Του Καιρού τα Γυρίσματα, όταν το Κλίμα Αλλάζει

Μπροστά στις επερχόμενες κλιματικές αλλαγές η χώρα μας παραμένει ουσιαστικά
απροετοίμαστη, παρά τις όποιες νομοθετικές ρυθμίσεις, καθώς απαιτούνται ριζικές μεταβολές σε
σχεδιασμούς, στρατηγικές, νοοτροπίες, συνήθειες και πολιτικές αποφάσεις, που προς το παρόν
δεν αγγίζονται.

Πριν από μερικούς μήνες δημοσιεύτηκε η έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για
την κλιματική αλλαγή, που μεταξύ των άλλων καλεί κάθε κράτος να οικοδομήσει τη δικιά του
στρατηγική, στο πλαίσιο όμως μιας ενιαίας παγκόσμιας συνεργασίας και κοινών δράσεων. Όλα τα
κράτη, οι επιχειρήσεις και το κάθε σπίτι οφείλουν να αντιμετωπίσουν τις κλιματικές προκλήσεις
και την υπερθέρμανση του πλανήτη, μέσα τις πιο κάτω πρωταρχικές δράσεις:

1η

Δράση. Μείωση τουλάχιστον κατά 20% στην κατανάλωση των ορυκτών καυσίμων, μέσα από
νέες, περισσότερο αποτελεσματικές και αποδοτικές τεχνολογίες.

2η

Δράση. Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που καταστρέφουν το κλίμα, μέσα
από αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου και σεβασμού των μέγιστων ορίων που κάθε φορά
καθορίζονται.

3η

Δράση. Καθορισμός ρεαλιστικών στόχων κάλυψης των ενεργειακών αναγκών με ανανεώσιμες

πηγές.

4η

Δράση. Μακροπρόθεσμες στρατηγικές για τη σταδιακή μετάβαση σε εποχές κάποιων άλλων
μορφών ενέργειας, όπως είναι λόγου χάριν η προερχόμενη από το υδρογόνο, η ηλιακή και η
αιολική ενέργεια, η ενέργεια από τον κυματισμό της θάλασσας, της γεωθερμίας, των βιοκαυσίμων
κ.ά.

5η

Δράση. Αναμόρφωση των συνηθειών και τις νοοτροπίας μας στην παραγωγή, διανομή και
κατανάλωση της ενέργειας, στην ανακύκλωση των υλικών, στη διαχείριση του νερού και των

-Ι. Περιηγήσεις, Περιπλανήσεις, Απόψεις

Με την Οικολογία & το Περιβάλλον

105

άλλων φυσικών πόρων. Απαιτούνται ριζικές μεταβολές στο μοντέλο ανάπτυξης, στις κοινωνικές
σχέσεις, στις συμπεριφορές και στις συνειδήσεις όλων μας.

Από κανένα πλέον δεν αμφισβητείται ότι η κλιματική αλλαγή είναι εδώ παρούσα και στη χώρα
μας. Το θέμα όμως για την Ελλάδα είναι πολύπλοκο αφού τα αντικρουόμενα συμφέροντα και οι
επιστημονικοφανείς επιφυλάξεις δημιουργούν το αναγκαίο για κάθε περίπτωση εικονικό
προπέτασμα καπνού και κατά το κοινώς ‘’θολώνουν τα νερά’’ με προβοκατόρικες ρητορικές και
απόψεις νεόκοπων και όψιμων ειδικών. Και οφείλουμε να ανησυχούμε γιατί αρχίζουν να
απειλούνται τα συγκριτικά πλεονεκτήματά μας, όπως είναι για παράδειγμα το κλίμα, οι θάλασσες
και το περιβάλλον μας, ενώ οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας, η αναπροσαρμογή των
καλλιεργειών, η διαχείριση των νερών και των σκουπιδιών, η ανάσχεση της υφαλμύρωσης των
υπόγειων νερών, η ερημοποίηση των εδαφών και άλλα, αντιμετωπίζονται ως περιφερειακές
επιλογές ή και ως ανύπαρκτα ζητήματα που πάντως αναμένουν τους επόμενους για την
αντιμετώπισή τους.

