Portaal:Taal
Taal is...
...een systeem van symbolische tekens – zoals gesproken klanken, gebaren of geschreven symbolen – waarvan de mens gebruikmaakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren. Talen kenmerken zich door grammaticale regels en een woordenschat. Het taalvermogen van de mens ontwikkelde zich naar schatting zo'n 100.000 jaar geleden, en kenmerkt zich in het heden door zijn enorme vormelijke diversiteit: elk land heeft wel zijn eigen talen en dialecten.
Groene Boekje | Hulp bij spelling | Alle talen op alfabet | Taalfamilies
Taalkunde is...
...de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen, de door mensen tegen elkaar gesproken talen die op natuurlijke wijze als moedertaal verworven worden. Het wordt ook wel taalwetenschap of linguïstiek genoemd. Taal is constant in beweging, wat niet alleen te merken is aan de verschillen tussen hedendaags Nederlands en de taal van Vondel, maar ook aan fenomenen als straattaal. Dat taalverandering tot extreme verschillen kan leiden wordt nog duidelijker als men beseft dat zeer uiteenlopende talen uit een gemeenschappelijke oertaal zijn ontstaan. Het Nederlands en Engels zijn bijvoorbeeld voortgekomen uit het Oergermaans en de Romaanse talen als Frans en Spaans zijn uit het Latijn ontsproten.
Het Cornisch (Cornisch: Kernowek; Engels: Cornish) is een Keltische taal uit Cornwall. Het is in de 19e eeuw uitgestorven, maar is in de twintigste eeuw weer kunstmatig tot leven gewekt. Traditioneel wordt John Davey of Zennor als de laatste oorspronkelijke spreker van het Cornisch beschouwd; hij stierf in 1891. Een uitgebreide zoektocht naar resterende sprekers in de 18de eeuw had evenwel slechts één persoon opgeleverd: Dorothy Pentreath. Toen zij in 1778 overleed, werd dit lange tijd als de definitieve dood van de taal beschouwd. Dolly Pentreath kreeg om die reden een groot grafmonument. Rond 1900 ontwikkelde Henry Jenner zijn versie van wat hij het „eenheids-Cornisch“ noemde, zich baserend op het 18e-eeuwse Cornisch. Zijn navolger Robert Morton Nance baseerde zich echter op een klein aantal middeleeuwse toneelstukken, hetgeen in 1929 resulteerde in een leerboekje Cornish for All.
[bewerk]
De Tai-Kadaitalen zijn leden van een taalfamilie die voorkomen in Zuidoost-Azië en Zuid-China. Voorheen werden zij beschouwd als onderdeel van de Sino-Tibetaanse taalfamilie maar worden nu meestal geclassificeerd als een onafhankelijke taalfamilie. Er is verwantschap voorgesteld met de Austronesische taalfamilie en sommige delen deze taalfamilie zelfs in bij een superfamilie, genaamd de Austrische talen. De Tai-Kadaitalen komen oorspronkelijk uit zuidelijk China, waar ook nu nog de meeste Tai-Kadai subfamilies te vinden zijn. Sprekers van de Tai-subfamilie migreerden lang geleden naar het zuiden, naar Zuidoost-Azië, daar naties stichtend die later Thailand en Laos zouden worden. Zie verder ook Tai-talen.
Een gebarentaal is een visueel-manuele taal waarin de handen en het lichaam worden gebruikt voor talige uitingen. Gebarentalen zijn natuurlijke talen met hun eigen lexicon en grammatica en er is niet één universele gebarentaal. Gebarentalen worden wereldwijd door zowel horende als dove mensen gebruikt, maar (prelinguaal) dove mensen vormen de kerngroep.
