1.3 ΢ΧΕΔΙΑ΢ΜΟ΢ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ΢ ΑΓΩΓΗ΢

Η καταςκευι ενόσ προγράμματοσ περιβαλλοντικισ αγωγισ πρζπει να
γίνεται κάτω από ςυγκεκριμζνεσ προχποκζςεισ που κα εξαςφαλίηουν τθν
αποτελεςματικότθτα του. Ζτςι για τον ορκό ςχεδιαςμό του που κα το
καταςτιςει αποδοτικό και χριςιμο απαιτοφνται τα παρακάτω:

΢υνεννόθςθ με το διευκυντι του ςχολείου, τουσ διευκυντζσ εκπαίδευςθσ
και τουσ κατά τόπουσ ςχολικοφσ ςυμβοφλουσ

Ενθμζρωςθ όλων των μελϊν του ςυλλόγου διδαςκόντων του ςχολείου

Ενθμζρωςθ (προφορικι και γραπτι) των γονζων των μακθτϊν

Προγραμματιςμόσ δραςτθριοτιτων περιβαλλοντικισ αγωγισ, μζςω
ςυηθτιςεων με όλα τα παιδιά τθσ ςχολικισ τάξθσ και αναηιτθςθ υλικϊν
και μζςων ανακάλυψθσ, επεξεργαςίασ, τεκμθρίωςθσ και παρουςίαςθσ
των περιβαλλοντικϊν ευρθμάτων, ςυμπεραςμάτων, ποριςμάτων και
προτάςεων (χάρτεσ, πυξίδεσ, φωτογραφικζσ μθχανζσ, μεγεκυντικοί
φακοί, μικροςκόπια, μαγνθτόφωνα, βίντεο κ.ά.)

Επικοινωνία με τουσ κοινωνικοφσ, περιβαλλοντικοφσ, παραγωγικοφσ και
πολιτιςτικοφσ φορείσ τθσ περιοχισ του ςχολείου

΢υγκρότθςθ από το ςυντονιςτι του προγράμματοσ, τθσ παιδαγωγικισ
ομάδασ με εκπαιδευτικοφσ πολλαπλϊν (και διαφορετικϊν αν είναι
δυνατόν) εμπειριϊν και γνωςτικϊν τομζων, οι οποίοι εμπλζκονται ςτθ
ςυλλογι, ανάλυςθ, ερμθνεία και τεκμθρίωςθ των γνωςτικϊν ςτοιχείων
και ευρθμάτων του προγράμματοσ

Επιλογι “του χϊρου ζρευνασ” ςτον οποίο εντοπίηονται τα προσ μελζτθ
περιβαλλοντικά ηθτιματα ι προβλιματα. “Ερευνθτικι επίςκεψθ” των
μακθτϊν και εκπαιδευτικϊν οι οποίοι αποτελοφν μζλθ του
προγράμματοσ — ςτο χϊρο εργαςίασ και ζρευνασ, για επιτόπιεσ
επιςθμάνςεισ ανακαλφψεισ και παρατθριςεισ

΢υηθτιςεισ, κρίςεισ και εκτιμιςεισ των μακθτϊν ςτθ ςχολικι τάξθ μαηί με
τουσ εκπαιδευτικοφσ για τα είδθ των περιβαλλοντικϊν προβλθμάτων που
επιςθμάνκθκαν ςτθ διάρκεια τθσ ερευνθτικισ επίςκεψθσ, κακϊσ και για
τι μεκόδουσ που κα ακολουκιςουν ςτθν ζρευνά τουσ

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

Σελικι επιλογι των κεμάτων και υποκεμάτων που κα μελετθκοφν,
φςτερα από τθν παράκεςθ επιχειρθμάτων από μζρουσ των μακθτϊν

΢υγκρότθςθ των ομάδων εργαςίασ των μακθτϊν, οι οποίεσ κα
μελετιςουν τισ πολλαπλζσ διαςτάςεισ (υποκζματα των περιβαλλοντικϊν
κεμάτων)

