر بن صعصعه هوازن سان تعلق رکندڙ هڪ اهم عرب قبيلو هو. هن قبيلي جا مختلف گروهه نجد ۽ حجاز جي علائقن ۾ آباد هئا.

قديم روايتن موجب بنو عامر ۽ ثقيف جي وچ ۾ زمينن، وسيلن ۽ قبيلائي اثر رسوخ بابت ڇڪتاڻ موجود هئي. طائف جي تاريخ ۾ انهن اختلافن ۽ مقابلي جو ذڪر ملي ٿو.[40]

ثقيف قبيلو

[سنواريو]

بنو ثقيف طائف جي قبل از اسلام تاريخ جو سڀ کان نمايان قبيلو هو. ثقيف جا ماڻهو وادي وج ۽ طائف جي ڀرپاسي ۾ آباد هئا ۽ زراعت، باغباني، واپار ۽ دفاعي اڏاوتن ۾ مهارت رکندا هئا. قديم تاريخي روايتن موجب ثقيف جي آبادي ۽ طاقت وڌڻ سان طائف تي ان جو سياسي اثر مضبوط ٿيو. قبيلائي مقابلي ۽ زرعي زمينن جي حفاظت لاءِ شهر جي چوڌاري دفاعي ڀتيون تعمير ڪيون ويون.[41]

ثقيف جي سماجي ۽ اقتصادي زندگيءَ ۾ انگورن، ميون ۽ اناج جي پوک، آبپاشي، واپار، چمڙي جي ڪم ۽ ٻين هنرن کي اهميت حاصل هئي. اسلام جي شروعاتي دور ۾ به ثقيف طائف جي هڪ اهم قبيلائي قوت رهيو.[38]


قديم قبيلن جو خلاصو

[سنواريو]
طائف جي قديم آبادڪاريءَ سان لاڳاپيل قومون ۽ قبيلا
قوم يا قبيلو تاريخي حيثيت ثبوت جي نوعيت
بنو عمالقه قديم آبادڪاريءَ سان منسوب روايتي تاريخ
بنو مهلائيل طوفان کان اڳ جي آبادڪاريءَ سان منسوب مذهبي ۽ نسب نامي روايت
ثمود قديم عرب قوم قديم لکتن ۽ روايتن جي تشريح ۾ احتياط ضروري
بنو اياد قديم عدناني قبيلو نسب ناما ۽ تاريخي روايتون
عدوان طائف سان لاڳاپيل قديم قبيلو تاريخي ۽ قبيلائي روايتون
بنو فھم عدوان سان تاريخي تعلق رکندڙ قبيلو تاريخي ۽ نسب نامي روايتون
بنو عامر هوازن سان تعلق رکندڙ قبيلو تاريخي ۽ قبيلائي روايتون
بنو ثقيف طائف جو اهم قبل از اسلام قبيلو تاريخي ۽ ابتدائي اسلامي ماخذ

مذهب

[سنواريو]

طائف جي مذهبي تاريخ ۾ قبل از اسلام عرب جي مذهبي روايتن کان وٺي اسلام جي آمد تائين اهم تبديليون آيون آهن.

اسلام کان اڳ

[سنواريو]

اسلام کان اڳ طائف ۾ مختلف عرب مذهبي روايتون موجود هيون. شهر خاص طور لات نالي ديويءَ جي عبادتگاهه سبب مشهور هو. لات کي قديم عرب جي اهم ديوين مان شمار ڪيو ويندو هو ۽ ثقيف قبيلي جي مذهبي زندگيءَ ۾ ان کي خاص مقام حاصل هو.[42]

اسلام جي آمد

[سنواريو]

8ھ/630ع ۾ غزوه حنين کان پوءِ مسلمانن طائف جو محاصرو ڪيو، پر شهر ان وقت فتح نه ٿيو. بعد ۾ 9ھ/631ع ۾ ثقيف جي وفد اسلام قبول ڪيو.

