2025 ел
| Еллар |
|---|
| 2021 · 2022 · 2023 · 2024 — 2025 — 2026 · 2027 · 2028 · 2029 |
| Унъеллык |
| 2000-еллар · 2010-еллар — 2020-еллар — 2030-еллар · 2040-еллар |
| Гасырлар |
| XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр |
2025 (ике мең егерме бишенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2025 елы, III меңьеллыкның 25 елы, XXI гасырның 25 елы, XXI гасырның 3 унъеллыгының 5 елы, 2020 елларның 6 елы. 2025 елдан бирле 1 ел үтте.
Вакыйгалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Кытай гражданинның Айга очуы көтелә.
- Россия Федерациясендә Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 80 еллыгы билгеләп үтелә.
- «2025 елга Дәүләт Советына еллык юлламасы»нда Рөстәм Миңнеханов 2025 елны Татарстанда Ватанны Саклаучы елы дип игълан иткән[1]
- Россия Президенты Владимир Путин 2025 елны (махсус хәрби операциядә катнашучылар хөрмәтенә һәм барлык ата-бабаларның батырлыклары истәлегенә) Ватанны саклаучы елы (рус. Год защитника Отечества) дип игълан иткән[2].
- 20 гыйнварда Камал театрының яңа бинасы рәсми ачылган[3].
- 30 март — Ураза гаете.
- 6 июнь — Корбан бәйрәме.
- 13 август ― КФУ Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтының 1нче катында «Белем» мәгариф музее ачылган[4].
- 14 сентябрь — Татарстан Рәисен сайлау (Бердәм сайлау көне)[5].
- 8 ноябрь — «Татарстан яшьләре» газетасы коллективы басманың яңа елдан соң чыкмавы турында хәбәр итә.
Вафатлар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Гыйнвар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 6 гыйнвар ― Салисә Гәрәева (86), шагыйрә, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре[6].
- 7 гыйнвар ― Габдерәззак Миңгалиев (64), композитор, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре[7].
- 11 гыйнвар ― Нәҗибә Сафина (75), шагыйрә[8].
Февраль
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 9 февраль ― Мәлик Хәйруллин (84), филология фәннәре докторы[9].
- 22 февраль ― Илгиз Хәйруллин (85), 1992―2001 елларда ТР Премьер-министры урынбасары[10].
- 22 февраль ― Фәйзулла Әминов (76), рәссам[11].
Март
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 4 март ― Мансур Вәли-Барҗылы (77), язучы, әдәби тәнкыйтьче[12].
- 13 март ― Софья Гобәйдуллина (93), композитор[13].
- 26 март ― Марат Сираҗетдинов (76), пианист, педагог[14]
Апрель
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 18 апрель ― Марсель Әхмәтҗанов (86), әдәбият галиме, археограф, текстолог, филология фәннәре докторы[15]
- 18 апрель ― Гөлфәния Җәлалова (88), милли хәрәкәт эшлеклесе, Казанда милли мәгарифне оештыручы.
- 21 апрель ― Франциск (88), Рим папасы (2013—2025)[16]
- 27 апрель ― Фидан Гафаров (77), БАССР (1980), РСФСР (1984), Татарстанның (1994) халык артисты[17].
- 29 апрель ― Клара Булатова (89), Татарстанның халык язучысы (2019)[18].
Май
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 2 май — Рөстәм Үтәй (81), дирижер, музыкант, Татарстанның Дәүләт эстрада-симфоник оркестрының җитәкчесе[19].
- 13 май — Алмаз Әхмәтшин (58), Смоленск өлкәсе вице-губернаторы[20].
- 23 май — Нурмөхәммәт Хөсәенов (70), Бәләбәй татар гимназиясен оештыручы һәм беренче директоры[21].
- 31 май — Флера Хәмитова (1936―2025), Камал театры артисты (1961―1985), педагог. Татарстан АССР атказанган артисты (1976)[22].
Июнь
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 4 июнь — Роберт Сәлахиев (74), шагыйрь [23].
- 6 июнь — Әхсән Заһитов (88), партия-дәүләт эшлеклесе[24].
- 13 июнь — Нурулла Баһрамов (82), 1990―1994 елларда Әгерҗе районы хакимияте башлыгы[25].
- 18 июнь — Камил Вәлиев (82), драма актеры, режиссер[26].
- 20 июнь — Рамил Хәйретдинов (61), тарихчы-галим[27][28].
- 23 июнь — Камил Фазлый (76), язучы, БР атказанган укытучысы[29].
Июль
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 9 июль — Әхмәт Сираҗиев (97), ветераннар арасында җиңел атлетика һәм чаңгы ярышлары буенча күп тапкырлар дөнья чемпионы[30].
- 14 июль — Татьяна Воропаева (71), Зәй районы башлыгы ( 2009―2014)[31].
- 19 июль — Резидә Шәрәфиева (59), җырчы, ТР халык артисты[32].
