తెలుగు సినిమా
 |
| భారతీయ సినిమా |
| వెండితెర సందడి | |
|---|---|
| తెలుగు సినిమా | |
| • తెలుగు సినిమా వసూళ్లు | |
| • చరిత్ర | |
| • వ్యక్తులు | |
| • సంభాషణలు | |
| • బిరుదులు | |
| • రికార్డులు | |
| • సినిమా | |
| • భారతీయ సినిమా | |
| ప్రాజెక్టు పేజి | |
తెలుగు సినిమా లేదా టాలీవుడ్ అనేది హైదరాబాదు కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న భారతీయ సినిమా పరిశ్రమలోని ఒక ప్రధాన భాగం. తెలుగు సినిమా పితామహుడిగా కీర్తించబడే రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడు 1909 నుండే తెలుగు సినిమా అభివృద్ధి కోసం ఆసియాలోని వివిధ ప్రదేశాలకు పర్యటించి పలు కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. 1921లో ఆయన తన కుమారుడు రఘుపతి సూర్యప్రకాష్తో కలిసి భీష్మ ప్రతిజ్ఞ అనే మూకీ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. కోస్తాంధ్రలో ప్రప్రథమ ఫిలిం స్టూడియో అయిన దుర్గా సినీటోన్ను నిడమర్తి సూరయ్య రాజమండ్రిలో స్థాపించారు.[1]
తెలుగు సినిమా, నాటకరంగం, టీవీ ప్రసారాలలో అత్యున్నత ప్రతిభ కనబరిచిన వారికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో పనిచేసే 'ఫిలిం, టెలివిజన్ అండ్ థియేటర్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్' ప్రతి ఏటా ప్రతిష్ఠాత్మక 'నంది అవార్డుల'ను అందజేస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక, చారిత్రక చిహ్నమైన లేపాక్షి నందిని ఈ అవార్డుకు స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు.
1940లో విడుదలైన విశ్వమోహిని భారతీయ చలనచిత్ర రంగానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన తొలి చిత్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఆసియా పసిఫిక్ సినిమా మహోత్సవం వంటి అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శింపబడిన తొలి తెలుగు సినిమా 1951 నాటి మల్లీశ్వరి. ఈ చిత్రం 1953 మార్చి 14న చైనీస్ సబ్టైటిల్స్తో బీజింగ్ (చైనా) లో 13 ప్రింట్లతో విడుదలైంది. 1951లో వచ్చిన పాతాళ భైరవి 1952 జనవరి 24న బొంబాయిలో జరిగిన మొట్టమొదటి భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శింపబడిన తొలి దక్షిణ భారత చిత్రంగా రికార్డు సృష్టించింది. 1956లో విడుదలైన తెనాలి రామకృష్ణ ఆల్ ఇండియా సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్ ఫర్ బెస్ట్ ఫీచర్ ఫిలిం గెలుచుకున్న ఏకైక చిత్రంగా నిలిచింది.
2005, 2006, 2008 సంవత్సరాలలో తెలుగు సినీ పరిశ్రమ బాలీవుడ్ను సైతం అధిగమించి దేశంలోనే అత్యధిక చిత్రాలను నిర్మించింది. హైదరాబాదు శివార్లలో ఉన్న రామోజీ ఫిల్మ్ సిటీ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఫిలిం స్టూడియోగా గిన్నిస్ బుక్లో నమోదైంది. అలాగే హైదరాబాదులోని 'ప్రసాద్స్ ఐమ్యాక్స్' (Prasads IMAX) ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద 3D ఐమ్యాక్స్ స్క్రీన్ను కలిగి ఉండటమే కాకుండా అత్యధిక ప్రేక్షకులు సినిమాను వీక్షించే స్క్రీన్గా రికార్డులకెక్కింది. దేశంలోనే అత్యధిక సినిమా థియేటర్లు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనే (ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ) ఉన్నాయి.
సినిమా అనేది తెలుగు వారి సంస్కృతిలో, దైనందిన జీవితంలో ఒక భాగమైపోయింది. భారతీయ సినిమాలో సంఖ్యాపరంగా అత్యధికంగానూ, వాణిజ్యపరంగా, సాంకేతికపరంగా అత్యున్నత స్థాయిలోనూ తెలుగు సినిమా వర్ధిల్లుతోంది.