ان کان پوءِ طائف ۾ لات جي عبادت ختم ٿي ۽ شهر اسلامي مذهبي ۽ سماجي نظام جو حصو بڻيو.[41]

موجوده مذهبي صورتحال

[سنواريو]

موجوده طائف ۾ اسلام غالب مذهب آهي. شهر ۾ مسجدون، ديني تعليمي ادارا ۽ اسلامي ثقافتي مرڪز موجود آهن.

طائف جي مذهبي اهميت حج ۽ عمري جي رستن سان پڻ لاڳاپيل آهي. شهر جي علائقي سان قرن المنازل ۽ وادي محرم جهڙا مشهور ميقات لاڳاپيل آهن.

شهر جي رهواسين جي مذهبي وابستگين بابت تفصيلي سرڪاري آدمشماري انگن جي غيرموجودگيءَ ۾ مختلف مذهبي گروهن جا مخصوص سيڪڙا بيان ڪرڻ مناسب نه آهي.

ٻوليون

[سنواريو]

طائف جي بنيادي ۽ سرڪاري ٻولي عربي آهي، جيڪا تعليم، سرڪاري انتظام، واپار، مذهبي سرگرمين ۽ روزمره جي رابطن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

مقامي عربي لهجو

[سنواريو]

طائف ۾ ڳالهائجندڙ عربي حجاز جي لساني روايتن سان لاڳاپيل آهي. شهر ۽ ان جي ڀرپاسي جي قبيلائي ۽ ڳوٺاڻن علائقن ۾ لهجن جي تلفظ، لفظن ۽ گرامر ۾ فرق ملي سگهي ٿو.

ثقيف قبيلي جي قديم عربي لهجي بابت لساني مطالعي ۾ همزي جي استعمال، آوازن جي مٽاسٽا ۽ مخصوص لفظن تي تحقيق ڪئي وئي آهي.[43]

ٻيون ٻوليون

[سنواريو]

طائف ۾ غير سعودي رهواسي پڻ آباد آهن. انهن جي مختلف قومي ۽ لساني پسمنظر سبب عربي کان سواءِ ٻيون ٻوليون پڻ ڳالهائجن ٿيون.

تعليم، ڪاروبار ۽ بين الاقوامي رابطن ۾ انگريزي ٻولي پڻ استعمال ٿيندي آهي. جڏهن ته غير سعودي رهواسين جي ٻولين بابت شهر جي سطح تي تصديق ٿيل تفصيلي انگ موجود نه آهن.

تعليم

[سنواريو]

طائف سعودي عرب جي اهم تعليمي مرڪزن مان هڪ آهي. شهر ۾ سرڪاري ۽ خانگي اسڪولن، فني تربيت جي ادارن ۽ اعليٰ تعليم جي سهولتن جي ترقي ٿي آهي.

جديد تعليم جي شروعات

[سنواريو]

طائف ۾ جديد رسمي تعليم جي تاريخ ۾ دار التوحيد اسڪول کي خاص مقام حاصل آهي. هي ادارو 1945ع ۾ عبدالعزيز ابن سعود جي دور ۾ قائم ٿيو ۽ سعودي عرب جي شروعاتي اهم تعليمي ادارن مان هڪ هو.[44]

اسڪولي تعليم

[سنواريو]
Image
طائف ۾ ڪيمرون اسڪول ڪمپليڪس جو تاريخي منظر

طائف محافظي ۾ ابتدائي، وچولي ۽ ثانوي تعليم لاءِ سرڪاري ۽ خانگي اسڪول موجود آهن. انهن ادارن جي نگراني طائف جي تعليم واري جنرل ڊائريڪٽوريٽ ڪندي آهي.

