-1– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.Έστω f ( x) δυο φορές παραγωγίσιµη στο D f = [α , β ] και πεδίο τιµών [ −3,5] . Αν f (α ) = −2, f ( β ) = 4 , δείξτε ότι: i) υπάρχει τουλάχιστον ένα x0 ∈ (α , β ) : f ( x0 ) = 0 ii) η C f δέχεται τουλάχιστον δύο οριζόντιες εφαπτοµένες iii) υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ (α , β ) : f ′′(ξ ) + ( f ′(ξ ) ) = 0
2

iv)υπαρχουν ξ1 ,ξ 2 ∈ (α , β ) µε ξ1 ≠ ξ 2 :

1 1 β −α + = 2 f ′(ξ1 ) f ′(ξ 2 ) 4

ΛΥΣΗ Η f δυο φορές παραγωγίσιµη στο [α , β ] άρα f ′ παραγωγίσιµη στο [α , β ] ⇒ f ′ συνεχής στο [α , β ] άρα  f συνεχης στο  f παραγωγίσιµη στο [α , β ] ⇒   f παρ / µη στο   f (α ) = −2  i)   ⇒ f (α ) f ( β ) = −8 < 0  f (β ) = 4 
 f συν στο [α , β ] θε ώρηµα   έχω   ⇒ υπάρχει τουλάχιστον ένα x0 ∈ (α , β ) : f ( x0 ) = 0(1)  f (α ) f ( β ) < 0  Bolzano  

[α , β ]    (α , β )  

ii) Αφού f ( D f ) = [ −3,5] (κλειστό διάστηµα) τότε η f ( x) έχει ελάχιστη τιµή το -3 και µέγιστη τιµή το 5.
•

∆ηλαδή

min f ( x) = −3

άρα

υπάρχει

τουλάχιστον

ένα

x1 ∈ [α , β ] : f ( x1 ) = −3

και

επειδή

f (α ) = −2 ≠ −3, f ( β ) = 4 ≠ −3 έχω x1 ∈ (α , β ) : f ( x1 ) = −3 ,άρα

Η f ( x) παρουσι άζει ελ ά χιστο στο x1   Fermat Το x1 ε ίναι στο εσωτερικ ό του (α , β )  ⇒ f ′( x1 ) = 0 (2)  Στο x1 η f ε ίναι παραγωγ ίσιµη  • max f ( x) = 5 άρα υπάρχει τουλάχιστον ένα

x2 ∈ [α , β ] : f ( x2 ) = 5 ( x1 ≠ x2 )

και

επειδή

f (α ) = −2 ≠ 5, f ( β ) = 4 ≠ 5 έχω x2 ∈ (α , β ) : f ( x2 ) = 5 , άρα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

-2– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ
Η f ( x) παρουσι άζει µ έγιστο στο x2   Fermat Το x2 ε ίναι εσωτερικ ό του (α , β )  ⇒ f ′( x2 ) = 0 (3)  Στο x2 η f ε ίναι παραγωγ ίσιµη 

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

Από (2), (3) έχω ότι οι συντελεστές διεύθυνσης των εφαπτοµένων της C f στα σηµεία µε τετµηµένες x1 , x2 είναι 0, δηλαδή λεϕ1 = λεϕ 2 = 0 , άρα εϕ1 x′x, εϕ 2 x′x , οπότε η C f έχει τουλάχιστον 2 οριζόντιες εφαπτοµένες. iii) Θέτω g ( x) = e f ( x ) ⋅ f ′( x)
g ( x) παραγωγίσιµη στο [α , β ] ως πράξη,

άρα η g ( x) συνεχής στο [α , β ] και g ( x) παραγωγίσιµη στο (α , β )
g ′( x) = ( e f ( x ) )′ f ′( x) + e f ( x ) ( f ′( x) )′ = e f ( x ) f ′( x) ⋅ f ′( x) + e f ( x ) f ′′( x) = = e f ( x ) ( f ′( x) ) + e f ( x ) f ′′( x)
2 2 ⇒ g ′( x) = e f ( x ) ( f ′( x) ) + f ′′( x)  (4)  

 g ( x1 ) = e f ( x1 ) f ′( x1 ) = 0   ⇒ g ( x1 ) = g ( x2 ) g ( x2 ) = e f ( x2 ) f ′( x2 ) = 0  

g ( x) συν [ x1 , x2 ] ≤ [α , β ]  (4)  θ .Rolle g ( x) παρ ( x1 , x2 ) ≤ (α , β )  ⇒υπ ά ρχει τουλ ά χιστον ένα ξ ∈ ( x1 , x2 ) ≤ (α , β ) : g ′(ξ ) = 0 ⇒  g ( x1 ) = g ( x2 ) 