పాన్-ఇండియా విజయాలు - అంతర్జాతీయ గుర్తింపు
[మార్చు]గత దశాబ్ద కాలంగా తెలుగు సినిమా రూపురేఖలు పూర్తిగా మారిపోయాయి. ప్రాంతీయ సినిమా స్థాయి నుండి ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు తెచ్చుకునే స్థాయికి టాలీవుడ్ ఎదిగింది. ఎస్.ఎస్. రాజమౌళి దర్శకత్వంలో వచ్చిన బాహుబలి: ది బిగినింగ్ (2015), బాహుబలి 2: ది కన్ క్లూజన్ (2017) చిత్రాలు పాన్-ఇండియా (భారతదేశ వ్యాప్త) మార్కెట్కు పునాది వేశాయి. ముఖ్యంగా బాహుబలి 2, భారతీయ చలనచిత్ర చరిత్రలో తొలిసారిగా రూ. 1000 కోట్లకు పైగా వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా రికార్డు సృష్టించింది.
ఆ తర్వాత వచ్చిన ఆర్.ఆర్.ఆర్ (RRR) (2022) చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. ఈ సినిమాలోని "నాటు నాటు" పాటకు ప్రతిష్ఠాత్మక ఆస్కార్ (అకాడమీ) అవార్డు మరియు గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు వరించాయి. ఒక భారతీయ చిత్రానికి, అదీ తెలుగు పాటకు ఆస్కార్ రావడం చరిత్రలో ఇదే ప్రథమం. అంతేకాకుండా, సుకుమార్ దర్శకత్వంలో అల్లు అర్జున్ నటించిన పుష్ప: ది రైజ్, నాగ్ అశ్విన్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన సైన్స్ ఫిక్షన్ ఇతిహాసం కల్కి 2898 AD (2024), ప్రశాంత్ నీల్ తెరకెక్కించిన సలార్ వంటి చిత్రాలు టాలీవుడ్ మార్కెట్ను విశ్వవ్యాప్తం చేశాయి. జాతీయ ఉత్తమ నటుడిగా అల్లు అర్జున్ (పుష్ప చిత్రానికి గాను) అవార్డు సాధించి, ఈ ఘనత సాధించిన మొట్టమొదటి తెలుగు నటుడిగా చరిత్ర సృష్టించారు.
కోలీవుడ్, బాలీవుడ్లతో సంబంధం
[మార్చు]దక్షిణ భారతదేశంలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలకు చెందిన సినీ పరిశ్రమను 'టాలీవుడ్' అని పిలుస్తారు. తమిళ చిత్ర పరిశ్రమను కోలీవుడ్ అంటారు. యాభై, అరవై దశకాల్లో రెండు పరిశ్రమల స్టూడియోలు మద్రాసు మహానగరంలోనే ఉండటం వల్ల తెలుగు, తమిళ సినిమాల మధ్య అవినాభావ సంబంధం ఏర్పడింది. నేటికీ అనేక తెలుగు చిత్రాలు తమిళంలో, తమిళ చిత్రాలు తెలుగులో అనువాదం (డబ్బింగ్) కావడం పరిపాటి. రెండు పరిశ్రమల మధ్య నటీనటులు, దర్శకులు, సాంకేతిక నిపుణులు కలసి పనిచేయడం సహజంగా మారింది.
గత దశాబ్దంలో టాలీవుడ్ మరియు బాలీవుడ్ (హిందీ సినిమా) మధ్య సంబంధాలు మరింత బలపడ్డాయి. ఒకప్పుడు హిందీ హిట్ చిత్రాలను తెలుగులో రీమేక్ చేయడం వరకే పరిమితమైన తెలుగు సినిమా, ఇప్పుడు తన సొంత కథలతో బాలీవుడ్ను శాసిస్తోంది. రామ్ గోపాల్ వర్మ లాంటి దర్శకులు తొంభైల్లోనే బాలీవుడ్కు వెళ్లి ట్రెండ్ సెట్ చేయగా, నేడు టాలీవుడ్ పాన్-ఇండియా చిత్రాలు ఉత్తరాది ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తున్నాయి. బాలీవుడ్ అగ్ర తారలు సైతం తెలుగు చిత్రాల్లో నటించడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారు.
నటీనటులు, సాంకేతిక నిపుణులు
[మార్చు].jpg)
,_in_Panaji,_Goa_on_November_30,_2012_(cropped).jpg)
.jpg)
తెలుగు సినిమా ప్రారంభ రోజుల్లో నటులకు నాటకరంగం అనుభవం ప్రధాన అర్హతగా ఉండేది. 1930ల కాలంలో బళ్ళారి రాఘవ, పి. శాంతకుమారి వంటి విశిష్ట స్వరం కలిగిన ప్రముఖ నాటక నటులు చిత్ర పరిశ్రమలోకి అడుగుపెట్టారు.[2] బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో భారతీయ సినిమాలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పద్ధతి నటులలో వి. నాగయ్య ఒకరు. వేమూరి గగ్గయ్య, కల్యాణం రఘురామయ్య, ఆర్. నాగేశ్వరరావు, యాదవల్లి సూర్యనారాయణ, ముదిగొండ లింగమూర్తి తదితరులు తెలుగు సినిమా తొలిరోజుల్లోని అత్యుత్తమ నటులలో కొందరు.