Август
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 3 август — Тәлгать Мусабаев (1951―2025), Казакъстанның очучы-космонавты[33].
- 28 август — Сәгыйть Җаксыбаев (79), Татарстанда казакъларның милли-мәдәни мохтарияте рәисе[34].
Сентябрь
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 15 сентябрь — Флёра Ганиева (85), әдәбият галиме, 1992-2005 елларда Татар дәүләт гуманитар институты проректоры[35].
- 30 сентябрь — Кәрим Габидуллин (80), филармониянең эстрада бүлеге музыканты, Татарстанның атказанган артисты[36].
- 30 сентябрь — Олег Ханов (74), БАССР (1983) һәм Россия Федерациясенең (2024) халык артисты[37].
Октябрь
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Ноябрь
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 7 ноябрь — Әбүзәр Гаянов (89), ТАССР Урман хуҗалыгы министры (1984―2001 елларда)[38].
- 27 ноябрь — Роза Сәхәветдинова (88), композитор[39].
Декабрь
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 12 декабрь — Муллаян Сөярголов (91), Гафури театры актеры, Башкортстанның халык артисты[40].
- 22 декабрь — Котдус Хөснуллин (84), фольклорчы, композитор, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе[41][42].
- 28 декабрь — Брижит Бардо (91), француз актрисасы[43].
Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Айрат Кашаев, Александр Полубенцев, Илнур Гайфуллин («Иакинф» балетының иҗат төркеме)
- Мансур Гыйләҗев
- Рәниф Шәрипов
- Рифхәт Якупов
Нобель премиясе лауреатлары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Мэри Брункоу[d] (АКШ)- Фред Рамсделл[d] (АКШ)
Симон Сакагути[d] (Япония) ― периферик иммун толерантлыгына кагылышлы ачышлары өчен[44].
Джон Кларк[d] (Британия)
Мишель Деворе[d] (Франция)- Джон Мартинис[d] (АКШ) ― электр чылбырында макроскопик квант-механик туннельләшү һәм энергиянең квантлашуын ачу өчен[45].
- Сусуму Китагава[d] (Япония)
Ричард Робсон[d] (Австралия)
Омар Ягхи[d] (Иордания) ― зур бушлыклы молекуляр конструкцияләр эшләгән өчен[46].
Ласло Краснахоркаи (Венгрия) ― аның ышандырырлык һәм алдан күрүчән иҗаты өчен, ул апокалиптик куркыныч уртасында сәнгать көчен раслый[47].
Мария Корина Мачадо ( Венесуэла) ― куерган караңгылык шартларында демократия ялкынын хуплаучы тынычлык өчен көрәшкә батыр һәм тугры хатын-кызга бирелә[48].
Джоэль Мокир[d] (АКШ/Израиль/Голландия) ― технологик прогресс ярдәмендә тотрыклы үсеш өчен кирәкле шартларны билгеләгән өчен[49]- Филипп Агьон[d] (Франция) /
Питер Ховитт[d] (Канада) ― иҗади җимерү теориясе аша тотрыклы үсешне аңлаткан өчен[50].
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Гөлнар Гарифуллина. Рөстәм Миңнеханов 2025 елны Ватанны Саклаучы елы дип игълан итте. Татар-информ, 27.09.2024
- ↑ Путин объявил 2025-й год Годом защитника Отечества. Известия, 20.12.2024 (рус.)
- ↑ Рузилә Мөхәммәтова. Владимир Машков: Планда Камал театрын дөньякүләм төрки мәдәнияте үзәге итү. Татар-информ, 20.01.2025
- ↑ Ректор КФУ Ленар Сафин принял участие в открытии музея образования «Белем». Казанский (Приволжский) Федеральный Университет, 13.08.2025(рус.)
- ↑ Татарстан Рәисен сайлау 14 сентябрьгә билгеләнде. Татар-информ, 11.06.2025
- ↑ Ильшат Вагизов. Минзәлә районының күренекле шәхесе, шагыйрә Салисә Гәрәева вафат булган. «Минзәлә», 6.01.2025
- ↑ Бик күп популяр җырлар авторы Габдразак Миңгалиев вафат. Интертат, 9.01.2025
- ↑ Күренекле шагыйрә Нәҗибә Сафина вафат. Татар-информ, 11.01.2025
- ↑ Мәлик Хәйруллин 84 яшендә вафат булган. Татар-информ
- ↑ Сәлимгәрәев медиабергәлек исеменнән Хәйруллинның вафатына бәйле рәвештә кайгы уртаклашты
- ↑ Татарстанның Даими вәкиллеге Фәйзулла Әминовның туганнарының кайгысын уртаклаша. Татар-информ, 26.02.2025
- ↑ Әдәбият тәнкыйтьчесе һәм язучы Мансур Вәли-Барҗылы вафат. Татарстан Язучылар берлеге
- ↑ Эльмир Низамов: София Гобәйдуллина чынлыкта үзенең тавыш галәмен булдырды. Татар-информ, 13.03.2025
- ↑ Ушел из жизни Народный артист Татарстана Марат Сиразетдинов
- ↑ Известный татарский литературовед и археограф Марсель Ахметзянов умер в возрасте 86 лет
- ↑ Умер папа римский Франциск
- ↑ Лейла Аралбаева. В Уфе умер народный артист России и Башкортостана Фидан Гафаров. Башинформ, 27.04.2025(рус.)
