Мазмұнға өту

Константин Сергеевич Новосёлов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Константин Сергеевич Новосёлов
ағылш. Konstantin Sergeevich Novoselov
Image
Туған күні

23 қазан 1974 (1974-10-23) (51 жас)

Туған жері

Нижний Тагил, Свердловск облысы, РКСФР, КСРО

Азаматтығы

Image КСРО → Үлгі:Russia,
Image Ұлыбритания

Ғылыми аясы

графенді зерттеу

Жұмыс орны

РСАТМИ
Неймеген университеті
Манчестер университеті

Ғылыми дәрежесі

Философия докторы (2004)

Ғылыми атағы

Профессор

Альма-матер

Мәскеу физика-техникалық институты

Ғылыми жетекші

Андрей Гейм,
Ян-Кис Маан

Несімен белгілі

графенді алғашқылардың бірі болып алғандардың бірі ретінде белгілі

Марапаттары


Нидерланд арыстаны орденінің командоры
Николас Курти Еуропалық ғылым сыйлығы (2007)
MIT Technology Review журналының TR35 (2008)
Халықаралық таза және қолданбалы физика одағының жас ғалым сыйлығы (2008)
Еурофизика сыйлығы (2008)
Нобель сыйлығы Физика бойынша Нобель сыйлығы (2010)
Бакалавр рыцары (2012)
Леверхульм медалі (2013)
Онсагер медалі (2014) Америка қоғамының көміртегі медалі (Carbon Medal)
Далтон медалі (2016)

Сайты

condmat.physics.manchester.ac.uk/…

Константин[1] Сергеевич Новоселов (ағылш. Konstantin Sergeevich Novoselov; 23 тамыз 1974(19740823), Нижний Тагил, КСРО) — орыс[2] және британдық[3] физик.

2010 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (Андрей Гейммен бірге), Корольдік қоғамның мүшесі (2011), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2019)[4].

2023 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша оның жұмысына 220 000-нан астам рет сілтеме жасалған. Хирш индексі — 140[5]. 2014 жылғы Thomson Reuters ең ықпалды ғалымдар рейтингінде көшбасшылардың қатарында.

2011 жылдың 31 желтоқсанында оған ғылымға сіңірген еңбегі үшін II Елизавета патшайымның жарлығымен Рыцарь бакалавры атағы берілгені жарияланды[6].

Өмірбаян

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Константин Новоселов 1974 жылы 23 тамызда Нижний Тагилде дүниеге келген. Әкесі Сергей Викторович «Уралвагонзаводта» жұмыс істеген, инженер болған. Атасы Виктор Константинович Новоселов №39 мектептің (2005 жылдан бастап №39 лицей) негізін қалаушы және алғашқы директоры болған. Анасы Татьяна Глебовна сол мектепте ағылшын тілі мұғалімі болып жұмыс істеген. Елена есімді әпкесі бар.

Ол №39 мектепте оқыды[7][8]. Алғашқы оқу жетістігі алтыншы сыныпта болды — 1986 жылы ол облыстық физика олимпиадасында бірінші орын алды, және КСРО-ның Бүкілодақтық мектеп олимпиадасында үздік ондықтың қатарына кірді. 1988—1991 жылдары ол қосымша Сырттай физика-техникалық мектепте оқыды[9]. 1990 және 1991 жылдары физика және математика бойынша Бүкілодақтық олимпиадаларға қатысты. 1991 жылы мектепті бітіргеннен кейін Мәскеу физика-техникалық институтына оқуға түсті.

1997 жылы МФТИ физикалық және кванттық электроника факультетін «наноэлектроника» мамандығы бойынша үздік бітірді[10]. Оқуды бітіргеннен кейін Черноголовкада екі жыл Ресей ҒА Микроэлектроника технологиясы мәселелері институтында (РҒА МТМИ) жұмыс істеді және РҒА МТМИ аспиранты болды (ғылыми жетекшісі — Юрий Дубровский).

