صنایع دستی بلوچی
| بخشی از تاریخ و فرهنگ بلوچها |
 |
صنایع دستی بلوچی، صنایع دستی یا آثار هنری دستسازی هستند که از مردم بلوچ سرچشمه میگیرند.[۱]
صنایع دستی بلوچ صرفاً یک هنر نیست؛ بلکه وسیلهای برای هویت فرهنگی و بیان فرهنگ محسوب میشود. هر طرح اغلب حامل معانی نمادین مرتبط با سنتها و باورهای بلوچ است.[۲]
صنایع دستی بخشی از فرهنگ بلوچ است و نقش مهمی در اقتصاد خانواده ایفا میکند، به عنوان شغلی که به ویژه در میان عشایر بلوچ رواج دارد. زنان اغلب برای حمایت از خانوادههای خود، به ویژه در مناطق روستایی که فرصتهای آموزشی و شغلی ممکن است محدود باشد، به این صنایع دستی مشغول میشوند.[۳]
سنت ساخت این محصولات از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود و میراث فرهنگی جامعه بلوچ را حفظ میکند.
سوزن دوزی
[ویرایش]
سوزندوزی بلوچی بلوچی یکی از هنرهای دستی برجسته و پیچیده است که عمق و غنای فرهنگی مردم بلوچ را بهخوبی بازتاب میدهد. این هنر نه تنها بیانگر مهارت فنی بالای هنرمندان است، بلکه حامل داستانها، سنتها و هویت تاریخی جامعه بلوچ نیز محسوب میشود. هنرمندان بلوچی با استفاده از تکنیکهای متنوع سوزندوزی، الگوها و طرحهای خیرهکنندهای خلق میکنند که هر یک دارای نمادها و معانی خاصی هستند.
ویژگی برجسته سوزندوزی بلوچی، استفاده از رنگهای پرجنبوجوش و نقوش منحصر به فرد است که اغلب ترکیبی از هندسه دقیق، خطوط پیچیده و نمادهای طبیعی یا فرهنگی را به نمایش میگذارند. این هنر در پوشاک سنتی، پردهها، کیفها و سایر صنایع دستی کاربرد دارد و نه تنها جنبه زیباییشناختی دارد، بلکه هویت فرهنگی و حس تعلق به میراث تاریخی را نیز منتقل میکند.
سوزندوزی بلوچی روی لباسهای بلوچی استفاده میشود، در برخی منابع، آغاز این هنر ۱۰۰ تا ۲۰۰ سال قبل از اسلام ذکر شده است و شواهد موجود نشان میدهد که این روش دوخت از اوایل اسلام در بین مردم بلوچ رایج بوده و در دوران ایلخانان، به ویژه تیموریان و صفویان، به اوج خود رسیده است. سوزندوزی بلوچی صرفاً یک هنر و صنعت نیست؛ بلکه وسیلهای برای بیان هویت و بیان فرهنگی است. هر طرح اغلب معانی نمادینی مرتبط با سنتها و باورهای بلوچ را در خود جای داده است.[۴]
سوزندوزی سنتی بلوچی از مواد ارگانیک مانند پنبه، ابریشم و پشم استفاده میکند.