Ειδικότερα, οι προβλέψεις υποστηρίζουν ότι η επιμήκυνση της θερμής περιόδου θα
αντικαταστήσει το καλοκαίρι μας και αυτή η δύσκολη περίοδος θα διαρκεί έως και δύο μήνες
περισσότερο. Στις νησιώτικες περιοχές στο Αιγαίο και στην Κρήτη, καθώς λέγουν οι ειδικοί, ο
δείκτης δυσφορίας – η θερμοκρασία μαζί με την υγρασία- θα ανέβει σε επικίνδυνα επίπεδα
κάνοντας δυσάρεστη τη διαμονή σε εξωτερικούς χώρους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των
τελευταίων ερευνών για τις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα που διανύουμε, η μέση θερμοκρασία
στον πλανήτη θα αυξηθεί μέχρι και 5 βαθμούς Κελσίου. Σε ότι αφορά τις βροχοπτώσεις
προβλέπεται ότι, ενώ κάθε χρόνο θα μειώνεται η συχνότητα των χαμηλών βαρομετρικών τα οποία
φέρνουν και τη βροχή, θα υπάρξουν ισχυρά βαρομετρικά χαμηλά, με συνέπεια να έχουμε
περισσότερες καταιγίδες και ραγδαίες βροχοπτώσεις. Δηλαδή, οι πολυήμερες ποτιστικές βροχές
μάλλον θα εκλείψουν και θα δίνουν τη θέση τους σε σύντομες δυνατές βροχές, με αποτέλεσμα τις
συχνότερες πλημμύρες και πιθανότατα λειψυδρία, αφού το έδαφος δεν θα μπορεί να απορροφήσει
σε σύντομο χρονικό διάστημα το άφθονο νερό των καταιγίδων. Έτσι, η χώρα μας θα χρειαστεί να
αντιμετωπίσει ζητήματα, όπως είναι μεταξύ των άλλων και αυτά των πλημμυρικών φαινομένων,
της λειψυδρίας, της διάβρωσης και της αστάθειας των εδαφών, της υφαλμύρωσης, της
ερημοποίησης. Ωστόσο, οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τις πιθανότητες εκδήλωσης
πυρκαγιών, ενώ σταδιακά τα εδάφη δεν θα μπορούν να απορροφήσουν το νερό της βροχής, καθώς
θα έχουν υποβαθμιστεί. H αγροτική παραγωγή θα μειωθεί δραστικά και θα κινδυνέψουν με
εξαφάνιση ευαίσθητα οικοσυστήματα, ζώα και φυτά. Ανακατατάξεις και διαφοροποιήσεις
αναμένονται και στις περισσότερες οικονομικές - παραγωγικές δραστηριότητες, όπως για
παράδειγμα στη γεωργία. Δεν αποκλείεται λοιπόν ένα σενάριο, αφ’ ενός δραστικής μείωσης των

-Ι. Περιηγήσεις, Περιπλανήσεις, Απόψεις

Με την Οικολογία & το Περιβάλλον

106

αγροτικών προϊόντων, αφ’ ετέρου αλλαγής στη γεωγραφία της αγροτικής παραγωγής.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν, τέλος, οι εκτιμήσεις των ειδικών για τις επιπτώσεις των
κλιματολογικών αλλαγών στον ευρωπαϊκό τουρισμό, που είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε
μετάθεση της περιόδου των διακοπών, ή οι τουρίστες θα προτιμήσουν άλλες περιοχές
περισσότερο δροσερές, δηλαδή τη Βρετανία, τη Ρωσία και τις Σκανδιναβικές χώρες.

Στην Ελλάδα, η νέα κατάσταση που διαμορφώνεται με τις επερχόμενες κλιματικές αλλαγές
φαίνεται ότι δεν αγγίζεται ουσιαστικά τόσο με την υιοθέτηση νέων μορφών ενέργειας και τις
καινοτόμες λύσεις, όσο και με τον περιορισμό των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου. Όμως η
αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών απαιτεί αποφάσεις σημαντικές για το αύριο που οφείλουν
να περιλαμβάνουν μεταξύ των άλλων, την αλλαγή συνηθειών και νοοτροπίας, αλλά και την
ανατροπή του σημερινού τρόπου παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων, φυσικών πόρων και
ενέργειας. Άλλωστε, τα ζητήματα αυτά έχουν παγκόσμιες προεκτάσεις και απαιτούν λύσεις σε
παγκόσμιο επίπεδο με απαραίτητη τη διεθνή συνεργασία, την αλλαγή συμπεριφορών από όλους
μας, αλλά και την κοινή δράση. Ωστόσο, κάθε σύγχρονο κράτος θέτει τους εθνικούς στόχους και
αναπτύσσει διεθνείς συνεργασίες. Πρόσθετα, θα έπρεπε να είχαν αρχίσει συζητήσεις, καθώς ο
εθνικός τεκμηριωμένος σχεδιασμός κοινών δράσεων είναι απαραίτητος, όπως και η σοβαρή
ανάλυση για τη μεγαλύτερη δυνατή κοινωνική αποδοχή και συναίνεση. Και τούτο γιατί οι όποιες
αποφάσεις θα δημιουργήσουν τη βάση στήριξης των μακροχρόνιων στρατηγικών που έχουν να
κάνουν με την Κοινωνία, το Περιβάλλον, την Ενέργεια, την Απασχόληση, τη Δημόσια Υγεία, την
Πολιτισμική Κληρονομιά, τις Μεταφορές, τις Κατασκευές, τη Διαχείριση των Φυσικών Πόρων
και άλλα.