1999 жылы ол Нидерландыға көшіп, онда Андре Гейммен бірге Неймеген университетінде жұмыс істей бастады. Содан кейін ол онымен бірге 2001 жылы Манчестер университетіне көшті. 2004 жылдың 3 қарашасында Новоселов профессор Ян-Кис Маанның[11] жетекшілігімен PhD диссертациясын қорғады.

2011 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды[12]. Қазіргі уақытта ол Манчестер университетінің физика бойынша Лэнгворти профессоры және Корольдік қоғамның профессоры[13].

Манчестерде тұрады, Ресей және Ұлыбритания азаматтығына ие[3].

Ғылыми жетістіктер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Константин Новоселовтың негізгі ғылыми жетістіктері мезоскопиялық физика және нанотехнология саласында жатыр.

2004 жылы ол өзінің жетекшісі Андрей Гейммен бірге көміртектің жаңа аллотропты модификациясын — көміртек атомдарының бір қабаты болып табылатын графенді ашты.

Константин Новоселов, Ұлттық графен институты тұжырымдамасын әзірлеген ғалымдар тобын басқарды және кейіннен оның жобалауын, құрылысын және ашылуын қадағалаған[14]. Новоселов бірнеше бірегей сәулеттік және техникалық шешімдерді ұсынды. Атап айтқанда, Ұлттық графен институтының жабыны Новоселов пен Геймнің алғашқы жұмыстарынан алынған формулаларды бейнелейді[15][16].

Марапаттар мен атақтары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

2007—2008 жылдары ол ғалымдар үшін бірқатар марапаттарға ие болды, атап айтқанда, 2007 жылы төмен температура мен магнит өрісін зерттеу саласындағы жұмысы үшін Еуропалық Николас Курти сыйлығын алды.

2008 жылы ол Халықаралық таза және қолданбалы физика одағының «графенді ашуға қосқан үлесі және оның ерекше қасиеттерін зерттеуге арналған алғашқы жұмыстары үшін» Жас ғалым сыйлығын алды.[дереккөзі?].

2008 жылы ол MIT Technology Review журналынан 35 жасқа дейінгі ғалымдарға арналған «екі өлшемді транзисторлар үшін» TR-35 жас ғалымдар сыйлығын алды[17].

2008 жылы оған Манчестер университеті «Жыл ғалымы» атағы берілді[дереккөзі?].

2008 жылы Новоселов пен Гейм «графенді ашқаны және оның керемет электрондық қасиеттерін анықтағаны» үшін Еврофизика сыйлығын алды[18][19].

2010 жылы ол және оның мұғалімі Андрей Гейм физика бойынша Нобель сыйлығына «екі өлшемді графен материалымен жүргізілген жаңашыл тәжірибелері» үшін ие болды[20]. Нобель комитеті атап өткендей, лауреаттар «бір қабатты көміртектің кванттық физиканың таңғажайып әлемінен туындайтын ерекше қасиеттерге ие екенін көрсете алды». Новоселов 37 жыл ішінде (1973 жылдан бастап) физика бойынша ең жас Нобель сыйлығының лауреаты және 2010 жылғы жағдай бойынша 1961 жылдан кейін туған барлық салалардағы жалғыз лауреат болды.

Нидерланд ғылымына қосқан ерекше үлесі үшін ол 2010 жылдың 24 қарашасында Нидерланды арыстаны орденінің командорына шығарылды[21].

2010 жылы ол Ұлыбритания Корольдік химия қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды .

2010 жылы оған МФТИ құрметті профессоры атағы берілді[дереккөзі?].

2011 жылы ол Британ Физика институтының (IOP) құрметті мүшесі болып сайланды[22].

2011 жылы ол «екі өлшемді атом кристалдарын зерттегені үшін» Халықаралық кристаллография одағының В. Л. Брэгг дәрісі мен сыйлығымен марапатталды[дереккөзі?].

2011 жылдың 19 мамырында ол Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды[23].

Еуропалық Комиссияның 1 миллиард еуролық жоба болып табылатын «Графен флагманы» бастамасына[24] қатысады. Константин Новоселов жобаның ресми жарнамалық бейнежазбасында көрсетілген.