Οριςμόσ ςυντονιςτι ςε κάκε ομάδα εργαςίασ και διανομι
(εναλλαςςόμενων) ρόλων ςτουσ μακθτζσ - μζλθ τθσ ομάδασ, για τθν
προςζγγιςθ των βραχυπρόκεςμων και εφικτϊν ςτόχων του
προγράμματοσ περιβαλλοντικισ αγωγισ. ΢υηθτιςεισ ςτισ ομάδεσ
εργαςίασ για τα ςχζδια και τουσ τρόπουσ δράςθσ των μελϊν

Σακτικι ςυνεργαςία και αλλθλοενθμζρωςθ των ομάδων εργαςίασ για
τθν οργάνωςθ και ανάπτυξθ των δραςτθριοτιτων περιβαλλοντικισ
αγωγισ, κακϊσ και για το επιδιωκόμενο και ςυντελοφμενο ζργο των
μελϊν των ομάδων εργαςίασ

Ανάπτυξθ δραςτθριοτιτων ςτισ ομάδεσ εργαςίασ, οι οποίεσ
περιλαμβάνουν -κατά περίπτωςθ και αναλόγωσ των υλικοτεχνικϊν και
περιβαλλοντικϊν ςυνκθκϊν τθσ περιοχισ του ςχολείου - τθν:

Επιςιμανςθ, άντλθςθ και καταγραφι πλθροφοριϊν, ιδεϊν, υλικϊν
και ςτοιχείων από πολλαπλζσ φυςικζσ και τεχνθτζσ πθγζσ
πλθροφόρθςθσ (όπωσ βιβλιοκικεσ, υπθρεςίεσ, μουςεία, ερευνθτικά
κζντρα, παραγωγικοί φορείσ, πολιτιςτικοί ςφλλογοι, ειδικοί
επιςτιμονεσ, απλοί πολίτεσ, δρυμοί, βιότοποι, δάςθ, πάρκα,
βιομθχανίεσ, οικιςμοί κ.ά.)

Κριτικι ανάλυςθ, τεκμθρίωςθ και ςυνκετικι επεξεργαςία των
ςυγκεντρωμζνων -από τισ ομάδεσ εργαςίασ μακθτϊν- ςτοιχείων (με
ερωτθματολόγια,

ςυηθτιςεισ,

κρίςεισ,

ςυνεντεφξεισ,

φωτογραφίςεισ, μαγνθτοφωνιςεισ, μαγνθτοςκοπιςεισ κ.ά.)

Διεπιςτθμονικι προςζγγιςθ και πολυεπιςτθμονικι ςφνδεςθ,
ςφνκεςθ (γραπτι και προφορικι) και ςυςχζτιςθ των αντλθμζνων
ςτοιχείων με τισ κοινωνικζσ, οικονομικζσ, τεχνολογικζσ και
πολιτιςμικζσ τουσ διαςτάςεισ, επιδράςεισ και επεκτάςεισ

Διατφπωςθ και ζλεγχο των υποκζςεων τθσ ερευνθτικισ εργαςίασ, με
βάςθ τα ςυγκεντρωμζνα ςτοιχεία, και αναηιτθςθ λφςεων για το
ερευνοφμενο κοινωνικο-οικολογικό ηιτθμα ι πρόβλθμα

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

Εξαγωγι, γενίκευςθ και διεφρυνςθ των ςυμπεραςμάτων τθσ
περιβαλλοντικισ ζρευνασ “πζραν” των άμεςων χωρο-χρονικϊν
εμπειριϊν των παιδιϊν, ςτο “αλλοφ” και “άλλοτε”

Εποπτικι παρουςίαςθ και ζκφραςθ των αποτελεςμάτων,
ςυμπεραςμάτων, ποριςμάτων και προτάςεων του προγράμματοσ
(με χάρτεσ, εικόνεσ, ςχζδια, αφίςεσ, φωτογραφίεσ, γελοιογραφίεσ,
ςκίτςα, βίντεο, δραματοποιιςεισ κ.ά.)

