Işıkkale

Işıkkale

Işıkkale bazilikası
Işıkkale Işıkkale
Konum	Karadedeli, Silifke, Mersin
Bölge	Akdeniz Bölgesi
Koordinatlar	36°26′22″K 34°00′35″D
Rakım	340 m (1.115 ft)
Tür	Yerleşim yeri
Tarihçe
Kültür(ler)	Helenistik, Roma, Bizans
Sit ayrıntıları
Mülkiyet	Kültür ve Turizm Bakanlığı
Işıkkale arkeolojik sit ülkesi Türkiye  içinde bulunduğu idari birim Silifke  içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yer Akdeniz Bölgesi  konum koordinatları 36°26′22″K 34°0′34″D  korunmuşluk durumu korunmuş

Işıkkale, Dağlık Kilikya (Cilicia Tracheia) bölgesinde yer alan, Roma Dönemi'nden Bizans Dönemi'ne kadar kesintisiz yerleşim görmüş bir antik ören yeridir. Günümüzde Mersin ili Silifke ilçesi Karadedeli köyü sınırlarında (günümüzde Atayurt) kentinin dağlık iç kesiminde yer alır.

Konumu

Ören yerine D.400 devlet kara yolundan Atakent beldesinde kuzeye sapan il yoluyla ulaşılır. Bu yol arkeologların Olba territorium dedikleri yörede olup çevre arkeolojik örenler açısınden (Karakabaklı, Sinekkale, Meydankale vb.) çok zengindir. Işıkkale'de örenler (çoğunluk doğuda olmakla birlikte) yolun iki tarafına dağılmıştır. Ören yerinin alanı 8 hektarı bulmaktadır Ören yeri devlet kara yoluna 6, Silifke'ye 17 ve Mersin'e 77 kilometre uzaklıktadır.

Yenibahçe Vadisi'nin batı yakasında konumlanan yerleşim, aynı döneme tarihlenen ve kendisinden biraz daha büyük olan Karakabaklı ören yerinin 1 km kuzeyinde bulunmaktadır. Akdeniz kıyısındaki antik Korasion (Atakent) kentinden başlayıp İmamlı ve Keşlitürkmenli üzerinden Olba ile Diokaisareia’ya (Uzuncaburç) uzanan karayolu güzergâhı üzerindedir. Işıkkale’nin yaklaşık 600 metre kuzeyinde ayrılan bir patika, başka bir antik yerleşimin bulunduğu Aşağı Dünya obruğuna; kısa bir mesafe ilerideki Kültesir mevkiinden ayrılan diğer bir yol ise Sinekkale villa rustica’sına ulaşım sağlar.

Ören yeri

Ören yerinde üç nefli bir kilisenin yanı sıra Roma yolu, evler, sarnıçlar, lahit ve zeytin işliklerine ait örenler vardır. Binalarda kullanılan yapı malzemesi genellikle poligonal olup, yerleşim yerinin önce Helenistik dönemde kurulduğu, Roma İmparatorluğu ve Bizans İmparatorluğu dönemlerinde de kullanıldığı düşünülmektedir.

Araştırma Tarihçesi

Işıkkale; ilk olarak 1970'li yıllarda Türk Bizans bilimci Semavi Eyice tarafından, Silifke ve çevresindeki Bizans dönemi kalıntılarını belgeleme çalışmaları kapsamında tanımlanmıştır. 1980'lerde Friedrich Hild ve Hansgerd Hellenkemper alanda incelemelerde bulunmuştur.

Ina Eichner, 1998–2000 ve 2003 yıllarında Kilikya bölgesindeki Erken Bizans konut mimarisini belgelemeye yönelik yürüttüğü yüzey araştırması projesi dâhilinde Işıkkale’deki konutları incelemiş ve mimari rölövelerini çıkarmıştır. Günder Varinlioğlu ise 2003–2007 yılları arasında Yenibahçe Vadisi’nin batısındaki kırsal yerleşimleri kapsayan yüzey araştırmasında Karakabaklı ve Işıkkale kalıntılarını ayrıntılı olarak incelemiştir.

Yerleşim Dokusu ve Mimari

Küçük bir antik kent (komē) niteliğindeki Işıkkale, doğal bir çöküntü alanı (senklinal) ile ayrılan ve aralarında yaklaşık 200 metre mesafe bulunan iki farklı mahalleden oluşur. Bu iki kesim, günümüze bazı bölümleri ulaşmış taş döşeli bir antik yolla birbirine bağlanmaktaydı; günümüzde ise modern karayolu ile ikiye bölünmüştür. Varinlioğlu’nun değerlendirmelerine göre yerleşim ilk olarak bağımsız mezralar halinde ortaya çıkmış, iki mahalle arasında kalan ve idari veya ticari işlevler üstlendiği tahmin edilen üç büyük yapıdan oluşan kompleks ise daha sonraki bir evrede inşa edilmiştir. Her iki kesimdeki konutlar tek katlı, bitişik nizamda sıkışık bir dokuda ve belirgin bir ızgara plan takip edilmeksizin inşa edilmiştir. Batı kesimde çok sayıda lahit (sarkofag) içeren bir nekropol alanı yer alır.

Doğu kesimde 25 × 30 metre boyutlarında, batısında narteksi bulunan üç nefli bir bazilika yükselmektedir. Yapının apsisi doğuya bakmaktadır; apsisin her iki yanında birer pastoforion (yan mekan) yer alır. Birer kemerle (kemerli destek) ikişer odaya bölünen bu mekanların her biri küçük birer apsise de sahiptir. Nef ayrımı, dörder sütunla desteklenen kemer dizileriyle (arkad) sağlanmıştır. Kilisenin güneyine bitişik konumda üzeri örtülü büyük bir su sarnıcı (cisterna) bulunur. Kilise çevresinde yeniden lahitler göze çarpar; bunlardan biri girlandlar, yaprak motifleri ve güvercin kabartmalarıyla süslenmiştir.

Işıkkale’deki örgü tekniklerini inceleyen Günder Varinlioğlu; alanda poligonal, izodom (isodomon) ve küçük kesme taşlı (petit appareil) duvar örgülerini bir arada tespit etmiştir. Bölgedeki diğer merkezlerle yapılan karşılaştırmalar sonucunda yerleşimin kuruluşunu 4. yüzyılın sonu ile 6. yüzyılın başı arasına tarihlendirir. Ana duvarları ile alt katlarında kesme taş, üst katlarında ise küçük kesme taş örgünün kullanıldığı bazilika için ise 6. yüzyılın ilk yarısını tarihlendirmektedir.