2011 жылы оған Рыцарь-бакалавр атағы берілді.

2012 жылы ол «жаңа материалдар класын: екі өлшемді атомдық кристалдарды жасағаны үшін» сэр Ральф Кон дәрісі мен сыйлығымен марапатталды[25].

2012 жылы ол NESTA және The Observer[26] басылымдарының «Ұлыбританияның 50 жаңа радикалының» бірі ретінде таңдалды.

2013 жылы оған «Манчестер қаласының құрметті бостандығы» атағы берілді.

2013 жылы ол «графенмен, басқа екі өлшемді кристалдармен және олардың гетероқұрылымдарымен жасаған революциялық жұмысы үшін, электроникадан энергетикаға дейінгі қолданбалар үшін үлкен әлеуетке ие» Леверхульм медалін алды[27].

2013 жылы оған Манчестер университетінің физика бойынша Лэнгуорти профессоры атағы берілді.

2013 жылы ол Болгария Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.

2014 жылы ол ең көп дәйексөз келтірілген ғалымдар тізіміне енгізілді және әлемдегі ең өзекті 17 («ең танымал») ғалымдардың қатарына енді — «2012—2013 жылдар аралығында ең көп танымал мақалалар жариялаған тұлғалар»[28].

2014 жылы ол Онсагер (Onsager Medal) медалімен марапатталды[29].

2015 жылы ол Еуропалық академияның мүшесі болып сайланды[30].

2016 жылы ол Америка көміртегі қоғамының көміртегі медалімен марапатталды[31].

2016 жылы ол Далтон медалімен марапатталды[32].

2019 жылы ол АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды[33].

2019 жылы ол Азия-Тынық мұхиты материалдар академиясының (Asia Pacific Academy of Materials) мүшесі болып сайланды[34].

2019 жылы ол Отто Варбург химия қорының Отто Варбург сыйлығымен марапатталды[35].

2022 жылы оған «Джон фон Нейман профессоры» атағы берілді[36].

2023 жылы ол Қытай Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды[37].

Ол 360-тан астам ғылыми мақала жариялады, оның ішінде Nature and Science журналдарында 26 мақала жарияланды[5].

Манчестердегі Ұлттық графен институты

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Константин Новоселов Манчестердегі Ұлттық графен институтын жобалау мен салуға белсенді қатысты, зерттеу зертханалары, таза бөлмелер және қызмет көрсету аймақтары үшін көптеген түпнұсқа шешімдерге жауапты болды. Институттың қасбеті Новоселов пен Геймнің графен бойынша алғашқы жұмыстарынан алынған формулаларды көрсететін панельдермен қапталған. Новоселов сонымен қатар формулалар арасында жасырын әзілдердің бар екенін растайды, бірақ олардың нақты орналасқан жерін айтудан бас тартады.

Константин Новоселов Манчестердегі Ұлттық графен институтының сәулеті туралы кітаптың бірлескен авторы[38].

Басқа жобалар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

2018 жылы Константин Новоселов профессор Тим О'Брайенмен бірге Джодрелл Банк обсерваториясындағы радиотелескоппен жазылған кеңестік Зонд-6 миссиясынан алынған радиохабарларды зерттеуге және транскрипциялауға қатысты[39][40].

Өнерде

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Image
Константин Новоселов Манчестердегі Қытай консулдығындағы қабылдауда сурет салып тұр.

Константин Новоселов заманауи өнерге деген құштарлығымен танымал[41]. Ол бірнеше жобаларға қатысқан. Мысалы, 2015 жылдың ақпан айында Новоселов Whitworth Art Gallery ашылуында Корнелия Паркермен бірлесіп көрсетілім ұсынды. Бұл демонстрация Корнелия Паркер жасаған отшашу шоуынан тұрды, ол оған метеорит сынықтарын қосып, метеорит ағынының бір түрін жасады. Новоселов сонымен қатар Уильям Блейктің 1789 жылғы суретінен графит микробөлшектерін алды, ал бұл графит отшашуды іске қосатын сенсор үшін пайдаланылды[41][42].