نخها اغلب با استفاده از رنگدانههای طبیعی مشتق شده از گیاهان و مواد معدنی با دست رنگ میشوند و به عمق رنگ در طرحها کمک میکنند.[۵] عناصر تزئینی مانند آینه، کریستال و پولک نیز برای افزایش جذابیت بصری در آنها گنجانده شده است. گلدوزی بهطور سنتی توسط زنان انجام میشود و ضمن حفظ میراث فرهنگی آنها، منبع درآمدی برای آنها فراهم میکند.[۶]
گلدوزیهای بلوچ شامل مجموعهای از طرحهای هندسی و گلدار هستند که تاریخ و تأثیرات فرهنگی منطقه را منعکس میکنند. هر قطعه منحصر به فرد است و به دلیل دقت بالای کار، اغلب روزها یا هفتهها زمان برای تکمیل آن صرف میشود. علاقه روزافزون به گلدوزی بلوچ منجر به ورود آن به مد معاصر شده است، به گونهای که تکنیکهای سنتی حفظ شده و در عین حال طرحهای نوآورانه ایجاد میشوند.[۷][۸]
از هنرمندان برجسته سوزندوزی بلوچی میتوان به مهتاب نوروزی اشاره کرد. فرح دیبا پهلوی، شهبانوی سابق ایران، بهطور خاص به سوزندوزیهای بلوچی علاقهمند بود و آنها را در بسیاری از لباسهای رسمی خود به کار میبرد.[۹] در دهه ۱۹۶۰، مهر منیر جهانبانی، که به خاطر نگاه تیزبینش به صنایع دستی سنتی مشهور بود، سوزندوزیهای پیچیده بلوچی را کشف کرد و بلافاصله پتانسیل آن را به عنوان یک مد تشخیص داد. جهانبانی با همکاری طراح کیوان خسروانی، شروع به ترکیب این گلدوزیهای نفیس در طرحهای معاصر کرد و آن را بهطور یکپارچه با زیباییشناسی مدرن درآمیخت. تلاشهای مشترک آنها در مجموعهای از لباسهای سلطنتی خیرهکننده برای ملکه فرح پهلوی به اوج خود رسید، جایی که سوزندوزی بلوچی به یک عنصر تزئینی نمادین تبدیل شد.[۱۰]
سوزن دوزی بلوچی
[ویرایش]گلدوزی با آینه نوعی از گلدوزی سنتی بلوچ است، زیرا زنان بلوچ مهارت ویژهای در تزئین لباسها با کار آینه دارند[۱۱] و این هنر برای تزیین کتها، پارچهها، کلاه (پاگ) و پوشاک محلی بین بلوچهای افغانستان، پاکستان و ایران استفاده میشود.[۱۲]
جنبههای هنری دوخت این نوع آینهها میتواند در مواردی برای تزئین برخی وسایل مانند کوسن، رومیزی، کیف و غیره مورد استفاده قرار گیرد. آینهکاری روی لباسهای محلی، جلیقه، کمربند و دیوارکوبها نیز کاربرد دارد.[۱۳]
آینه حداقل در بیست و چهار نقش سوزندوزی بلوچی به کار میرود. با توجه به ایدههای فرهنگی، آینه در سوزندوزی بلوچ صرفاً جنبهٔ تزیینی ندارد و مانند سایر هنرهای سنتی، در برخی نقشها مانند (بلوچی: ستاره)، (بلوچی: کپ و نال)، (بلوچی: گل کندی)، آینه با نور و روشنایی مرتبط است و در برخی دیگر مانند حریر، تک زرافشان و گل با آب و آبادانی مرتبط است. به نظر میرسد در برخی نمونهها مانند چم موژه (بلوچی: چم مژه)، (بلوچی: کوه بندر)، (بلوچی: کوه سر عاشق) مفاهیم والایی مانند عشق، شهادت و فداکاری حامل معناسازی هستند و در برخی مانند مروارید (بلوچی: مروارید)، نه آدینکی(بلوچی: نه آدینکی)، و چم آهوگ (بلوچی: چم آهوگ) و خلوص بهطور خاص تلویحاً بیان شدهاند. در مقابل، در چند مثال مانند شرین جنک (بلوچی: شرین جنک و دژ (بلوچی: دژ)، تنها ظاهر و شکوه ناشی از نور سوسو زننده در آینه به عنوان نمادی از قدرت و صلابت نمایش داده میشود.