2017ع جي انگن موجب محافظي ۾ 774 سرڪاري اسڪول ۽ 111 خانگي اسڪول موجود هئا. سرڪاري اسڪولن ۾ لڳ ڀڳ 168,063 ۽ خانگي اسڪولن ۾ 17,607 شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا هئا.[44]

اهي انگ 2017ع جا آهن، تنهنڪري انهن کي موجوده اسڪولن يا شاگردن جي تعداد طور نه سمجهڻ گهرجي.

طائف يونيورسٽي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو طائف يونيورسٽي
Image
طائف يونيورسٽي جي ڪاليج آف ميڊيسن جي انتظامي عمارت، 2013ع

طائف يونيورسٽي سعودي عرب جي هڪ سرڪاري يونيورسٽي آهي، جنهن جو مرڪزي ڪيمپس طائف جي الحويه علائقي ۾ واقع آهي. يونيورسٽيءَ جي شروعات 1980ع ۾ قائم ٿيل تعليم واري ڪاليج سان لاڳاپيل آهي. 10 جولاءِ 2003ع تي يونيورسٽي قائم ڪرڻ جو فيصلو ٿيو ۽ بعد ۾ اها هڪ آزاد سرڪاري يونيورسٽي طور ترقي ڪندي رهي.[45] يونيورسٽيءَ ۾ طب، ڏندن جي طب، فارميسي، نرسنگ، انجنيئرنگ، سائنس، ڪمپيوٽر سائنس، تعليم، آرٽس، شريعت ۽ ڪاروباري انتظام سميت مختلف شعبن ۾ تعليم ڏني ويندي آهي.[46] 2024ع جي انگن موجب طائف يونيورسٽيءَ ۾ لڳ ڀڳ 42,765 شاگرد ۽ شاگردياڻيون تعليم حاصل ڪري رهيا هئا.[44]

طبي ۽ فني تعليم

[سنواريو]

طائف يونيورسٽيءَ جو ڪاليج آف ميڊيسن طبي تعليم ۽ ڪلينڪي تربيت فراهم ڪري ٿو. ورلڊ ڊائريڪٽري آف ميڊيڪل اسڪولز موجب هن ڪاليج ۾ طبي تعليم جي شروعات 2008ع ۾ ٿي.[47]

طائف ۾ فني ۽ پيشاورانه تربيت لاءِ ٽيڪنيڪل ڪاليج ۽ ٻيا تربيت جا ادارا پڻ موجود آهن، جيڪي سعودي عرب جي فني ۽ پيشاورانه تربيت واري اداري سان لاڳاپيل آهن.[44]

صحت

[سنواريو]

طائف ۾ صحت جون سهولتون سرڪاري اسپتالن، خصوصي طبي ادارن، بنيادي صحت مرڪزن ۽ خانگي طبي مرڪزن ذريعي فراهم ڪيون وڃن ٿيون.

Image
طائف يونيورسٽيءَ جي ڪاليج آف ميڊيسن جي انتظامي عمارت، 2013ع


اسپتالون ۽ طبي ادارا

[سنواريو]

طائف ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ عام علاج، هنگامي طبي امداد، جراحي، ٻارن جي علاج، عورتن جي صحت، نفسياتي علاج ۽ ٻين طبي شعبن جون سهولتون موجود آهن.

اهم طبي ادارن ۾ الهدا جي هٿياربند فوجن واري اسپتال، شاهه سلمان اسپيشلسٽ اسپتال ۽ اراده ۽ نفسياتي صحت وارو ڪمپليڪس شامل آهن.[48]

الهدا جي هٿياربند فوجن واري اسپتال

[سنواريو]

الهدا جي هٿياربند فوجن واري اسپتال طائف محافظي ۾ واقع هڪ اهم طبي ادارو آهي، جيڪو 1980ع ۾ قائم ٿيو. هن اسپتال ۾ دل جي جراحي، گردن جي پيوندڪاري، ڊائليسز، انتهائي نگهداشت، ٻارن جي علاج، عورتن جي صحت ۽ ٻين طبي شعبن جون سهولتون فراهم ڪيون وڃن ٿيون.[48]