De Ethnologue onderscheidt op dit moment 130 gebarentalen van dovengemeenschappen en 29 dorpsgebarentalen, plus International Sign, een gebarensysteem dat hoofdzakelijk gebruikt wordt in internationale settings.[1]
Een kunsttaal is een taal die in tegenstelling tot etnische talen niet historisch is gegroeid als onderdeel van een cultuur, maar is ontworpen door één persoon of een kleine groep personen. Er zijn meer dan duizend kunsttalen bekend, die kunnen worden onderverdeeld in diverse soorten en zijn gemaakt om diverse redenen: sommige stellen zich ten doel als cultureel onbeladen taal de communicatie tussen de volken te bevorderen, andere dienen ter illustratie van een fictief land, weer andere zijn uitsluitend gemaakt voor het eigen plezier van de maker.
Van alle kunsttalen is het Esperanto wereldwijd de meest gebruikte.
- Fries: West-Fries (dialectgroep) - Westerlauwers Fries: Kleifries - Woudfries - Zuidwesthoeks - Hindeloopers - Aasters - Westers - Schiermonnikoogs - Stadsfries
- Hollands: Amsterdams - Zuid-Hollands - Dordts - Haags - Strand-Hollands - Utrechts-Alblasserwaards - Waterlands - Zaans - Volendams - Kennemerlands
- Limburgs: Truierlands - West-Limburgs - Centraal-Limburgs - Oost-Limburgs - Oost-Limburgs-Ripuarisch - Hasselts - Kerkraads - Maastrichts - Sittards - Venloos - Heerlens
- Nederlands-Nedersaksisch: Gelders-Overijssels - Achterhoeks - Sallands - Midden-Drents - Zuid-Drents - Stellingwerfs - Twents - Twents-Graafschaps - Veluws - Gronings: Westerwolds - Veenkoloniaals - Westerkwartiers - Hogelandsters - Oldambtsters - Stadsgronings - Westerkwartiers - Kollumerpompsters - Noordenvelds
- Zeeuws: Goerees - Flakkees - Schouwen-Duivelands - Noord-Bevelands - Philipslands - Thools - Walchers - Burgerzeeuws - Zuid-Bevelands
- Vlaams: Frans-Vlaams - West-Vlaams - Zeeuws-Vlaams - Oost-Vlaams - Brugs - Gents - Lokers
- Brabants: Noord-Brabants - Baronies - Westhoeks - Markiezaats - Zuid-Brabants - Aalsters - Antwerps - Brussels - Getelands - Kempens - Leuvens - Hasselts
- Afro-Aziatische talen:
- Algische talen: Cheyenne - Cree - Ojibwe
- Altaïsche talen:
- (Japans)
- (Koreaans)
- Mongoolse talen: Boerjatisch - Kalmuks - Mongools
- Toengoezische talen: Mantsjoe
- Turkse talen: Azeri - Basjkiers - Jakoets - Kazachs - Kirgizisch - Oejgoers - Oezbeeks - Tataars - Tsjoevasjisch - Turkmeens - Turks - Toevaans
- Andean-Equatoriale talen: Aymara - Guaraní - Quechua - Tupi
- Arawaktalen:
- Austroaziatische talen:
- Austronesische talen:
- Atayalische talen: Atayal - Taroko
- Bunun-talen: Bunun
- Formosaanse talen: Kulon-Pazeh
- Oost-Formosaanse talen: Amis - Kavalaans - Nataoraans Amis
- Malayo-Polynesische talen: Antankarana-Malagasi - Balinees - Bara-Malagasi - Bushi - Cebuano - Dusun Deyah - Dusun Malang - Dusun Witu - Endenees - Filipijns - Hawaïaans - Indonesisch - Javaans - Kamberaas - Ke'o - Kodisch - Lambojaas - Lionees - Ma'anjan - Maleis - Masikoro-Malagasi - Minangkabaus - Nage - Nauruaans - Noordelijk Betsimisaraka-Malagasi - Paku - Plateaumalagasi - Sasak - Savoenees - Soembawa - Tagalog - Wadjewaas