Ол қытай каллиграфиясы мен қытай стиліндегі суреттерге қызығушылық танытады[43] Осы өнер түрлерін танымал қытай суретшісі Чжэн Шэнлунмен бірге зерттеді. Новоселовтың тоғыз суреті Лидс университетінде өткен «Ұлыбритания қытай дипломатының көзімен» көрмесінде көрсетілді.[44] Новоселовтың суреттерінің бірі Қытайдың Бас хатшысы Си Цзиньпиннің коллекциясында.[45] 2017 жылы Константин Новоселов Вена заманауи өнер жәрмеңкесіне қатысты. Онда оның бес жұмысы RDI.Creative галереясы ұсынды. Шығармалардың тақырыптары дәстүрлі қытай каллиграфиясынан бастап заманауи жанрға дейін болды. Кейбір жұмыстарда графен сия қолданылды.[46]

Жеке өмір

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Әйелі Ирина Вологдадан шыққан. PhD дәрежесі бар (диссертациясын Санкт-Петербургте қорғаған) және микробиолог. Олар Нидерландыда танысқан. 2009 жылы олардың Вика мен София есімді егіз қыздары дүниеге келді.

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Англияда ол Костя деген атпен танымал, ол өзін Манчестер университетінің сайтындағы ресми парақшасында осылай атайды.
  2. ↑ Нобелевский лауреат Новосёлов считает честью быть российским учёным. NEWSru.com (6 қазан 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 тамыз 2014. Тексерілді, 4 қыркүйек 2014.
  3. 1 2 Hamish Johnston Graphene pioneers bag Nobel prize  (ағыл.). PhysicsWorld (5 October 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 наурыз 2012. Тексерілді, 6 қазан 2010.
  4. ↑ National Academy of Sciences Elects Members and Foreign Associates; Historic Number of Women Elected to Its Membership Мұрағатталған 19 маусымның 2020 жылы., 30 апреля 2019(Ағылшын тілінде)
  5. 1 2 Kostya Novoselov G-9581-2014  (ағыл.). ResearcherID (5 September 2022). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 шілде 2014. Тексерілді, 4 қыркүйек 2014.
  6. ↑ Создатели графена стали рыцарями. Lenta.ru (31 желтоқсан 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 қыркүйек 2014. Тексерілді, 4 қыркүйек 2014.
  7. ↑ г. Нижний Тагил, лицей № 39. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 наурыз 2016. Тексерілді, 5 қазан 2010.
  8. ↑ А. Тимошенко Нобелевский лауреат предложил в Москве новый способ определения числа «пи». Газета (2 қараша 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 қараша 2010. Тексерілді, 25 қараша 2010.
  9. ↑ Н. Лукиных, Е. Катыхин Нобелевского лауреата в школе называли Константой. Комсомольская правда (6 қазан 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 тамыз 2011. Тексерілді, 1 маусым 2011.
  10. ↑ Приложение к диплому К. Новосёлова — Веб-музей МФТИ. Мұрағатталған 11 қазанның 2010 жылы.
  11. ↑ Gabby Zegers Nobel Prize for Physics 2010 for graphene research of Geim and Novoselov  (ағыл.). Press releases 2010. Foundation for Fundamental Research on Matter (FOM) (нид.)қаз. (5 October 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2016. Тексерілді, 2 қыркүйек 2014.
  12. ↑ Professor Kostya Novoselov FRS  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 қазан 2014. Тексерілді, 5 қазан 2014.
  13. ↑ The Royal Society, Dr. Konstantin Novoselov  (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 қазан 2014. Тексерілді, 5 қазан 2014.
  14. ↑ National Graphene Institute · Projects · Jestico + Whiles. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 сәуір 2016. Тексерілді, 27 қазан 2016.
  15. ↑ http://www.lakesmere.com/Case-Study/161/National-Graphene-Institute/1.aspx#!prettyPhoto Мұрағатталған 11 қазанның 2016 жылы.[gallery1]/4/
  16. ↑ Inside Graphene City, Birthplace of a Wonder Material. http://motherboard.vice.com/. Motherboard. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 тамыз 2016. Тексерілді, 10 қазан 2016.
  17. ↑ 2008 Innovators under 35. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 наурыз 2011. Тексерілді, 19 қазан 2013.
  18. ↑ EPS CMD Europhysics Prize Recipients. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 қазан 2013. Тексерілді, 19 қазан 2013.