నేపథ్య గానం ప్రవేశపెట్టడంతో నటులు స్వయంగా పాటలు పాడాల్సిన అవసరం తగ్గింది. ఇది అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, ఎన్. టి. రామారావు, ఎస్. వి. రంగారావు, రేలంగి వంటి రంగస్థల నటులు సినిమాలో రాణించడానికి దోహదపడింది. నటీమణుల విభాగంలో సావిత్రి, భానుమతి, బి. సరోజాదేవి, సూర్యకాంతం తదితరులు అత్యున్నత శిఖరాలను అధిరోహించారు.
సాంకేతికంగా, ఘట్టమనేని కృష్ణ తెలుగు సినిమాలో అనేక నూతన ఆవిష్కరణలు ప్రవేశపెట్టారు. ఆయన మొదటి పూర్తి నిడివి సినిమాస్కోప్ చిత్రం అల్లూరి సీతారామరాజు, మొదటి 70 ఎంఎం ఫిల్మ్ చిత్రం సింహాసనం నిర్మించారు. గూఢచారి 116 తో స్పై రకాన్ని, మోసగాళ్లకు మోసగాడు తో కౌబాయ్ శైలిని పరిచయం చేశారు. విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ మరియు ఛాయాగ్రహణంలో (సినిమాటోగ్రఫీ) కె. కె. సెంథిల్ కుమార్, రత్నవేలు తదితరులు దేశవ్యాప్త గుర్తింపు పొందారు.
సంగీతం, సాహిత్యం
[మార్చు]
సాంప్రదాయ తెలుగు చలనచిత్ర సంగీతం గిడుగు వెంకట రామ్మూర్తి, కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు, గురజాడ అప్పారావు వంటి పండితుల సాహిత్య శైలి నుండి ప్రేరణ పొందింది. సాలూరు రాజేశ్వరరావు, ఘంటసాల లలిత సంగీతంతో కూడిన శాస్త్రీయ మెరుగులతో అద్భుతాలు సృష్టించారు.
ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం నాలుగు భాషల్లో జాతీయ అవార్డులు గెలుచుకుని, అత్యధిక పాటలు రికార్డ్ చేసిన గాయకుడిగా రికార్డు సృష్టించారు. పి. సుశీల, అత్యధిక పాటలు పాడిన మహిళా గాయనిగా గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్లో చోటు దక్కించుకున్నారు.
సాహిత్యపరంగా, శ్రీశ్రీ తన కాలపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన సినిమా పాటల రచయితలలో ఒకరు. సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, చంద్రబోస్ అద్భుతమైన గీతాలతో ప్రేక్షకుల హృదయాలను గెలుచుకున్నారు. చంద్రబోస్ కు RRR చిత్రంలోని "నాటు నాటు" పాటకు అకాడమీ అవార్డు రావడం చారిత్రాత్మకం. నూతన తరం సంగీత దర్శకులు కీరవాణి, దేవి శ్రీ ప్రసాద్, తమన్ పాన్-ఇండియా స్థాయిలో ప్రశంసలు అందుకుంటున్నారు.
వాణిజ్య వైఖరి & నిర్మాణ వ్యయం
[మార్చు]గతంలో తెలుగు సినిమా నిర్మాణ వ్యయం రూ. 7 నుండి 40 కోట్ల మధ్య ఉండేది. కానీ పాన్-ఇండియా మార్కెట్ విస్తరించిన తర్వాత, అగ్ర కథానాయకుల చిత్రాల బడ్జెట్ రూ. 100 కోట్ల నుండి రూ. 500 కోట్ల పైచిలుకు చేరుకుంది.
ప్రస్తుతం ఒక భారీ బడ్జెట్ చిత్రం విడుదలకు ముందే డిజిటల్, శాటిలైట్, ఆడియో హక్కుల ద్వారా కోట్లాది రూపాయల వ్యాపారం చేస్తోంది. బాక్సాఫీస్ వద్ద కూడా తెలుగు సినిమాలు ఏకఛత్రాధిపత్యం వహిస్తూ రూ. 500 కోట్ల నుండి రూ. 1000 కోట్లకు పైగా వసూళ్లను సాధిస్తున్నాయి.