شاهه سلمان اسپيشلسٽ اسپتال

[سنواريو]

شاهه سلمان اسپيشلسٽ اسپتال طائف شهر ۾ واقع هڪ طبي ادارو آهي، جيڪو سعودي عرب جي نيشنل گارڊ جي صحت واري نظام سان لاڳاپيل آهي. اسپتال ۾ مريضن جي داخلا، تشخيص، علاج ۽ ٻاهرين مريضن لاءِ ڪلينڪن جون سهولتون موجود آهن. سعودپيڊيا موجب ان جي گنجائش 300 بسترن جي آهي.[48]

اراده ۽ نفسياتي صحت وارو ڪمپليڪس

[سنواريو]

اراده ۽ نفسياتي صحت وارو ڪمپليڪس طائف جي مشهور نفسياتي صحت جي ادارن مان هڪ آهي. هن اداري جي تعمير 1958ع ۾ شروع ٿي ۽ 1962ع ۾ ان جو افتتاح ٿيو. وقت سان گڏ اداري جا مختلف نالا رهيا، جڏهن ته 2021ع ۾ ان کي اراده ۽ نفسياتي صحت واري ڪمپليڪس جو نالو ڏنو ويو. سعودپيڊيا موجب اداري جي گنجائش 670 بسترن جي آهي.[48]

طبي تعليم ۽ تربيت

[سنواريو]

طائف يونيورسٽيءَ ۾ طبي ۽ صحت سان لاڳاپيل مختلف شعبن ۾ تعليم ۽ تربيت ڏني ويندي آهي. يونيورسٽيءَ جو ميڊيڪل سميوليشن اينڊ ٽريننگ سينٽر طبي شاگردن، انٽرنز، رهاڪو ڊاڪٽرن، استادن ۽ صحت جي ٻين ماهرن لاءِ ڪلينڪي مهارتن ۽ طبي سميوليشن جي تربيت فراهم ڪري ٿو.[49]

معيشت

[سنواريو]

زراعت

[سنواريو]

طائف جي معيشت ۾ زراعت کي قديم زماني کان اهم مقام حاصل رهيو آهي. شهر جي ڀرپاسي ۾ باغن ۽ زرعي زمينن جي موجودگيءَ سبب طائف ميون، ڀاڄين ۽ خوشبودار گلن جي پيداوار لاءِ مشهور ٿيو.

قديم تاريخي ڪتابن ۾ طائف جي انگورن، ڪشمش، ڏاڙهن، آڙن، خوبانين ۽ ٻين ميون جو ذڪر ملي ٿو. زرعي پيداوار جو ڪجهه حصو مڪه ۽ ٻين شهرن ڏانهن موڪليو ويندو هو.[50]

طائفي گلاب

[سنواريو]


طائف جي مشهور زرعي پيداوارن مان طائفي گلاب خاص اهميت رکي ٿو. هن خوشبودار گلاب جي پوک خاص طور الهدا، الشفا ۽ ڀرپاسي جي جبلائي وادين ۾ ڪئي ويندي آهي.

گلاب جي گلن مان عرقِ گلاب، خوشبودار تيل ۽ عطر تيار ڪيو ويندو آهي. گلاب جي پوک ۽ ان جي ڪيميائي تقطير سان لاڳاپيل صنعت طائف جي زرعي ۽ سياحتي سڃاڻپ جو اهم حصو بڻجي چڪي آهي.[51]

سعودي پريس ايجنسي جي اپريل 2024ع واري رپورٽ موجب طائف جي مختلف علائقن ۾ 900 کان وڌيڪ گلابن جا فارم هئا، جتي وڏي پيماني تي گلابن جي پوک ۽ عطر ٺاهڻ جون سرگرميون ٿينديون هيون.[52]

واپار ۽ سياحت

[سنواريو]

طائف ۾ سياحت، هوٽلن، واپار، زرعي شين، عطرسازي، دستڪاري ۽ ٻين خدمتن کي اقتصادي اهميت حاصل آهي.