  19. ↑ Template error: argument title is required.
  20. ↑ The Nobel Prize in Physics 2010  (ағыл.). Официальный сайт Нобелевского комитета (5 October 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 наурыз 2012. Тексерілді, 5 қазан 2010.
  21. ↑ Template error: argument title is required.
  22. ↑ Honorary Fellow of the Institute of Physics.
  23. ↑ New Fellows 2011  (ағыл.). The Royal Society (19 May 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 маусым 2012. Тексерілді, 1 маусым 2011.
  24. ↑ Graphene Flagship. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 ақпан 2013. Тексерілді, 28 қазан 2018.
  25. ↑ The Kohn Award lecture.
  26. ↑ 2012 Britain's 50 New Radicals.
  27. ↑ Leverhulme Medal | Royal Society. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 наурыз 2015. Тексерілді, 20 қыркүйек 2013.
  28. ↑ a Thomson Reuters Highly Cited Researcher!, Thomson Reuters.
  29. ↑ The Lars Onsager Lecture and Professorship. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 қазан 2014. Тексерілді, 9 қараша 2014.
  30. ↑ Европейская академия. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 наурыз 2019. Тексерілді, 10 мамыр 2019.
  31. ↑ Carbon Medal. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 шілде 2016. Тексерілді, 24 шілде 2016.
  32. ↑ Dalton Medal. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 маусым 2020. Тексерілді, 27 қазан 2016.
  33. ↑ 2019 NAS Election. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 маусым 2020. Тексерілді, 30 сәуір 2019.
  34. ↑ Asia Pacific Academy of Materials. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 ақпан 2022. Тексерілді, 10 наурыз 2022.
  35. ↑ Otto Warburg Lecture. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 қараша 2019. Тексерілді, 15 қараша 2019.
  36. ↑ The Nobel Prize-winning discoverer of graphene was awarded the Neumann Professorship. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 қыркүйек 2022. Тексерілді, 5 қыркүйек 2022.
  37. ↑ The list of elected 2023 CAS foreign member. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қараша 2023.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 23 қараша 2023.
  38. ↑ The New Architecture of Science (1 шілде 2020).
  39. ↑ Audio archive of Soviet Zond 6 lunar mission released by Jodrell Bank. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 желтоқсан 2019. Тексерілді, 14 желтоқсан 2019.
  40. ↑ Transcript of Jodrell Bank recordings of Russian probe Zond 6 from November 1968. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 ақпан 2019. Тексерілді, 14 желтоқсан 2019.
  41. 1 2 Art and science collide to reopen Whitworth gallery. bbc.com. BBC News. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қазан 2016. Тексерілді, 10 қазан 2016.
  42. ↑ Artist Douglas Gordon and Professor Kostya Novoselov in conversation. http://www.interdependence.co.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 қазан 2016. Тексерілді, 10 қазан 2016.
  43. ↑ Joint painting exhibition of Chinese diplomat, British Nobel laureate kicks off. Мұрағатталған 5 сәуірдің 2017 жылы. Xinhua, 29 September 2015
  44. ↑ Art has no boundaries: the Grand Opening of 'Britain Through the Eyes of a Chinese Diplomat, The Business Confucius Institute at the University of Leeds (30 қыркүйек 2015).
  45. ↑ Immersive art, physics pumpkins, personalizing Thor’s hammer and more. physicsworld.com. Physics World. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қазан 2016. Тексерілді, 10 қазан 2016.
  46. ↑ Online Catalogue | viennacontemporary. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 мамыр 2018. Тексерілді, 20 мамыр 2018.

Сілтемелер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Image
Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Konstantin Novoselov
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Константин_Сергеевич_Новосёлов&oldid=3590730» бетінен алынған