- Caribische talen: Hixkaryána
- Contacttalen:
- Dravidische talen:
- Eskimo-Aleoetische talen: Groenlands - Inuktitut
- Gebarentalen:
- Finoegrische talen:
- Indo-Europese talen:
- Albanees
- Armeens
- Baltische talen: Koers - Lets - Litouws - Oudpruisisch - Samogitisch -Sudovisch
- Germaanse talen: Afrikaans - Belgisch Nederlands - Deens - Duits - Engels - Faeröers - Fries - Gotisch - IJslands - Jiddisch - Nederlands - Nedersaksisch - Noors - Oernoords - Oudnoords - Schots - Zweeds
- Griekse talen: Nieuwgrieks - Pontisch - Romeyka
- Indo-Iraanse talen: Beloetsji - Bengaals - Gujarati - Hindi/Urdu - Koerdisch - Marathi - Nepali - Nieuw-Perzisch - Oriya - Ossetisch - Pasjtoe - Sanskriet - Sinhalees - Tadzjieks
- Italische en Romaanse talen: Aranees - Aroemeens - Catalaans - Corsicaans - Frans - Galicisch - Istro-Roemeens - Italiaans - Ladino (Sefardische taal) - Latijn - Megleno-Roemeens - Napolitaans - Occitaans - Portugees - Retoromaans - Roemeens - Sardisch - Spaans (Castiliaans) - Waals
- Keltische talen: Bretons - Cornish - Gallisch - Iers-Gaelisch - Manx-Gaelisch - Schots-Gaelisch - Shelta - Welsh
- Slavische talen: Bulgaars - Kasjoebisch - Macedonisch - Oekraïens - Oudkerkslavisch - Pools - Russisch - Servo-Kroatisch - Sloveens - Slowaaks - Sorbisch - Tsjechisch - Wit-Russisch
- Tochaars
- Irokese talen
- Zuid Irokees: Cherokee
- Noord Irokees: Tuscarora - Nottoway - Neutral - Huron-Wyandot - Seneca - Cayuga - Susquehannock - Onondaga - Oneida - Mohawk
- Isolaten:
- Ainu - Aquitaans - Baskisch - Burushaski - Hattisch - (Japans) - Kawésqar - Ket - (Koreaans) - Mapudungun - Purépecha - Sumerisch - Taraskisch
- Kaukasische talen:
- Khoisantalen:
- Kunsttalen:
- Artistieke talen: Dothraki - Klingon - Quenya - Sindarijns - Spokaans - Talossaans
- Conceptuele talen: Ithkuil - Lojban - Toki Pona
- Internationale hulptalen: Esperanto - Idiom Neutral - Ido - Interlingua - Interlingue - Lingua Franca Nova - Novial - Volapük
- Zonale hulptalen: Afrihili - Folkspraak - Interslavisch
- Mayatalen: Ch'ol - K'iché - Tzeltal - Yucateeks Maya
- Muskogitalen:
- Na-Denétalen: Eyak - Navajo - Tlingit
- Niger-Congotalen:
- Atlantische-Congotalen: ChiTumbuka - Herero - Kikerewe - Kwambi - Kwanyama - Luganda - Ndonga - Noord-Sotho - Shona - Swahili - Swazi - Tswana - Venda - Xhosa - Yoruba - Zemba - Zoeloe - Zuid-Ndebele - Zuid-Sotho
- Oto-Manguetalen: Mixteeks - Otomí - Zapoteeks
- Papoeatalen:
- Salishtalen:
- Sino-tibetaanse talen:
- Chinese talen: Mandarijn (Chinees) - Yue (Kantonees)
- Miao-Yao-talen:
- Tibeto-Burmaanse talen: Birmaans
- Tai-Kadaitalen:
- Uto-Azteekse talen: Hopi - Nahuatl - Yaqui
- ↑ Ethnologue: Languages of the World (23e ed.), 'Sign language', 2020 . Gearchiveerd op 13 november 2022.