Ανατρέχοντας τις πρόσφατες επιστημονικές δημοσιεύσεις και τα ειδικά τεχνικά κείμενα που
αφορούν τις Κλιματικές Αλλαγές, μένουμε έκπληκτοι για το φάσμα των διεργασιών που θα
συμβούν. Οι προβλεπόμενες μεταβολές θα είναι σταδιακές ή ραγδαίες; ποιες περιοχές θα πληγούν
περισσότερο; Πως πρέπει να αντιμετωπιστεί η κατάσταση σε παγκόσμιο και σε συλλογικό
επίπεδο; Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι αναμενόμενες μεταβολές στο κλίμα είναι το μεγαλύτερο
περιβαλλοντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ολόκληρος ο κόσμος. Επισημαίνουν, επίσης, ότι το
φαινόμενο του θερμοκηπίου, που θεωρείται ο κύριος παράγοντας γιαυτές τις κλιματικές αλλαγές,
επιδεινώνεται τεχνητά από τις κάθε είδους καύσεις, με κυρίαρχες εκείνες των ορυκτών καυσίμων
για παραγωγή συμβατικών μορφών ενέργειας.

Το κλίμα της Γης πάντοτε άλλαζε και πάντοτε θα αλλάζει. Όμως, στο παρελθόν ήταν σχεδόν
αποκλειστικά το αποτέλεσμα φυσικών αιτιών. Οι μεταβολές του κλίματος που παρατηρούνται τα
τελευταία χρόνια και που αναμένονται για τα επόμενα, προέρχονται κυρίως από τις ανθρώπινες

-Ι. Περιηγήσεις, Περιπλανήσεις, Απόψεις

Με την Οικολογία & το Περιβάλλον

107

δραστηριότητες και παρεμβάσεις. Οι παράγοντες που οδηγούν στην παγκόσμια αλλαγή του
κλίματος είναι πολλοί και γνωστοί. Οι φυσικές αλλαγές παρουσιάζουν γενικά μακροχρόνιες
διακυμάνσεις. Αντίθετα με αυτές, υπάρχουν αλλαγές που γίνονται από τον άνθρωπο, καθώς η
ανθρώπινη παρέμβαση οδηγεί σε μονότονη και περισσότερο ραγδαία αποσταθεροποίηση. Ο
άνθρωπος με τις δραστηριότητές του αλλάζει τη σύσταση της ατμόσφαιρας και αλλάζοντας τη
σύσταση της μπορεί να αλλάξει και το κλίμα. Πρόσφατες εργασίες δείχνουν ότι η ανθρώπινη
παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ακόμα και τον καιρό.

Καθώς οι κλιματικές αλλαγές αποτελούν ήδη πραγματικότητα, έχουμε μπει σε μια νέα εποχή
πολυδιάστατης θα λέγαμε επανάστασης, με νέες μορφές ενέργειας, με απαιτήσεις για λιγότερες
εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου, με δημιουργία καινοτόμων λύσεων και πιο αποτελεσματικών
για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, αλλά και οι κοινωνίες οφείλουν να μεταβάλλουν
συνήθειες και νοοτροπίες, συμπαρασύροντας τεχνοκράτες, επιχειρηματίες και πολιτικούς.

-Ι. Περιηγήσεις, Περιπλανήσεις, Απόψεις

Με την Οικολογία & το Περιβάλλον

108

(Επιπτώσεις από την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη από στοιχεία ΟΗΕ,
2007)