విశేషాలు మరియు రికార్డులు
[మార్చు]- భారతదేశ తొలి కౌబాయ్ చిత్రం మోసగాళ్ళకు మోసగాడు. కృష్ణ హీరోగా రూపొందిన ఈ చిత్రానికి కె.యస్.ఆర్.దాస్ దర్శకత్వం వహించారు.
- తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ నుంచి గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ కెక్కిన ప్రతిభావంతులు:
- అతిపెద్ద ఆధునిక ఫిల్మ్ స్టూడియో: రామోజీ ఫిల్మ్ సిటీ
- అత్యధిక పాటలు పాడిన గాయకుడు: ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం (30,000 పైగా)
- అత్యధిక చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించిన దర్శకుడు: దాసరి నారాయణరావు (149 సినిమాలు)
- అత్యధిక సినిమాలు నిర్మించిన నిర్మాత: డి. రామానాయుడు (100 పైగా)
- అతి తక్కువ కాలంలో అత్యధిక చిత్రాల్లో నటించిన హాస్యనటుడు: బ్రహ్మానందం (1000 కి పైగా)
- అత్యధిక సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించిన మహిళా దర్శకురాలు: విజయనిర్మల (44 సినిమాలు)
- ఒకే రోజు 11 పాటలు రాసిన ఘనత ప్రముఖ కవి శ్రీశ్రీకి దక్కుతుంది.
- పాతతరం అగ్ర కథానాయకుడు ఎన్. టి. రామారావు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సుదీర్ఘకాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.
- భారత చలనచిత్ర చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా రూ. 1000 కోట్లు రాబట్టిన చిత్రం బాహుబలి 2 కావడం విశేషం.
సంవత్సరాల వారీగా విడుదలైన చిత్రాల ముఖ్యాంశాలు
[మార్చు]1931లో ఒక సినిమాతో మొదలైన తెలుగు సినిమా ప్రస్థానం, 2000ల నాటికి సంవత్సరానికి సుమారు 200 చిత్రాలు నిర్మించే స్థాయికి చేరింది. 2001లో అత్యధికంగా 289 చిత్రాలు (డబ్బింగ్ చిత్రాలతో కలిపి) విడుదలయ్యాయి.
| దశాబ్దం | అంచనాగా విడుదలైన డైరెక్ట్/డబ్బింగ్ చిత్రాలు |
|---|---|
| 1930లు | 77 |
| 1940లు | 99 |
| 1950లు | 292 |
| 1960లు | 539 |
| 1970లు | 814 |
| 1980లు | 1,465 |
| 1990లు | 1,424 |
| 2000లు (2006 వరకు) | 1,185 |
| మొత్తం (2006 నాటికి) | సుమారు 4,888+ |
(గమనిక: పై పట్టికలోని సంఖ్యలు 2006 నాటి చారిత్రక గణాంకాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఏటా సుమారు 150-200 చిత్రాలు విడుదలవుతున్నాయి.)
ప్రధాని ప్రశంస
[మార్చు]తెలుగు సినిమా సిల్వర్ స్క్రీన్పై అద్భుతాలు సృష్టిస్తోందని భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమను ప్రశంసించారు. 2022 ఫిబ్రవరి 5న హైదరాబాద్ శివారులోని ముచ్చింతల్ ఆశ్రమంలో సమతామూర్తి విగ్రహావిష్కరణ సందర్భంగా ఆయన తెలుగు సినిమా సాధిస్తున్న జాతీయ, అంతర్జాతీయ విజయాలను కొనియాడారు.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ ఎలవర్తి, సత్య ప్రకాష్ (2017-06-10). ఎం.కె., రాఘవేంద్ర (ed.). Beyond Bollywood: The Cinemas of South India (in ఇంగ్లీష్). Harper Collins. ISBN 978-93-5264-570-1.
- ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని
<ref>ట్యాగు; ":2" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
బయటి లింకులు
[మార్చు]
- ఆంధ్రప్రదేశ్ చలన చిత్ర వాణిజ్య మండలి Archived 2021-11-26 at the Wayback Machine
- మరింత సమాచారం కోసం తెలుగు సినిమాలు ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి.
| తెలుగు సినిమాలు |  |
|---|---|
| అ | ఆ | ఇ | ఈ | ఉ | ఊ | ఎ | ఏ | ఐ | ఒ | ఓ | ఔ | అం | క | ఖ | గ | ఘ | చ | ఛ | జ | ఝ | ట | ఠ | డ | ఢ | త | ద | ధ | న | ప | ఫ | బ | భ | మ | య | ర | ల | వ | శ | ష | స | హ | క్ష | | |
| తెలుగు సినిమాలు | సినిమా |
|---|---|
| 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014|2015| 2016 | 2017|2018 | 2019 | 2020|2021|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029|2030 | | |