⇒ e f (ξ )

(( f ′(ξ ) )

+ f ′′(ξ ) = 0 ⇒ ( f ′(ξ ) ) + f ′′(ξ ) = 0
2

iv)

f συν στο [α , x0 ] θ .Μ.Τ. f ( x0 ) − f (α )  ⇒  ⇒ ∃ξ1 ∈ ( a, x0 ) : f ′(ξ1 ) = x0 − α f παρ στο ( a, x0 )  
⇒ f ′(ξ1 ) =
1

x −a −(−2) 4 1 ⇒ 2 f ′(ξ1 ) = ⇒ = 0 (5) x0 − a x0 − a 2 f ′(ξ1 ) 4

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

-3– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ f συν [ x0 , β ]  θ .Μ .Τ f ( β ) − f ( x0 ) 1 4  ⇒ f ′(ξ 2 ) =  ⇒ ∃ξ 2 ∈ ( x0 , β ) : f ′(ξ 2 ) = β − x0 β − x0 f παρ ( x0 , β )  
⇒

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

β − x0 1 (6) = 4 f ′(ξ 2 )
x − α β − x0 β − α 1 1 + = 0 + = 2 f ′(ξ1 ) f ′(ξ 2 ) 4 4 4

(5) + (6) ⇒

2. ∆ίνεται f 2 φορές παραγωγίσιµη στο [α , β ] και f ′( β ) = 0 . Αν f ′′( β ) > 0 και f ( β ) > β 2 µε πεδίο τιµών το [ 2,5] i) ∆είξτε ότι υπάρχει διάστηµα ∆ ⊂ [α , β ] στο οποίο η f είναι γνησίως φθίνουσα. ii) Αν επιπλέον

∫α 3 f ( x)dx < β
∫ηµ
x x

β

− α 3 δείξτε ότι η εξίσωση f ( x) = x 2 έχει λύση στο [α , β ] .

iii) Να λυθεί η εξίσωση

f (t )dt = 0
ex

1  iv) Να υπολογιστεί το lim 1 + x  x →+∞  e 

ΛΥΣΗ i) f 2 ϕορ ές παραγωγ ίσιµη ⇒ f ′ παραγ ⇒ f ′ συν ⇒ f παρ ⇒ f συν στο [α , β ] αφού f ′′( β ) > 0 ⇒ lim−
x→β f ′( β ) =0 f ′( x) − f ′( β ) f ′( x) f ′( x) > 0 ⇒ lim− > 0 ,άρα η > 0 κοντά στο β από αριστερά, x→ β x − β x−β x−β x<β f ′( x) > 0 ⇒ f ′( x) < 0 ∀x ∈ ( β − δ , β ) , x − β <0 x−β

δηλαδή

υπάρχει

δ > 0 : ∀ x ∈ ( β − δ , β ) να

ισχύει

άρα

f ց στο [ β − δ , β ]
οπότε υπάρχει ∆ = [ β − δ , β ] ⊂ [α , β ] : f ( x) ց

ii)

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

-4– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ
β

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

3∫ f ( x)dx < β − α ⇒ ∫ f ( x)dx <
3 3

β

β

β3 α3
3 − 3

α

α

⇒∫

β

α

 x3  f ( x)dx <    3 α

⇒ ∫ f ( x)dx < ∫ x 2 dx ⇒ ∫
α α

β

β

β

α

( f ( x) − x2 )dx < 0

g ( x )= f ( x )− x2

⇒

⇒ ∫ g ( x)dx < 0
α

β

Άρα η g ( x) έχει τουλάχιστον µία αρνητική τιµή στο (α , β ) ,δηλαδή ∃θ ∈ (α , β ) : g (θ ) < 0
(γιατί αν όλες οι τιµές της g ( x) ήταν θετικές ή 0 τότε

∫α g ( x)dx ≥ 0 άτοπο).

β

Έχω g ( x) συνεχής στο [θ , β ]   ⇒ g (θ ) g ( β ) < 0 g (β ) = f (β ) − β 2 > 0 g συνεχ ής στο [θ , β ] Bolzano   ⇒ υπ ά ρχει τουλ ά χιστον ένα x0 ∈ (θ , β ) ⊆ (α , β ) : g ( x0 ) = 0 g (θ ) g ( β ) < 0   x0 ∈ (θ , β ) ⊆ (α , β ) : f ( x0 ) = x0 2 iii) Αφού f ([α , β ]) = [ 2,5] ⇒ f ( x) > 0 για κ άθε x ∈ [α , β ]
θέτω F ( x) = ∫ f (t )dt
0 x

