بیوتروریسم

بیوتروریسم (به انگلیسی: Bioterrorism) یا بوم‌وحشت‌افکنی^[۱] به استفادهٔ عمدی از عوامل بیولوژیک مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها یا سموم اطلاق می‌شود که با هدف ایجاد آسیب‌های انسانی، تلفات دامی یا خسارت به محصولات کشاورزی انجام می‌گیرد.^[۲] این پدیده به عنوان یکی از موضوعات پیچیده در حوزه امنیت ملی و سلامت عمومی مطرح است. ویژگی‌های ذاتی عوامل بیولوژیک، از جمله قابلیت انتشار پنهان، دورهٔ نهفتگی و توانایی ایجاد بیماری در مقیاس وسیع، نگرانی‌های ویژه‌ای در نهادهای امنیتی و بهداشتی ایجاد کرده است. به همین دلیل، کشورها برای مقابله با این‌گونه تهدیدات، به توسعه و تقویت سیستم‌های نظارتی، تشخیصی و پاسخگو در سطح ملّی و بین‌المللی می‌پردازند. بررسی این پدیده شامل ابعاد گوناگونی از جمله شناسایی عوامل بالقوه، مسیرهای انتشار، راهکارهای پیشگیری، آمادگی برای واکنش به موقع و شیوه‌های کاهش پیامدهای آن می‌شود.

تاریخچه

قرن ۲۰

زمانی که جنگ جهانی اول شروع شد، تلاش برای استفاده از سیاه‌زخم در جمعیت حیوانی بود ولی کاملاً ثابت شد که بی‌اثر است. مدّت کوتاهی بعد از آغاز جنگ جهانی اوّل، آلمان یک کمپین خرابکاری بیولوژیکی در ایالات متحده آمریکا، روسیه، رومانی و فرانسه راه انداخت.^[۳] در آن زمان، آنتون دیلگر در آلمان زندگی می‌کرد، امّا در سال ۱۹۱۵، به آمریکا فرستاده شد که حامل کشت‌هایی از مشمشه، یک بیماری بدخیم اسب و قاطر بود. دیلگر یک آزمایشگاه در خانه‌اش در مریلند به راه انداخت. او با کار روزانه در لنگرگاه‌ها در بالتیمور، اسب‌ها را در حالی که برای انتقال به انگلستان منتظر بودند، به مشمشه آلوده می‌کرد. دیلگر تحت سوءظن به عنوان یک عامل کشور آلمان قرار گرفت ولی هرگز دستگیر نشد. سرانجام وی به مادرید اسپانیا فرار کرد؛ همان جایی که او طی همه‌گیری آنفلوآنزا در سال ۱۹۱۸ درگذشت.^[۴] در سال ۱۹۱۶، روس‌ها یک عامل آلمان با نیت مشابه را دستگیر کردند. آلمان و متحدان آن، اسب‌های سواره فرانسه و بسیاری از قاطرها و اسب‌های روسیه در جبهه شرقی را آلوده کردند. این اقدامات از حرکت و فعالیت سربازان و توپخانه ممانعت کرد.^[۳]

قرن ۲۱

۲۰۰۱، حمله‌های سیاه‌زخم، ایالات متحده آمریکا

در سپتامبر و اکتبر ۲۰۰۱، موارد متعددی از سیاه‌زخم ناشی از حملات عمدی، شیوع یافت. نامه‌های آغشته به عفونت سیاه‌زخم به کنگره ایالات متحده و اتاق‌های رسانه‌های خبری ارسال شد.

انواع عوامل بیوتروریسم

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) این عوامل را در سه گروه (B, A و C) دسته‌بندی کرده است.

دستهٔ الف

این عوامل خطری برای امنیت ملی هستند و می‌توانند به راحتی منتقل و منتشر شوند و موجب مرگ و میر بالایی می‌شوند. ممکن است وحشت عمومی را برانگیزند و نیاز به اقدامات خاص برای آمادگی جهت حفظ بهداشت عمومی‌اند.

تولارمی
سیاه‌زخم
آبله
سم بوتولونیوم
طاعون خیارکی
تب‌های هموراژیک ویروسی
کوید ۱۹ (کرونا)

دستهٔ ب

عوامل این گروه نسبتاً آسان منتقل می‌شوند و میزان مرگ و میر پایینی دارند.

بروسلوزیس (گونه‌های مختلف بروسلا)
توکسین اپسیلون کلستریدیوم پرفرینجنس
تهدیدهای ایمنی غذایی (برای مثال گونه‌های سالمونلا، اشرشیا کلی O157:H7، شیگلا، استافیلوکوکوس اورئوس)
مشمشه (بورخولدریا مالئی)
میلوئیدوز (بورخولدریا سودومالئی)
پسیتاکوز (کلامیدیا پسیتاسی)
تب کیو (کوکسیلا برناتی)
توکسین Ricin از Ricinus communis
توکسین Abrin از Abrus precatorius
انتروتوکسین B استافیلوکوک
تیفوس (ریکتزیا پرووازکی)
آنسفالیت ویروسی (آلفاویروس‌ها برای مثال اِنسفالیت اسبی ونزوئلایی، انسفالیت اسبی شرقی، اِنسفالیت اسبی غربی)
تهدیدکننده‌های عرضهٔ آب (مثل ویبریو کلرا، کریپتوسپوریوم پارووم)

دستهٔ ث

پاتوژن‌های در حال ظهوری هستند که برای انتشار جمعی به دلیل در دسترس بودن آن‌ها، آسانی تولید و انتشار، نرخ بالای مرگ و میر یا توانایی ایجاد اثرات شدید بر سلامت، مهندسی شده‌اند.

منابع

↑ «بوم‌وحشت‌افکنی» [مهندسی منابع طبیعی- محیط‌زیست و جنگل] هم‌ارزِ «ecoterrorism, bioterrorism»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر سیزدهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ بوم‌وحشت‌افکنی)
↑ "Bioterrorism | Anthrax | CDC". www.cdc.gov (به انگلیسی). Retrieved 25 October 2017.
1 2 ^ a b c Gregory, B; Waag, D. (1997) (PDF), Military Medicine: Medical aspects of biological warfare, Office of the Surgeon General, Department of the Army, Library of Congress 97-22242, retrieved 2009-05-22
↑ ^ Experts Q & A, Public Broadcasting Service, 2006-12-15, retrieved 2009-05-22

پیوند به بیرون

[1] «بوم‌وحشت‌افکنی» [مهندسی منابع طبیعی- محیط‌زیست و جنگل] هم‌ارزِ «ecoterrorism, bioterrorism»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر سیزدهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ بوم‌وحشت‌افکنی)

[2] "Bioterrorism | Anthrax | CDC". www.cdc.gov (به انگلیسی). Retrieved 25 October 2017.

[Gregory,_B_1997-3] 1 2 ^ a b c Gregory, B; Waag, D. (1997) (PDF), Military Medicine: Medical aspects of biological warfare, Office of the Surgeon General, Department of the Army, Library of Congress 97-22242, retrieved 2009-05-22

[4] Experts Q & A, Public Broadcasting Service, 2006-12-15, retrieved 2009-05-22

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]