Ulusal Diriliş Günü
| Ulusal Diriliş Günü | |
|---|---|
 | |
| Resmî adı | Milli Müstəqillik Günü |
| Türü | Resmi devlet bayramı |
| Başlama | 1992 |
| Tarih | 17 Kasım |
Ulusal Diriliş Günü (Azerice: Milli Dirçəliş Günü) her yıl 17 Kasım'da Azerbaycan'da kutlanan ulusal bayramdır.[1]
1992 yılından bu yana, 17 Kasım ülkede Ulusal Diriliş Günü olarak kutlanmaktadır. Bu gün, 1988 yılının Kasım-Aralık aylarında Bakü'de yaşanan olaylarla ilgilidir. Sovyet liderliğinin Karabağ sorunu etrafında izlediği Azerbaycan karşıtı politika sonucunda, 20. yüzyılın 80'li yıllarının sonunda Azerbaycan'da Sovyet karşıtı halk hareketi oluşmuştur. 2, 17 Kasım, ülkede Ulusal Diriliş Günü olarak kutlanmaktadır.
17 Kasım 1988'de, Azerbaycan halkının uzun süreli gösterileri (17 Kasım – 5 Aralık 1988) Bakü'nün ana meydanı olarak kabul edilen Azatlık Meydanı'nda (eski Lenin Meydanı) başladı.
Azerbaycan'da bu olaylar ulusal kurtuluş hareketi olarak kabul edilir ve Cumhuriyetimizin bağımsızlığının ana faktörü olarak görülür.
17 Kasım mitinginin talepleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Azerbaycan hükûmeti, Ermenistan'a ekonomik ilişkileri keseceği konusunda kesin bir uyarıda bulunmalıdır. Televizyon, Topkhana'da yapılanları canlı olarak yayınlayacaktır.
- Ağdam şehrindeki sokağa çıkma yasağı 24 saat içinde kaldırılmalıdır.
- Dağlık Karabağ'daki parti ve Sovyet organları feshedilmelidir. Azerbaycan'ın hukuki, siyasi ve ekonomik normları burada yeniden tesis edilmelidir.
- Kasım ayında açılacak oturuma katılacak olan SSCB Yüksek Sovyeti'nin 63 milletvekili bu konuda bilgi vermelidir. Aksi takdirde, Azerbaycan'a dönmeleri uygun değildir. Akşam saat 6'ya kadar süre verdik...
- Burada kalma ve geceyi burada geçirme şartımız 24 saat içinde yerine getirilmezse, gösteri süresiz olarak uzatılacaktır.
Bu taleplerden de anlaşılacağı üzere, mitingin ana talepleri Ermenistan'ın Azerbaycan'a yönelik saldırganlığını durdurmak, Dağlık Karabağ'da Azerbaycan karşıtı politikayı uygulayan kurumu kaldırmak, aksi takdirde Ermenistan'a ekonomik yaptırımlar uygulamak ve Ermenistan'ın saldırganlığını SSCB Yüksek Sovyeti oturumunda gündeme getirmekti. Bu talepler Azerbaycan yönetimi tarafından kabul edildi, ancak hükûmet temsilcileri mitingin durdurulmasını talep ettiğinde, göstericiler talepleri yerine getirilene kadar meydanı terk etmeyeceklerini söylediler. Burada "Moskova'nın ayaklanmalarını durdurun!", "Egemenlik!", "Özgürlük!" sloganları atılmaya başlandı. Moskova'ya baskı yapmak ve cumhuriyetlerde iktidarı ele geçirmek isteyen güçler bunu kullanmaya çalıştı. Bakü'nün bazı semtlerinde durum kasten ağırlaştırıldı ve holiganlık eylemleri gerçekleştirildi. Nahçıvan'da devlet kurumlarının binası saldırıya uğradı, 22 Kasım'da Gence'de halk ile ordu arasında kanlı çatışmalar yaşandı, 160 kişi yaralandı, üç asker ve bir çocuk öldürüldü. 24 Kasım'da Bakü, Nahçıvan ve Gence şehirlerinde olağanüstü hal ve sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Ağır silahlı birlikler sokaklara konuşlandırıldı. Meydan yavaşlayamadı. İnsanlar sokaklara çıkarılan tankların namlularına karanfiller koydu, askerlere halkın taleplerini iletti ve kan dökmemeleri için onları uyardı. Göstericiler, Azerbaycan SSC'nin orak ve çekiç bayrağıyla meydana geldiler, ancak birkaç gün sonra, 19 Kasım'da, 1918-1920 yıllarında ilk kez var olan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti bayrağı burada dalgalandırıldı. Her gün yüz binlerce insan tankların ve askerlerin arasından geçerek meydana akın etti.[2] Çoğu zaman, mitinge katılanların sayısı bir milyonu aştı. Geceleri binlerce insan meydanda bırakılan ateşlerin etrafında kalıyordu. Halk, mitingle olası sonucu zaten elde etmişti. Ülkenin liderleri, Azerbaycan halkının mevcut soruna karşı tutumunu biliyordu. Ancak Ermeni milliyetçiliği ve ayrılıkçılığına karşı hiçbir önlem alınmadı. Artık mücadeleyi demokratik yollarla örgütlemek ve sürdürmek gerekiyordu. Bunu fark eden toplum güçleri yavaş yavaş mitingden uzaklaştı ve meydanın çevresi daraltıldı. 3 Aralık'ta askeri yetkililer göstericilerden meydanı terk etmelerini talep etti. 4 Aralık gecesi ordu saldırı düzenledi ve meydanı zorla boşalttı, geceyi orada geçiren göstericileri tutukladı. Meydanın düşüşünden sonra Bakü ve diğer şehirlerde birkaç gün boyunca protestolar ve gösteriler düzenlendi.[3][4]
Ulusal Diriliş Günü, genel olarak Azeriler için ulusal kurtuluş hareketinin başlangıcını simgelemektedir ve bu hareket, 1988 yılının sonlarında Azerbaycan Halk Cephesi'nin kurulmasına yol açmıştır. Sonuç olarak, Azerbaycan, tarihi gösterilerden sadece üç yıl sonra, 1991 yılında bağımsız bir devlet haline gelmiştir.[5]
Bu gün, 1988 olayları Azeri ulusunun yeniden canlanan ulusal uyanışının başlangıcı olarak kabul edilmektedir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Holidays". 20 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ "Azərbaycan tarixi 7 cilddə. VII cild. (1941–2002). Bakı: Elm, 2008, s. 203–204 (elektron variant)" (PDF). 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Kasım 2017.
- ↑ "Azərbaycan Respublikasının bayramları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu". 18 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2017.
- ↑ ""İlin Xalqı" məsələsi haqqında daha ətraflı". 31 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2017.
- ↑ Audrey L. Altstadt (April 1992). The Azerbaijani Turks: Power and Identity under Russian Rule (Hoover Institution Press Publication). Hoover Institution Press. ISBN 0817991824.