Αξιολόγθςθ (διαλεκτικι και αυτοκριτικι) πζραν του παραδοςιακοφ
ερωτθματολογίου: των γνϊςεων, διακζςεων, ςτάςεων, ικανοτιτων και
ςυμπεριφορϊν που κατακτικθκαν, των αδυναμιϊν, δυςκολιϊν,
εμποδίων και πρόβλθμα των που εμφανίςτθκαν κατά τθν εφαρμογι του
προγράμματοσ και των μεκοδολογικϊν ςταδίων που ακολουκικθκαν για
τελικι επίτευξθ των ςτόχων του προγράμματοσ.

1.4 ΔΤ΢ΚΟΛΙΕ΢ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΣΑ ΢ΣΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΩΝ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ΢ ΑΓΩΓΗ΢

Υςτερα από 20 περίπου χρόνια εκπαιδευτικισ προςπάκειασ για τθν
ανάπτυξθ προγραμμάτων Περιβαλλοντικισ Αγωγισ ςτον τόπο μασ, ενταγμζνα
ςτο φιλοςοφικό και μεκοδολογικό πλαίςιο λειτουργίασ που κακορίηει θ
διακιρυξθ του Tbilisi και ςυςτάςεισ των αλλεπάλλθλων διεκνϊν διαςκζψεων
τθσ UNESCO, ςυμπεραςματικά, ςυνάγονται οι παρακάτω αρχζσ και επιδιϊξεισ
τθσ Περιβαλλοντικισ Αγωγισ

1. Ολιςτικι κεϊρθςθ του φυςικοφ, κοινωνικοφ και πολιτιςμικοφ
περιβάλλοντοσ

2. Κατανόθςθ των αλλθλεξαρτωμζνων ςχζςεων ανκρϊπου, κοινωνίασ,
φφςθσ

3. ΢υνειδθτοποίθςθ τθσ περιβαλλοντικισ αξίασ για τισ ςθμερινζσ και
μελλοντικζσ γενιζσ

4. Ευαιςκθτοποίθςθ και ενεργοποίθςθ του ςθμερινοφ μακθτι -αυριανοφ
πολίτθ- ςτα κοινωνικο-οικολογικά ηθτιματα του περιβάλλοντόσ του

5. Ερευνθτικι, βιωματικι μακθςιακι διαδικαςία αναηιτθςθσ, ανακάλυψθσ,
μεταςχθματιςμοφ και κατάκτθςθσ τθσ γνϊςθσ. ΢υλλογικι, παιδαγωγικι
παρζμβαςθ κοινωνικισ αγωγισ, με κριτικι ανάλυςθ, ςυνκετικι

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

επεξεργαςία και αξιοποίθςθ των περιβαλλοντικϊν πλθροφοριϊν που
αντλοφνται από πολλαπλζσ πθγζσ πλθροφόρθςθσ (περιβαλλοντικοί
πόροι, Οικιςμοί, βιομθχανίεσ, μουςεία, υπθρεςίεσ, βιβλία, ειδικοί,
ζμπειροι, απλοί άνκρωποι)

6. Πολυεπιςτθμονικι διαςφνδεςθ των γνωςτικϊν περιοχϊν του ςχολικοφ
προγράμματοσ

7. Διεπιςτθμονικι προςζγγιςθ όλων των όψεων, διαςτάςεων, επιδράςεων
και εκφάνςεων του ερευνθτικοφ κοινωνικο-οικολογικοφ ηθτιματοσ ι
προβλιματοσ

