เมตฟอร์มิน

เมตฟอร์มิน

Chemical structure (top) and ball-and-stick model (bottom) of metformin
ข้อมูลทางคลินิก
ชื่อทางการค้า	Glucophage
ชื่ออื่น	1,1-dimethylbiguanide
AHFS/Drugs.com	โมโนกราฟ
MedlinePlus	a696005
ข้อมูลทะเบียนยา	TH Ya&You: Metformin US FDA: Metformin
ระดับความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์	AU: C US: B (ไม่มีความเสี่ยงในสัตว์)
ช่องทางการรับยา	Oral
รหัส ATC	A10BA02 (WHO) A10BD02 (with sulfonylureas) A10BD03 (with rosiglitazone) A10BD05 (with pioglitazone) A10BD07 (with sitagliptin) A10BD08 (with vildagliptin)
กฏหมาย
สถานะตามกฏหมาย	UK: POM (Prescription only) US: ℞-only
ข้อมูลเภสัชจลนศาสตร์
ชีวประสิทธิผล	50 to 60% under fasting conditions
การเปลี่ยนแปลงยา	None
ครึ่งชีวิตทางชีวภาพ	6.2 hours
การขับออก	Active renal tubular excretion by OCT2
ตัวบ่งชี้
ชื่อตามระบบ IUPAC N,N-dimethylimidodicarbonimidic diamide
เลขทะเบียน CAS	657-24-9 Y
PubChem CID	4091
DrugBank	DB00331 Y
ChemSpider	3949 Y
UNII	9100L32L2N
KEGG	D04966 Y
ChEBI	CHEBI:6801 Y
ChEMBL	CHEMBL1431 Y
ECHA InfoCard	100.010.472
ข้อมูลทางกายภาพและเคมี
สูตร	C4H11N5
มวลต่อโมล	129.164 g/mol (free) 165.63 g/mol (HCl) g·mol−1
แบบจำลอง 3D (JSmol)	Interactive image
SMILES [N@H]=C(\N=C(/N)N)N(C)C
InChI InChI=1S/C4H11N5/c1-9(2)4(7)8-3(5)6/h1-2H3,(H5,5,6,7,8) Y Key:XZWYZXLIPXDOLR-UHFFFAOYSA-N Y
(verify)
สารานุกรมเภสัชกรรม

เมตฟอร์มิน (อังกฤษ: metformin) เป็นยาที่แนะนำให้ใช้เป็นอันดับแรกสำหรับรักษาผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่สองโดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกิน นอกจากนี้ยังใช้รักษากลุ่มอาการรังไข่มีถุงน้ำหลายอันได้และใช้แบบนอกข้อบ่งใช้ทางการในการลดความเสี่ยงการเกิดกลุ่มอาการเมตาบอลิกในผู้ใช้ยาระงับอาการทางจิตได้ มีหลักฐานแสดงให้เห็นว่าสามารถลดการอักเสบ ไม่ทำให้น้ำหนักตัวเพิ่มได้ วิธีใช้ยานี้คือโดยการกิน

ผู้ใช้ยาโดยส่วนใหญ่สามารถทนผลข้างเคียงของยานี้ได้ดี อาการไม่พึงประสงค์ที่พบบ่อยได้แก่ถ่ายเหลว คลื่นไส้ และปวดท้อง มีโอกาสทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำได้แต่น้อย หากใช้ในขนาดสูงหรือใช้ในผู้ป่วยโรคไตต้องระวังภาวะเลือดเป็นกรดจากแลกติก

เมตฟอร์มินเป็นยาลดน้ำตาลในเลือดชนิดไบกวาไนด์ ทำงานโดยลดการสร้างกลูโคสที่ตับและช่วยให้เนื้อเยื่อต่างๆ มีความไวต่ออินซูลินสูงขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยกระตุ้นการหลั่ง GDF15 ซึ่งลดความอยากอาหารและลดการนำเข้าพลังงานได้อีกด้วย

มีการบรรยายถึงเมตฟอร์มินเอาไว้ครั้งแรกตั้งแต่ ค.ศ. 1922 ในบทความวิทยาศาสตร์โดย Emil Werner และ James Bell หลังจากนั้นในช่วงคริสตทศวรรษที่ 1950 แพทย์ชาวฝรั่งเศส Jean Sterne เริ่มการทดลองใช้ยานี้ในมนุษย์ และได้นำออกใช้ในประเทศฝรั่งเศสตั้งแต่ ค.ศ. 1957 ถูกจัดอยู่ในรายการยาหลักขององค์การอนามัยโลก มียาชนิดทำเทียบออกจำหน่าย ข้อมูลปี ค.ศ. 2022 ระบุว่ายานี้เป็นยาที่ถูกสั่งจ่ายมากที่สุดเป็นอันดับ 2 ในสหรัฐ โดยมีการสั่งจ่ายกว่า 86 ล้านครั้ง

การออกฤทธิ์

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเมตฟอร์มินในปัจจุบันยังไม่ทราบแน่ชัด ซึ่งจะสกัดการดูดซึมน้ำตาลเข้าสู่กระแสเลือดในระบบทางเดินอาหาร ช่วยกระตุ้นการทำงานของอินซูลินให้เผาผลาญน้ำตาลในร่างกายเร็วขึ้น นอกจากใช้สำหรับรักษาผู้มีภาวะเบาหวานแล้ว เมตฟอร์มินยังใช้สำหรับรักษาอาการรังไข่ทำงานผิดปกติในเพศหญิง หรืออาการประจำเดือนมาไม่ปกติในผู้หญิงที่เป็นโรคอ้วนหรือมีน้ำหนักตัวมากเกินไป

ผลข้างเคียงไม่พึงประสงค์

การใช้ยาเมตฟอร์มินอาจส่งผลข้างเคียง เช่น ใจสั่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย น้ำหนักตัวลด หนาวสั่น ผื่นคัน ภาวะขาดวิตามินบี12 ปวดศีรษะ ท้องอืด อาหารไม่ย่อย ทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ หรือหากกินร่วมกับแอลกอฮอล์ อาจทำให้เกิดภาวะกรดแลกติกในกระแสเลือด