شهر جي جبلائي آبهوا، تاريخي ماڳن، باغن ۽ تفريحي علائقن سبب هر سال ملڪ جي مختلف حصن مان سياح اچن ٿا.[2]

تاريخي ۽ سياحتي ماڳ

[سنواريو]
طائف جا اهم تاريخي ۽ سياحتي ماڳ
ماڳ نوعيت اهميت
شبرا محل تاريخي عمارت حجازي طرزِ تعمير، شاهي رهائش ۽ عجائب گهر جي تاريخ
سوق عڪاظ تاريخي بازار عرب شاعري، واپار ۽ ثقافتي گڏجاڻيون
الهدا جبلائي علائقو جبلائي رستا، قدرتي نظارا ۽ سياحت
الشفا جبلائي علائقو باغباني، گلابن جي پوک ۽ تفريح
ردف پارڪ تفريحي ماڳ عوامي تفريح ۽ ثقافتي سرگرميون
وادي وج تاريخي وادي طائف جي قديم آبادڪاري ۽ جاگرافيءَ سان لاڳاپيل

شبرا محل

[سنواريو]
Image
شبرا محل جو تاريخي طرزِ تعمير

شبرا محل طائف جي مشهور تاريخي عمارتن مان هڪ آهي. محل جي تعمير 1904ع ۾ شروع ٿي ۽ لڳ ڀڳ ٻن سالن ۾ مڪمل ٿي.

هي محل پنهنجي تعميراتي بناوت، آرائشي ڪم ۽ تاريخي اهميت سبب مشهور آهي. سعودي عرب جي جديد تاريخ ۾ به هن عمارت کي خاص مقام حاصل رهيو آهي. 1995ع ۾ ان کي قومي ثقافتي عجائب گهر طور استعمال ڪرڻ شروع ڪيو ويو.[53]


الهدا ۽ الشفا

[سنواريو]

الهدا ۽ الشفا طائف جي ڀرپاسي جا مشهور جبلائي علائقا آهن. انهن علائقن ۾ جبلائي نظارا، باغ، تفريحي ماڳ ۽ زرعي سرگرميون موجود آهن.

الهدا پنهنجي جبلائي رستن ۽ ڪيبل ڪار جي سياحتي سهولت سبب مشهور آهي، جڏهن ته الشفا جو علائقو پنهنجي بلند جبلن ۽ زرعي باغن سبب سڃاتو وڃي ٿو.[2]

ادب ۽ ثقافت

[سنواريو]

عرب شاعريءَ ۾ طائف

[سنواريو]

طائف قديم عرب جي ادبي ۽ ثقافتي تاريخ ۾ اهم مقام رکي ٿو. شهر جي ڀرسان سوق عڪاظ ۾ شاعريءَ جا مقابلا، خطابت ۽ ادبي محفلون ٿينديون هيون.

اميه بن ابي الصلت طائف سان لاڳاپيل مشهور قديم عرب شاعرن مان هو. سندس شاعريءَ ۾ مذهبي فڪر، اخلاقي موضوع ۽ قديم عرب سماج جا مختلف پهلو ملن ٿا.

علمي ۽ سماجي زندگي

[سنواريو]

طائف جي زرعي خوشحاليءَ، مستقل آبادڪاريءَ ۽ واپاري لاڳاپن شهر جي سماجي زندگيءَ تي اثر وڌو. تاريخي ڪتابن ۾ شهر جي ماڻهن جي زراعت، آبپاشي، تعمير، دستڪاري ۽ واپار ۾ مهارت جو ذڪر ملي ٿو.[50]

قديم طائف سان لاڳاپيل مشهور طبيب حارث بن ڪلده ثقفي جو ذڪر اسلامي تاريخي ۽ ادبي روايتن ۾ پڻ ملي ٿو.