سوزن دوزی بلوچی
[ویرایش]
گلدوزی با سکه یکی از صنایع دستی بلوچستان است که بلوچها معمولاً برای تزئین روتختیها یا آویزان کردن زیر سر شتر در مراسم استفاده میکنند و اغلب آن را روی دیوار آویزان میکنند تا اتاقها را تزئین کنند. گلدوزی سکهای بلوچ در میان بلوچها در ایران بسیار محبوب است و بازاری بزرگ ایجاد کرده و به خارج از بلوچستان نیز صادر میشود.[۱۴][۱۵]
دو نوع سکهدوزی وجود دارد: یکی برای آویزان کردن ساخته میشود و اغلب مجموعهای از اشکال لوزی، مربع و مثلث را دارد. برای این منظور، پارچه را در اشکال مورد نظر انتخاب میکنند و طبق سلیقهٔ فرد، دکمههای سفید را به شکلی بسیار زیبا روی آن میدوزند و آینهها و پولکهای کوچک و بزرگ را بین دکمههای دوخته شده قرار میدهند و شکلی منحصر به فرد ایجاد میکنند.[۱۶]
گلیم و قالیچه بلوچی
[ویرایش]فرشهای بلوچی معمولاً هشت فوت طول دارند که آنها را سبکتر و حمل و نقل آنها را آسانتر میکند.[۱۷] جنس آنها معمولاً شامل پشم یا ترکیبی از پشم و موی بز است؛ فرشهای جدیدتر تار و پودی از پنبه و فرشهای پشمی محکم دارند.[۱۸][۱۹]
این فرشها به خاطر طرحهای پیچیده، دوام و استفاده از مواد طبیعی مشهور هستند. اغلب برای تار (نخهای عمودی) استفاده میشوند و پایه محکمی برای فرش فراهم میکنند. موی بز و شتر، گاهی اوقات برای بافت و دوام بیشتر در آنها گنجانده میشود.[۲۰]
فرایند بافت میتواند چندین ماه طول بکشد، و صنعتگران اغلب روی دارهای افقی کار میکنند. معمولاً اشکال هندسی مانند شش ضلعی، مثلث و مستطیل در این بافتها دیده میشود.[۲۱]
این طرحها چشمانداز هنری بافندگان را به نمایش میگذارند. طرحها اغلب شامل نقش شتر و مدالهای تکرارشونده «گُل» هستند که اهمیت شتر در سبک زندگی کوچنشینی طوایف بلوچ را نشان میدهند. رنگهای سنتی شامل قرمزهای تیره، آبی و قهوهای است که با استفاده از رنگهای طبیعی تهیهشده از گیاهان محلی به دست میآیند.[۲۲]
نگارخانه
[ویرایش]
صنایع دستی بلوچی
لباس بلوچی با سوزن دوزی بلوچی
کوسن بلوچی دوزی شده
کراواتهای بلوچی گلدوزی شده
لباس بلوچی با سوزن دوزی بلوچی
قالیچه بلوچی
آینه دوزی و سکه دوزی بلوچهای عشایری
آینه دوزی بلوچی
لباس سوزن دوزی بلوچی
سفال بلوچ
سوزن دوزی بلوچی روی شال و چادر
سوزن دوزی بلوچی پالیوار
چیدمان صندلیهای سنتی بلوچستان
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ "CLOTHING xviii. Clothing of the Baluch in Persia". Encyclopædia Iranica.
- ↑ Taheri, Ahmad Reza (2014). A Sociopolitical Study of Iranian Baloch Elites (1979-2013) (به انگلیسی). Lulu.com. ISBN 978-1-312-34968-1.
- ↑ Korn, Jahani, Titus, Agnes , Carina , Paul Brian (2008). The Baloch and Others Linguistic, Historical and Socio-political Perspectives on Pluralism in Balochistan (به انگلیسی). Reichert Verlag. p. 28. ISBN 978-3-89500-591-6.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نامهای متعدد:فهرست نویسندگان (link) - ↑ Heidari, Zahra (2016-11-13). "سوزندوزی بلوچ، هنری ریشهدار در تاریخ". ایسنا (ISNA). Retrieved 2022-03-11.
