فلسفه جدید

با فلسفهٔ معاصر اشتباه نشود.

فلسفه‌ مدرن یا فلسفه جدید، دوره‌ای از تاریخ فلسفه است که از سدهٔ هفدهم، با دکارت آغاز‌می‌شود، و تا پایانِ سدهٔ نوزدهم و آغازِ سدهٔ بیستم، ادامه‌می‌یابد.

شناسهٔ بنیادینِ فلسفهٔ جدید، انسان‌گرایی است. این اصطلاح بشردوستی، دلبستگی به مسائل مربوط به بشر، در سدهٔ نوزدهم در اروپا رواج یافت و به اندیشه‌هایی گفته می‌شد که بر قابلیت‌های ذاتیٔ انسان، پافشاری‌می‌کرد.

این اندیشه دربرابرِ اندیشهٔ مسیحیانِ سده‌های میانه رخ‌داد. که در این اندیشه، انسان موجودی بدبخت و ذلیل و گناهکار بود که همواره باید در آرزوی رهایی از دامِ گناهانِ نفسانیِ خود باشد. انسان‌گرایان، انسان را شاهکارِ طبیعت و آفرینش می‌دانستند. آن‌ها بر این باور بودند که بشر، خاستگاه و نمادِ بی‌پایانِ قابلیت‌ها و استعدادهای بی‌شمارِ اخلاقی، روحی و جسمانی است. ادبیاتِ این دوره را انسانیت نامیده‌اند.

روی‌هم‌رفته، انسان‌گرایی برابر است با باور به این‌که هرچه در جهان است، باید در خدمتِ انسان باشد؛ و یا انسان مخدوم است و جز او، هر چه هست خادمِ انسان است. بنیادهای انسان‌گرایی، بر این پایه‌اند:

• اصالت علم؛
• ماده‌گرایی؛
• حذف الهیات از فلسفه؛
• و گرایش به گونه‌ای از شک‌گرایی.

منابع

• صانعی دره‌بیدی، منوچهر، مبانیٔ اندیشه‌های فلسفی (فلسفهٔ عمومی)، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۴
• حاجی‌زاده، محمد، فرهنگ تفسیری ایسمها، تهران، جامه دران ۱۳۸۴.