جديد ثقافتي سرگرميون

[سنواريو]

جديد دور ۾ طائف ۾ ثقافتي ميلن، ادبي سرگرمين، سياحتي پروگرامن ۽ گلابن جي موسمي تقريبن کي اهميت حاصل آهي.

سوق عڪاظ جي تاريخي روايت کي جديد ثقافتي تقريبن ذريعي ٻيهر متعارف ڪرايو ويو. 2007ع ۾ هن تاريخي بازار جي نالي سان ثقافتي سرگرمين جي بحالي شروع ٿي.[3]

مذهبي اهميت

[سنواريو]

طائف اسلامي تاريخ ۾ پنهنجي مخصوص مقام سبب مشهور آهي. محمد ﷺ جي طائف واري سفر، غزوه حنين کان پوءِ طائف جي محاصري ۽ ثقيف قبيلي جي اسلام قبول ڪرڻ جي واقعن جو ذڪر اسلامي سيرت جي ڪتابن ۾ ملي ٿو.[54]

طائف جي علائقي سان حج ۽ عمري جي مسافرن لاءِ ٻه مشهور ميقات لاڳاپيل آهن:

  • قرن المنازل يا السيل الكبير: نجد ۽ ان رستي کان ايندڙ حاجين ۽ معتمرين لاءِ ميقات.
  • وادي محرم: الهدا واري رستي سان ايندڙ حاجين ۽ معتمرين لاءِ ميقات جو هنڌ.