{{cite web}}: Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help) - ↑ Rehman Khan, F. and Malghani, M. and Ayyaz, S. , "Construction of Baloch Ethnic Identity through Ethnolinguistic Awareness and Cultural Dynamics", Clark, pp. 440 (2005). Retrieved 2 January 2024.
- ↑ Carr, Butler, Anna, Richard (2024). The Routledge Handbook of Tourism and Indigenous Peoples. Taylor & Francis. p. 373. ISBN 978-1-04-008662-9.
- ↑ "پوشش گرانقیمت زنان بلوچ" [Expensive clothing of Baloch women]. ایسنا (ISNA). 2015-04-20. Retrieved 2022-03-12.
- ↑ Agnoletti, Santoro, Fiore, Piras, Romano,Bazzurro, Mauro, Antonio, Beatrice, Francesco, Federica , Alessandra (2023). Agricultural Heritage Systems in Europe, Asia, Africa, Central and South America (به انگلیسی). Springer. p. 177. ISBN 978-3-031-44881-2.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نامهای متعدد:فهرست نویسندگان (link) - ↑ "مهتاب نوروزی؛ نماد نیم قرن سوزن دوزی در بلوچستان". BBC News فارسی. 16 July 2012. Retrieved 9 May 2022.
{{cite web}}: Unknown parameter|trans_title=ignored (|trans-title=suggested) (help) - ↑ "Artist Spotlight with Bibi Manavi | ArteEast". arteeast.org (به انگلیسی). 2021-03-23. Retrieved 2024-08-27.
- ↑ Rehman, I. A. (1994). Arts and Crafts of Pakistan. Export Promotion Bureau, Government of Pakistan. p. 57.
- ↑ "CLOTHING xix. Clothing of the Baluch in Pakistan and Afghanistan". Encyclopædia Iranica.
- ↑ Ahmady, Kameel (2013). From Border to Border Research Study on Identity and Ethnicity in Iran. Avaye Buf. p. 100. ISBN 9788794295314.
- ↑ Zendeh del, Hasan (2000). Effects of nomadic tourism. Irangardan. pp. 176&179. ISBN 978-964-6635-29-6.
- ↑ "صادرات ۶۰۵ هزار دلار صنایعدستی از سیستان و بلوچستان به ۳ قاره" [Export of $605,000 worth of handicrafts from Sistan and Baluchestan to 3 continents]. Iranian Students' News Agency فارسی. 7 August 2023. Retrieved 27 December 2024.
- ↑ "سکه دوزی، هنر اصیل و دیرپای بلوچستان" ["Coin Embroidery", the Original and Long-Lasting Art of Balochistan]. Iranian Students' News Agency فارسی. 3 November 2016. Retrieved 27 December 2024.
- ↑ "Balochi" (PDF). Indiana University Bloomington. Archived from the original (PDF) on June 5, 2024. Retrieved January 8, 2024.
- ↑ "Balochi" (PDF). Indiana University Bloomington. Archived from the original (PDF) on June 5, 2024. Retrieved January 8, 2024.
- ↑ Sadrabadi, Kayvon (2019). The Art of Oriental Rugs - A Weaver's Perspective. Kayvon Sadrabadi. p. 1600. ISBN 978-1-73401-671-0.
- ↑ Agnoletti, Mauro (2023). Agricultural Heritage Systems in Europe, Asia, Africa, Central and South America. Springer International Publishing. p. 187. ISBN 978-3-031-44881-2.
- ↑ Sadrabadi, Kayvon (2019). The Art of Oriental Rugs - A Weaver's Perspective. Kayvon Sadrabadi. p. 1600. ISBN 978-1-73401-671-0.
- ↑ Stone, Peter F. (2013). Oriental Rugs. Tuttle Publishing. ISBN 978-1-4629-1184-4.