- ↑ Күренекле татар шагыйре Клара Булатова вафат. Татарстан Язучылар берлеге, 29.04.2025
- ↑ Ушел из жизни дирижёр, заслуженный деятель искусств Республики Татарстан Рустэм Ибрагимович Утэй
- ↑ Умер вице-губернатор Смоленской области Алмаз Ахметшин – экс-глава Нурлатского района. Бизнес-Онлайн, 13.05.2025
- ↑ Бәләбәй Гимназиянең элекке директоры, күп китаплар авторы, милләтпәрвәр шәхесебез Нурмөхәммәт Хөсәенов вафат. Представительство Всемирного конгресса татар в Республике Башкортостан, 23.05.2025
- ↑ Рузилә Мөхәммәтова. Күренекле актриса Флера Хәмитова вафат. Татар-информ, 31.05.2025
- ↑ Шагыйрь Роберт Сәлахиев вафат. Татарстан Язучылар берлеге, 4.06.2025
- ↑ Раиса Бобылева. Татарстан прощается с легендарным ветераном госуправления Аксаном Загитовым. Лента новостей Татарстана, 7.06.2025(рус.)
- ↑ Әгерҗе районының элеккеге башлыгы Нурулла Баһрамов вафат. Интертат, 16.06.2025
- ↑ На 83-м году жизни скончался актер Камиль Валиев.
- ↑ Тарихчы Рамил Хәйретдинов вафат. Татар-информ, 21.06.2025
- ↑ Рамиль Равильевич Хайрутдинов (16.06.1964 – 20.06.2025). Археология Поволжья и Урала (Институт археологии АН РТ) – Telegram
- ↑ Ләйсән Якупова. Хуш, Камил абый.(үле сылтама) Кызыл Таң, 23.06.2025
- ↑ Җиңел атлетика буенча 29 тапкыр дөнья чемпионы Әхмәт Сираҗиев вафат. Татар-информ, 9.07.2025
- ↑ Скончалась бывшая глава Заинского района Татьяна Воропаева – она была первой женщиной на таком посту в РТ. Бизнес-Онлайн, 14.07.2025
- ↑ Җырчы Резеда Шәрәфиева вафат. Интертат, 19.07.2025
- ↑ Адиль Саптаев. Во что верил и каким был первый казах, вышедший в открытый космос, Талгат Мусабаев. inform.kz
- ↑ Ушёл из жизни Сагит Джаксыбаев. Портал Ассамблеи и Дома Дружбы народов Татарстана
- ↑ Зилә Мөбәрәкшина. Әдәбият галиме Флера Ганиева вафат. Татар-информ, 15.09.2025
- ↑ Рената Валеева. Ушел из жизни руководитель ансамбля «Казан утлары» Карим Габидуллин. Реальное время, 30.09.2025
- ↑ Элина Ахметова. В Оренбурге умер народный артист Башкирии и России Олег Ханов. Башинформ, 30.09.2025
- ↑ В Казани простились с экс-министром лесного хозяйства республики Абузаром Гаяновым. Министерство лесного хозяйства Республики Татарстан, 8.11.2025
- ↑ Лейла Аралбаева. В Уфе ушла из жизни выдающийся башкирский композитор Роза Сахаутдинова. Башинформ, 27.11.2025
- ↑ Лейла Аралбаева. В Уфе ушел из жизни старейший актер Башдрамы Муллаян Суяргулов. Башинформ, 14.12.2025
- ↑ Танылган композитор вафат булган. Ватаным Татарстан, 22.12.2025
- ↑ Танылган композитор Котдус Хөснуллин вафат. Татар-информ, 22.12.2025
- ↑ Легендар актриса Бриджит Бардо 91 яшендә вафат булган. Татар-информ, 28.12.2025
- ↑ Нобелевскую премию вручили трем ученым за открытия в области иммунитета
- ↑ Нобелевскую премию по физике дали за открытие в квантовой механике
- ↑ Sample, Ian. Nobel prize in chemistry awarded to scientists for work on porous materials (en-GB) (2025-10-08).
- ↑ Nobel Prize in Literature 2025. NobelPrize.org
- ↑ NobelPrize.org
- ↑ Peter Howitt, 12th Frontiers of Knowledge Award in Economics, Finance and Management (en).(үле сылтама)
- ↑ The Royal Swedish Academy of Sciences (13 October 2025). The Prize in Economic Sciences 2025.