8. Εκτίμθςθ των περιβαλλοντικϊν παρεμβάςεων και επιλογϊν, μζςα από το
πλαίςιο των αλλθλοςυςχετιηόμενων φυςικϊν, κοινωνικϊν, οικονομικϊν,
τεχνολογικϊν και κεςμικϊν παραγόντων και ςυνκθκϊν που τισ
διαμορφϊνουν

9. Εποπτικι παρουςίαςθ των αποτελεςμάτων, ςυμπεραςμάτων,
ποριςμάτων και προτάςεων του εκπαιδευτικοφ περιβαλλοντικοφ
προγράμματοσ

10. ΢υνολικι, διαλεκτικι και αυτοκριτικι αξιολόγθςθ των μεκόδων,
δυςκολιϊν, γνϊςεων, ςτάςεων και ςυμπεριφορϊν που διαμορφϊκθκαν

Οι αρχζσ αυτζσ παραπζμπουν ςε ενεργθτικζσ, ςυμμετοχικζσ και
βιωματικζσ μεκοδολογικζσ διαδικαςίεσ που απαιτοφνται για τθ διερεφνθςθ
και επίλυςθ ενόσ κοινωνικο-οικολογικοφ ηθτιματοσ ι προβλιματοσ.

Κατά τισ μεκόδουσ αυτζσ, τα περιβαλλοντικά ςτοιχεία που αντλοφνται
από πολλαπλζσ πθγζσ πλθροφόρθςθσ καταγράφονται, αναλφονται,
ςυντίκενται, παρουςιάηονται, αξιολογοφνται και αξιοποιοφνται και ζτςι
μεταςχθματίηονται ςε ζγκυρεσ, χριςιμεσ και εφαρμόςιμεσ γνϊςεισ.

Με άλλα λόγια θ κριτικι (ςυνικωσ ςυλλογικι) αυτι διερεφνθςθ
πραγματικϊν προβλθμάτων περιλαμβάνει αναλυτικά:

Σθν επιςιμανςθ, ςυνειδθτοποίθςθ και κατανόθςθ του προβλιματοσ

Σθν άντλθςθ πλθροφοριϊν για το πρόβλθμα

Σθν κριτικι ανάλυςθ των ςυγκεντρωμζνων ςτοιχείων

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

Σθν αξιολόγθςθ των επιπτϊςεων του προβλιματοσ

Σθ δοκιμαςία των υποκζςεων που κζτονται για τθ λφςθ του
προβλιματοσ

Σθν εποπτικι παρουςίαςθ δεδομζνων, ςυμπεραςμάτων, ποριςμάτων και
προτάςεων

Σθν αξιοποίθςθ των ςυμπεραςμάτων - ποριςμάτων για τθ λφςθ του
προβλιματοσ

Σθ ςυνολικι αξιολόγθςθ μεκόδων, δυςχερειϊν, γνϊςεων, δεξιοτιτων,
διακζςεων και ςυμπεριφορϊν

Η μζχρι τϊρα ςχεδίαςθ, οργάνωςθ και εφαρμογι εκπαιδευτικϊν -
περιβαλλοντικϊν προγραμμάτων ςτον τόπο μασ, αλλά και θ διεκνισ εμπειρία
γφρω από αυτά, αποκάλυψε κάποιεσ δυςκολίεσ που αναδφονται από τθ
μεκοδολογικι ιδιαιτερότθτα τθσ Περιβαλλοντικισ Αγωγισ, αλλά και από τθν
όλθ λειτουργία τθσ ςτο ςχολικό ςφςτθμα. Οι δυςκολίεσ αυτζσ αφοροφν:

Σθ διάρκρωςθ του περιεχομζνου του προγράμματοσ, που χρειάηεται να
εξετάηει όλεσ τισ μορφζσ και τισ διαςτάςεισ του ςυνολικοφ
περιβάλλοντοσ, ςι οποίεσ εμπλζκονται ςτθ διερεφνθςθ του
περιβαλλοντικοφ ηθτιματοσ ι προβλιματοσ