لاڳاپيل مضمون

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Taif Governorate". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 "Taif" (انگريزي ۾). Visit Saudi. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 "Souk Okaz". Saudipedia (انگريزي ۾). 2022-09-30. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Taif History Center". Saudipedia (انگريزي ۾). 2023-01-15. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 "Tâif". TDV İslâm Ansiklopedisi (ترڪي ۾). Türkiye Diyanet Vakfı. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  6. 1 2 الحموي, ياقوت. معجم البلدان (عربي ۾). بيروت: دار صادر.
  7. 1 2 3 علي, جواد. المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام (عربي ۾).
  8. ↑ القيسي, عاطف عباس. ثقيف ودورها في التاريخ العربي الإسلامي حتى أواخر العصر الأموي (عربي ۾). بيروت: دار الكتب العلمية.
  9. ↑ "Garden of the Hejaz: Taif". Skylife (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2013-09-01 تي محفوظ ڪيل.
  10. ↑ Hirschberg, Haim Ze'ev (1972). "Arabia". Encyclopaedia Judaica (انگريزي ۾). جلد 3. Jerusalem: Macmillan. ص. 234.
  11. 1 2 ابن الكلبي, هشام بن محمد. كتاب الأصنام (عربي ۾).
  12. ↑ "Souk Okaz". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 ابن هشام. السيرة النبوية (عربي ۾). بيروت: دار الجيل.
  14. ↑ Watt, W. Montgomery (1956). Muhammad at Medina (انگريزي ۾). Oxford: Clarendon Press.
  15. ↑ "The Delegation of Thaqif". Islam Museum (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  16. 1 2 Burckhardt, John Lewis (1829). Travels in Arabia (انگريزي ۾). London: Henry Colburn.
  17. ↑ Holden, David; Johns, Richard (1982). The House of Saud: The Rise and Rule of the Most Powerful Dynasty in the Arab World (انگريزي ۾). New York: Holt, Rinehart and Winston. ISBN 9780030437311.
  18. 1 2 Safran, Nadav (1988). Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security (انگريزي ۾). Cornell University Press. ISBN 9780801494840.
  19. ↑ "File 3665/1924 Pt 9: Arabia – Nejd-Hedjaz Hostilities 1924–25; Wahabi Massacres at Taif" (انگريزي ۾). British Library. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Foundations: The Pillars". Saudi Aramco World (انگريزي ۾). 1982. اصل نسخو مان 2012-02-02 تي محفوظ ڪيل. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "Masterpieces by the Million". Saudi Aramco World (انگريزي ۾). 1966. اصل نسخي مان 2012-02-02 تي محفوظ ڪيل. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.{{cite magazine}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  22. ↑ "Made In: Saudi Arabia". Saudi Aramco World (انگريزي ۾). 1974. اصل نسخي مان 2012-02-02 تي محفوظ ڪيل. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.{{cite magazine}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)
  23. ↑ "The Taif Agreement" (PDF) (انگريزي ۾). Permanent Mission of Lebanon to the United Nations. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  24. 1 2 3 4 5 "Taif Governorate". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  25. 1 2 "Geography of Saudi Arabia". Saudipedia (انگريزي ۾). 2020-12-28. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Saudi Mountains". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Valleys in Saudi Arabia". Saudipedia (انگريزي ۾). 2023-02-02. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ الحموي, ياقوت. معجم البلدان (عربي ۾). بيروت: دار صادر.
  29. 1 2 "Climate of Saudi Arabia". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Are There Forests in Saudi Arabia?". Saudipedia (انگريزي ۾). 2023-01-26. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 3 "Taif Governorate". Saudipedia (انگريزي ۾). 2021-02-09. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  32. 1 2 3 "Law of Provinces in the Kingdom". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Administrative Divisions of Saudi Arabia". Saudipedia (انگريزي ۾). 2020-12-29. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  34. 1 2 3 4 "Taif Municipality". Saudipedia (انگريزي ۾). 2021-03-11. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  35. 1 2 "Taif Development Authority". Saudipedia (انگريزي ۾). 2022-11-13. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  36. 1 2 3 "Population of Taif Governorate". DataPulse (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل. Source: GASTAT — Saudi Census 2022.
  37. ↑ "Taif Governorate". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  38. 1 2 3 4 علي, جواد. المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام (عربي ۾).
  39. ↑ الحموي, ياقوت. معجم البلدان (عربي ۾). بيروت: دار صادر.
  40. 1 2 القيسي, عاطف عباس. ثقيف ودورها في التاريخ العربي الإسلامي حتى أواخر العصر الأموي (عربي ۾). بيروت: دار الكتب العلمية. ص. 28–29.
  41. 1 2 Din, Sahib; Abbas, Humayun (2024). "The Thaqif Tribe and The City of Taif: A Scientific and Historical Study" (en ۾). Research Journal Ulūm-e-Islāmia 31 (2). doi:10.52461/ulm-e-islmia.v31i02.3507. https://journals.iub.edu.pk/index.php/Ulum-e-Islamia/article/view/3507.
  42. ↑ ابن الكلبي, هشام بن محمد. كتاب الأصنام (عربي ۾).
  43. ↑ "قبيلة ثقيف وخصائصها اللغوية". دار المنظومة (عربي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  44. 1 2 3 4 "Education in Taif". Saudipedia (انگريزي ۾). 2021-09-22. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Taif University". Saudipedia (انگريزي ۾). 2021-02-09. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "List of the Colleges of Taif University". Saudipedia (انگريزي ۾). 2023-07-31. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Taif University College of Medicine". World Directory of Medical Schools (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  48. 1 2 3 4 "List of Government Hospitals in Makkah al-Mukarramah Province". Saudipedia (انگريزي ۾). 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "Medical Simulation and Training Center". Saudipedia (انگريزي ۾). 2023-10-19. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  50. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Jawad".
  51. ↑ "Taif Roses – Fragrant Beauty that Delights" (انگريزي ۾). Saudi Press Agency. 2024-02-11. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Taif Rose Farms Bloom with over 550 Million Roses Annually" (انگريزي ۾). Saudi Press Agency. 2024-04-21. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ "The Historical Shubra Palace". Saudipedia (انگريزي ۾). 2021-02-24. 2026-10-20 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "IbnHisham".

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=طائف&oldid=423826" تان ورتل