g (θ ) < 0

f συνεχ ής ⇒ ∫ f (t )dt παραγωγ ίσιµη
0

µε F ′( x) = f ( x) > 0 ⇒ F ( x) ր⇒ F ( x)"1 − 1"
Άρα η εξίσωση

∫ηµ

f (t )dt = 0 γίνεται:
x 0

∫ηµ

f (t )dt + ∫ f (t )dt = 0 ⇒ ∫ f (t )dt = − ∫
0 0

ηµ x

f (t )dt ⇒ ∫ f (t )dt = ∫
0

ηµ x

f (t )dt ⇒ F ( x) = F (ηµ x) ⇒

F "1−1"

x = ηµ x ⇒ x = 0 µοναδικ ή (Από σχόλιο του βιβλίου ηµ x ≤ x ∀x ∈ ℝ και η ισότητα ισχύει µόνο στο 0)

1  iv) lim 1 + x  = l . x →+∞  e 
Θέτω

ex

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

-5– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ e x = u , u0 = lim e x = +∞
x →+∞

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

 1 Άρα l = lim 1 +  = e u →+∞  u (από Άλγεβρα Β΄ Λυκείου)

3. Έστω f : ℝ → ℝ συνεχής ώστε f ( x) = ∫

1 dt ∀x ∈ ℝ f (t ) + 1
2

i) ∆είξτε ότι η f παραγωγίσιµη και γνησίως αύξουσα. ii) Να βρείτε το lim
x →0

f ( x) x

iii) ∆είξτε ότι f 3 ( x) + 3 f ( x) = 3 x ∀x ∈ ℝ iv) Βρείτε το εµβαδόν του χωρίου που περικλείεται από C f , xx′ και x =
4 3

ΛΥΣΗ i)
f συνεχ ής στο ℝ ⇒ f ′( x) =
x 1 1 συνεχ ής ως πρ άξη ⇒ ∫ 2 dt παραγ ⇒ f ( x) παραγωγ ίσιµη µε 2 0 f (t ) + 1 f (t ) + 1

1 > 0 ⇒ f ( x) ր στο ℝ f (t ) + 1
2

ii) lim

x →0

f ( x) f ( x) − f (0) 1 1 = lim = f ′(0) = 2 = =1 x →0 x x−0 f (0) + 1 0 + 1

iii) Θέτω g ( x) = f 3 ( x) + 3 f ( x) − 3 x

g ( x) παραγωγ ίσιµη ⇒ g ′( x) = 3 f 2 ( x) f ′( x) + 3 f ′( x) − 3 = 3 f ′( x) ( f 2 ( x) + 1) − 3 = =3 1 ( f 2 ( x) + 1) − 3 = 0 ⇒ g ′( x) = 0 ∀x ∈ ℝ ⇒ g ( x) = c ∀x ∈ ℝ g (0) = f 3 (0) + 3 f (0) − 3 ⋅ 0 = 0 f ( x) + 1
2

Άρα c = 0 οπότε g ( x) = 0 ∀x ∈ ℝ ⇒ f 3 ( x) + 3 f ( x) = 3 x ∀x ∈ ℝ

iv) Βρίσκω την αντίστροφη. Λύνω την εξίσωση f ( x) = y ως προς x
⇒ y 3 + 3 y = 3x ⇒ x =
( iii )

y3 + 3 y y3 + 3 y x3 + 3x ⇒ f −1 ( y ) = ⇒ f −1 ( x ) = µε 3 3 3

3x 2 + 3 f −1 ( x) )′ = = x2 + 1 ( 3

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

-6– ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Επειδή f −1 (0) = 0 ⇒ f (0) = 0 Άρα το 0 µοναδική ρίζα της f ( x) , οπότε E = ∫ 3 f ( x) dx
0 4

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

Για x ≥ 0 ⇒ f ( x) ≥ f (0) ⇒ f ( x) ≥ 0 και συνεχ ής ά ρα Ε = ∫
4/3 0

fր

f ( x)dx

Θέτω x = f −1 (u ) ⇒ dx = ( f −1 (u ) )′ du ⇒ dx = ( u 2 + 1) du

x = 0 ⇒ f −1 (u ) = 0 ⇒ u = f (0) = 0 x = 4 / 3 ⇒ f −1 (u ) = 4 / 3 ⇒ f −1 (u ) = f −1 (1) ⇒ u = 1
Άρα E = ∫
1

 u4 u2  3 f ( f (u ))(u + 1)du = ∫ u (u + 1)du = ∫ ( u + u )du =  +  = τ .µ . 0 0  4 2 0 4
−1 2 1 2 1 3

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