Σθ διαμόρφωςθ ενόσ ευζλικτου, αλλά ςαφοφσ μεκοδολογικοφ πλαιςίου
ανάπτυξισ του

Σον κακοριςμό τθσ αξιολογικισ διαδικαςίασ, λειτουργίασ και πορείασ του
προγράμματοσ

Σθν παραγωγι, κατανομι και χριςθ του εποπτικοφ και πειραματικοφ
διδακτικοφ υλικοφ για τθ διευκόλυνςθ μακθτϊν και δαςκάλων

Σθν αναηιτθςθ οικονομικϊν πόρων που κα ςτθρίηουν μεκοδολογικά το
πρόγραμμα, χωρίσ να επθρεάηουν τθν ιδεολογικι του προβλθματικι

Σον τρόπο ςυμμετοχισ (ςυνειςφοράσ) των κοινωνικϊν, οικονομικϊν,
περιβαλλοντικϊν και πολιτιςμικϊν φορζων (πθγϊν) πλθροφόρθςθσ,
κατά τθν εφαρμογι του προγράμματοσ

Σθ ςτάςθ των διοικθτικϊν και εκπαιδευτικϊν ςτελεχϊν απζναντι ςτισ
επιδιϊξεισ και μεκόδουσ των προγραμμάτων Περιβαλλοντικισ Αγωγισ

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’

Σθν εκπαίδευςθ των δαςκάλων (πρωτοβάκμιασ και δευτεροβάκμιασ
εκπαίδευςθσ) ςε ςχζςθ με τουσ ζμπρακτουσ, βιωματικοφσ και
διερευνθτικοφσ τρόπουσ διδαςκαλίασ και μάκθςθσ

Πζρα όμωσ από τισ δυςκολίεσ αυτζσ αναδφονται και κάποια προβλιματα
που εντοπίηονται ςτθν όλθ δομι, διάρκρωςθ, οργάνωςθ και λειτουργία του
εκπαιδευτικοφ μασ ςυςτιματοσ.

΢τθν άκαμπτθ λειτουργία του ωρολογίου ςχολικοφ προγράμματοσ

΢τθ δυςκολία ςυνεργαςίασ των εκπαιδευτικϊν του ίδιου ςχολείου

΢τθν ζλλειψθ βιβλιοκθκϊν ςτα ςχολεία του τόπου μασ

΢τθ δυςπιςτία και ανθςυχία πολλϊν γονζων για τθν απόκλιςθ από τθν
τυπικι ςχολικι λειτουργία

΢τθν πίεςθ του χρόνου για τθν εξάντλθςθ τθσ διδακτζασ φλθσ

΢τθν ζλλειψθ ενθμζρωςθσ των διευκυντϊν και ςχολικϊν ςυμβοφλων για
το κεςμό τθσ Περιβαλλοντικισ Αγωγισ

΢τθν αδυναμία εφαρμογισ μιασ παιδαγωγικισ πρακτικισ που Θα
κακιςτά το μακθτι - αυριανό πολίτθ - ικανό να εργάηεται ςυλλογικά ςε
ομάδεσ εργαςίασ

Ωςτόςο, οι μζχρι τϊρα εκτιμιςεισ για το κεςμό τθσ Περιβαλλοντικισ
Αγωγισ ζδειξαν ότι αυτι αποτελεί μια ελκυςτικι, διεπιςτθμονικι και πολυ-
επιςτθμονικι πορεία ουςιαςτικισ μάκθςθσ, που μπορεί να ενθμερϊςει, να
ευαιςκθτοποιιςει, αλλά και να ενεργοποιιςει το ςθμερινό μακθτι αυριανό
πολίτθ ςτα ηθτιματα και προβλιματα του ςυνολικοφ περιβάλλοντόσ του.

“ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΙΚΗ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΚΠΑΙΓΔΤ΢Η’’