περι της τρομοκρατιας και του κρατους

ϋψιλον/μικρά σισλία - 11 De\ Τωτοιίεηιο e deΙΙo Stato Sanguinetti ΤΖΑΝΦΡΑΝΚΟ ΣΑΝΓΚΟΥΙΝΕΠΙ Τίτλος τού πρωτότυπου: COPyr'ight Copyright \979: Gianfranco γιά τήν έλληνική γλώσσα: ϋψιλον/6Ίσλία Μετάφραση: Κιύστα; Κοl'ρφΕΙ'Ο; Μακέτα εξωφί'λλου: Δημήτρη; Καλοκl~ρη; Φωτοστοιχειοθεσία: ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΑ επε 'Εκτύπωση: Νίκο; ΣαJ'δαλιί; Α' εκδοση: Όκτώορης 1980 Α' ανατύπωση: Φλεοάρης 1982 περι της τρομοκρατιας και του- κρατους / / / / ΠΡΩllI ΚΟΙΝΟΛΟΓΗΣΗ llIΣ ΠΡΑΧΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ llIΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Μετάφραση Κώστας Κουρεμένο; Κεντρική διάθεση Τζαβέλλα 15, 10681 Άθήνα, τηλ, 210.38.38.257 ΡΑΧ 210.38.40.349 Priπted iπ Atheπs, Greece www.ypsilon.gr. e-mail: ybooks@oteπetogr Τ ISBN 960-17-0086-2 σισλία ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΊΉ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ,Από τά πολλά οιολία πού δγαϊνουν στήν 'Ιταλία γιά τήν τρομοκρατία, πολύ λίγα έχουν διαδαστεϊ Όσο αύτό έδώ καί κανένα δέν εχει τόσο αγνοηθεί απ' τόν τύπο. Τό Del Terrorismo e dello Stato, πού δημοσιεύτηκε στά τέλη τοϋ Άπρίλη τοϋ 1979 καί μοιράστηκε αργά-αργά σ' έναν περιορισμένο αριθμό οιολιοπωλείων, εξαντλήθηκε μέσα στούς τρείς μήνες τοϋ καλοκαιριού καί δέν εχει έπανεκδοθεί μέχρι τώρα στήν 'Ιταλία, εξαιτίας μερικών δυσκολιών πού μού δημιούργησε μιά ηλίθια καί χοντροκομμένη δικαστική καί αστυνομική δίωξη, στήν όποία θά έπανέλθω.! ΕΙναι πιό ένδιαφέοον νά αναρωτηθούμε πρώτα απ' Όλα ποιός είναι ό λόγος τής σχεδόν άπόλυτη; σιωπής πού πεοιέδαλε ένα οιολίο πού πραγματεύεται ένα θέμα, γιά τό όποίο μιλούν καθημερινά, αλλά πάντα μέ τόν Ιδιο ψεύτικο τρόπο, οί πρώτες σελίδες Όλων τών ιταλικών έφημερίδων όπως έπϊση; τό κρατικό ραδιόφωνο καί ή τηλεόραση. Έτούτη μίλησε γιά τό οιολίο, σέ μιά μετάδοση a.d 11Οι·2 πού έγινε πρίν από τήν τηλεφημερίδα, αλλά, όπως πολλά πρόσωπα μού άνάφεραν, μονάχα γιά νά δάλει ένα έτερόκλιτο συμμάζωμα ειδικών περί τρομοκρατίας, πού είχε κληθεί γιά τήν περίσταση, νά ποϋν - ό καθένας μέ τή σειρά του - πώς οί θέσεις αύτοϋ τοϋ οιολίου «δέν είναι πειστικές». Τό πιό παράξενο είναι πώς ούτε ή τηλεόραση, ούτε οί έφημεοιδε; πού μίλησαν γιά τό οιολίο τόλμησαν ποτέ νάάναφέοουν αύτές τίς περίφημες «θέσεις» γιά τήν Ιταλική τρομοκρατία, πού διάστηκαν ώστόσο νά τίς χαρακτηοϊσουν.« μήπειστικές». Μήπως φοδόντουσαν άντϊθεταπωτ εΙναι πειστικές καί γι' αύτό τίς παρασιωπούσαν μέ τόσο I.Τελικά κυκλοφόρησε ή δεύτερη ίταλική εκδοση, πού περιέχει καί τούτο τόν πρόλογο. Ή μετάφραση τού οιολίου έγινε άπό τά Ιταλικά έκτός άπό τόν πρόλογο πού έγινε άπό τά γαλλικά (Σ.τ.μ.) 2. 'Επί τούτου (Σ.τ.μ.) 7 ζηλο; Μήπως φοδόντουσαν πώς τά επιχειρήματά μου θά θεωρούνταν από τόν κόσμο πιό πειστικά απ' ό.τι οί δικές τους αδέξιες φαντασιώσεις γιά τήν τρομοκρατία, μιά καί δλοι θεώρησαν καθήκον τους νά μήν τά άναφέρουν; Καί σάμπως γιατί τόσες προφυλάξεις; Τί τό τόσο σκανδαλώδες γράφει, διάολε, αυτό τό διδλιο, ώστε νά τό κρατούν μυστικό εκείνοι ακριαώς πού ένιωσαν ύποχρεωμένοι νά μιλήσουν γι' αυτό; Τό Περί της Τρομσκρατίας καί τοϋ Κράτους περιέχει λοιπόν κρατικά μυστικά; "Ε λοιπόν, ναί: Αυτό τό οιολίο περιέχει κρατικά μυστικά. Τό δτι οί ίδιες οί μυστικές του ύπηρεσίες είναι αυτέ; πού οργανώνουν καί κινούν τά νήματα τή; τρομοκρατίας, δέν είναι σάμπως τό κύριο μυστικό τοϋ ιταλικού Κράτους; Καί ακριαως αυτό είναι πού άποδεϊχνεται εν έκτάσει μέσα στό Περί της τρομοκρατίας καί τού. Κράτους. νά εκδικηθεί γιατί ήμουν πειστικός μέ τό παραπάνω δταν τό κατηγόρησα γιά τά εγκλήματά του - δπως θά δούμε δμως, τό 'κανε μέ τή στενάχωρη αδεξιότητα των ενόχων πού θέλουν νά περάσουν γιά αθώοι. Οί άνθρωποι πού κυαερνούν σήμερα αυτό τό Κράτος ήταν, δπως ξέρουμε, οί ίδιοι καί τήν εποχή της σφαγής στήν πλατεία Φοντάνα καί, γιά νά μή αρεθούν στή θέση τοϋ κατηγορουμένου, εΙναι συνεχώς ύποχρεωμένοι, γιά νά τό πούμε έτσι, νά κατηγορούν άλλου; άνθρώπου; γιά τά δικά τους εγκλήματα καί γιά όλα τά εγκλήματα - λές καί θέλουν νά δώσουν μιάν επιπρόσθετη πραχτική έπιδεδαϊωση ατή θεωρία της Μαντάμ ντέ Στάλ, σύμφωνα μέ τήν όποία «ή ζωή κάθε κόμματος πού εχει διαπράξει ενα πολιτικό έγκλημα είναι πάντα δεμένη μ' αυτό τό έγκλημα, είτε γιά νά τό δικαιολογεί είτε γιά νά τό κάνει νά ξεχαστεί μέ τή δύναμη της ι'-ξουσίας». Μιά σειρά λοιπόν από άσυνάρτητεξ κατηγορίες, τόσο χοντροκομμένα καταχρηστικές καί αύθαϊοετετ, πού κατέρ)ευσαν η μιά μετά τήν άλλη, χωρίς ουσιαστικά νά χρειαστεί νά έπέμδουν οί δικηγόροι μου, διαδέχτηκαν ή μιά τήν άλλη επί εξι μήνε; καί, ανάλογα μέ τά καπρίτσια Ι'κείνου πού τίς φαντάστηκε, ξεκινούσαν από τό έγκλημα ωϋ λαθρεμπορίου κι έφταναν ως εκείνο της τρομοκρα((ας, περνώντας φυσικά από τήν κατοχή δπλων καί τήν 'ινατρεπτική ένωση προσώπων. 'Απ' δλες αύτέ; τίς κατηγορίες, πού μπορούν νά μοϋ στοιχϊσουν άπό είκοσι ως τριάντα χρόνια φυλακή, άν μείνουμε στό γράμμα τού νόμου, η, αντίθετα, νά γελοιοποιήοουν αυτόν πού τίς απάγγειλε εναντίον μου, ύπάρχουν ουό πού θά μπορούσαν νά αρούν, εάν τούς ένδιέφεοε στ' ιλήθεια έστω καί λίγο, κάποιο αντίκρυσμα μέσα στήν ιtραγματικότητα, ενώ οί άλλες είναι τελείως ψεύτικες καί άλλοπρόσαλλετ; Λαθρέμπορος πράγματι ύπηρξα, αλλά είναι τιμή μου: ΙΙl'αγματικά, μήπως δέν πέρασα λαθραία από τή Γαλλία, ϊπό τό 1967 κι έπειτα, τίς κινητήριες ίδέε; της σύγχρονης 9 Αυτό πού στήν πραγματικότητα δέν είναι πειστικό, δέν είναι δέδαια τά επιχειρήματά μου, μά η άντιφατική συμπεριφορά τοϋ Κράτους καί των πιστών ύπηρετών του απέναντι στό αιαλίο μου: από τή μιά μεριά μιλούν γι' αυτό χωρίς νά λένε τίποτα, η τό πολύ-πολύ γιά νά κάνουν τούς 'Ιταλούς νά σκεφτούν πώς αυτό πού λέω «δέν είναι πειστικό»· από τήν άλλη, λίγες μέρες μετά τήν τηλεοπτική «παρουσίαση», ή πολιτική αστυνομία κι ενας δικαστικός, γνωστός γιά τόν άτυχο ζηλο, μέ τόν όποίο προσπαθεί νά κάνει άληθοφανή δλα τά επίσημα ψέματα γύρω από τήν τρομοκρατία, άσκησαν εναντίον μου μιά περίπλοκη καί σκοτεινή δικαστική καί αστυνομική δίωξη. Πρέπει λοιπόν νά σκεφτώ πώς διέπραξα τό έγκλημα της «μή πειστικότητας» ; "Αν ό Κώδικάς μας ποοέδλεπε ένα τέτοιο έγκλημα, δλες οί φυλακές της Ευρώπης δέν θά 'φταναν νά φιλοξε νήσουν τούς πολιτικούς μας, τούς δημοσιογράφους μας, τούς δικαστικούς μας, τούς αστυνομικούς μας, τούς συνδικαλιστές μας, τούς διομηχάνου; μας καί τούς παπάδες μας. "Οχι: δέ μέ κατηγόρησαν γι' αυτό τό πράγμα, οϋτε γι' αυτό τό λόγο, άλλά μάλλον τό Κράτος προσπάθησε 8 έπανάσταοηξ, τίς ϊδέεττή; Καταστασιακής Διεθνούς; Καί παραδέχομαι έπιση; πώς συνάγεται καταφανώς από τήν κατάσταση στήν δποία ορίσκεται από τότε τό ιταλικό Κράτος, δτι Τι λαθραία αυτή εισαγωγή τής γαλλικής νόσου δέν τό ώφέλησε: Τι μετάδοσή της ήταν πιό γρήγορη καί πιό δαθιά εδώ απ' δ.τι αλλού, καί Τι αρρώστια είναι πιά αξερρίζωτη. Δυστυχώς γιά τούς κατηγόρου ς μου, σύμφωνα μέ τούς δρους τού Ποινικού μας Κώδικα, δπως καί σύμφωνα μέ τούς όρους τής συνθήκης τού 'Ελσίνκι, τό λαθρεμπόριο ιδεών δέν καταδικάζεται, καί ξέρουμε καλά πώς όταν τό ιταλικό Κράτος ασχολείται μέ τίς ιδέες, δέν τό κάνει δέδαια γιά νά τίς εκτελωνίσει. Ή κατηγορία λοιπόν τού λαθρεμπορίου κατέρρευσε ελεεινά, παρ' δλο πού ζητούσε απελπισμένα, αλλά δίχως επιτυχία, νά καμουφλαριστεί πίσω από άλλα προσχήματα κοινού ποινικού δικαίου. 'Όσο γιά τήν κατηγορία τής άνατρεπτική; ενωσης, παρ' όλο πού άγνοώ : τί ακριοώς εννοεί λέγοντας ένωση προσώπων ό παλιός φασιστικό ς κώδικας πού ισχύει ακόμα, ωστόσο αναγνωρίζω ότι κι αυτή θά μπορέσει νά 'χει μιά θεμελίωση, άφοϋ άνήπα, στά φανερά δμω; κι όχι μυστικά, στήν Καταστασιακή Διεθνή ως τή διάλυσή της, πού συνέδη τό μακρινό ετος 1972. Άπλώς ορίσκω γελοία αυτήν τήν inquisitio post inortem3 εναντίον τής κ.Δ.: σ' αυτό τό θέμα, ένα; δικαστικός, πού θά φρόντιζε νά 'ναι περισσότερο άμεοόληπτοξ, θά 'πρεπε έπϊση; νά αρχίσει μιάν ερευνα γύρω από τήν 'Ένωση τών κομμουνιστών τοϋ Μάρξ, από τή Διεθνή 'Ένωση 'Εργαζομένων, καί νά εκδώσει ένταλμα σύλληψη; εναντίον όλων όσων φιλοξένησαν τόν Μπακούνιν κατά τή διαμονή του στήν 'Ιταλία. Ή κατηγορία τής κατοχής όπλων δέν οασίζεται σέ τίποτα άπολύτωξ καί οϋτε δέδαια είναι περισσότερο θεμελιωμένη μόνο καί μόνο επειδή μου εχει προσαφθεί πολλές φορές, αλλά χωρίς επιτυχία. 'Αντίθετα μ' όσα ψελλίζει δ πρόεδρος Περτίνι, μου φαίνεται πώς δ έμφύλιοτ πόλεμος 3. Έξέταση μετά θάνατον (Σ.τ.μ.) οέν εχει αρχίσει ακόμα - καί Τι απόδειξη είναι πώς είναι κόμα πρόεδρος αύτοϋ τού πράγματος πού μοιάζει μέ Λημοκρατία - κι έπομένω; είναι άνώφελο νά έχω στήν κατοχή μου όπλα. Κι δπως καί νά 'ναι, αύτό; πού μέ κατηγορεί γιά κατοχή οπλων θά 'πρεπε πρώτα νά τά ορεί, η τουλάχιστον νά τά δάλει σπίτι μου: κι ως τώρα αυτό δέν ~χει συμ6εί. Μά εκεί πού Τι αυθαιρεσία προστίθεται στήν πιό κοντόθωρη αλαζονεία, είναι όταν δ ϊδιος ό εισαγγελέα; τής Δημοκρατίας ισχυρίζεται πώς «σύμφωνα μέ τό περιεχόμενο τών εγγράφων τών Κόκκινων Ταξιαρχιών, ύπάρχουν στενές σχέσεις ανάμεσα στήν ιδεολογία αύτή; τής δμάδας καί σ' εκείνη τής Καταστασιακής Διεθνούς, τής όποίας ό προρρηθείς Σανγκουινέττι είναι εκπρόσωπος». Πέρα από τό γεγονός πώς τό ιταλικό τμήμα τής Καταστασιακής Διεθνοϋ; δέν ύπάρχει πιά από τό 1970 καί πώς έπομένως δέν γίνεται νά 'μαι ό «εκπρόσωπός» της, πέρα έπϊση; από τό γεγονός, πού τό αγνοούν μόνο οί ό.δαείς, πώς Τι Κ.Δ. δέν είχε ποτέ ιδεολογία, γιατί τίς πολέμησε δλες, μαζί κι έκείνην του ένοπλου αγώνα, πρέπει ακόμα νά σημειώσουμε τουλάχιστο δυό πράγματα: πρώτα-πρώτα πώς θά 'ταν λιγότερο άτελέσφορο οί δικαστικοί νά μορφώνονται προτού νά κατηγορούν, κι έπειτα πώς είναι πολύ πιό εύκολο νά γίνουν έμφανεϊι; «οί στενές σχέσεις» ανάμεσα στήν αστυνομική ιδεολογία του παραπάνω εισαγγελέα καί σ' εκείνη τών Κόκκινων Ταξιαρχιών, παρά ανάμεσα σ' αυτήν τήν τελευταία καί στήν καταστασιακή θεωρία. Καί τίποτα στόν κόσμο δέν είναι πιό ριζικά αντίθετο μέ αυτά πού εγραψα εγώ γιά τίς Κ.Τ. από τά παραμύθια πού μάς λένε οί ίδιες γιά λογαριασμό τους, μέ τήν ύποστήριξη δλου τοϋ αστικού καί γραφειοκρατικού τύπου. Τέλος, σημειώνω, γιά νά μήν άπλωθώ πολύ σέ μιάν ύπερδολικά άνετη επιχειρηματολογία, πώς είναι εύκολο νά προμηθευτεί κανείς τά δημοσιεύματα τής Κ.Δ. στήν 'Ιταλία καί πώς πολλοί είναι εκείνοι πού τά γνωρίζουν, αντίθετα μέ τή φωνή τούτου η εκείνου τού φυλακισμένου Αυτόνομου: κι δ καθένας μπορεί νά διαπιστώσει πώς σέ καμιά περί11 10 πτωση δέν «ύπάρχουν στενές σχέσεις» άνάμεσα σ' αυτά τά γραφτά καί στά έγγραφα τών σκιωδών κ.τ., δπως αντίθετα ισχυρίζεταιό αναιδή; είσαγγελέαξ, Τόν Ιδιο καιρό πού οί αρχές ασκούσαν αυτή τήν αδέξια καί γεμάτη ϋπουλα χτυπήματα δίωξη - χτυπήματα πού δμως είχαν τό προνόμιο νά είναι δημόσια κι επίσημα, δπως ακριβώς καί οί ανακρίσεις, οί κατ' οίκον έρευνες, οί παρακολουθήσεις ατόμων καί τηλεφωνικών συνδιαλέξεων - καί παράλληλα μ' αυτήν, δρούσαν στό σκοτάδι, μέ λιγότερους ένδοιασμούτ, αλλά χωρίς μεγαλύτερη επιτυχία, σκοτεινά καί ποταπά πρόσωπα, πού δμως αναγνωρίζονταν εύκολα από τήν αστυνομική συμπεριφορά τους, μέ σκοπό νά μέ προκαλέσουν η νά μέ φοδϊσουν. Άφού δέν είμαι διανοούμενος καί οϋτε καί πρέπει νά ζήσω από αυτά πού γράφω, δέν είχα ποτέ οϋτε καί τήν αξίωση νά πετύχω καμιά καλύτερη δημόσια αναγνώριση άπό τήν παραπάνω γι' αυτά πού έκδϊδω ό ιδιος καί μέ προσωπική μου ευθύνη καί κίνδυνο, σέ μιά χώρα δπου κανείς πιά δέν τολμάει νά μπεί στόν κίνδυνο νά πεί στόν κόσμο Όσα δέν θέλουν ν' άκούσει ό κόσμος - δηλαδή τήν άπλή αλήθεια γιά τήν τρομοκρατία καί γιά δλα τ' άλλα, Πρός χρήση τού ξένου αναγνώστη, καί γιά νά διαφημίσουμε τήν 'Ιταλία δπως τής αξίζει, προσθέτω ακόμη πώς ή ιταλική αστυνομία συνέλαβε στά σύνορα μερικούς ξένους ταξιδιώτες, τούς όδήγησε μέ τή βία σέ μιά μεγάλη πόλη καί τούς άνέκρινε γιά πολλή ωρα, μόνο καί μόνο επειδή είχαν πάνω τους ένα αντίτυπο αυτού τοϋ βιβλίου' δτι ή δικαστική αρχή διέταξε έπϊση; έρευνα εναντίον δσων τό διένειμαν' καί τέλος πώς ή DIGOS, χωρίς κάν ένταλμα κατάσχεσης, κατακράτησε αυθαίρετα τά λίγα αντίτυπα πού μπόρεσε νά βρεί. ,Από κείνη τή στιγμή δέν ύπάρχει πιά καμιά άμφιδολϊα, αν ύποθέσουμε πώς κάποτε ύπήρχε: εΙπα τήν άλήθεια. Καί από τό κακό πού μού θέλουν καταλαβαίνω πώς τό εργο μου εΙναι καλό, μιά καί δέ θά 'χα δέδαια προκαλέσει τέτοιο μίσος, αν δέν μέ είχε ακούσει κανείς. Πρα12 γματικά, άπό τά πολλά πρόσωπα πού διάβασαν δσα ~γραψα, καί πού ήταν κάθε ήλικίας, κοινωνικής θέσης καί γνώμης, πολλοί συμφώνησαν, λίγοι άμφέδαλαν καί κανένας δέν μέ άνασκεύασε. ,Από τότε πού κυκλοφόρησε ή πρώτη έκδοση αυτού τού βιβλίου, συνέβη καν πολλά γεγονότα, πού όχι μόνο δέν έπιβάλλουν τήν παραμικρή τροποποίηση τής έπιχειοηματολογίας καί τών συμπερασμάτων μου, παρά τά επιβεβαιώνουν κιόλας τόσο στίς λεπτομέρειες Όσο καί στό σύνολο. Παρακολουθήσαμε τήν εξόντωση τού ' Αλεσσαντρίνι, ένός δικαστικού πού είχε γίνει ένοχλητικό ; γιατί στήν αρχή είχε άνασκευάσει τή φτιαχτή δίκη γιά τήν πλατεία Φοντάνα, κι έπειτα γιατί λίγες ώρες προτού σκοτωθεί (από άνατροπείτ; κατά τήν επίσημη εκδοχή), άνέκρινε ~ναν πρώην αρχηγό τής S.I.D. γιά τίς ψευδείς μαρτυρίες πού αύτότ, καθώς καί ανώτατοι λειτουργοί σάν τόν Άντρεόττι καί τό Ρουμόρ, είχαν δώσει στήν ϊδια εκείνη δίκη. Εϊδαμε κατόπιν πώς ενας μαθητής τοϋ Μόρο, ό έντιμότατος4 Ματταρέλλα, πρόεδρος τής περιοχής Σικελίας, είχε τό Ιδιο τέλος μέ τό δάσκαλό του γιά τόν ιδιο λόγο, τήν παραμονή τού σχηματισμού τής πρώτης περιφερειακής κυβέρνησης συμδιδασμού Χριστιανοδημοκρατίας καί Ι.Κ.Κ. Είδαμε έπϊση; καί σέ διάφορες περιπτώσεις πώς καθάρισαν μέ μιά πιστολιά πολλούς άστυνομυωύξ, ώστε νά περάσουν πάνω στόν άναδρασμό καί δίχως αντίσταση τούς lois scelerates5 πού ξεπερνούν καί αχρηστεύουν τούς φασιστικούς νόμους, πού ήταν ακόμη πολύ άνεχτυωϊ, δπως έπϊση; καί τό δημοκρατικό Σύνταγμα. Μά ή πιό σημαντική απ' δλες τίς καινοτομίες τοϋ τελευταίου χρόνου ,,[ναι όπωσδήποτε ή ακόλουθη: τό Ι.Κ.Κ. δλέποντω; τίς προοπτικές του γιά δραστήρια καί άμεση συμμετοχή στήν Ιξουσία νά εξανεμίζονται μέ τό τέλος τοϋ Μόρο, άναδι4. Συμδατικότ χαραχτηρισμός πού δίνεται στούς 'Ιταλούς κοινοδουλευτικούτ (Σ.τ.μ.) 5. Άχρείους νόμους (Σ.τ.μ.) 13 πλώθηκε, κάνοντας κύριο σύνθημά του τή δραστήρια συμμετοχή του στό θέαμα τής τρομοκρατίας καί τής καταστολής της. Αυτή είναι προφανώς ή κύρια καινοτομία πού εχει γίνει από τόν καιρό τής πρώτης εκδοσης αυτού τοϋ οιολίου καί αξίζει μερικά λόγια, γιατί άποδεϊχνε, γι' άλλη μιά φορά πώς οι σταλινικοί όχι μόνο ξέρουν δτι τήν τρομοκρατία τή διευθύνει ή εξουσία, αλλά ξέρουν έπϊση; δτι δποιος σήμερα θέλει τήν εξουσία στήν 'Ιταλία, πρέπει νά αποδείξει πώς ξέρει νά διευθύνει τήν τρομοκρατία - πράγμα πού είναι τόσο αλήθεια, ώστε ακόμα κι ενας σοσιαλιστής πρώην ύπουργός τό δήλωσε πρόσφατα σέ μιά συνέντευξη: «Στήν 'Ιταλία ή πολιτική ασκείται μέ μέσο τήν τρομοκρατία» . "Ως τίς 7 τοϋ Άπρίλη τοϋ 1979 τό Ι.Κ.Κ. είχε αρκεστεί νά απευθύνει ηλίθιες έθιμοτυπικέξ εκκλήσεις εναντίον τής τρομοκρατίας, μέ τίς όποίες ένστεονιζόταν τίς έπϊσημετ; έκδοχέ; γιά τίς απόπειρες, κάνοντας πώς τίς πίστευε, καί άποδείχνονταξ έτσι στή Χριστιανοδημοκρατία τήν καλή του θέληση καί σέ δλους τήν ένοχη συνείδησή του. 'Από κείνη τή μέρα καί έπειτα δμως, οι σταλινικοί, χρησιμοποιώντας ως ένδιάμεσου; δικούς τους δικαστικούς, αρχισαν νά αξιοποιούν τήν πενηντάχρονη πλατιά καί πλούσια πείρα τους στήν ανακάλυψη ψεύτικων ενόχων, στήν σκηνοθεσία φτιαχτών δικών, στήν παραγωγή ψευδομαρτύρων καί προκατασκευασμένων αποδείξεων. "Ετσι, καί άφοϋ δ διπλός τους στόχος ήταν νά δείξουν τί αξίζουν στούς Χριστιανοδημοκράτες καί νά ξεφοοτωθοϋν μιά περιορισμένη αλλά ενοχλητική πολιτική δύναμη πού ήταν στά αριστερά τους καί τούς εοριζε, οι σταλινικοί ορήκαν στό πρόσωπο τών Αυτόνομων τούς αποκλειστικούς ενόχου ς δέκα χρόνων γεμάτων δολοφονίες, σφαγές καί τρομοκρατία. Δέν ύπάρχει έγκλημα πού νά διαπράχτηκε στή δεκαετία τού '70 καί νά μή ορήκε τόν ένοχό του στό πρόσωπο τοϋ τάδε η τοϋ δείνα Αυτόνομου: απ' τούς ανεξιχνίαστους φόνους ως τήν ύπόθεση Μόρο, από τίς μέχρι σήμερα μυστηριώδεις άπαγωγέ; ως τίς κλοπές εργων τέχνης καί αλόγων τοϋ ίπποδρόμου, δλα 14 λύθηκαν εξαφνα καί ως διά μαγείας, κάθε εγκλημα ορήκε τόν ένοχό του καί κάθε ένοχο; ορήκε στή φυλακή τήν ανταμοιδή του. Γιά νά επιτευχθεί ενας τόσο άρμονικό.; διακανονισμός τών δικών τής τελευταίας δεκαετίας δέν αρκούσε φυσικά ό οίστρος τής άρμονίας καί τής σύλληψης6 ένό; άπλοϋ σταλινικού δικαστικού: όλάκερη ή μυστική καί ή δημόσια οργάνωση τοϋ κόμματος κινητοποιήθηκε μέ σκοπό νά άποδείξει πώς ή Αυτονομία ήταν ή ένοπλη πάλη' κι δ μόνος ήγέτης τών Αυτόνομων πού είχε μείνει δ.ραγε τυχαία; - έλεύθεοοτ, ό άφελή; Πίφανο, πιάστηκε γρήγορα στά πράσα μέ δυό ρωσικά όλμοδόλα πού άλλωστε ήταν εκτός χρήσεως καί πού τοϋ τά 'χε προμηθέψει τό Λαϊκό Μέτωπο γιά τήν 'Απελευθέρωση τής Παλαιστίνης, μιά σταλινική παλαιστινιακή όργάνωση μέ πασίγνωστε ς σχέσεις άμοιδαϊα; άναγνώριση; μέ τίς ιταλικές μυστικές ύπηοεσϊει; δπως εχει παραδεχτεί ό Ιδιοτ; ό στρατηγός Μιτσέλι. 'Έτσι, ενώ μέχρι τότε οι δεσμοί τής Αύτονομϊα; μέ τήν τρομοκρατία δέν είχαν άποδειχτεί, λίγες ώρες αργότερα ό πολύζηλος Πεκκιόλι? ήταν σέ θέση νά δηλώσει περήφανα στό Κοινοδούλιο πώς, μπροστά σ' ένα τόσο εύγλωττο γεγονός, κανένας δέν είχε πιά τό δικαίωμα νά άμφιδάλλει πώς οι Αυτόνομοι άποτελούσαν τή στρατηγική διεύθυνση τής τρομοκρατίας, δπως ύποστήριζε κιόλας, άλλά δίχως αποδείξεις, ό σταλινικός δικαστικός Καλότζερο. Οι καημένοι οι Αυτόνομοι, πού από τή μεριά τους δέ χαμπάρισαν ποτέ τίποτα ούτε από τήν τρομοκρατία ούτε άπό τήν επανάσταση, καταλήξανε μ' αυτόν τόν τρόπο, λές καί ήταν κανένα θήραμα πού τό κυνηγούσαν, στό ντοοδά τών σταλινικών καί τής δικαστικής αρχής, χωρίς κάν νά καταλάδουν πώς καί γιατί . "Ας ελπίσουμε τώρα πώς ή φυλακή θά τούς δοηθήσει περισσότερο νά μορφωθούν άπ ' 6. L' estro dell' armonia e dell' invenzione (Στ.μ.) 7. Σταλινικός ήγέτης, έπιτετραμμένος ατά «ζητήματα τοϋ Κράτους», δηλαδή στήν τρομοκρατία (Σ.τ. γάλλου μεταφραστή) 15 δ.τι παλιότερα ή ελευθερία. Αύτέ; οί αξιοθαύμαστες μέθοδοι κατηγορίας τών σταλινικών δέν έχουν καμιά πρωτοτυπία, ούτε στήν εύρηματικότητα ούτε στή χοντροκοπιά τοικ αντίθετα θυμίζουν πάρα πολύ τίς μεθόδους πού χρησιμοποίησαν στίς περίφημες δίκες τής Μόσχας, στή δεκαετία τοϋ '30: ή μόνη διαφορά είναι πώς οί Αυτόνομοι πού πιάστηκαν δέν κηρύχτηκαν ακόμη ένοχοι γιά δλα τά εγκλήματα - καί δέν πρέπει νά κατηγορούμε τούς σταλινικούς γιά τά ψεγάδια αύτή; τής δικαστικής διαδικασίας: δέν ύπάρχει καμιά άμφιδολϊα πώς θά εξαφανίζονταν γρήγορα, αν οί σταλινικοί είχαν στά χέρια τους τήν άστυνομϊα.ώστε νά χρησιμοποιήσουν στίς ανακρίσεις τό δοκιμασμένο καί αλάθητο σύστημά τους. Γιά τίς μυστικές ύπηοεσϊε; καί γιά τούς χριστιανοδημοκράτες άοχισυμμορϊτει; πού γεύτηκαν αυτά τά τελευταία χρόνια τόσες δικαστικές ταπεινώσεις - όχι οέοαια εξαιτίας τής τιμιότητας των δικαστών, αλλά σαφώς από τή δικιά τους ανικανότητα - αύτέτ; οί τόσο επιδέξια στημένες δίκες εναντίον τών Αυτόνομων ανοίγουν άνέλπιστε; προοπτικές καί νέα πεδία δράσης: πράγματι, από τότε τό θέαμα τής τρομοκρατίας έχει κάνει τεράστιες προόδους καί ενώ μέχρι τότε τά δυσάρεστα δικαστικά επακόλουθα συγκρατούσαν κάπως τίς μυστικές ύπηρεσίες καί δέν παρατραδούσαν τό σκοινί, τώρα πού οί σταλινικοί δείχτηκαν επιδέξιοι καί άνεπιφύλαχτοι σύμμαχοι, ύπάρχει λόγος νά πιστεύουμε πώς, Όπως κι ό 'Οδυσσέας, θά φτιάξουν φτερούγες γιά νά τρελοπετούνε, παντοτινά ζεροά τους προχωρώντας. Ένεργώντας έτσι, οί γραφειοκράτες 9 κάνουν τίποτα άλλο απ' αυτό πού είναι ίκανοί νά κάνουν καί ανίκανοι νά μήν κάνουν, Όταν ορίσκονται σέ απόσταση οολής από τήν εξουσία: γνωρίζουν πολύ καλά πώς, τώρα Όσο ποτέ άλλοτε, έχουν κάθε λόγο νά είναι άνέντιμοι, γιατί ετούτη τήν περίοδο παίζεται τό ίστορικό τους έγχείρημα, όπότε είναι φυσικό νά ρίχνουν στό παιχνίδι δλες τους τίς δυνάμεις τή στιγμή πού παίζεται ή τύχη τους όλάκερη' έχουν εξάλλου εναν επιπρόσθετο λόγο νά δείξουν, δίχως καθυστέρηση, Όλη τους τήν ίστορική άνεντιμότητα: Ότι δέν αγνοούν φυσικά πώς ή αστική τάξη τούς κρατάει στήν ύπηρεσία της γιά τήν ατιμία τους :καί όχι δέδαια γιά τίς τόσο καλά κρυμμένες άρετέ; τους. Πιό συγκεκριμένα, οί σταλινικοί ξέρουν καλά πώς πρέπει συνεχώς νά έφευρϊσπουν καί νά ανακαλύπτουν συνομωσίες έναντϊον αύτή; τής άστική; δημοκρατίας, είτε γιά νά κάνουν πώς τήν αγαπούν περισσότερο εϊτε γιά νά δείχνουν στόν κόσμο τί κινδύνους θά περνούσε χωρίς αύτούξ. Τό Ι.Κ.Κ. συμπεριφέρεται έτσι στή δημόσια ζωή του, άλλά καί στήν «ιδιωτική ζωή» του στό εργοστάσιο φέρεται μέ τήν Ιδια αξιοκαταφρόνητη ποταπότητα, δταν ύποδείχνει στά άφεντικά τούς «τρομοκράτες» έογάτε; πού πρέπει νά απολύσουν καί νά καταγγείλουν στήν εργατική δικαιοσύνη, μόνο καί μόνο επειδή δέ θέλουν νά ύποταχτοϋν καί απουσιάζουν από τή δουλειά τους - δηλαδή μόνο καί μόνο επειδή αγωνίζονται. 'Αντίθετα απ' δ.τι ελπίζει ό εύφυή; Μπερλινγκουέρ, τά άφεντικά καί οί πιό ξύπνιοι άνθρωποι τής Χριστιανοδημωφατϊα; συμπεραίνουν έντελώ ; άντϊστροφα πώς δσο πιό χρήσιμο είναι τό Ι.Κ.Κ. δίχως νά ορίσκεται στήν κυβέρνηση, τόσο' πιό άσκοπο είναι νά τό δεχτούν σ' αυτήν: ~τσι ώστε, Όλα αυτά πού κάνουν οί σταλινικοί γιά νά χριστιανοδημοκράτες ήγέτες παρ' όλο πού ή Μπολώνια είναι προπύργιο τοϋ Ι.Κ.Κ. (Οί στίχοι έδώ - δπως καί στό υπόλοιπο κείμενο - εΙναι από τή Θεία Κωμωδία τοϋ Δάντη σέ μετάφραση τοϋ Νίκου Καζαντζάκη) (Σ.τ.μ.) τοϋ Ι.Κ.Κ. δέν 9. Πράγμα πού έπιδεδαιώθηκε μέ τήν εκρηξη στό σιδηροδρομικό σταθμό της Μπολώνια τόν Αύγουστο τοϋ '80. Στήν κηδεία τών θυμάτων ό Μπερλινγκουέρ 6.ποδοκιμάστηκε δσο καί οί 16 17 φτάσουν μέ κάθε τρόπο στήν εξουσία, στήν πραγματικότητα τούς κρατούν μακρυά απ' αυτήν, ένώ τούς κάνουν νά χάνουν άποπάνω καί δσες εκλογικές συμπάθειες καί αύταπ άτε; τούς είχαν απομείνει. Αυτό δμως είναι τό δράμα των σταλινικών καί δέ μα; άφορά, τουλάχιστον όσο δέν έχουν γίνει τόσο κακοί, πού νά ξαναγυρίσουν στήν άσκηση της αγαπημένη; τους τέχνης, δηλαδή τοϋ πολιτικού εγκλήματος. Περιμένοντας, πρέπει ακόμη νά σημειώσουμε, σχετικά μέ αυτό πού μάς άφορά άμεσα, πώς ή αστική καί η σταλινική τρομοκρατία, πού έχουν τόν ίδιο σκοπό. εμφανίζονται σήμερα έτσι δπως ήταν πάντα καί δίνουν στήν εργατική τάξη μιά θαυμάσια ευκαιρία ν' αναγνωρίσει καί νά πολεμήσει δλους τούς εχθρούς της, γραφειοκράτες καί άστούτ. 'Η δραστήρια δουλοπρέπεια μέ τήν όποία \δλη η αριστερή διανόηση στήν αρχή ανέχτηκε καί έπειτα ένστεονίστηκε τό επίσημο κατηγορητήριο γιά τήν τρομοκρατία καί εναντίον των Αυτόνομων, θά μπορούσε νά φανεϊ πραγματικά εκπληκτική σέ όποιον αγνοεί πώς έτσι φέρθηκε πάντα, κάθε φορά πού είχε τήν ευκαιρία νά φερθεί διαφορετικά. Δέχτηκαν στό ακέραιο καί κατόπιν διέδοσαν τήν εκδοχή τού Κράτους καί των σταλινικών γιά τά γεγονότα, χωρίς τόν παραμικρό σεδασμό τήτ; ίστορικής άλήθειατ; ή τη; ύποτιθέμενης «αξιοπρέπειας τοϋ πνευματικού ανθρώπου». Είναι άλλωστε πασίγνωστο πώς οί 'Ιταλοί διανοούμενοι, πού ήταν στήν πλειοψηφία τους φιλοσταλινικοί, είχαν έναν αναντικατάστατο ρόλο στή διάδοση όλων των ψεμάτων γύρω από τό σοσιαλισμό καί τήν επανάσταση. Σήμερα πού δέν μπορούν πιά νά ποϋν ψέματα γιά τόν σ06ιετικό ή τόν κινέζικο ή τόν κου6ανέζικο «σοσιαλισμό», έχουν περιοριστεί στό νά διαδίνουν ασύστολα τά ψέματά τους σχετικά μέ τήν αστική δημοκρατία, πού γιά νά τή διασώσουν δέχονται ευχαρίστως κάθε θυσία, ακόμα καί νά τή στερηθούν. "Ετσι, πέρασε χωρίς διαμαρτυρίες καί πρός τιμήν τοϋ φετίχ των δημοκρατικών εγγυήσεων τό κυ6ερνητικό διάταγμα γιά τήν κράτηση, γιά τήν αυξηση των ποινών γιά τίς τρομοκρατικές πράξεις, καθώς καί γιά τήν «κατοχή έγγράφων άνατοεπτικοϋ περιεχομένου»!", ενω οί καινούργιες ρυ_θμίσεις περί προφυλάκισης επιτρέπουν από δώ καί μπρός νά κρατούν στή φυλακή έναν κατηγορούμενο γιά δώδεκα χρόνια χωρίς καμιά δίκη. Στό εξής ή ιταλική δικαιοσύνη, πού ή αύλοδουλεϊα της δέν ήταν ποτέ κρατικό απόρρητο καί δέν χρειάζεται νά αποδειχτεί τώρα, δέν θά 'χει νά μπαίνει κάν στόν κόπο νά αποδείξει τήν ενοχή τοϋ όποιουδήποτε γιά νά τόν καταδικάσει ντέ φάκτο σέ 12 χρόνια, καί αυτό σάν πρώτη δόση: από δω καί πέρα ή κατηγορία συμπίπτει μέ τήν καταδίκη καί ό μύθος τής δημοκρατικής νομιμότητας στήν 'Ιταλία έληξε ακόμα καί σά μύθος. Ή 'Ιταλία είναι μιά δημοκρατική πολιτεία πού 6ασίζεται στήν εκμετάλλευση της εργασίας καί στά lettres de cachetll. Σ' ένα απόσπασμα τή; Φαινομενολογίας του Πνεύματος, πού ελάχιστοι διανοούμενοί μας τό γνωρίζουν καί πού άναφέρεται στήν τρομοκρατία των κυ6ερνήσεων, ό Χέγκελ λέει: «Ώστε ή κυοέρνηση δέν μπορεί παρά νά έμφανίζεται σά φατρία. Αυτό πού όνομάζουμε κυοέρνηση είναι άπλώ; ή νικηφόρα φατρία καί στό γεγονός ακριοώς ότι είναι φατρία ορίσκεται αμέσως ή αναγκαιότητα τής παρακμής της' καί, άντίστροφα, τό γεγονός δτι ορίσκεται στήν κυοέρνηση τήν καθιστά φατρία καί ενοχη... Τό νά εΖσαι υπσπτος παίρνει τή θέση τοϋ νά εΙσαι ενσχσς, η τουλάχιστον εχει τήν ίδια έννοια καί τό ίδιο αποτέλεσμα». 'Όταν ή αυθαιρεσία δέ φοοάται πιά νά φανεϊ τέτοια πού ήταν πάντα, δταν ή ενοχή ή ή αθωότητα δέν έχουν πιά καμιά σημασία, άφοϋ ή καταδίκη γίνεται ή μόνη 6ε10. Αυτή τιμωρείται μέ 4 χρόνια φυλακή (Σ.τ.γ.μ.) 11. Σφραγισμένα γράμματα τού δασιλιά πρίν απ' τή γαλλική Ι'πανάσταση, πού περιείχαν διαταγές σύλληψης ή εξορίας δίχως /)(κη. (Σ.τ.μ.) 'Όλη αύτή ή φράση θυμίζει στούς 'Ιταλούς τό πρώτο Ι'.ιρθροτοϋ Συντάγματός τους: «'Η 'Ιταλία είναι μιά δημοκρατική πολιτεία πού δασϊζεται στήν εργασία». (Σ.τ.γ.μ.) 18 19 δαιότητα, τότε εκείνος πού πολεμάει τήν αυθαιρεσία δέν εχει πιά νά φοδηθεί μήπως εΙναι ένοχος: μιά πού θά καταδικαστεί, τουλάχιστον ας καταδικαστεί γιά ένα εγκλημα πού νά τόν τιμάει. Δέν μπορούμε νά άφήνουμε αθώα νά μάς κυ.Οερνούν. Καί μέχρι νά καταστρέψουμε δλες τίς φυλακές, ας δώσουμε τοϋ εχθρού καλές αφορμές γιά νά τίς γεμίσει, όχι δέδαια πέφτοντας στήν καλοστημένη παγίδα τής τρομοκρατίας, παρά μάλλον πολεμώντας ανοιχτά καί μέ κάθε τρόπο δλους δσους τή χρησιμοποιούν καί τήν ασκούν σήμερα, τούς ύπουργούς, τούς πολιτικούς, τά άφεντικά καί τούς αστυνομικούς. Στήν εποχή μας ό διανοητικός ίησουητισμός ονομάζει «δημοκρατία» τήν αυθαιρεσία, «ελευθερία» τήν ελευθερία νά λές ψέματα καί «μαρτυρία» τή συστηματική καί ύποχρεωτική κατάδοση: «Sic delatores, genus hominum publico exitio repertum et ne poenis quidem umquam satis coercitum, per praemia eliciebantur»12, έλεγε ό Τάκιτος, πού αντίθετα από τούς διανοουμένους μας δμως, όμολογούσε πώς προτιμούσε τούς κινδύνους τής έλευθεοϊα; από τήν ηρεμία τής σκλαΟιάς. ΟΙ ϊδιοι αυτοί διανοούμενοι, άφοϋ εξέτασαν τό ζήτημα τού θάρρους απ' δλες τίς μεριές, συμπέραναν περήφανα πώς σήμερα πρέπει κανείς νά εχει τό θάρρος νά είναι δειλός. Ό συλλογισμός πού είναι περισσότερο τής μόδας αυτόν τόν καιρό είναι άπλός: αν αγαπάτε τή δημοκρατία, πρέπει νά τήν ϋπεοαοπιστείτε γιά νά τήν ύπερασπιστείτε πρέπει νά πολεμήσετε τούς εχθρούς τητ καμιά θυσία δέν είναι μεγάλη, αν είναι νά πολεμήσετε τούς έχθοούτ; τής δημοκρατίας: ό ευγενή; σκοπός άγιάζει δλα τά μέσα' καμιά δημοκρατία γιά τούς έχθοού; τής δημοκρατίας! Αυτό πού 01Jσιαστικά δέν ήταν δημοκρατία, τώρα έπαψε εμφανώς νά 'ναι δημοκρατία. Καί ποιοί είναι δηλαδή αυτοί οι εχθροί τής δημοκραΙ2. ,<Ετσι τώρα προσελκύουν μέ άνταμοιδέξ τούς καταδότες, φάρα πού φτιάχτηκε γιά τό δημόσιο χαλασμό καί πού ούτε ή τιμωρία δέν τούς συγκρατεί ποτέ αρκετά». (Σ.τ.μ.) τίας; Έχθροί τής δημοκρατίας είναι δλοι δσοι αντικειμει'ικά τή οάζουν σέ κίνδυνο, ύπερασπίζοντας ίδέε; πού είναι άσυμδϊδαστε; μ' αυτήν, καί έπϊση; ολοι όσοι, μέ τό νά μήν ύποστηρίζουν αυτό τό Κράτος, ύποστηρίζουν αντικειμενικά τούς εχθρού; του. Μέ μιά λέξη, εχθροί αύτής τής δημοκρατίας είναι δλοι δσοι έφαομόζουν τή δημοκρατία. "Αν, αντί γιά τό Μουσσολίνι, τό 1924 ύπήρχε αυτή ή δημοκρατία, πού είναι τόσο ειλικρινής καί τόσο πρόθυμη νά ύποστηρίξει πώς είναι τό αντίθετο απ' αυτό πού είναι πραγματικά, μπορούμε νά 'μαστε οέοαιοι πώς θά 'χαν ορεί τόν τρόπο νά κατηγορήσουν κάποιους αριστεριστές γιά τή δολοφονία τοϋ Ματτεόττι-", δπως εκαναν τώρα μέ τή δολοφονία τοϋ Μόρο. Καθώς δμως ό Μουσσολίνι είχε λιγότερο ανάγκη τά ψέματα απ' δ,τι τό σημερινό Κράτος, οέν ένιωθε καί τήν ανάγκη νά απασχολεί διανοουμένους σάν τόν Λέο Βαλιάνι γιά νά μάς μιλούν γιά τά εγκλήματα τού Κράτους μέ τόν Ιδιο θαυμασμό πού άλλοι θά μιλούσαν γιά τίς άοετέ; τού Κάτωνα. Ξέρω καλά πώς ή ιταλική διανόηση εχει κάμποσους λόγους νά 'ναι φοδιτσιάοα καί άνέντιμη, γνωρίζω μάλιστα απ' εξω τά επιχειρήματα πού ποοδάλλει γιά νά δικαιολογηθεί, καί ποτέ δέ θά μού περνούσε από τό νοϋ νά τής αρνηθώ τήν ελευθερία νά 'ναι αξιοκαταφρόνητη. Έκείνο πού ορίσκω ενοχλητικό, είναι δτι αυτοί οι διανοούμενοι έπεμδαϊνουν συνεχώς γύρω από τήν τρομοκρατία στίς έφημεοϊδε; καί τά περιοδικά, λές καί μιά σκοτεινή δύναμη τούς σπρώχνει νά δίνουν αποδείξεις γιά τή δλακώδη ποταπότητά τους, καί σά νά 'χε μείνει κάποιος πού νά πρέπει νά τόν πείσουν γι' αυτήν, τήν στιγμή πού έχουν κά θε συμφέρον νά τήν περιορίζουν μέσα στά εργα τους, ώστε νά μήν τή μάθουν ούτε οι μελλούμενες γενιές οϋτε οι συγκαιρινοί τους. 13. Σοσιαλιστής δουλευτήτ; πού σκοτώθηκε από τούς φασίστε; (Σ.τ.μ.) 20 21 Γιά παράδειγμα, κανείς απ' αυτού; τούς στοχαστές περί τήν τρομοκρατία δέ διατύπωσε μέχρι τώρα τόν πιό άπλό συλλογισμό: αν, δπω.; λένε, οί σκιώδεις Κόκκινες Ταξιαρχίες ~ταν μιά αυθόρμητη ένωση άνατοοπέων, καί αν, δπω ; ίσχυρίζονται, ό Νέγκρι κι ό Πιπέρνο ήταν οί αρχηγοί τών Κ.Τ., γιατί στό καλό θά άφηναν αύτέτ; οί πονηρές Κόκκινες Ταξιαρχίες νά φυλακίσουν τούς άοχηγού; τους, οί όποϊοι ωστόσο δηλώνουν πώς δέν είναι τίποτα τέτοιο, χωρίς κάν νά προσπαθήσουν νά τούς άθωώσουν, έστω καί μόνο γιά νά τούς ξαναπάρουν κοντά τους; Άν αντίθετα ό Νέγκρι κι ό Πιπέρνο δέν είναι οί αρχηγοί τών Κ.Τ. καί δέν είναι κάν μέλη τους, αυτοί οί ύποθετικοί άνατοοπεϋ; τών Κ.Τ. θά 'πρεπε ακόμη περισσότερο νά δηλώσουν δημόσια πώς πρόκειται γιά άθώουξ, καί τούτο γιά τρείς τουλάχιστο λόγους: νά μήν άφήσουν νά τούς φορτώσουν ψεύτικους άοχηγού; χωρίς νά διαμαρτυρηθούν, νά μήν κατηγορηθούν πώς κάνουν νά καταδικάζονται αθώοι στή θέση τους καί τέλος γιατί, άφοϋ τούς προφυλάσσει ή παρανομία, θά μπορούσαν νά δγάλουν άθώου; τούς σημερινούς κατηγορουμένους χωρίς κανένα κίνδυνο γιά τούς ίδιους. 'Αφοϋ δμως τίποτα απ' αυτά δέ συνέδη, πρέπει νά συμπεράνουμε πώς οί αληθινοί αρχηγοί τών Κ.Τ. έχουν τό ίδιο συμφέρον μέ τό Κράτος: νά πιστεύει ό κόσμος πώς ό Νέγκρι καί ό Πιπέρνο είναι οί αρχηγοί τους. Αυτή ή νέα σύγκλιση συμφερόντων ανάμεσα στό Κράτος καί στίς Κ.Τ. δέν είναι οϋτε τυχαία οϋτε εξαιρετική καί ξαφνιάζει μόνον δσους ήλϊθιου; δέν άντιλαμδάνονται πώς οί Κόκκινες Ταξιαρχίες είναι τό Κράτος, δηλαδή ένα από τά πολλά ένοπλα παρακλάδια του. Οί λίγοι αυτοί καί άπλοϊ συλλογισμοί, πού από μόνοι τους θά 'φταναν νά αποδείξουν πόσο χοντρό καί εϋθοαυστο είναι τό γενικευμένο ψέμα γύρω από τήν τρομοκρατία, παραείναι τολμηροί γιά νά διατυπωθούν από τούς έλεύθεοου ; στοχαστές μας - πού είναι τόσο ελεύθεροι ώστε έχουν φτάσει στό σημείο νά μή σκέφτονται πιά. Άντί γι' αύτό.παοαδγαϊνουν ποιός θά δαυκαλιστεί περισ22 σότερο μέ ψευτομακιαδελλικές θεωρίες, όπω; εκείνη πού θά 'θελε ν' αποδείξει πώς ή διάλυση τοϋ Ποτέρε Όπεράιο πρίν από εξι-εφτά χρόνια ήταν μιά διαδολική προσποίηση, πού σκοπό είχε νά επιτρέψει στούς άρχηγού; του καί στά μέλη του νά επιδοθούν πιό αποτελεσματικά στόν ενοπλο αγώνα. Καί αυτό έπαναλαμδάνεται γιά μήνες, χωρίς .νά άντιλαμδάνονται πώς τι ύπόθεση αυτή είναι παράλογη, ακριδώς γιά τούς λόγους πού επικαλείται: αν τό Ποτέρε Όπεράιο ήταν πραγματικά κάλυμμα μιά; τρομοκρατικής δραστηριότητας, γιατί θά 'πρεπε οί αρχηγοί του νά στερηθούν ένα τόσο πολύτιμο προκάλυμμα; Ή αλήθεια είναι τελείως διαφορετική καί, ως συνήθως, γιά νά τή δρεί κανείς αρκεί νά άναποδογυρϊσει τό ξεδιάντροπο ψέμα μέ τό όποίο θά 'θελαν νά τή μασκαρέψουν: φυσικά τό Ποτέρε Όπεράιο δέν εκανε πώς διαλύθηκε γιά νά επιδοθεί πιό αποτελεσματικά στήν τρομοκρατία' ή διαδόητη S.I.D. δμακ; πράγματι εκανε πώς διαλύθηκε, ώστε νά ξεχαστεί καλύτερα ή παλιά της τρομοκρατία καί νά ασκήσει πιό αποτελεσματικά τήν τωρινή. "Αλλοι έμμισθοι στοχαστές, από τόν Σκαλφάρι ως τόν Μπόκκα, εξαπατούν τό ίδιο μέ τούς συλλογισμούς τους: παραδέχονται πώς, δπως άπόδειξα, ή στρατηγική τών Κ.'Γ, σκοπεύει ανάμεσα σέ άλλα νά παρεμποδίσει τό Ι.Κ.κ. νά φτάσει στήν εξουσία, θεωρούν δμως πώς αυτό συμδαϊνει Όχι εξαιτίας τής άποστροφή; πού προξενεί αυτό τό κόμμα σέ όρισμένους τομείς τή; ίταλικής κεφαλαιοκρατίας καί τών μυστικών ύπηρεσιών, αλλά εξαιτίας τής άποστοοφή ς πού νιώθουν οί σοδιετυωϊ σταλινικοί γιά τούς 'Ιταλούς συναδέλφους τους. Οί προχειρολόγοι στοχαστές μας συμπεραίνουν έπομένω; πώς ή απαγωγή τοϋ Μόρο έγινε μέ τήν υποστήριξη τής K.G.B. καί τών τσεχοσλοδακικών μυστικών υπηρεσιών. Οί 'Ιταλοί κεφαλαιοκράτες, οί στρατιωτικοί καί οί πράχτορες τής SISDE τής SISMI, τού CESIS, τής DIGOS καί τής UCIGOS14, καθώς καί ό Κάρ14. 'Ονομασίες μερικών έπίσημων μυστικών ίιπηρεσιών τής 'Ιταλίας. (Σ.τ.μ.) 23 τερ, θά 'ταν εύτυχεϊ; νά δοϋν τό Ι.Κ.Κ. σΤΙ1ν ιταλική κυΌέρνηση, δυστυχώς δμως αυτό δέν είναι δυνατό, γιατί οι Ρώσοι καί ή K.G.B. δέ θέλουν: τί γρουσουζιά! Πίσω από τήν υπόθεση Μόρο Όρίσκεται ή K.G.B· ποιός δμως Όρίσκεται πίσω .άπό τίς άοχιδιέ; τοϋ Μπόκκα καί τοϋ Σκαλφάρι; Είναι δυνατό νά 'φτασαν σέ τέτοια ϋψη μόνο μέ τίς δικές τους δυνάμεις; "Οπω ; καί νά 'χει τό πράγμα, αυτή ή περίεργη καί ηλίθια θεωρία, πού ό Περτίνι Όιάστηκε κατόπι νά τήν ενστερνιστεί, χρησιμεύει καθαρά στό νά καθησυχάσει τήν ένοχη συνείδηση όλων δσων θέλουν νά μας πείσουν πώς, άφοϋ αυτό τό Κράτος Όρίσκεται σέ πόλεμο μέ τήν τρομοκρατία, δέ γίνεται νά τή διευθύνει κιόλας. 'Από τήν πλευρά μου, σημειώνω μέ θεμιτή ικανοποίηση πώς τό ΌιΌλίο μου, πού στήν αρχή ανάγκασε δλους δσους πληρώνονται γιά νά μιλούν, νά σωπάσουν, τούς ανάγκασε έπϊση; κατόπι νά κενολογοϋν δπως λάχει, λέγοντας άτέλειωτεξ χοντράδες γιά νά ύποστηοϊξουν τό αντίθετο από τίς άλήθειεξ πού αρχίζουν μέ αυτό τό ΌιΌλίο νά κυκλοφορούν ελεύθερα στή χώρα. Ώστόσο τή Ρωσία μπορούμε νά τήν έπικαλεστοϋμε μέ μιά τελείως άλλη έννοια, δηλαδή δτι ή σημερινή 'Ιταλία καί ή Ρωσία τοϋ Στάλιν είναι Ισω; τά μόνα Κράτη στόν κόσμο πού διατηρήθηκαν αποκλειστικά χάρη στή μυστική αστυνομία: στή Ρωσία ανακάλυπταν παντού «αντεπαναστάτες», καί σάν τέτοιος κατηγορούνταν κάθε άντιπολιτευόμενοξ : στήν 'Ιταλία σήμερα ανακαλύπτουν παντού «έπαναστάτει;» , καί κάθε εξωκοινοΌουλευτικός, ακόμα καί ό πιό ντροπαλός, δικαιούται αυτήν τήν κατηγορία. Σύμφωνα μέ τούς δικαστές καί τούς δημοσιογράφους, ό Νέγκρι, ό Πιπέρνο, ό Σκαλτσόνε καί οι υπόλοιποι είναι οι αρχηγοί της ϊταλική; έπανάστασητ, οι έγκέφαλοϊ της καί τά στρατηγικά της μυαλά. Τούς ύπερασπίστηκα εδώ ως άθώουξ, αλλά ποτέ δέ θά σκεφτόμουν νά τούς ύπεοασπιστώ ώ ; έπαναστάτεσ, γιατί δέ είναι ούτε ένοχοι αλλά ούτε καί έπαναστάτεξ: στήν πραγματικότητα, όλοι 24 αυτοί οι αυτόνομοι ήγέτες είναι απλώς άφελεϋ; πολιτικοί' άλλά ακόμα καί. σάν πολιτικοί είναι άπρόσεχτοι καί αποτυχημένοι - δέν ακούστηκε ποτέ έπαναστάτεξ νά πηγαίνουν νά τρώνε μέ δικαστικούς, δπως έκανε ό Νέγκρι, η νά δειπνοϋν συνομιλώντας μέ έναν πρώην ύπουργό τοϋ είδους τοϋ Μαντσίνι, δπως εκανε ό Πιπέρνο - ούτε έπαναστάτες είναι, γιά χίλιους δυό λόγους τόσο φανερούς, πού δέ χρειάζεται νά τούς θυμίσω. Ή ιταλική επανάσταση ακολουθεί έναν τελείως διαφορετικό δρόμο μέ τελείως διαφορετικές ιδέες καί εύχαοϊστω; κάνει δίχως αυτού; τούς ήγέτες, αυτού; τούς έγπέφαλουτ καί αύτέτ; τίς στρατηγικές, δπως δέν εχει ανάγκη δλους δσους δέν έχουν καταλάΌει τίποτα από τήν τρομοκρατία, δηλαδή από τήν αντεπανάσταση . Είναι γνωστό τό πάθος τοϋ πιό ελεύθερου λαού, των αρχαίων Έλλήνων, γιά τό αίνιγμα, πού τό θεωρούσαν τό «'Ιδού ή Ρόδος, ιδού καί τό πήδημα» της σοφίας. Ό σοφός πού Όρισκόταν άντιμέτωποξ μέ ένα αίνιγμα επρεπε νά μπορέσει νά τό λύσει, αλλιώτικα πέθαινε: ήταν ενας ό.γώνας όπου δποιος δέ νικούσε, δέ μπορούσε νά ζητήσει καμιάν επιείκεια. "Αν πιστέψουμε μιά παράδοση πού ό.ναφέρει ό Ήράκλειτος, καθώς καί ό 'Αριστοτέλης, ό πιό σοφός 'Έλληνας, ό 'Όμηρος, πέθανε από απελπισία γιατί δέν μπόρεσε νά λύσει ενα αίνιγμα. 'Όποιος δέ λύνει τό αίνιγμα ξεγελιέται απ' αυτό' δποιος ξεγελιέται δέν είναι σοφόξ δποιος δέν είναι σοφός πεθαίνει: γιατί ό σοφός είναι ενας πολεμιστής πού πρέπει η νά ξέρει νά αμυνθεί η νά υποκύψει, καθώς καί γιατί δίνει μόνος του τή μάχη πού θά πρέπει νά αποδείξει ποιός είναι. 'Ένας εξέχων έλληνιστής παρατήρησε πώς ή διατύπωση τοϋ αίνϊγματο; «κλείνει μέσα της τή μακρινή κοιτίδα της διαλεχτικήξ, πού προορίζεται νά ξετυλιχτεί δίχως διακοπή μέσα από τήν αίνιγματική σφαίρα - σύμφωνα μέ τή δομή τοϋ Άγώνος καί σύμφωνα μέ τήν ίδια τήν όρολογία». Ό Ι:διος ό Νίτσε είχε κιόλας πεϊ πώς ή διαλεχτική «είναι μιά καινούργια μορφή τέχνης τοϋ έλληνιποϋ Άγώνος». 25 Ή ίταλική τρομοκρατία εΙναι τό τελευταίο α'ίνιγμα της κοινωνίας τού θεάματος καί μόνον όποιο; σκέφτεται διαλεχτικά μπορεί νά τό λύσει. 'Εξαιτίας της έλλειψη; διαλεχτικής, αυτό τό αίνιγμα εξακολουθεί νά ξεγελάει καί νά θερίζει Όλα τά θύματα πού τό Κράτος αυτό θυσιάζει άπλόχερα στό δωμό του, μιά καί διατηρείται προσωρινά χάρις ακριοώς σ' αυτό τό άλυτο αίνιγμα, Είναι λοιπόν επαρκές καί αναγκαίο νά λυθεί τό αίνιγμα, δχι μόνο γιά νά δάλουμε ένα τέλος στήν τρομοκρατία αλλά καί γιά νά προκαλέσουμε τήν κατάρρευση τού ιταλικού κράτους. Μόνον δποιο ; εχει συμφέρον θά λύσει στήν πράξη αυτό τό αίνιγμα. Ποιός δμω; εχει συμφέρον νά ξεδιαλύνει τό αίνιγμα τής τρομοκρατίας; Κανείς φυσικά, εχτός ιiπό τό προλεταριάτο, μιά καί μόνο τό προλεταριάτο εχει τήν απαραίτητη χρεία, τά κίνητρα, τή δύναμη καί τήν ίκανότητα πού είναι αναγκαίε; γιά νά καταστρέψει τό Κράτος πού τό ξεγελάει καί τό εκμεταλλεύεται. Ό σκοπός πού είχαν Όλες οί ποοδοκάτσιετ τών τελευταίων χρόνων καθώς καί ή παιδαγωγική εκστρατεία κατήχησης τών μαζών πού τίς ακολούθησε, ήταν νά τηλεκατευθύνουν τή σκέψη τοϋ κόσμου, νά τόν αναγκάσουν νά σκέφτεται όρισμένα πράγματα: ώστε τό Κράτος απεύθυνε μέ τήν τρομοκρατία μιά θανάσιμη πρόκληση στό προλεταριάτο καί στήν εύφυϊα του: οί 'Ιταλοί εργάτες δέν έχουν άλλη λύση από τό νά τήν αποδεχτούν, καί νά αποδείξουν μ' αυτόν τόν τρόπο πώς είναι διαλεχτικοί, ή άλλιά»; νά δεχτούν παθητικά τήν αναπότρεπτη ήττα. 'Όλοι Όσοι μιλούν σήμερα γιά κοινωνική επανάσταση δίχως νά καταγγέλνουν καί νά πολεμούν τήν τρομοκρατική αντεπανάσταση, έχουν στό στόμα ένα πτώμα. 'Έχοντας φτάσει στό άποποούφωμα της άπάτηξ, τό Κράτος νιώθει πιό σίγουρο παρά ποτέ, αλλά καί σ' αυτό γελιέται πολύ περισσότερο απ' Όσο νομίζει, γιατί καταφέρνει νά κοροϊδεύει πολύ λιγότερους άνθοωπουτ απ' δσου; ελπίζει, λιγότερους μάλιστα κι απ' δσου; χρειάζεται. Μά πιό συγκεκριμένα, αυτό τό Κράτος, πού 'χει χάσει κάθε υπόληψη, γελιέται Όταν πιστεύει πώς τό πι- στεύουν πάντα, μέ άλλα λόγια Όταν πιστεύει πώς τά ψέματα πού διαδίνουν Όλα τά όργανα πληροφόρησης γιά τήν τρομοκρατία αρκούν γιά νά διαφθείρουν Όλο τόν πληθυσμό, μόνο καί μόνο επειδή δέν μπορεί νά ακούσει τίποτ' άλλο. Τό προλεταριάτο πού, Όπως ξέρουμε, δέν εχει κανένα μέσο γιά νά εκφραστεί ελεύθερα, δέν μπορεί έπομένως νά εκφράσει οϋτε κάν τή δικιολογημένη του έλλειψη πίστης ώς πρός τήν κωμικοτραγική φάρσα τής τρομοκρατίας, εχτός άν κλείσει γιά πάντα τό στόμα τών συκοφαντών πού μιλούν γι' αυτήν μέ τόν τρόπο πού ξέρουμε, καθώς καί τών εντολέων τους, πού είναι οί ίδιοι μέ τούς έντολοδότε; τής τρομοκρατίας καί τούς καρπωτές τής έκμετάλλευσηξ. 'Από κεί καί πέρα, ποτέ άλλοτε, οϋτε κάν σέ περίοδο πολέμου, δέν είχε τό ίταλικό Κράτος τήν αξίωση νά διαφθείρει τόσα πολλά μυαλά μέ τόσο λίγα εξοδα, προσφεύγοντας στή συστηματική πλύση έγκεφάλου. είναι εκδηλα ψεύτικο, Στή σημερινή Ίταλία,δτιδήποτε καί μόνο αυτό, ορίσκει μιά θέση, πουλιέται, αγοράζεται καί είναι πηγή κερδών: ή σκηνοθεσία καί ή εξάπλωση τής τρομοκρατικής έπιδημϊα; είναι μιά κολοσσιαία καί κεροοφόοα επιχείρηση πού εξασφαλίζει απασχόληση σέ δεκάδες χιλιάδες δημοσιογράφους, μπάτσους, μυστικούς πράχτορες, δικαστικούς, κοινωνιολόγους καί είδικούς κάθε φυράματος. «Μόνο ή αλήθεια δέν εχει πελάτες», δπω; είπε δ Μοντεσκιέ σέ λιγότερο ψεύτικους καιρούς' κι αυτό γιατί δέν ΤΟIJς εχει ανάγκη. 'Ελπίζω αύτό; δ πρόλογος νά δοηθήσει τόν ξένο αναγνώστη νά καταλάδει ποιές είναι οί δυνάμεις, τά συμφέροντα καί οί φόδοι πού μέσα σέ δέκα μόλις χρόνια έχουν κάνει τήν 'Ιταλία τή χώρα τol) ψέματος καί τού αίIιίγματος15 - γιά νά χρησιμοποιήσουμε καί πάλι τόν τίτλο τού περίφημου οιολίου τοϋ Τσίλιγκα γιά τή Ρωσία τού 15. 'Ιταλικός τίτλος τοϋ οιολίου τού Άντε Τσίλιγκα «Δέκα χρόνια στή χώρα τοϋ άποστομωτυωϋ ψέματο;» (Σ.τ.μ.) 26 27 Στάλιν. Σ' αυτή τή χερσόνησο - λίκνο τής σύγχρονης κεφαλαιοκρατίας, εδρα τών Παπών, κέντρο τού χριστιανισμού καί τού εύρωσταλινισμού, προνομιούχο χώρο τού άντεπαναστατικοϋ πειραματισμού, από τήν Άντιμεταρρύθμιση ως τίς σημερινές επιχειρήσεις τών μυστικών ύπηρεσιών καί τών σταλινικών, περνώντας άπό τό φασισμό πού τά απομεινάρια τού παλιού της μεγαλείου προσελκύουν τόσους ξένους επισκέπτες, συγκλίνουν σήμερα τά ορωμερά άπόδλητα της άποσύνθεση; όλων τών πραγμάτων πού έχουν σημαδέψει αυτή τή χιλιετία, καί όλάκερος ό πληθυσμός δηλητηριάζεται από τά ορωμερά μιάσματα τοϋ χριστιανισμού, της κεφαλαιοκρατίας καί τοϋ σταλινισμοϋ, πού έχουν φτάσει στό έσχατο στάδιο τής τοξικότητάς τους, πού άλληλοϋποστηοϊζονται γιά λίγο ακόμα μπροστά στό απειλητικό πλησίασμα της πιό μοντέρνας απ' δλες τίς έπαναστάσεκ, πού έχουν δώσει δλοι ραντεοού εδώ γιά νά δάλουν μπρός τήν πιό ανελέητη καί απελπισμένη καταστολή απ' δλες καί πού τσακώνονται δλοι τους γιά νά ορούν ποιό είναι τό πιό αποτελεσματικό σύστημα γιά νά καταδικάσουν τήν ίστορία, πού τούς εχει καταδικάσει. 'Όποιες δμως καί νά 'ναι οί περιπέτειες πού μας περιμένουν, ή μόνη δεδαιότητα είναι πώς τά γεγονότα θά αναγκάσουν τό ιταλικό προλεταριάτο νά ενστερνιστεί τή ρήση τοϋ Λεύκιου Ίούνιου Βρούτου: Juro nec illos nec alium quemquam regnare Romae passurum16 ΤΖΑΝΦΡΑΝΚΟ ΣΑΝΓΚΟΥΙΝΕΠι. Γενάρης 1980 16. Όρκίζομαι πώς ποτέ δέ θ' άφήσω νά κυσερνήσουν τή Ρώμη οϋτε αύτοί, οϋτε κανένας αλλος. (Λίδιοτ) 28 ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΠΡΑΦΕΑ 'Όποιος φοδάται τίς ίδέετ; σήμερα, φοδάται λίγα Όιδλϊα: κάθε δδομάδα ή αγορά προσφέρει μιάν απειρία οιολίων καί ούτε μιάν ιδέα, ενώ ό κόσμος ψάχνει πιά τίς δικές του ίδέετ; έξω από τήν αγορά καί τά ΟιΟλιοπωλεία. Καί, δπω.; στό 'Ιράν, έτσι καί στήν 'Ιταλία, ό κόσμος ορίσκει στό δρόμο αυτό πού ψάχνει. 'Όλα μά; όδηγοϋν στό νά πιστέψουμε πώς, αν στή χώρα μας ή γραφτή σκέψη δέν εΙναι ακόμα απαγορευμένη, αυτό όφεϊλεται λιγότερο στό φιλελεύθερο τών νομοθετών καί περισσότερο στό Ότι δέν ύπάρχει κίνδυνος νά διαδάσουμε κάτι πού νά 'χει νεύρο' έτσι ώστε όποιο; θέλει νά διαδάσει ένα οιολίο πού ν' αξίζει τόν κόπο, πρέπει νά τό γράψει ό ιδιος, άφοϋ αύτό ; ό τομέας τής κοινωνικής παραγωγής υπόκειται Όσο καί Όλοι οί άλλοι στήν τρέχουσα νόθευση καί ρύπανση. οι Ιδιοι εκείνοι έκδότε; πού σήμερα εκδίδουν απ' Όλα, άποφεύγουν επιμελώς στήν πραγματικότητα νά εκδίδουν τά πάντα: καί δλέποντα; τί εκδίδουν, μπορούμε νά 'μαστε δέδαιοι πώς τά πιό ένδιαφέροντα πράγματα ορίσκονται ανάμεσα σ' αυτά πού δέν τολμούν νά εκδώσουν. Θέλω εδώ νά δώσω μιάν άπλή απόδειξη γι' αυτό πού λέω, απόδειξη πού χωρίς αυτήν θά μπορούσε κανείς ακόμα καί νά σκεφτεί πώς οί 'Ιταλοί εκδότες δέ δημοσιεύουν τίποτα ένδιαφέρον, επειδή δέν ύπάρχουν ένδιαφέοοντα κείμενα. Μετά τήν επιτυχία τοϋ σκανδαλώδους λί6ελου πού ~γραψα μέ τό ψευδώνυμο Censor*, γιά δυό χρόνια διάφο* Ποδλ. Τσένσορ (Τζανφράνκο Σανγκουινέττι), Φιλαλήθης αναφορά γύρω απ' τίς τελευταίες εύκαιρίες νά σωθεί ή κεφαλαιοκρατία στήν 'Ιταλία, Μιλάνο, Ίούλης 1975. 2η, 3η καί 4η ~κδoση, MUΓsia, 'Οχτώδοη; 1975. Πρδλ. έπίσητ; 'Αποδείξεις τής ανυπαρξίας τού Τσένσορ, δοσμένες απ' τό δημιουργό του, Μιλάνο, Γενάρης 1976. (Στά έλληνικά στίς έκδόσει; ΑΚΜΩΝ, 1979) 31 ροι αστοί έκδότε; μοϋ γνωστοποιούσαν πώς είχαν δλη τήν καλή διάθεση νά παραδλέψουν τό ζήτημα τοϋ άνατρεπτικού περιεχομένου τών γραφτών μου, ώστε νά μή χάσουν τά κέρδη, πού κατά τή γνώμη τους θά τούς άπέφεραν οί δημοσιεύσεις μου. Έκεί πού είχα ααλθεί νά γράφω ένα άλλο αιαλίο, μέ τίτλο Γιατρικό γιά 'Όλα, ό εκδότης Μονταντόρι έοπευσε νά μοϋ ύποδάλει ένα εκδοτικό συμδόλαιο σύμφωνα μέ τό όποίο, εκτός άπό τό περί ό λόγος αιαλίο, ό έπδότη; θά 'χε γιά δέκα χρόνια τό μονοπώλιο τών δημοσιευμάτων μου - πράγμα πού ήταν προφανώς μιά αξίωση πέρα άπό τίς δυνατότητές του, καί γι' αυτό αρνήθηκα. Περιορίστηκε λοιπόν στό νά προπληρώσει τό παραπάνω αιαλίο, πού τό αγόραζε, σά νά λέμε, «μέ κλειστά τά μάτια». 'Όταν δμως οί φιλόπονοι διευθυντές αυτού του όνομαστού Οίκου πήραν νά διαδάσουν τό όριστικό χειρόγραφο, κυριολεχτικά τρομοκρατήθηκαν, σά νά μήν είχε ακόμα φανεί κανένας πού ov θά μετατρέψουν τήν ανατροπή σέ μιά καλή οικονομική επιχείρηση, καί αντί γι' αυτό έχασαν σ' αυτή τήν ίστορία ακόμα καί τήν άσυλόγιοτη επένδυσή τους σέ «παρακινδυνευμένο κεφάλαιο», πληρώνοντας γιά νά μήν αγοράσουν! Μέ αύτού; τούς άνίκανουξ, αλλά στό τέλος-τέλος διασκεδαστικούς διαχειριστές τών εκδοτικών οίκων, μοιάζουν οί διαχειριστές δλης της χρεωκοπημένης οικονομίας μας: κανένας δέ θά 'χει τό δικαίωμα νά εκπλαγεί, άν πολύ σύντομα αυτή καταστραφεί όλοκληρωτικά καί όχι μόνο χάρη στούς managers της. Περιμένοντας νά τό κάνουμε καί εδώ λίγο 'Ιράν, κι ακόμα καλύτερα, δημοσιεύω γιά τήν ωρα μόνο τήν άφιέρωση καί τόν πρόλογο τοϋ Γιατρικού γιά 'Όλα, μαζί μέ τό κεφάλαιο πού αναφέρεται στήν τρομοκρατία πού τό Κράτος ασκεί ανενόχλητα, εδώ καί μιά δεκαετία, εναντίον τοϋ προλεταριάτου: δσο γιά τό ύπόλοιπο αιαλίο, μπορεί νά περιμένει. "Ομως ή αλήθεια γιά τήν τρομοκρατία, πού εδώ παρακάτω καί μόνο εδώ θά μπορέσετε νά διαδάσετε, αυτή ή αλήθεια δέν εχει έκδότεξ αλλά, δπως αλέπετε, δέν τούς εχει καί ανάγκη: άποκρούει περήφανα τήν παρανομία, όπου θά 'θελαν νά τή δοϋν νά περιορίζεται, καί είναι ίκανή νά Εγκαινιάσει, γιά νά διαδοθεί, ένα ιταλικό σαμιζντάτ". Τώρα οί άμέτρητοι εχθροί της, τοϋ κέντρου, τή; δεξιας καί τή; αριστερας, θά πρέπει νά πάρουν θέση καί νά εκτεθούν σέ ανοιχτό πεδίο γιά νά τήν πολεμήσουν, γιατί δλα τους τά ψέματα δέν μπορούν πιά νά τήν κρύψουν. Κι δ,τι καί νά συζητιέται σήμερα, σέ δέκα ή είκοσι χρόνια ή καί πιό νωρίς, δταν δλα θά 'χουν γίνει ξεκάθαρα γιά δλους, ό κόσμος θά θυμάται αυτό πού εγραψα εγώ γιά τήν τρομοκρατία καί όχι δέδαια τούς ποταμούς από μελάνι πού δλοι οί εξ επαγγέλματος ψεύτες καί οί ηλίθιοι σκοοπάνε σήμερα γύρω άπό τό θέμα. 2. "Ονομα πού δίνεται στόν παράνομο πολιτικό τύπο καί φιλολογία τής Σο6ιετικής Ένωσης. (Σ.τ.μ.) νά δείξει τί μπορεί γραφτά νά είπωθεί γι' αυτό τό Κράτος καί γιά δλο του τό θέαμα. Οί άνατρεπτικές ίδέει; θά πουλιόνταν οπωσδήποτε καλά, σύμφωνα μέ τούς είδήμονε; τοϋ marketing, καί εν πάση περιπτώσει καλύτερα άπό τήν άπουσία ιδεών, πού αυτοί οί κύριοι είναι ειδικευμένοι νά πουλάνε: αλλά σέ μιάν εποχή πού οί εργάτες δέν θέλουν πιά νά κάνουν τούς εργάτες, δέν είναι ν' άπορεί κανείς πού οί έκδότετ; φοδοϋνται νά κάνουν τούς έκδότετ. Ταιριάζει λοιπόν εδώ νά πούμε πώς αυτοί οί άντρεϊοι managel's τό αιαλίο μου τό αγόρασαν, όχι τόσο μέ κλειστά μάτια παρά a bischero sciolto1, δπως λένε στή Φλωρεντία: γιατί δλοι επρεπε καί μπορούσαν νά φανταστοϋν πώς δέν θά 'χα γράψει οϋτε έναν έπαινο αυτού του κόσμου, οϋτε μιά μάταιη θρηνωδία. 'Έλπιζαν πώς Ι. Παλιά φλωρεντίνικη εκφραση (κατά λέξη: μέ λυμένη τήν ουρά), πού σημαίνει: άπερίσκεφτα. (Σ.τ.γ.μ.) 32 33 Σ' όποιον φοδάται τήν αλήθεια, θέλω νά προσφέρω μερικές πού νά τίς φοδηθεϊ καί σ' όποιον δέν τή φοδάται, ένα λόγο γιά ν' άποδείξω πώς ή τρομοκρατία τής αλήθεια; εΙναι ή μόνη πού ώφελεί τό προλεταριάτο. ΤΖΑΝΦΡΑΝΚΟ ΣΑΝΓΚΟΥΙΝΕΠΙ Μιλάνο, Μάρτης 1979 34 ΓΙΑ ΤΡΙΚΟ ΓΙΑ ΟΛΑ «Ξέρω πώς δέ θά γίνεις συνένοχος σ' ένα έγχείρημα πού, πάνω απ' δλα, θά κατέστρεφε τή Χριστιανοδημοκρατία ... Ή πρώτη παρατήρηση πού πρέπει νά γίνει, εΙναι πώς πρόκειται γιά κάτι πού έπαναλαμδάνεται ... Έχει συζητη­ θεί λιγότερο απ' δ,τι τώρα, αλλά αρκετά ώστε νά ξέρω Δ ιατρι 6ές σχετικά μέ τίς προσεχεϊς ευκαιρίες γιά τό γκρ έμισμα τής κεφαλαιοκρατίας στήν 'Ιταλία πώς γίναν τά πράγματα, κι έσύ πού ξέρεις τά πάντα είσαι όπωσδήποτε πληροφορημένος. 'Αλλά ... , γιά ν' άπλωθεί ήρεμία ... μπορείς νά φωνάξεις αμέσως τόν Πεννακίνι πού τά ξέρει δλα (μέ λεπτομέρειες) καλύτερα από μένα ... Έπειτα εΙναι ό Μιτσέλ ι καί ... ό συνταγματάρχης Τζοδαν­ νόνι , πού τόν έχτιμάει ό Κοσσίγκα στεί ό ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 'Αφι έρωση στούς κακούς εργάτες τή ς 'Ιταλίας καί δλων τών χωρών. ... Μ ετά από λίγο ή κοινή γνώμη καταλαδαίνει ... Τό σημαντικό εΙναι νά πει­ ' Αντρεόττι δτι μέ τό ν ' ακολουθεί τό δρόμο τής έπικράτησης, εΙναι πιθανό νά συγκροτηθεί ενα μέτωπο ασυμδίδαστων αντιπολιτευομένων». Άλντο Μόρο, γράμμα στόν Φλαμίνιο Πίκκολι: γνωστο­ ποιήθηκ ε μόλις τή 13η Σεπτέμδρη ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1978. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ' - ' Αντιρρήσεις πού θά διατυπωθούν εναντίον αυτών τών Δ ι α τρι σών καί ή ανασκευή τους. ΚΕΦΑΛΑ/Ο Β ' - Σύντομος λόγος γύρω από τίς πρόσφα­ τες προόδους πού εχουν κάνει οί εχθροί μας στήν ό.πο­ σύν6εσή τους. «=.ερω πώς εΙναι διάχυτη μιά απαίτηση απόλυτης αλή­ θειας. Ξ έρω δμως έπίσης πώς πολλά πράγματα... χρειά­ ζονται αύτοσυγκράτηση, σιωπή .. . Καί τούτο, πρός τό συμ­ φέρον τών στόχων πού έπιδιώκονται . ' Ακριδώς γι' αύτό απ' τήν πρώτη μέρα πού έφτασα σ' αύτό τό ύπουργείο δέν έχω πάψ ε ι ν' ανακαλώ τούς πάντες στό καθήκον τής έχε­ μύθειας, θά 'λεγα μάλιστα στή σωφροσύνη τής σιωπής». Βιρτζίνιο Ρονιόνι, ύπουργός 'Εσωτερικών , ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' - Οί ταραχές αρχίζουν μέ δυσκολία καί μέ ευ κολία πληθαίνουν. 24 Αύγούστου ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ' - Έξύ6ριση τού Ένρίκο Μπερλινγκουέρ. 1978 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε' - "Αν είναι προτιμότερος ενας συμ6ι6α­ σμός χωρίς ίστορία Τι μιά ίστορία χωρίς συμ6ι6ασμούς. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΓ - "Αν είναι καλύτερο νά δουλεύουμε χωρίς νά ζούμε Τι νά ζούμε χωρίς νά δουλεύουμε. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ ' «Κι δταν ή τύχη τά φέρνει έτσι πού νά μήν εχει πίστη σέ κανέναν δ λαός, δπως τυχαίνει μερ ικές φορές, έπειδή γε­ λάστηκ ε μ έ απάτη είτε από τά πράγματα είτε από τούς ανθρώπους , τότε δλα καταρρ έουν αναγκαστικά». - Λόγος πρός τούς καλούς εργάτες τής Μακιαδ έλλι , Διατριοές πάνω στήν πρώτη Δεκάδα τού τί­ του ΛίΟιου 'Ιταλίας. 36 37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η' - Τί είναι στήν πραγματικότητα αυτή ή δημοκρατία καί γιατί δέ ορίσκει παρά άνίκανους καί άνέντιμους ύπερασπιστές. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' - Παοέκδαση σχετικά μέ τούς διανοουμένους: σέ τί χρησιμεύουν, ποιοί είναι, πόσο άξίζουν, αν είναι θεμιτό νά τούς ορίζουμε καί αν τούτο άρκεί ή όχι. ΚΕΦΑΛΑΙΟ τους. Ι' - Περί τή; τρομοκρατίας καί τού Κρά- ΑΦΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟΥΣ ΚΑΚΟΥΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΤΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ' - Προλεγόμενα σέ κάθε μελλοντική ιδεολογία πού θά παρουσιαστεί ώς επαναστατική. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ' - Σύντομος άλλά άκαταμάχητος λόγος ένό; επαναστάτη τοϋ 140υ αιώνα, γύρω άπό τόν τρόπο άποτροπή; της καταστολήξ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ - Περί τοϋ σαμποτάζ καλές τέχνες. ώς μιάς άπό τίς «Αναμφίβολα, δέν είναι άκόμα καιρός νά κάνουμε τό καλό. Τό Ιδιαίτερο καλό πού γίνεται είναι ένα καταπραϋντικό. Χρειάζεται νά περιμένουμε ένα γενικό κακό, αρκετά μεγάλο, ώστε ή κοινή γνώμη νά νιώσει τήν ανάγκη μέτρων πού νά κάνουν τό καλό. Αυτό πού γεννάει τό γενικό καλό εΙναι πάντα τρομερό η μοιάζει παράξενο, δταν άρχίζει πολύ νωρίς». Σαίν-Ζύστ, Μεταθανάτια κείμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ' - 'Ελάχιστη συμδολή στήν επεξεργασία νέων μορφών εγκληματικότητας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ τος. ΙΕ' - Ή ουτοπία, ϋψιστη φάση τοϋ θεάμα- Γιατρικό γιά δλα ή, άλλιώς, άτρωτη συγκρότηση της δημόσιας εύτυχϊατ, ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΚΑΘγΒΡΙΖΟΜΕΝΩΝ ONOMAmN Στέλνω σέ σάς, κακοί εργάτες, αυτό τό λίσελο πού, κι αν δέν ανταποκρίνεται στίς ύποχρεώσεις πού εχω απέι/αντί σας, ώστόσο εΙναι τό μεγαλύτερο δώρο πού μπορούσα νά σάς στείλω μέσα από τούτους τούς καιρούς: γιατί εδώ γύρεψα νά εκφράσω μέ τά λόγια τήν ίδια εκείνη καθολική ανυποταξία, τή θορυσώδη καί σωτήρια, πο!! μέ τίς πράξεις καί τούς αγώνες σας εναντίον τής εργασίας εσείς εκφράζετε καλύτερα καί μέ όλοένα μεγαλύτερη ριζοσπαστικότητα. Καί, παρ' δλο πού δέν μπορείτε γιά τήν ωρα ουτε σείς ουτε άλλοι νά ελπίζετε περισσότερα από μένα, Οl5τε δμως καί νά αρκεστείτε σέ λιγότερα, ώστόσο δέν θά πρέπει νά σάς κακοφανεί πού δέν σάς έδωσα παραπάνω από αυτό. Θά μπορείτε ίσως νά μέ κριτικάρετε γιατί δέν θά 'χω καταφέρει νά περιγράψω εδώ δλη τήν αθλιότητα αυτού, πού εναντίον του εσείς σήμερα ξεσηκώνεστε, πού εΙναι περίσσεια if γιατί δέν θά 'χω καταφέρει νά πώ δλο τόν πλούτο τής εξέγερσής σας, πού δέν εΙναι λίγος· αλλά σ' αύτή τήν περίπτωση, δέν ξέρω ποιός από μάς πρέπει νά 'ναι λιγότερο ύποχρεωμένος στόν άλλον: εγώ σέ σάς, γιατί μέ ενθαρρύνατε νά γράψω κάτι πού δέ θά 'χα ποτέ γράψει γιά λογαριασμό μου, if εσείς σέ μένα, γιατί, γράφοντάς το, δέν σάς ίκανοποίησα. 39 38 Δεχτείτε λοιπόν αυτό τό Γιατρικό γιά "Ολα, δπως παίρνει κανείς τά δώρα τών φίλων, λογαριάζοντας πάντα περισσότερο τήν προαίρεση τού δωρητή παρά τήν αξία τού δώρου. Καί ή πρόθεσή μου ε[ναι, δπως καί ή δική σας, νά Όλάψω αυτόν τόν κόσμο πού σάς Όλάφτει, νά Όγάλω ψεύτες αυτούς πού πληρώνονται γιά νά σάς γελάνε καί νά αφαιρέσω κάθε υπόληψη απ' δποιον εχει ακόμα. Ώστόσο, άν καί εδώ θά επιτεθώ κατά μέτωπο εναντίον ανθρώπων ΠΟ1)σήμερα ε[ναι ξακουστοί καί πού γρήγορα θά θαφτούν από τή λήθη η από τίς ίδιες τίς συνέπειες τών καταχρήσεών τους, παρ' δλα αυτά μ' ενδιαφέρει λιγότερο τό νά προσΌάλω εκείνους καί περισσότερο τό νά πλήξω, μέσα από αΙJτούς, δλους τούς θεσμούς αυτής τής κοινωνίας, θεσμΟ1)ς ΠΟ1) αυτοί αντιπροσωπεύουν τόσο καλά καί πού υπερασπίζονται τόσο άσχημα, μέ τήν ελπίδα πώς καί ετούτοι μέ τή σειρά τους θά τούς υπερασπιστούν. Ή μοναδική μου ευχή ε[ναι ενα τέτοιο ανάγνωσμα νά σταθεί ίκανό νά σπρώξει εκείνους πού συνεχίζουν νά δουλεύουν χωρίς νά διαμαρτύρονται, τούς καλούς εργάτες, ωστε νά γίνουν λιγότερο καλοί, καί εκείνους, σάν κι εσάς, πού κιόλας ξεσηκώνονται, τούς κακούς εργάτες, ωστε νά γίνουν πιό κακοί. Τό νά γράφεις αΙJτά τά πράγματα εναντίον αυτού τού κόσμου ε[ναι πιό ευκολο από τό νά τά διαΌάζεις καί νά τά διαΌάζεις πιό ευκολο από τό νά τά κάνεις' δσο γιά μένα, αυτά πού γράφω θά προτιμούσα νά τά διαΌάζω κι αυτά πού διαΌάζω θά προτιμούσα νά τά Όλέπω καί νά τά κάνω. Παρ' δλα αυτά θά θεωρούσα τόν έαυτό μου έλάχισταπραχτικό αν δέν χρησιμοποιούσα σήμερα τήν πένα γιά όρισμένους σΚΟΠΟΙJς,λίγο καλύτερα απ' δσο αλλοι λένε πώς χρησιμοποιούν τά δπλα, καί, θέλω νά πιστεύω, μέ τρόπο πιό αποτελεσματικό: γιατί οί πένες θά Όάλουν εμπρός τά δπλα, καί όχ( τά δπλα τίς πένες, δπως θά 'θελαν τόσο οί [διοχτήτες αυτής τής κοινωνίας, δσο καί οί αφελείς τυφλοί όπαδοί ΤΟ1)ενοπλου αγώνα, πού καί σ' αιJτό ε[ναι πιό σι)μφωνοι μεταξύ τους απ' δσο νομίζουν. 'Άν εσείς, κακοί εργάτες, κρίνετε πώς αυτές οί Δια40 τρι6ές δέν ε[ναι πολύ κατώτερες από τήν φιλόδοξη πρόθεση πού σας κινεί καί πού κινεί κι εμένα, τότε δέ θά παραλείψω νά κάνω κάτι χειρότερο τήν έπόμενη φορά, σπρωγμένος από α.υτή τή φυσική επιθυμία πού ηταν πάντα μέσα μου, νά κάνω χωρίς κανένα σεΌασμό ότιδήποτε πού νά μπορεί νά δλάψει τά αφεντικά τού κόσμου μας, τοι) χρόνου μας, τής ζωής μας. 'Ά ν επιπλέον Όρείτε σ' αυτές τίς σελίδες εστω καί εναν επιπρόσθετο λόγο γιά νά εξαπολύσετε καινούργιες καί πιό Όίαιες επιθέσεις ενάντια σ' δλους δσους σάς καταπιέζουν καί σάς εκμεταλλεύονται, γραφειοκράτες καί αστούς, καί γιά νά ξεσκεπάσετε Όίαια τούς φενακιστές ποι) εννοούν ακόμη νά μιλούν στ' όνομά σας καί στή δική σας θέση, τότε τό Γιατρικό γιά "Ολα θά εχει ίκανοποιήσει δλους μου τούς πόθους, καίδέ θά 'χα τίποτα καλύτερο νά τού ευχηθώ. 41 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ,,'Η νίκη άνήκει σ' έκείνοι»; πού θά μπορέσουν νά σπείρουν τήν άταξία χωρίς νά τήν άγαποϋν». Γκύ Ντεμπόρ, Καταστασιακή Διεθνής, άρ. 1, 1958. Ή εξυπνάδα είναι ίσως τό πιό καλομοιρασμένο πράγμα στή χώρα μας: ό καθένας πιστεύει πώς είναι έφοδιασμένος μ' αυτήν τόσο καλά πού, ακόμα κι εκείνοι πού συνήθως είναι πιό δύσκολο νά ίκανοποιηθούν ως πρός δλα τ' άλλα, δπως αυτοί πού μάς κυΌερνούν, ακόμα κι ετούτοι οέν επιθυμούν ποτέ περισσότερη από δσην έχουν. Κι επειδή σ' αυτό δέν είναι δυνατό νά σφάλουν ολοι, είναι νά αναρωτιέται κανείς πώς στό καλό, καί από ποιές μυστηριώδεις άναγκαιότητε; η συμφέροντα, αυτή ή εξυπνάδα, πού είναι χτήμα τόσων, έμφανίζεται τόσο λίγο στή χώρα μας - καί άναμφϊδολα ποτέ, οϋτε καί κατ' εξαίρεση, σ' αύτού; πού, εϊτε όντας στήν εξουσία είτε θέλοντας τελικά νά τή φτάσουν, μάς τσαμπουνάνε συνεχώς πώς αν αυτοί είναι ανίκανοι φταϊμε εμείς καί πώς, αν ή 'Ιταλία πάει νά καταρρεύσει, δέν είναι δικό τους φταίξιμο. Τό γεγονός είναι πώς αυτή ή χώρα, πού αύτονακηούχνεται ελεύθερη καί δημοκρατική, στήν πραγματικότητα διευθύνεται από λίγες έκατοντάδες ήρωικών ηλιθίων, πού φοδοϋνται πολύ περισσότερο τίς συνέπειες τής εξυπνάδας δλων τών άλλων από τίς συνέπειες τής δικιάς τους Όλακείας, παρεμποδίζοντας έπομένως μέ οποιοδήποτε τρόπο τήν πρώτη, ώστε νά έχουν ελεύθερο τό πεδίο γιά τή δεύτερη, τή στιγμή μάλιστα πού αυτή τους ή Όλακεία δέν κινδυνεύει κάν ποτέ νά τιμωρηθεί δημόσια, στά σποραδικά έκλογικά μας πανηγύρια, ενώ στό μεταξύ αυτοί τή χρησι43 μοποιούν καθημερινά ανάλογα μέ τό κέφι τους. Σέ μιά τέτοια κοινωνική καί πολιτική όργάνωση πού αυτοί οι κύριοι τόσο ταιριαχτά έχουν πλάσει κατ' εικόνα τους, μού φαίνεται τελείως φυσιολογικό, κάθε φωνή πού παρεκκλίνει από τή δεσπόζουσα μετριότητα καί πού δέ συνθηκολογεί μαζί της, νά όδηγιέται φυσικά στή σιωπή, χάρη σέ έναν αριθμό σχεδόν αυτόματων μηχανισμών πού ίσως νά είναι τό μόνο πράγμα πού φέρνει ακόμα σχετικά άποτελέσματα, μέσα στή γενική αναποτελεσματικότητα. 'Όσο γιά μένα, ποτέ δέν ισχυρίστηκα πώς είμαι πιό τέλειος άπό κάποιον άλλο: αντίθετα, πολλές φορές ευχήθηκα νά 'χω τήν εξυπνάδα καί τή φαντασία τόσο έτοιμε; καί ζωντανές Όσο κι ενας άλλος. 'Απλώς είχα τήν τύχη νά πορευτώ, από τά νιάτα μου κιόλας, σέ ένα δρόμο, Όπου συνάντησα μερικές από τίς καλύτερες διάνοιες πού έχουν γεννήσει αυτοί οι καιροί, άθελά τους, καί δέν φοδάμαι νά παραδεχτώ πώς αυτό μοϋ εχει κιόλας επιτρέψει νά σλάψω αυτό τόν κόσμο, δηλαδή τούς ίδιοχτήτε; του, όχι ακριοώς δσο επιθυμούσα, αλλά οπωσδήποτε πολύ περισσότερο απ' Όσο θά μοϋ επέτρεπαν νά ελπίζω οι περιορισμένες μου δυνάμεις από μόνες τους. Δέ διογκώνω φυσικά αυτά τά πρώτα άποτελέσματα, γιατί δέν αρκούμαι σ' αυτά, δπω ; έπϊση; ξέρω πώς κανείς δέν θά 'ναι τόσο άδικος ώστε νά καταλογίσει σέ κάποιον ή σέ μερικούς τό φταίξιμο η τήν τιμή δτι εριξε τήν ταξική μας κοινωνία σ' ένα πόλεμο.δπου οι πολύχρωμες δυνάμεις τής συντήρησης ορίσκονται πιά στήν άμυνα καί σέ μιά κατάσταση Όλο καί πιό έπισφαλή. Σέ τούτο, έχτό ; από τίς ευνοϊκές ίστοοικέ; συνθήκες, εχει συμδάλει σέ πρώτο πρόσωπο ένα άμέτοητο πλήθος νεαρών προλεταρίων πού, άν καί δέν είναι γνωστοί μέ όνομα κι επώνυμο, παραμένουν ώστόσο οι κύριοι πρωταγωνιστές. Μπορώ ώστόσο νά δηλώσω, χωρίς νά φοδάμαι μήπως δγώ ψεύτης, δτι αυτά τά δέκα τελευταία χρόνια οι ταξικοί άγώνε; μάς έχουν κιόλας επιτρέψει νά μαζέψουμε τέτοιους καρπούς κι έχουν δείξει τόσο πολύ τήν άνικανό44 τητα καί τή δειλία των εχθρών μας, αστών καί σταλινικών. ώστε νά εϊμαστε ύποχρεωμένοι νά δλέπουμε μέ άκρα ικανοποίηση τίς πρόσφατες προόδους τής ανατροπής δλη; τής κυρίαρχης τάξης πραγμάτων· καί εύλογα μπορούμε νά περιμένουμε άπό τό μέλλον ενθαρρύνσεις τέτοιες, πού, άν ύπάρχει ακόμα σήμερα, ανάμεσα στίς όπασχολήσεις τών ανθρώπων, μιά πού νά 'ναι σοδαοή καί νά 'χει ένα σταθερό μέλλον, τολμώ νά πιστεύω πώς αυτή είναι ή ϊδια μέ εκείνη πού εγώ είχα διαλέξει, καί σέ μιά εποχή πού ήταν λιγότερο ευνοϊκή άπό τή σημερινή γιά όοισμένε; επιλογές. Τό νά δουλεύεις εναντίον αIJΤ01Jτου κόσμου, πετυχαίνοντας χειροπιαστά αποτελέσματα - χωρίς νά ίκανοποιείσαι, μ' άλλα λόγια, μέ τήν πρώτη ιδεολογική άνταμοιδή μιάς άνήμποοη; «άντιπολίτευση;» - τούτο είναι εργο μεγαλόπνοο, πού εχει μερικά μειονεχτήματα. 'Αλλά τό νά δουλεύεις γι' αιJτό τόν κόσμο δέν είναι πολύ πιό εύκολο κι όλο καί πιό συχνά είναι, τόσο αντικειμενικά δσο κι ύποκειμενικά, σχεδόν αδ1Jνατο. Καί δέν έχω εδώ στό μυαλό μου μονάχα τή νέα κατ' επιλογή ανεργία στήν οποία ή χρεωκοπημένη κεφαλαιοκρατία μας έχει ρίξει μιάν ολόκληρη νεαρή γενιά προλεταρίων, δείχνοντας έτσι μιάν απροσεξία καί μιάν άποοδλεψϊα, πού τίς συνέπειές τους δέν τίς εχει ακόμα μετρήσει δλες. Στήν πραγματικότητα, τό ζήτημα ξεπερνάει τόσο τά σύνορά μας δσο καί τά χοντροκομμένα λάθη τών πολιτικών καί τών οικονομολόγων μας. "Ολα τά λεγόμενα «σοδαρότατα π ροδλήματα τής εποχή; μας» απορρέουν από ένα άπλούστατο γεγονός: δτι εχει φτάσει, γιά τόν καθέναν καί γιά δλους, δ καιρός νά λυθουν δλα τά προολήματα, καί νά λυθούν άμεσα, σέ πρώτο πρόσωπc, έπομένωξ καί συλλογικά. "Οτι αυτό είναι πράγματι δυνατό, τό άποδεϊχνει ο τρόμος πού αυτή ή προοπτική, ξερή καί ώμή, μπορεί καί προκαλεί σ' όλα τά σημερινά άφεντικά τής άλλοτρίωσηξ, δπως καί στούς ύπηρέτες τους, πολιτικούς καί συνδικαλιστές. "Οτι είναι πιά αναγκαιο, κι επιπλέον επείγον, δέ 45 χρειάζεται αντίθετα καμιάν ιδιαίτερη απόδειξη, γιατί Τι ταξική κοινωνία μας, πού ~ταν κιόλας ουσιαστικά μή κατοικήσιμη, τώρα εχει γίνει δφθαλμοφανώς μή κατοικήσιμη: δποιος δέν τό καταλαδαϊνει αυτό, πρέπει νά παραιτηθεί από τό νά καταλάθει κι όλα τά ύπόλοιπα. Πολιτικοί, οικονομολόγοι, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, σημειολόγοι, διανοούμενοι, ειδικοί τής κοινής γνώμης κι δλοι οι άλλοι ήλϊθιοι πού χαϊδεύονται σάν πουτάνες μέ τήν εξουσία, άναφέρονται συνεχώς σ' αυτά τά «σοδαοότατα προδλήματα», προσέχοντας ώστόσο καλά νά μήν τά δνοματίσουν πραγματικά: αυτοί πού τούς τρέχουν τά σάλια καί κουνάνε τήν ουρά από χαρά κάθε φορά πού τ' άφεντικό τούς ζητάει νά μυρίσουν ένα καινούργιο φαινόμενο, πού διαμέσου του εκδηλώνεται Τι ίδια κρίση, αυτοί πού άγαποϋν τόσο πολύ τούς όρισμούς καί τίς έτικέττετ, νάτοι τώρα πού ορίσκουν χίλιες προφάσεις γιά νά μήν ονομάσουν ποτέ αυτό πού Τι επιστήμη τους δέν μπορεί νά λύσει, αλλά πού δέν θά 'θελαν νά λυθεί άπό αλλους. Στήν πραγματικότητα, τό επάγγελμά τους έγκειται πιά κατ' ουσία στό νά φανοί)ν άπαραίτητοι σ' αύτού; πού τούς δίνουν δουλειά καί αύτή ακριοώς είναι Τι κύρια απασχόλησή τους, σέ μιάν εποχή πού τό προλεταριάτο σκέφτεται πώς ούτε αυτοί οϋτε τά άφεντικά είναι απαραίτητοι. Παρ' όλο πού ένα τέτοιο φαινόμενο μπορεί νά φαίνεται περίεργο, δέν μπορούμε δέδαια νά πούμε πώς αυτό είναι πού καθορίζει τό καινοφανές τής εποχή; μας, μιά καί αποτελεί άπλώς μιά συνέπειά της καί όχι τήν πιό ένδιαφέρουσα. Κι αν ύπάρχει κάτι πού νά ξαφνιάζει σ' αυτό τό φαινόμενο τής γενικής κατατρόπωσης, είναι μονάχα Τι εξοργιστική ύπόληψη πού συνεχίζουν ν' άπολαμδάνουν παρόμοιοι ειδικοί στά μάτια εκείνων πού τούς χοησιμοποιούν ακόμα, περιμένοντας ποιός ξέρει τί. Σέ τούτο, δπως καί σ' δλα τ' άλλα, αυτοί έπιδεδαιώνουν τό παλιό ρητό: κατά κύρη, κατά δούλο (tale ίl padrone, tale ίl ser·vitore). Μέσα σ' ενα τέτοιο πλαίσιο αποσύνθεση; του παλιού κόσμου, Τι ψεύτικη συνείδηση πού δαοιλεύει αυτή τή στιγμή, αλλά πού πιά δέν κυοερνά, κατηγορεί ξεδιάντροπα τή νεαρή προλεταριακή γενιά, πού εχει ριχτεί στήν επίθεση εναντίον τής κοινωνίας του θεάματος, πώς δέν είναι σέ θέση νά έπιλύσει τά ζητήματα πού ορίσκονται στήν πηγή τής άνταρσϊα; της καί στή ρίζα τής κρίσης, πού δολοδέονει δλες τίς ύπαρχτές εξουσίες. Τό αντίθετο αληθεύει: γιατί αύτό πού τής προσάπτουν στήν πραγματικότητα, είναι δτι θέτει ζητήματα πού ή έξουσία δέν μπορεί νά λύσει, από τή στιγμή πού εκείνο πού άμφισδητείται είναι Τι ίδια Τι εξουσία. Καί σέ τί συνίστανται αυτά τά περίφημα «ποοδλήματα», πού δλοι οι ύπόδουλοι στοχαστές τά κρατουν στήν ανωνυμία iΊ τά πλαστοποιοϋν; Ποιά είναι, συγκεκριμένα; Ή διαιρεμένη σέ τάξεις κοινωνία, Τι δουλειά, Τι ίδιοχτησία, οι ίδιες οι συνθήκες, μές τίς όποίες είμαστε ύποχρεωμένοι νά παράγουμε καί νά καταναλώνουμε, δπως έπϊση; κι δλα δσα πρέπει νά παράγουμε καί νά καταναλώνουμε, τά ψέματα τής άστική; «δημοκρατίας» καί «έλευθεοϊα;», δπως έπϊση; καί τών γραφειοκρατών περί «κομμουνισμοϋ» καί «Ισότητω;», μέ μιά λέξη Τι κοινωνία του θεάματος στό σύνολό της, ορίσκονται σέ μιά φάση δπου πιά δέν λειτουργοίίν, τήν ίδια στιγμή πού Τι πραγματικότητά τους τίθεται υπό συζήτηση σέ παγκόσμια κλίμακα, καί ύφϊσταται τήν επίθεση μιάς αρνησης πού δέν είναι ούτε περιστασιακή ούτε μερική, αλλά σταθερή καί δλική. 'Όλοι οι προλετάριοι έχουν διαπιστώσει πάνω στό πετσί τους πώς τό νά δουλεύεις γι' αυτό τόν κόσμο σημαίνει άπλώς ν' άνταλλάζευ; τή ζωή σου καί τό χρόνο σου μ' έναν άθλιο μισθό, πού δμως εγγυάται είτε τήν έπιδϊωση είτε τή διαιωνιζόμενη άνασφάλεια. Καί ακριοώς, Τι μισθωτή δουλειά σήμερα άμφισδητεϊται καί τελικά απορρίπτεται μέ χίλιους διαφορετικούς τρόπους καί αφορμές. Ό Ίταλός έργάτητ, καί σ' αυτό πιό διαλεχτικός από τά άφεντικά του, ανακαλύπτει καί πάλι μιάν αλήθεια πού ό γερο-Χέγκελ είχε διατυπώσει μέ άφέλεια χωρίς νά πολυζυγιάσει τίς συνέπειές της ούτε καί νά προδλέψει τήν εξ- 46 47 έλιξή της: «Δουλεύω σημαίνει: έκμηδενϊζω τόν κόσμο η τόν καταριέμαι». Μέχρι τώρα οί έογάτε; περιορίστηκαν στό νά καταριωνται αυτό τόν κόσμο' τό θέμα τώρα είναι νά τόν έκμηδενίσουν. «Μή δουλεύετε ποτέ!» εγραφαν οί τοίχοι τοϋ Παρισιού εδώ καί δέκα χρόνια, στήν επανάσταση τοϋ Μάη' καί τό Φλεδάρη τοϋ 1977, τό Ιδιο αυτό σύνθημα ξαναεμφανιζόταν στούς τοίχους τής Ρώμης, έντονα ενισχυμένο από τό άπλό γεγονός Ότι στό μεταξύ είχε μεταφραστεί στά πολωνικά από τούς έργάτε; τοϋ Στέττιν, τοϋ Γκντάνσκ, τοϋ Οϋρσους καί τοϋ Ράντομ, τό 1970 καί 76 κι έπϊση; στά πορτογαλικά από τούς εργάτες τής Λισαδώνας τό 1974. Τό ξεπέρασμα τής οικονομίας είναι παντού στήν ημερήσια διάταξη καί οί προλετάριοι, αρνούμενοι τή δουλειά, άποδεϊχνουν Ότι ξέρουν πολύ καλά πώς η δουλειά είναι πιά κυρίως μιά πρόφαση γιά νά τούς κρατούν συνεχώς υπό έλεγχο, άναγπάζονταξ δλου; τούς εργάτες νά ασχολούνται πάντα μέ άλλα από τά αληθινά τους συμφέροντα: «Πρέπει νά σδήσουν από τή σημαία τους τήν συντηρητική άοχή: «ίσος μισθός γιά ίση μέρα εργασίας» καί νά γράψουν τό έπαναατατικό σύνθημα: «Κατάργηση της μισθωτής δουλειάς!» (Μάρξ). Κατά τά άλλα, ακόμα καί ό λόρδος Κέυνς αναγκάστηκε νά παραδεχτεί, στά περίφημα Δοκίμια περί τού νομίσματος, Ότι «τό οικονομικό πρόδλημα δέν είναι, γιά Όποιον εχει τό δλέμμα στραμμένο πρός τό μέλλον, τό αιώνιο πρόΌλημα τού ανθρώπινου είδους» καί φάνηκε ώς πρός τούτο λιγότερο στενόμυαλο ς από τούς σημερινούς έπιγόνουξ του καί τούς έκτό ; εποχή; ενθερμους ζηλωτές του. Τ.2..l!~~.§&ς...γ_~γ..Q.Y.9~ τό ~Ύ • ~πά~~9.~",:-~9τi;~;~·)i~ρ;tι"}·..,."""Ι,\ι" οϋτε '/·"~'._h;·d·:~'''·''''····_ δέν •• ",,,....'.,,,:'o.~τε.νά•••.•••. •••• διακοπεί νά προχωρήσει ...•. ,. '.,•.• ••. •• ·!Ι",,,r"~· ~ρα .. Ποτέ δέν ύπήρξε μιά τέτοια συ:γ!tυρία στήν π~γκόρμιαTσΤOρ'ί,..ktJι.JJ;t~l;.. ~~κο~τ~.L~gfJ;~ςι ~μ~Q_σέ "ι.ι~~~(ψ κ?ι.ν~ιe~.ι,~U~ση, Ο~2..>.ιl.αλικο $ρ~(:πpς, ,.ξι:ιε ,~,ε!;,§!)τη φοοουνται, οπως .. ~.1§.Ρ~;:l~QSz τουλάχιστο σ' αυτό, ε~1!-~κητό Κ::!L~ο.ς2- τό δ)J.οL,ο-Q~ω~_ρέπει νά εΚ"χ'<&gIJ;σει πιό σ τί> l!:3!2.Q.~L αυτ Έπομένως δ λαός είναι κυρίαρχος, μά αλίμονό του άν δέν τήν υπερασπιστεί! Πειστήκατε; "Η μήπως πιστεύετε ακόμα, μετά τό Μόρο, καημένοι πολίτες πού 'χετε όρεξη γιά κριτική, πώς αύτότ πού εκανε τίς άπόπειρεξ είναι γι' άλλη μιά φορά τό Κράτος, δπω; τόν καιρό τή; πλατείας Φοντάνα; Άνόσιες υποψίες! Αυτά πληγώνουν τήν αξιοπρέπεια τών Θεσμών: δ Τζακανίνι κλαίει, νά ή φωτογραφία, κι δ Κοσσίγκα τό ϊδιο, κοιτάχτε τον στήν τηλεφημερίδα καί κόφτε το μιά γιά πάντα νά ρίχνετε δλο τό φταίξιμο γιά Όλα σ' αυτού; πού δέν διστάζουν νά θυσιάσουν τή ζωή τών άλλων στ' δνομα τή; ύπεοάσπιση; τών δημοκρατικότατων θεσμών μας! 'Ή μήπως, καημένοι πολίτες, πιστεύετε ακόμα πώς εμείς οί υπουργοί, έμεί; οί στρατηγοί, εμείς οί μυστικοί πράχτορες της Άντιτρομοκρατίας - κατ' εύφημισμό - θά 'μασταν διατεθειμένοι, έμεϊ; ακριοώς, νά θυσιάσουμε τόν "Αλντο Μόρο, περίφημο δημόσιο άντρα, άνθρωπο υψηλού φρονήματος, παράδειγμα ήθική; εύθύτηταξ, φίλο μας, συνήγορο, προστάτη καί, όποτε ήταν απαραίτητο, υπερασπιστή μας;3 Αυτό ακριοώς θά 'θελαν νά σκέφτεται κάθε καλός πολίτης, πού δέν άμφιδάλλει ποτέ, ψηφίζει πάντα, πληρώνει αν δέν είναι πλούσιος καί δπωσδήποτε σωπαίνει. Οί ύποψϊε; εναντίον τοϋ Κράτους είναι θεμιτές γιά τήν πλατεία Φοντάνα, επειδή τά θύματα ηταν άπλοί πολίτες· μά δέ θά θελήσουν δέδαια νά ύποψιαστοϋν τό Κράτος 2. democr,lzia. (Σ.τ.μ.) 3. Ά ναφέρεται στό Ι964, δταν ό Μόρο είχε υπερασπιστεί μπροστά στό Κοινοδούλιο τίς μυστικές υπηρεσίες πού είχαν κατηγορηθεί γιά ανάμιξη στό αποτυχημένο πραξικόπημα τοϋ στρατηγού Ντέ Λορέντσο. (Σ.τ.γ.μ.) ακόμα κι δταν τό θύμα είναι δ πιό σημαίνων εκπρόσωπός του! Ό Κέwεντυ ανήκει στό παρελθόν. Γι' αυτό καί μόνο τράοηξε σέ τέτοιο μάκρος τό ψυχομάχημα τού Μόρο, ώστε νά μπορέσει ό καθένας νά παρακολουθήσει μέ άνεση δλο τό θέαμα τής άπαγωγήξ, καθώς καί τήν προσποιητή συζήτηση γύρω από τίς διαπραγματεύσεις, διαδάζονταξ περίπαθα γράμματα καί ανελέητα μηνύματα από τίς σκιώδεις Κόκκινες Ταξιαρχίες, πού θά συγκέντρωναν τήν περιφρόνηση τού άπλοϊκού κόσμου καί τών μωρών άνθρώπων, δίνοντας έτσι σέ δλη τήν υπόθεση μιά κάποια σαθρή άληθοφάνεια καί στό συλλογικό ψυχόδραμα ένα λόγο γιά νά εκδηλωθεί. Στό μεταξύ ή άπραγη παρακολούθηση καί ή γενική παθητικότητα θά παρέμεναν άδιατάραχτεξ κι αυτό είναι πού μετράει περισσότερο. Άν είχαν σκοτώσει τό Μόρο μαζί μέ τούς άστυνομικούς του στήν δδό Φάνι, τού καθενός δ νούς θά πήγαινε σ' ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών, απ' αυτά πού είναι γεμάτη ή ίστορία, ανάμεσα σέ συμμορίες τοϋ κεφαλαίου καί αντίπαλα κέντρα εξουσίας - δπως πράγματι ηταν. Σ' αυτή τήν περίπτωση, δ θάνατος τού Μόρο θά κρινόταν, οϋτε λιγότερο οϋτε περισσότερο, δπω; δ θάνατος τού Ένρίκο Ματτέι". Ώστόσο κανένας μέχρι τώρα δέν παρατήρησε πώς, άν σήμερα δποιαδήποτε όμάδα εξουσίας, από δικέι; της άνάγκε; ή συμφέροντα, χρειαζόταν νά εξοντώσει εναν Ένρίκο Ματτέι ή έναν Κέννεντυ, σίγουρα δέν θά τό 'κανε δπως τότε· χωρίς κανένα κίνδυνο καί μέ τή μεγαλύτερη ευκολία, θά εριχνε μιά τέτοια δολοφονία σέ τούτη ή εκείνη τή μυστική τρομοκρατική δμαδούλα ή θά τήν εοαζε νά τή διεκδικήσει ή ϊδια.? Νά λοιπόν γιατί χρειάστηκε 4. Πανίσχυρος άοχηγό; της Δημόσιας Έπιχείρησης Πετρελαίου πού σκοτώθηκε πρίν από τό 1968, δηλαδή πρίν από τό θέαμα τής τρομοκρατίας. (Σ.τ.μ.) . 5. Τελευταία, ό χρεωκοπημένος γνωστός μαφιόζος Σιντόνα σκηνοθέτησε τήν απαγωγή του στίς Η.Π.Α. - όπου είχε καταφύγει - γιά νά ξεφύγει απ' τή δίκη δπου επρεπε νά λογοδοτήσει γιά τήν πτώχευση τής Φράνκλιν Μπάνκ. Μιά δήθεν «προλεταριακή» 72 73 νά σκηνοθετήσουν τή μακρόχρονη απαγωγή, νά υπογραμμίσουν πότε τήν ωμότητα, πότε τό πάθος της καί πότε τή «σταθερή στάση» τής κυ6έρνησης' καί όταν εκριναν πώς ό κόσμος επρεπε τελικά νά εχει πειστεί γιά τήν «επαναστατική» προέλευση καί γιά τήν ευθύνη τών «εξτρεμιστών», μόνο τότε οί δεσμοφύλακες τού Μόρο πήραν τό «πράσινο φώς» νά τόν ξεφορτωθούν. Κι εσύ, 'Αντρεόττι, πού είσαι μάλλον θρασύς παρά άφελήσ, μήν ερθεις νά μου πείς πώς δλα τούτα σού φαίνονται καινούργια καί μή μοϋ παρασταίνεις rεώς σοϋ εθιξα τήν τιμή, νά χαρείς! Ό κουρνιαχτός πού σηκώθηκε στή χώρα καί πού στριφογύριζε γύρω από τό ζήτημα τού νά γίνουν ή όχι οί διαπραγματεύσεις - ζήτημα πού παθιάζει ακόμα τούς μαλάκες - ήταν αυτό πού επρεπε νά πετύχει περισσότερο κι εκείνο πού, αντίθετα, πέτυχε λιγότερο: εκεί, περισσότερο καί από τή σκηνοθεσία, φάνηκε πόσο φτιαχτή ήταν ή μη_ χανορραφία πού είχε εξυφανθεί στά παρασκήνια. 'Η παράταξη πού αρνιόταν τίς διαπραγματεύσεις, δηλαδή οί ήγεσίες τής Χριστιανοδημοκρατίας καί τοϋ Ι.Κ.Κ., τίς αρνιόταν γιατί ηξερε περίφημα πώς ή σκηνοθεσία τοϋ δράματος προοιώνιζε τόν επίλογο πού. πράγματι μάς προσφέρθηκε κι ακόμα γιατί ήξερε πώς, έτσι πού ήταν τά πράγματα, δέν επρεπε νά χάσει τήν ευκαιρία νά φανεϊ, πότε-πότε, άλύγιστη εκ τοϋ άσφαλούξ: νά λοιπόν γιατί μπορέσαμε νά θαυμάσουμε τόν Τζακανίνι καί τόν Κοσσίγκα, τόν Μπερλινγκουέρ καί τόν Πεκκιόλι νά πιπιλίζουν χωρίς σταματημό τήν αξιοπρέπεια τών δημοκρατικών θεσμών - αξιοπρέπεια πού εξ άλλου εκπροσωπούσε τόσο καλά ό τότε πρόεδρος Λεόνε-. ΟΙ αρχηγοί τής παράταξης πού αρνιόνταν τίς διαπραγματεύσεις, ήξεραν όμάδα διεκδίκησε αύτή τήν άπαγωγή, άλλά κανένας στήν 'Αμερική δέν τό πίστεψε γιατί έκεί ό τύπος δέν είναι σ' αύτό τό ζήτημα τόσο ύποταγμένος, δσο στήν 'Ιταλία. (Σ.τ.γ.μ.) 6. Λίγο άργότερα παραιτήθηκε λόγω δια φθοράς. (Σ.τ.γ.μ.) επιπλέον πώς δέν επρεπε νά χάσουν τήν ευκαιρία νά έχουν ένα νεκρό Μόρο, ήδη πολύ λιγότερο επικίνδυνο γι' αύτού ; απ' δ.τι αν ήταν ζωντανός, μιά καί θά ήταν καλύτερα νά 'χουν ένα πεθαμένο φίλο παρά ένα ζωντανό εχθρό. "Αν δντωτ υποθέσουμε πώς ό Μόρο άφηνόταν έλεύθεοοτ, πράγμα αδύνατο άλλωστε, οί σταλινικοί καί οί χριστιανοδημοκράτες ηξεραν καλά πώς θά 'χαν νά κάνουν μ' έναν άνθρωπο τρείς φορές πιό επικίνδυνο, γιατί θά 'χε άνεδεϊ ή δημοτικότητά του εξαιτίας τής περιπέτειάς του, θά είχε άτιμαστεϊ μέ δλους τούς τρόπους από τούς φίλους του, όταν δέν μπορούσε ν' αμυνθεί, καί έπομένως θά ήταν πιά δηλωμένος έχθοό; τών φίλων του καί τών πρώην συμμάχων του τών σταλινικών. 'Επομένωξ, άφοϋ έτσι είχαν τά πράγματα, κανένας δέν εχει τό δικαίωμα νά επικρίνει τόν Άντρεόττι καί τόν Μπερλινγκουέρ, μιά καί τό μόνο πού εκαναν ήταν νά υπερασπίσουν τά συμφέροντά τους. Γιά κείνο πού μπορεί τό πολύ-πολύ νά τούς επικρίνει, είναι πώς τά υπερασπίστηκαν τόσο ασκημα, δηλαδή μέ τέτοιο τρόπο, πού γέννησαν περισσότερες άμφιδολϊε; καί υποψίες παρά χειροκροτήματα γιά τήν αναπάντεχη καί ξαφνική τους μεταστροφή πρός μιάν ακαμψία, πού επρεπε αναγκαστικά νά πηγάζει από τά ανομολόγητα συμφέροντά τους, μιά καί δέν μπορούσε νά πηγάζει οϋτε από τό χαραχτήρα τους, οϋτε από τό παρελθόν τους, οϋτε από τήν ύποτιθέμενη θέλησή τους νά περιφρουρήσουν τούς θεσμούς, πού τούς περιγελούν κάθε ωρα μέ τίς πράξεις τους. 'Όσο γιά τόν Μπερλινγκουέρ ειδικά, δέν έχασε τήν ευκαιρία ν' αποδειχτεί γι' άλλη μιά φορά, καί σά νά μήν είχαν πειστεί ακόμα δλοι, ό πιό άνϊπανο; πολιτικός τοϋ αιώνα: πράγματι, ήταν εξαρχής πεντακάθαρο πώς Τι απαγωγή τοϋ Μόρο ήταν πρώτ' απ' δλα ένα γερό χτύπημα εναντίον του «Ιστορικού συμδιδασμού», όχι φυσικά από εξτρεμιστές τής αριστεράς - πού στό κάτω-κάτω θά είχαν απαγάγει τόν Μπερλινγκουέρ γιά νά τόν τιμωρήσουν γιά τήν «προδοσία» - αλλά από μιά όμάδα εξουσίας καί 75 74 συμφερόντων πού ανορθολογικά έχθρεύεται τό συμδιδασμό μέ τούς λεγόμενους κομμουνιστές. Καί λέω ανορθολογικά, γιατί μιά τέτοια πολιτική δέν μπορεί οέοαια νά θίξει τά συμφέροντα τής κεφαλαιοκρατίας: άλλά προφανώς, Ο φιλόπονος Μπερλινγκουέρ δέν κατάφερε κάν νά πείσει γι' αυτό τό πράγμα δλους τούς πολιτικούς τομείς, τούς στρατιωτικούς κύκλους καί τίς όμάδες εξουσίας, παρ' δλο πού εδώ καί κάμποσο καιρό καταγίνεται μ' αυτό τό έργο, καί μόνο μ' αυτό. Έτσι, ό •Αλντο Μόρο, εδώ καί καιρό θεωρούμενος ώς ό άοχιτέχτονω; τής κυοέρνησης «εθνική; ένότητας», τήν πλήρωσε ακριοά πάνω πού είχε φέρει τήν επιχείρηση σέ αίσιο πέρας: «απ' όπου δγαϊνε, ενας γενικός κανόνας, πού ποτέ ~ σπάνια λαθεύει: πώς Οποιος γίνεται αιτία νά γίνει δυνατός κάποιος άλλος, πάει χαμέVΌς όϊδιος», δπως-"λ[εϊόΜακίαοαχι, καί, όχι τυχαία:' εκεί πού μLΛαειDe principatibus mixtis7, οπως μειχτή είναι ή σημερινή πλειοψηφία τής κυΟέρνησης. Μέ τήν εξαφάνιση τοϋ Μόρο, ολοι οί άλλοι <άνοιγματϊετ;» πολιτικοί ήγέτες, χριστιανοδημοκράτες ή άλλοι, προειδοποιήθηκαν: γιατί αυτός πού αποφάσισε καί έοαλε σ' έφαομογή τήν απαγωγή τοϋ Μόρο, απόδειξε μ' αυτόν τόν τρόπο πώς μπορεί κάθε στιγμή νά κάνει καί χειρότερα. Ό Κράξι ήταν ό πρώτος πού τό κατάλαδε, αλλά καί ολοι οί άλλοι άνθρωποι τήςεξουσίας τό κατάλαΟαν. Καί ό Μπερλινγκουέρ, αντί νά καταγγείλει άμέσωτ αυτό τό γεγονός, αντί νά παραδεχτεί πώς ή πολιτική του δεχόταν θανάσιμο πλήγμα, προτίμησε γι' άλλη μιά φορά νά σωπάσει, νά κάνει πώς πιστεύει δλες τίς επίσημες εκδοχές,νά επιδοθεί μέ ζήλο στό κυνήγι των μαγισσών, νά παροτρύνει τούς πολίτες νά καταδίνουν ποιός ξέρει τί καί ποιόν, συνεχίζοντας νά πασαλεϊδεται μέ τά ίδια του τά ψέματα, ύποστηρίζοντας τή χριστιανοδημοκρατική &.διαλλαξία, εξαπολύοντας μύδρους εναντίον τών εξτρεμιστών, μέ τήν εύσεδή αυταπάτη πώς θά καθησύχαζε έτσι εκείνους τούς σκοτεινού ς κύκλους πού είχαν 7. Περί μειχτών ηγεμονιών, κια6έλλι. (Σ.τ.μ.) 76 από τόν "'Ηγεμόνα>, τοϋ Μα- πιάσει τό Μόρο. Μά αυτοί πού καταστρώσανε τήν επιχείρηση τής οδού Φάνι διασκεδάζανε μέ τήν άφηοημένη καλή θέληση τοϋ Μπερλινγκουέρ εναντίον τής άνατροπήτ; γιατί ήξεραν πώς αύτό; ήξερε, κι ακόμα γιατί ήξεραν πώς, δταν πρόκειται γι' αληθινή ανατροπή, από κείνην πού ολάφτει τήν οικονομία, δ Μπερλινγκουέρ δέν καταφέρνει πιά οϋτε στό ελάχιστο νά εμποδίσει τούς άγριους εργάτες8 νά κάνουν αυτά πού κάνουν. Δέν &.ρκεί νά θξς νά νικήσεις τήν ανατροπή, Μπερλινγκουέρ, πρέπει καί ν' αποδείξεις πώς μπορείς νά τή νικήσεις: οί δάφνες τής άφηρημένη; θέλησης είναι φτιαγμένες μέ ξερά φύλλα πού δέν ήταν ποτέ πράσινα, ολάκα! Πράγματι, οπως μπόρεσαν ολοι νά διαπιστώσουν, από τότε τό Ι.Κ.Κ. δέν εχει πάψει νά πληρώνει τίς πικρές συνέπειες τής ήλϊθια; άνεντιμότητά; του: κατά τή διάρκεια τής απαγωγή; κατηγορήθηκε πολύ από τόν αστικό τύπο πώς τελικά αυτό ήταν ϋπεύθυνο, γιατί είχε θρέψει ανάμεσα στά μέλη του κάθε λογής ψευδαισθήσεις γύρω από τήν κοινωνική επανάσταση, μέ τέτοια λαμπρά αποτελέσματα' έπειτα έχασε τίς εκλογές κατόπιν δ οδελυρός Κράξι (πού από τόν καιρό τής αίχμαλωσϊα; κιόλας γλυκοκοίταζε τήν παράταξη τών διαπραγματεύσεων, πού ήξερε πώς ήταν &.δύνατες αλλά πού τού επέτρεπε νά διαφοριστεί από τούς άλλους), πέρασε στήν επίθεση κατηγορώντας τούς σταλινικούς γιά τά πάντα, αλλά μασκαρεύοντας τά πάντα πίσω από αεροκοπανατζίδικες καί προσχηματικές ϊδεολογικέ; διαμάχες - άκόμα πιό καταγέλαστες, μιά καί προέρχονταν από εναν άνθρωπο τοϋ δικού του διανοητικού καί μορφωτικού άναστήματοτ, Σ' όλε; ομως τίς περιπτώσεις, αύτό; πού ογήκε χαμένος ήταν ό Μπερλιγκουέρ : καί τό Ι. Κ.Κ., επειδή θά 'θελε νά μήν πολεμιέται από τούς συμμάχους του τής κυοέρνησης, ξέμαθε ακόμα καί νά πολεμάει. Καί σέ κάθε ήττα πού γνώριζε 8. Τούς εργάτες τών "άγριων» απεργιών (έξω- ΤΙ/καί άντισυνδικαλιστικών). (Σ.τ.μ.) 77 ορισκόμασταν μπροστά στή διακριτικά κωμική σκηνή, δ Πίκκολι καί δ Άντρεόττι νά χαϊδεύουν τόν Μπερλινγκουέρ στό σδέοκο, συστήνοντάς του νά μήν απελπίζεται, καί κυρίως νά συνεχίσει έτσι. Κι δμωτ, παρ' όλα αυτά τά άναποδογυοϊσματα, σήμερα ακόμα οι σταλινικοί συνεχίζουν πεισματάρικα νά κάνουν πώς πιστεύουν ότι ό Μόρο σκοτώθηκε από εξτρεμιστές της αριστεράς: μπορούμε λοιπόν νά πούμε πώς τήν ατελείωτη σειρά από αποτυχίες πού συναντάει τό ικ.κ. τήν αξίζει στ' 6.λήθεια, μιά καί σά «μαχόμενο κόμμα» είναι ενα μηδενικό, ενώ σάν «κόμμα εξουσίας» είναι άνύπαοχτο, Αυτό πού μοϋ φαίνεται λιγότερο κατανοητό καί πιό αδικαιολόγητο απ' όλα είναι πού οι σταλινικοί παραπονιούνται ξεδιάντροπα καί κάνουν πάντα τά θύματα, δίχως όμως ποτέ νά λένε ποιανού πράγματος είναι θύματα - δηλαδή τή; άνικανότητάξ τους από τή μιά καί τών δολοπλοκιών τών εχθρών τους από τήν άλλη: αυτοί οι εχθροί είναι πολύ λιγότερο ανίκανοι καί άναποφάσιστοι από κείνους, δπωι; 'ανάμεσα στ' άλλα μαρτυρεί καί έπιδεδαιώνει ή επιχείρηση της όδοϋ Φάνι. Ή παράταξη τών διαπραγματεύσεων αντίθετα, επιζεί μετά τήν ήττα της, παίρνοντας κάποια δύναμη εξαιτίας της άδυναμϊατ της άντϊθετη; παράταξη ς, κι αντιπροσωπεύεται από τόν Κράξι, γιά καθαρά τυπικούς λόγους, κι από τή Λόττα Κοντίνουα, εξαιτίας της εξτρεμιστικης δλακείας, πού εμποδίζει αύτούτ τούς άγωνιστέ; ακόμα καί ν' άντιληφτοϋν πώς αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα τοϋ θεάματος πού νομίζουν πώς πολεμούν, ενώ στήν πραγματικότητα τρέφονται άπληστα απ' αυτό. Στήν παράταξη αυτή τών διαπραγματεύσεων συρρεύσανε φυσικά πολλοί διανοούμενοι, πού είναι γνωστή ή άγχϊνοια καί αποδειγμένο τό δάθο; της σκέψης πού τούς διακρίνει. Σ' αυτά τά χαραχτηριστικά προστίθεται σέ τούτη τήν περίπτωση ή πιό τερατώδης άγνοια της ίστοοϊατ, ακόμα πιό ασυγχώρητη από τ' άλλα, γιά όποιον θέλει νά λέει τό δικό του γιά όλα, μοσχοπουλώντας τήν υποτιθέμενη σοφία του. 78 Έξηγούμαι: αυτό πού πάνω απ' όλα εξομοιώνει τούς αντιδραστικού ς άστούτ, τίς εύγενικέι; ψυχές της προοδευτικης άοτιπή; τάξης, τούς διανοούμενου ς της μόδας, τούς κλαψιάρηδες άγωνιστέξ καί τούς παθητικούς αλλά φανατικούς όπαδού ; τοϋ ένοπλου αγώνα, είναι ακριοώς ότι πιστεύουν πώς, στήν περίπτωση τοϋ Μόρο καί γιά πρώτη φορά, τό Κράτος δέν είπε ψέματα σχετικά μέ τήν τρομοκρατία' αρα, γιά όλον αυτό τόν καλό κόσμο, ή απαγωγή είναι εργο" επαναστατών, γιά τούς όποίους ό μακάδοιω; Τόνι Νέγκρι λέει πώς «είχαμε υποτιμήσει τήν αποτελεσματικότητά τους ... Εϊμαστε διατεθειμένοι νά κάνουμε αυτοκριτική», επειδή είχε «υποτιμήσει τήν αποτελεσματικότητά» τους. 'Όλοι έπομένωξ είναι θελημένα ή αθέλητα θύματα αυτού τοϋ νιοστοϋ ψέματος τοϋ Κράτους: οι εξωκοινοδουλευτυωϊ καί οι αριστεροί διανοούμενοι παραδέχονται οέοαια πώς τό Κράτος χρησιμοποιεί πάντα τήν τρομοκρατία, κατόπιν έορτης, μά δέν μπορούν νά συλλάδουν πώς μπορεί νά προσφύγει τό ϊδιο στήν τρομοκρατία, σκοτώνοντας τόν «πιό εξέχοντα» εκπρόσωπό του. Νά λοιπόν γιατί μιλάω γιά ιστορική άγνοια: κανένας δέ γνωρίζει η, δπω.; καί νά 'χει, κανένας δέ θυμήθηκε χίλια-μύρια παραδείγματα, όπου Κράτη, πού ορίσκονταν σέ κρίση, καί σέ κρίση κοινωνική, εξόντωσαν ακριοώς τούς πιό περιφανείς εκπροσώπους τους, μέ τήν πρόθεση καί τήν ελπίδα νά ξεσηκώσουν καί νά διοχετεύσουν κατάλληλα μιά γενική - μά συνήθως έφήμερη - αγανάχτηση εναντίον τών εξτρεμιστών καί τών δυσαρεστημένων. Γιά νά μήν άναφέοω παρά μόνο ένα ανάμεσα στά χίλια τέτοια ιστορικά παραδείγματα, θά θυμίσω εδώ πιίJς ~ί τσαQ.1ltiς..!L'U,;;. στικές υπηρεσίες, ή έπιφοδη Όχράνα, νιώθοντα_ς.,μ.J..l.ρ~Qμο καΙ όχι χωρίς λόγο ναπΛ:ησιαζει 'ή [πανάσταση τοϋ 1905, ε~θol1ν, δ"τί~Lrroυλ(ου-ί9Ό4:-'οϋτε:2-1ΥΟ ο{Jτε πoΛυ,-τόνυπ'όυργό:!~~Iε~Ππειδή δ·έν-Τθ1rς:!e~!;'!!§]i§];ρ>~-ι;.~J~~~:ω_qΡ,ΥΑι;.ε.ραΝJi-αί σκΟτ"ωσαν, στίς 17 τοϋ ΦλεΟάρη 19~Q_.μξγft"_ο~Qο~νκα Σ~;-θ·q,t;J":'fQ~ettlρΟύ-::αν.Τ@α::μτ~μ&γ,6t.η_Ext.ΙΡΡQi.ι_καί αρ~ηγό τ.!Ίς_2!ρ~~ς_~QΙ5Ρ~Ρ~iis,..~~~ας. 79 Οί απόλυτα πεΤ.!lχ!!!\ένεΞαύτέ; άπόπειρε; άποφασϊστηκ~χ~iliστηκαν καί διε~θη-;;:~-:;&Πό τήν «"Οργά- νωσίΓμαΧ1ίς»Τώv'τσσίαλ'επανασταΤ&V-;-Πi.'fi'r'σΤ'"'ν-ηγεσία τηςεfχιηλοκrς'''αναΡΡΓχηθIΞϊ-ο·~πεΡί6'ό'ηiος'"'Άτ~ας·μη- χανικος"πραγμα;tίκα'ποΛυμήχανοξ;-πρα'~to~χρά''''ιi.''''e.... .•,,,,_,,,, .. 'Q~,I~g,..~~~~ ~ ••.••••.•.• ,. " "" •••." .••. ~'" •.'~,.,,''' ,,.,,ιt .. ·,••,~ο:«",\r.-'·~'10,Ιi'''-Ι''''''''-':''' •• ν_q._,~,:ιJαίρνοντας θέση τοϋ επαναστάτη Γπουεοχούνί, πού τή είχε πάνω στήν ωρα συλληφτεϊ λίγο πρωτύτερα. * Παραθέτω τό μοναδικό αυτό, μά θαυμαστό, παράδειγμα προδοπάτοιαξ, γιατί αν ήταν ν' άναφέοω δσα είναι γνωστά από τόν τελευταίο αιώνα, πεντακόσες σελίδες δέ θά 'φταναν καί διάλεξα έπϊση; αυτό γιατί Τι 'Ιταλία εχει μιάν όμοιότητα, αχνή μά αληθινή, μέ τή Ρωσία τοϋ 1904-5. Κι δπως καί νά 'χει, πρέπει νά σημειώσουμε πώς κάθε εξουσία πού ορίσκεται σέ δύσκολη θέση μοιάζει πάντα μέ κάθε αλλην εξουσία πού Όρίσκεται σέ δύσκολη θέση, δπως μοιάζουν πάντα καί Τι συμπεριφορά τους καί ό τρόπος πού ενεργούν. Ή λογική πού ακολουθούν σήμερα οί στρατηγικοί έγκέφαλοι αυτού τοϋ θεάματος είναι άπλή, πεζή καί παλιά: παρά νά παραδεχτούν ποιές είναι ακριοώς οί πραγματικές τους δυσκολίες καθώς καί μέσα σέ ποιές άντιφάσεις χτυπιέται τούτη Τι γέρικη κοινωνία, τά άφεντιπά τού τρομοκρατικού θεάματος προτιμούν νάμας παρουσιάζουν, χωρίς καμιά φαντασϊα, τά πιό άντιφατικά πράγματα: τή τρομοκρατία τοϋ '78 σάν τό άναπόφευγο επακόλουθο τών προλεταριακών εξεγέρσεων τοϋ '77 καί τήν πλατεία Φοντάνα σάν τη λογική κατάληξη τοϋ φλογισμένου 1969. Δέν ύπάρχει μεγαλύτερο ψέμα! Οί εξεγέρσεις * Ό Γκουερχούνι, πού φυσικά είχε πιαστεί χάρη στόν 'Άζεφ, σύστησε θερμά στούς συντρόφους του νά 6άλουν έπικεφαλή; της Όργάνωσης μάχης τόν ϊδιο τόν •Αζεφ κι όχι άλλον καί τούτο γιά τήν τόλμη καί τήν άντοειοούνη πού εΙχε δείξει όταν μετάφερνε, από τήν Έλ6ετία στή Ρωσία, δπλα, εκρηχτικά καί έντυπα του κόμματος, πού Τι κεντρική του επιτροπή ήταν τότε έξόριστη ατή Γενεύη. 80 τοϋ '77 είναι Τι συνέχιση τοϋ ζεστού φθινόπωρου καί Τι απαγωγή τοϋ Μόρο είναι Τι συνέχιση τή; προδοεάτσια; της πλατείας Φοντάνα. Ή ίστορϊα προχωράει μέ διαλεχτικές άντιφάσειτ, αλλά τό θέαμα, δπως οί σχολαστικοί φιλόσοφοι, δηλώνει πεζά: post hoc, ergo propter hoc, μετά από αυτό τό γεγονός, αρα εξ αίτϊω; αυτού τοϋ γεγονότοτ τό φταίξιμο είναι του γεγονότος. Ξεσηκώθηκε τό '77 Τι νεαρή προλεταριακή γενιά εναντίον της εξαθλίωσής της; 'Έ λοιπόν, τό '78 αυτοί οί οργισμένοι νεαροί άπήγαγαν τό Μόρο! Καί δέν εχει σημασία πού οί Κόκκινες Ταξιαρχίες δέν είχαν καμιά σχέση μέ τούς ξεσηκωμούς τοϋ '77, πού μάλιστα τούς κατηγορούσαν γιά «αυθορμητισμό»: οί νεαροί προλετάριοι τοϋ '77 ήταν άνατρεπτυωί, οί Κόκκινες Ταξιαρχίες απαρτίζονται από νεαρούς, οί Κόκκινες Ταξιαρχίες είναι οί άνατρεπτυωϊ τοϋ '77. Τίποτα απ' δλ' αυτά, κύριοι της κυοέρνησης! Κι εσεις, ανώτεροι αξιωματικοί τών παράλληλων ύπηρεσιών, επειδή γελιέστε πάντα, θά θέλατε νά κάνουν δλοι σάν κι εσας! Καί δποιος καταγγέλνει τίς προδοκάτσιε; σας, κατηγοριέται άμέσω; πώς αυτός είναι ό ποοδοκάτοοατ, γιατί Τι πραγματικότητα είναι πάντα άναποδογυρισμένη μέσα στό θέαμα. Ή αλήθεια είναι πώς, επειδή τό 1977 αρχισε πάλι νά τρέμει Τι πολυθρόνα κάτω από τόν κώλο σας, κύριοι της κυοέρνησης, καθώς καί ΤΙ γη κάτω από τά πόδια σας, εσείς, ναί ναι, εσεις ακριοώς, περάσατε στήν αντεπίθεση, σκοτώνοντας αυτή τή φορά έναν δικό σας, καί ακριοώς έκείνον από τούς δικούς σας, πού εσεις (καί οί μυστικοί σας δοηθοϊ) θεωρούσατε πιό κατάλληλο γιά νά ξεσηκώσει τή λαϊκή αγανάχτηση (κανενός δέ θά τοϋ καιγότανε καρφί αν εϊχ~ άπαχθεϊ ό Ρουμόρ η ακόμα καί ό Φανφάνι), κι εκεινον από τούς δικούς σας πού ήταν περισσότερο ύπεύθυνος γιά τό σημερινό «πολιτικό πλαίσιο» - πού δπως δλέπετε, δέν αρέσει σέ σλους τούς κεφαλαιοκρατικούς τομεις πού έσεϊ; καί οί στρατιωτικοί σας οργανισμοί έχετε παθήπον νά ύπερασπίζεστε. Είναι λοιπόν εδώ Τι ευκαιρία νά πούμε πώς ό Μόρο στάθηκε τό ιταλικό ανάλογο του 81 Άλιέντε: καί πίσω από τήν κατηγορία πώς ύπηρετούσε τά συμφέροντα της άστική; τάξης καί τοϋ κεφαλαίου αντί τοϋ προλεταριάτου, ύπηρχε -στήν πραγματικότητα καί μάλιστα άσκημα καμουφλαρισμένη, Τι άντίθετη κατηγορία, δηλαδή πώς δέν ϋπηοετοϋσε τά κεφαλαιοκρατικά συμφέροντα μέ τόν τρόπο πού θά 'θελαν όρισμένοι κεφαλαιοκράτες. Στίς 16 τοϋ περασμένου Μάρτη, μέρα της επιχείρησης της όδοϋ Φάνι, δέν μπόρεσε νά μήν πάει άμέσω ; ό νούς μου σέ δυό πράγματα: πρώτ' απ' δλα στό γεγονός δτι επιτέλους οί μυστικές ύπηρεσίες είχαν ξαναοργανωθεί καί δτι είχαν κάπως άναλάδει από τά συμδάντα της 12ης Δεκέμορη τοϋ 1969 καί από τίς συνεπαγόμενες ταπεινώσεις (κι εδώ επίσης, γι' άλλη μιά φορά, Τι πραγματικότητα είναι άναποδογυρισμένη μέσα στό θέαμα: πραγματικά, άποδϊνουν τήν καλήν εκοαση της επιχείρησης της οδού Φάνι στήν άνυπαρξία τών μυστικών ύπηρεσιών). Καί δεύτερο, θυμήθηκα εκείνο τό χωρίο τοϋ Candide, δπου λέγεται πώς «σ' αυτή τή χώρα είναι καλό νά σκοτώνουν κάθε τόσο ενα ναύαρχο, γιά νά δίνουν κουράγιο στούς ύπόλοιπους». Ό Σάσα, πού είναι δ πιό γνωστός Ίταλός άναγνώστης τοϋ Βολταίρου, σίγουρα δέν είναι ο πιό οξύς, άφοϋ, ξεχνώντας αυτό τό χωρίο καί δλη τήν πραγματικότητα, χάνεται στή μιά η στήν άλλη φράση τών επιστολών τοϋ Μόρο, χωρίς νά μπορεί νά ξαναορεί τό σύνολο τών γεγονότων, πού καμιά λεπτομέρεια κοιταγμένη ατό μικροσκόπιο δέν μπορεί νά τό δείξει, οϋτε καί ν' άφήσει νά διαφανεί. Καί πραγματικά, ακόμα καί σήμερα ό Σάσα πιστεύει πώς ό Κράξι η άλλοι είχαν πραγματικά συμφέρον καί πρόθεση νά διαπραγματευτούν μέ τούς «έπαναστάτε;» καί άγαναχτεϊ, μ' έναν οίστρο πού θ' άξιζε έναν καλύτερο σκοπό, μέ τούς φίλους τοϋ Μόρο, πού δέν τοϋ στάθηκαν καθόλου φίλοι, κάτι πού αποτελεί άσχετη λεπτομέρεια. Θά 'πρεπε αντίθετα νά στρέψει τήν άγανάχτησή του στήν ουσία - δηλαδή στό γεγονός πώς μ' αυτή τήν προδοκά- τσια σχι μόνο αύτόξ, μά καί όλόκληοα; ό κόσμος εξαπατήθηκε, οί αστυνομικοί νόμοι πέρασαν, μαζί καί οί ύποκριτικές καί έπαϊσχυντε; εκκλήσεις τών διανοουμένων καί τοϋ πάπα εναντίον τοϋ «εξτρεμισμού», εκατό αθώοι ορίσκονται μέσα γιά πάντα καί λοιπά καί λοιπά. Γιά πές μου κάτι, Σάσα: τί σημασία μπορεί νά 'χει ποτέ γιά τήν ίστορία, η καΙ μόνο γιά τήν αλήθεια, τό ότι ο 'Άλντο Μόρο είχε, έχτό; από τίς άλλες συμφορές, καί τή συμφορά νά περιτριγυρίζεται από άπιστους καί άτιμους φίλους; Τό 'χεις σάμπως γιά καινούργιο πώς ό πολιτικός κόσμος της Ρώμης αποτελείται από καθάρματα καί δολοφόνους; Δέν εχεις ποτέ σου διαδάσει, Σάσα, αυτό πού εδώ καί τρείς αΙώνες είχε σημειώσει ό καρδινάλιος τοϋ Ρέτς, πού ήταν πιό ξύπνιο ς λιδελογράφο; από σένα, δηλαδή πώς «ύπάρχουν πολλά πρόσωπα στή Ρώμη πού τούς αρέσει νά δολοφονοϋν εκείνου; πού ορίσκονται καταγή;»; Νεόκοπε Έμίλ Ζολά, εσύ δέν κατηγοράς τούς εχθρούς τοϋ Ντρέυφους, παρά τούς συκοφάντες φίλους του, όχ, τούς έγκληματίες καί τούς ύπεύθυνους, παρά εκείνους πού τό μόνο τους φταίξιμο ήταν πώς συκοφάντησαν καί ξευτέλισαν τό θύμα κατόπιν εορτης, καί πού ανάμεσά τους άφθονοϋν καί οί αρθρογράφοι τοϋ Κορριέρε, έφημεοϊδω; όπου δμως εσύ γράφεις, γιά νά μήν πώ τίποτ' άλλο. Κι άφοϋ θλϊδεσαι, Σάσα, πού ό Μόρο είχε τούς φίλους πού είχε, γιατί δέ δίνεις εσύ πρώτος τό καλό παράδειγμα, παύοντας γιά παράδειγμα νά τά 'χεις καλά μέ τόν ξεδιάντροπο καί άχαραχτήριστο Μπερνάρ' Ανρί-Λεδύ ; Μά γιά τούς διανοουμένους έχω κιόλας πεί τά άνεϊπωτα κάί είναι περιττό νά προσθέσω οτιδήποτε". 'Όσο γιά τίς όμαδούλες μέ εξτρεμιατικές δλέψε«; πού ρίχτηκαν μέ τά μούτρα σέ θεολογικές διερευνήσεις γύρω από τή οία καί τή στρατηγική της «έπαναστατική;» τρομοκρατίας, θά θυμίσω μόνο πώς είναι γνωστός από χρόνια ο τρόπος πού κατανοούν τήν πραγματικότητα, από 9. Ή φράση αύτή άναφέρεται στό άδημοσϊευτο 90 κεφάλαιο. 82 83 τόν καιρό της πλατείας Φοντάνα κι έπειτα σέ κάθε επόμενη ευκαιρία, Όπως Όταν χειροκρότησαν τή δολοφονία τοϋ Καλαμπρέζι, χωρίς νά κάτσουν πολύ νά σκεφτούν πώς ό άστυνόμο ; εξοντώθηκε από τά ιδια τά αφεντικά του, πού τούς είχε πιά γίνει οάρος (είχε πάρει μέρος στή σκευωρία εναντίον τοϋ Βαλπρέντα, στή δολοφονία τού Πινέλλι καί σέ κάτι άλλο: λίγες ακόμα δδομάδεξ προτού νά τόν φάνε μέ τή σειρά του, ό ιδιος ό Καλαμπρέζι ήταν αύτότ πού «αναγνώρισε» τό Φελτρινέλλι στό παοαμορφωμένο κουφάοι τοϋ Σεγκράτε, καί τότε Όλες οί έφημεοϊδες χάρηκαν μέ τή «μνήμη» του, τήν «όξύνΟ'ιά» του κλπ., χωρίς ποτέ κανένας ν' αναρωτηθεί αν αυτό ήταν μνήμη, όξύνΟ'ια η εντελώς άλλο πράγμα). Αύτοϊ Ο'ί άλλοτοιωμένοι εξωκΟ'ινοοΟ'υλευτικοί χάνονται πάντα πίσω απ' δ.τι λένε οί σταλινικοί γιά τήν τοομοκρατία, επειδή δέν ξέρΟ'υν πώς τό Ι.Κ.Κ. είναι ίκανό μόνο νά λέει ψέματα, καί τό μοναδικό πράγμα πού δέν μπορΟ'ύν ποτέ νά πιστέψουν είναι ή άπλή αλήθεια: γιά παράδειγμα, πώς οί Κόκκινες Ταξιαρχίες τηλεκατευθύνονται, πώς ό Μόρο εξΟ'ντώθηκε από τίς παράλληλες υπηρεσίες καί πώς οί Ιδιοι δέν είναι παρά αρχίδια, καλοί γιά νά ρίχνονται στή φυλακή κάθε φορά πού αυτό είναι χρήσιμο. Οί σταλινυωϊ, Όταν ή «κόκκινη εκδοχή» της πλατείας Φοντάνα κατέρρευσε έπαϊσχυντα, παρ' Όλο πού δέ διαμαρτυρήθηκαν πού ό Βαλπρέντα είχε μείνει μέσα τρία χρόνια, ξέθαψαν τή «μαύρη εκδοχή» καί νά πού οί εξωκοινοδουλευτικοί μας ενστερνίστηκαν τή «μαύρη έκδοχή» κι ετρεξαν πίσω από τούς σταλινικούς γιά νά φωνάξουν καί αυτοί πώς «ο φασισμός δέ θά περάσει». Φυσικά, εγώ δέν αποκλείω καθόλου πώς κάποιο.; φασιστάκος συμμετείχε σέ τούτη η κείνη τήν τρομοκοατική πράξη, «μαύρη» η «κόκκινη»: αλλ' αυτό δέν εχει καμιά σημασία, γιατί δλοι ξέρΟ'υμε πώς δπως τό κράτος μας χοηοιμοποιεί περιδόητου; φασίστες σά στρατηγούς, νομάρχες, δικαστικούς καί άοχηγού; άστυνομϊαξ, τού; χρηοιμοποιεί άλλο τόσο σά μυστικού; ποάχτορετ, χαφιέδες καί μεροκαματιάοηδει; τή; τοομωωατϊω; - κι αυτό χωρίς τούτο τό Κράτος καί τούτη ή τρομοκρατία νά μπορούν νά όριστούν «φασιστικά». Οί σταλινικοί λοιπόν, από τή στιγμή πού δέ μπορούν νά κατηγορηθούν πώς δέν ξέρΟ'υν τί είναι φασιστικό, οϋτε πώς είναι ανίκανοι νά διακρίνουν αυτό πού είναι απλά αστυνομικό απ' αυτό πού είναι φασιστικό, πρέπει νά κατηγοοηθοϋν πώς έλεγαν ψέματα Όταν είπαν πώς ή προδοκάτσια της πλατείας Φοντάνα ήταν «φασιστικού τύπου» καί πώς είπαν ψέματα μ' άδέξιο τρόπο, γιατί δέν είπαν «είναι φασιστική», παρά «είναι φασιστικού τύπου». Τό δτι ό στρατηγό ς Μιτσέλι, σήμερα ανοιχτά φασίστας, ήταν ήδη φασίστας δταν ήταν αρχηγός της S.I.D.10, δέν είναι δέδαια έκείνο πού καθόρισε τή δράση του Όταν διεύθυνε τίς μυστικές υπηρεσίες: γιατί οί μυστικές ύπηοεσϊε; παίρνουν διαταγές καί έχτελοϋν αυτά πού οί πολιτικοί τούς λένε νά κάνουν. 'Ωστόσο τό ψέμα τών σταλινικών γιά τήν πλατεία Φοντάνα δέν ήταν αναίτιο, μόνο καί μόνο επειδή ήταν άδέξιο: επειδή ήθελαν νά κρύψουν αυτό πού ηξεραν στήν εντέλεια καί επειδή από τήν άλλη αντιμετώπιζαν τήν επίθεση τών αγριων εργατών, καί ξέρΟ'υμε μέ πόση διαιότητα, αναγκάστηκαν τό '69 νά παοαφουσκώσουν τό μύθο τοϋ «φαοιστικοϋ κινδύνου», ώστε καταμέτωπά του νά άνασυγποοτήσουν τήν «ενότητα της εργατικης τάξης» κάτω από τίς δικές τους ντιρεχτίΟες. Μιά δδομάδα μετά τίς 12 τοϋ Δεκέμδοη, οί εργάτες μετάλλου τοϋ ίδιωτυωύ τομέα, πού ήταν ή ποωτοποοϊα τοϋ κινήματος καί τό πιό σκληρό του κομμάτι, άναγκάζονταν ν' άναπαλέσουν κάθε απεργία, μετά από κείνην πού ειχε αναγγελθεί γιά τίς 19 τοϋ Δεκέμορη, καί νά δεχτούν τή σύμδαση πού ειχε έπιοληθεί ~από τά συνδικάτα. Ό Λόνγκο καί ό 'Αμέντολα ηξεραν πολύ καλά πώς, αν εϊχαν πεϊ τήν αλήθεια εκείνη τήν ωρα, στίς 13 τού Δεκέμσρη τού 1969 θά 'χε αρχίσει ό εμφύλιος πόλεμος' καί ξέρουν καλά ακόμα καί σήμερα πώς όποιο; επιδιώκει νά τόν καλέσουν σέ γεύμα σέ μιά 10. Ή ίταλική Κ. ν.τι (Σ.τ.μ.) 84 85 γωνιά τοϋ τραπεζιού τού Κράτους, δέν μπορεί δέδαια νά φωνάξει δυνατά πώς τά πιάτα εΙναι 6ρώμικα: ένώ έτσι μπορούν νά λένε χαμηλόφωνα καί κρυφά, «τά πιάτα είναι ορώμικα, τό ξέρουμε: αν μάς καλέσετε δέ θά πούμε τίποτα», δπω ; κι έγινε, Έπειδή λοιπόν οί σταλινικοί δέ μίλησαν τό '69, τό «κόμμα μέ τά καθαρά χέρια» άναγκάστηκε μετά νά συνεχίσει νά μή μιλάει καί νά λέει ψέματα γιά Όλες τίς κατοπινές ποοδοκάτσιε; καί τίς δολοφονίες πού διαπράξανε οί μυστικές ύπηρεσίες τού ϊδιου αυτού Κράτους, πού σήμερα απαιτούν νά τούς ευγνωμονεί επειδή κράτησαν τό στόμα τους κλειστόΙΙ καί πού θέλουν νά μοιραστούν τά κουρέλια του μέ τούς χριστιανοδημοκράτες. Γιά μιά μεγάλη περίοδο, οί καταστασιακοί ήταν οί μόνοι στήν Ευρώπη πού κατάγγειλαν πώς τό ιταλικό Κράτος είναι ό αύτουογό; καί ό άποκλειστικός ώφελημένος άπό τή σύγχρονη τεχνητή τρομοκρατία καί άπ.' Όλο της τό θέαμα. Καί δαχτυλοδείξαμε τήν 'Ιταλία στούς έπαναστάτες Όλων των χωρών σάν τό ευρωπαϊκό εργαστήρι τής άντεπανάστασης καί τό προτιμημένο πεδίο πειραματισμού των σύγχρονων αστυνομικών τεχνικών - καί τούτο άκριοως άπό τίς 19 τού Δεκέμορη1969 καί πέρα, μέρα πού κυκλοφόρησε τό μανιφέστο μας μέ τίτλο Τό Ράιχσταγκ καίγεται. * 11. Οηιετιέ , νόμος τής παρανομίας, δχι μόνο γιά τήν αλληλεγγύη μέ κάποιον σύμμαχο πού είναι ένοχω; καί καταζητείται, παρά καί γιά τή μή καταγγελία αυτού πού σού επιτίθεται, κρατώντας τήν εκδίκηση (veπdetta) γιά σένα. (Σ.τ.μ.) *. Είναι ευκαιρία εδώ νά παραθέσουμε, σάν παράδειγμα έπαναστατική; διαύγειας, μερικά κομμάτια αυτού τοϋ μανιφέστου, πού τίς μέρες εκείνες τής μεγαλύτερης καταστολής μπορούσες νά τό βρείς στήν Ιδια τήν πλατεία Φοντάνα καί μπροστά στίς μεγαλύτερες μιλανέζικες φάμπρικες: « ... Μπροστά στό άνέδασμα τοϋ επαναστατικού κινήματος παρ' δλη τή μεθοδική δράση γιά άφομοίωση τών συνδικάτων καί τών γραφειοκρατών τής παλιάς καί τής νέας αριστεράς, γίνεται μοιραίο γιά τήν εξουσία ... νά παίξει αυτή τή φορά τό ψεύτικο χαρτί τής τρομοκρατίας... Ή Ιταλική άστική τάξη τοϋ 1969... δέν εχει πιά ανάγκη τά λάθη τών παλιών άναρχικών γιά νά βρεί μιά πρόφαση γιά τήν πολιτική πραγμάτωση τής όλοκληρωτικής της πραγματικότητας, παρά προσπαθεί μιά τέτοια πρόφαση νά τή φτιάξει μόνη τητ, παγιδεύοντας τούς νέους αναρχικούς σέ μιάν άστυνομική σκευωρία ... 'Η μπόμπα τοίι Μιλάνου εσκασε εναντίον τοίι προλεταριάτου. Προορισμένη νά χτυπήσει τίς λιγότερο ριζοσπαστικοποιημένες κατηγορίες, ώστε νά τίς κάνει νά συμμαχήσουν μέ τήν εξουσία, καί νά καλέσει σέ συσπείρωση τήν αστική τάξη ... : καθόλου τυχαία, σφαγή στούς άγρότες (Έθνική 'Αγροτική Τράπεζα) καί μο- . νάχα φόδοξ στούς άστούξ (μπόμπα πού δέν έσκασε στήν Έμπορική Τράπεζα). Τά άμεσα όσο καί τά έμμεσα άποτελέσματα πού είχαν οί άπόπειρες εΙναι ό σκοπός τους. .. Μά ή Ιταλική άστική τάξη είναι ή πιό άθλια τής Ευρώπης. 'Ανίκανη σήμερα νά πραγματοποιήσει τόν ενεργητικό της τρόμο πάνω στό προλεταριάτο, δέν τής μένει άλλο άπό τό νά μεταδόσει στήν πλειοψηφϊα τοϋ πληθυσμού τόν παθητικό της τρόμο, τό φόδο τοϋ προλεταριάτου. ,Ανίσχυρη κι αδέξια, στήν προσπάθειά της νά μπλοκάρει μ' αυτόν τόν τρόπο τήν ανάπτυξη τοϋ επαναστατικού κινήματος καί συνάμα νά δημιουργήσει γιά τόν έαυτό της μιά δύναμη πού δέν εχει, κινδυνεύει νά χάσει μαζί καί τίς δυό δυνατότητες. Έτσι πρέπει νά 'πεσαν στό λάθος οί πιό προχωρημένες φατρίες τής εξουσίας (έσωτεοικέ; η παράλληλες ...). Ή υπερβολική αδυναμία ξαναφέρνει τήν Ιταλική αστική τάξη στό έδαφο; της άστυνομικής υπερβολής' καταλαβαίνει πώς ή μόνη της δυνατότητα νά βγεί από ενα ψυχομαχητό δίχως τέλος είναι νά ρισκάρει τό άμεσο τέλος τοϋ ψυχομαχητού της. Έτσι, ή εξουσία πρέπει νά κάψει από τήν αρχή κιόλας τό τελευταίο πολιτικό χαρτί πού μπορούσε νά παίξει πρίν άπό τόν έμφύλιο πόλεμο η πρίν από ένα πραξικόπημα, γιά τό όποίο είναι άνίκανη, δηλαδή τό διπλό χαρτί τοϋ ψεύτικου «άναρχικού κινδύνου» (γιά τή δεξιά) καί τοϋ ψεύτικου «φασιστικού κινδύνου» (γιά τήν αριστερά), μέ σκοπό νά μασκαρέψει καί νά κάνει δυνατή τήν άντεπίθεσή της εναντίον τοϋ άληθινού κινδύνου: τοϋ προλεταριάτου. Έπιπλέον, ή πράξη πού μ' αυτήν ή άστική τάξη προσπαθεί σήμερα νά ξορκίσει τόν έμφύλιο πόλεμο είναι στήν πραγματικότητα ή πρώτη της πράξη έμφύλιου πολέμου ... 'Επομένως γιά τό προλεταριάτο τό θέμα δέν είναι πιά νά τόν άποφύγει ούτε νά τόν άρχινήσει, παρά νά τόν κερδίσει ... "Εχει αρχίσει πιά νά καταλαβαίνει πώς δέν μπορεί νά τόν κερδίσει μέ τή μερική οία, άλλά μέ τήν δλική αυτοδιαχείριση της έπα- 86 87 Ή τελευταία φράση αυτού τοϋ μανιφέστου, «σύντροφοι μήν άφήσετε νά σάς σταματήσουν εδώ», είναι δίχως εξαίρεση τό μόνο πράγμα πού ογήκε ψεύτικο από τήν. ιστορία: αυτό τό κίνημα σταμάτησε ακριοώς εκείνη τήν ήμέρα καί δέν μπορούσε νά γίνει άλλιώτ; από τή στιγμή πού 'μασταν οι μόνοι πού εϊχαμε πλέρια συνείδηση τοϋ τί σήμαινε ή επιχείρηση τής πλατείας Φοντάνα καί οι μόνοι πού τό λέγαμε, δίχως ώστόσο νά 'χουμε άλλα μέσα από ένα «κλεμμένο πολύγραφο», δπως γράφαμε στό μανιφέστο πού προανάφερα. 'Όπως λέει ό λαός, «δποιος έχει ψωμί δέν εχει δόντια κι δποιος εχει δόντια δέν εχει ψωμί»: κι δλοι οι καλοί μας εξωκοινοοουλευτικο( έκεινη; τής έποχή; πού είχαν στά χέρια τους έφημεοϊδεξ καί έφημεοιδοϋλετ, δέν είχαν δόντια καί δέ δημοσίευσαν τίποτα έγκυρο γιά κείνη τή σφαγή, απασχολημένοι καθώς ήταν καί καθώς είναι μέ τήν αναζήτηση τής «σωστής στρατηγικής» πού πρέπει νά έπιδληθεί στό προλεταριάτο, πού γι' αύτού; είναι καλό μόνο γιά νά τό κουμαντάρουν καί μάλιστα αυτοί οί [διαι! >Ι< 'Επομένως, εξαιτίας τοϋ άγιάτοευτου συμπλέγματος κατωτερότητας πού έχουν ώς πρός τήν ικανότητα τοϋ Ι.κ.κ. νά λέει ψέματα, πού είναι όπωσδήποτε μεγαλύτερη άπό τή δικιά τους, οι έξωκοινοοουλευτικοί δέχονταν αμέ- ναστατικήξ οίας και μέ τό γενικό εξοπλισμό τών εργαζομένων πού όργανώνονται μέσα στά Έργατικά Συμδούλια. (Τό προλεταριάτο) λοιπόν, ξέρει πιά πώς πρέπει ν' απορρίψει μιά γιά πάντα, μέσω της έπανάστασηξ, τήν Ιδεολογία της οίας μαζί μέ τή οία της Ιδεολογίας ... Σύντροφοι: μήν άφήσετε νά σάς σταματήσουν εδώ... Ζήτω Τι απόλυτη εξουσία τών εργατικών Συμδουλϊων!». * Τό Γενάρη τοϋ 1970 κυκλοφόρησε τό Μπόμπες, αίμα, κεφάλαιο, προκήρυξη τού Λάντ πού κατηγορούσε ανοιχτά γιά τή σφαγή τίς μυστικές ύπηρεσίες, μοναδική εξαίρεση ατή γενική κατατρόπωση. σως τήν εκδοχή γιά τά γεγονότα πού ύποστήριξε τό ικ.κ., σύμφωνα μέ τήν όποία οι μπόμπες ήταν «φασιστικοϋ τύπου», καί άρα δέν μπορούσαν νά είναι τών μυστικών ύπηρεσιών αυτού τοϋ «δημοκρατικού» Κράτους, τόσο δημοκρατικού μάλιστα πού δέν ανησυχεί ποτέ γι' αυτά πού τσαμπουνάνε εκείνοι καί πού μόνο οι ϊδιοι τά θεωρούν «επικίνδυνα» γιά τό θέαμα, ενώ αποτελούν τούς κακοπληρωμένους μά άπαραϊτητοικ κομπάρσου ς του. 'Ωστόσο ή ψεύτικη εξήγηση πού έδιναν στά γεγονότα ταίριαζε απόλυτα μέ τήν αληθινή Ιδεολογία αυτών τών γκρουπούσκουλων, πού τότε ήταν δλα φανατισμένα μέ τό Μάο, τό Στάλιν καί τό Λένιν, δπως σήμερα είναι μέ τόν Γκουατταρί, τόν Τόνι Νέγκρι καί τό Σκαλτσόνε, η μέ τήν άθλια «ίδιωτικότητά» τους καί τά καταγέλαστα «νταοαντούρια» τους. 'Αφοϋ λοιπόν αυτοί οι «καλών προθέσεων εξτρεμιστές» δέν ηθελαν νά πουν τήν αλήθεια καί δέν ηξεραν νά κατηγορήσουν ανοιχτά αυτό τό Κράτος ώς τόν τρομοκράτη, δέν ηξεραν ούτε νά τόν πολεμήσουν μέ κάποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα: γιατί τό νά λένε πώς εκείνη ή μπόμπα ήταν «φασιστική» ήταν άλλο τόσο ψεύτικο, όσο κι αν έλεγαν πώς ήταν «αναρχική»' καί δλα τά ψέματα, δσο αντίθετα καί νά seαίνονται μερι-, κές φορες, εινaι πάντα αλληλέ υα στό νά σαμποταρσύν • §ν 3IΔiίHεια. ~ν.o_ α~JJ&_ιl~Τλ~j, μόνο ~._a.~~~ει~,~ί,Υ.9-ιJκαΥήνά Ό1.4Υ1..ε.f r1~~~~.f.?'::o τι αΜβεlα ... ίΥ.~.ι~~έχ.θέQ11,νgάν.Η,,2ταλινικοί!ς και αστ9ύς ε κ νά λυg;,gQ.ξουν. Καί τό προλεταριάτο, πάντα εξαπατημένο καΙπροδομένο απ' δλους, εχει μάθει νά τήν ψάχνει μόνο του τήν αλήθεια καί είναι αδιαπέραστο από τά ψέματα, δσο «εξτρεμιστικά» κι αν αυτοαποκαλούνται. Μέ τόν ϊδιο τρόπο καί εξαιτίας τής ϊδιας ενοχης δλακεϊατ, δλοι οι έξωκοινοοουλευτικοί τοϋ 1978 έπεσαν πρόσχαρα στήν παγίδα τής απαγωγή; τοϋ Μόρο, «εργου συντρόφων πού λαθεύουν». Καί δέν νιώθετε, άγαθιάοηδεξ, πώς είστε οι μοναδικοί «σύντροφοι πού λαθεύουν», γι' άλλη μιά φορά; Μά τόν έπιτάφιο γιά σάς, καλοί μου έξωκοινοοουλευτικοί, τόν εχει κιόλας γράψει ό Δάντης: 89 88 Μά χάφτετε τό δόλωμα, κι ό μέγας παλιός δχτρός στό αγκίστρι του σας σούρνει· καί σπιρουνιές δέν σας φελοϋν γιά γκέμι. &.'lliατα τ:!ίs..ιδιας !ους τή~~rις_σ;UΜ&ίδ.ψ;J!j~ εκφρά.ζε:ται..Jt.ά\aα_l!tσα στήν ιδεολΟΥία, οί εξωκοινοοου~λ~υτικoί δέν μπόρεσα-:;;~ό"λα~ά νά άποφύγουν γιά πολύ τά ζητήματα τής θεαματικής τρομοκρατίας καί απ' τό 1970 καί δώθε αρχισαν νά εξετάζουν τό ζήτημα τής τρομοκρατίας καθαυτό, μέσα στόν εοδομο ουρανό τής ίδεολογϊαο, μέ τελείως μεταφυσικό τρόπο, απόλυτα ξεκομμένο από τήν πραγματικότητα. Καί όταν ή αλήθεια γύρω από τή σφαγή τής πλατείας Φοντάνα ογήκε έπιτέλου ; στήν έπιφάνεια, άφοϋ πρώτα όλα τά ψέματα πού είχαν άοαδιαστεί σχετικά μ' αυτήν είχαν πέσει τό 'να μετά τ' άλλο, οϋτε οί εύγενιεέ; καρδιές τής διανοουμενοπροοδευτικής άστιπή; τάξης, οϋτε τά σκιάχτρα τής Λόττα Κοντίνουα καί κομπανίας στάθηκαν ίκανές νά δάλουν γιά μιά φορά τό ζήτημα μέ τούς πραγματικούς του όρους, δηλαδή μέ τούς σκανδαλώδεις ορους του: ότι ή δημοκρατική Πολιτεία δέ δίστασε νά σφάξει όταν αυτό τής φάνηκε χρήσιμο, γιατί όταν όλοι οί ..-Υό-μOl ΤΟ1-, ΚράΤΟllς ΚQδυν~ύoυν, «yι2.-~ό Κρ,άτος 1ιπΩ.ρ.χε..ι..bια.ς..μ.ο.ν.αδ.I.l(.Qς-.καLωταΡ!1Qία.Ω.!9.ς-~!}.Qς;..jι~~Lt'ili!!Q!j.-1Ωi1...ΚΡ_Q..Ί9υς» (Μάρξ). Νά λοιπόν τί είναι ακριοώς αυτή ή περίφημη «αίσθηση του Κράτους» πού φορτώσανε στήν πλάτη του Μόρο καί μέ τήν όποία τώρα οί φιλισταίοι του ξομπλιάζουν τό κουφάρι. Μέσα σέ δέκα χρόνια κανένας δέν θέλησε νά άνακινήσει μιάν «υπόθεση Ντρέυφους» γύρω από τή συμπεριφορά των μυστικών μας ύπηρεσιών, πού οί αρχηγοί τους μπαινόδγαιναν στή φυλακή στά μουλωχτά, μέσα στή γενική άδιαφορϊα δλων των προνομιούχων κατόχων τής <<αϊσθησης του Κράτους», αύτή; τής ύπέροχης εχτης αϊσθησης μέ τήν όποία είναι προικισμένοι οί πολιτικοί μας, αλλά πού λείπει απ' τούς κοινούς θνητού ς, δπω; λείπουν άλλα πράγματα από εκείνους πού ηταν στήν ' Αγροτική Τράπεζα καί δέ σκοτώθηκαν. 'Ή μήπως ύπάρχει κανένας 90 πού νά 'χει πειστεί πώς αυτή ή μυστηριώδης «αϊσθηση του Κράτους» είναι κάτι άλλο από αυτό πού είπα; «Ό Μόρο είχε τήν αίσθηση του Κράτους» καί «ό Μπερλινγκουέρ εχει τήν αίσθηση του Κράτους»: αν δέν σημαίνει αυτό πού είπα γώ, τότε είναι κενές φράσεις, πού ίσοδυναμούν μέ τό νά πούμε πώς τό τάδε κορίτσι εχει τήν «αισθηση του μουνιού» κι εγώ εκείνη του πούτσου καί πώς ή Τίνα 'Ανοέλμι'? δέν εχει αίσθηση, αν καί κάνει αίσθηση. 'Επειδή οί εξωκοινοοουλευτικοί από τήν αρχή δέν πίστεψαν πώς ηξεραν, κατόπιν έμαθαν χωρίς νά πιστέψουν καί στό τέλος πίστεψαν χωρίς νά συμπεράνουν., πώς τό ϊδιο τό Κράτος εγκαινίασε τήν τρομοκρατία στό Μιλάνο, γι' αυτό όλάκερη ή χώρα μπήκε σ' αυτή τήν εποχή τής έπιφανειακή; τρέλας καί των τρελών έπιφάσεων: όλο τό ζήτημα τής τρομοκρατίας εχει γίνει αντικείμενο άκαδημαϊπών διατριδών καί φλογερών επιθέσεων, πού όδήγησαν τούς μέν, αστού; καί σταλινικού ς, στό νά καταδικάσουν ύποκριτικά τήν τρομοκρατία «όποιο καί νά 'ναι τό χρώμα της» - σά νά μήν ήταν αυτοί πού τήν ενθαρρύνουν καί τήν καλύπτουν, δίνοντάς της τό πιό ταιριαστό χρώμα κάθε φορά - καί τούς δέ, έκεϊνουι; πού νόμιζαν πώς είναι «εξτρεμιστές», στό νά ερωτοτροπουν μέ τήν ιδέα πώς «στήν τρομοκρατία του Κράτους απαντάμε μέ τήν προλεταριακή τρομοκρατία». Καί νά ή ευκαιρία πού 'ρθε γάντι στίς μυστικές μας ϋπηοεοίετ.άπόμα δέν είχαν καλά-καλά σχηματιστεί οί ποώτε; παράνομες τρομοκρατικές όμαδούλες, οί Κόκκινες Ταξιαρχίες καί οί 'Ένοπλοι Προλεταριακοί Πυρήνες, καί ή αστυνομία, οί καραμπινιέροι καί τά ειδικά σώματα παοαδγαίνανε ποιός θά διαδοώσει πρωτος αύτέ; τίς παραστρατιωτικές όμάδες, είτε γιά νά προλαδαϊνουν τίς πράξεις τους, εϊτε γιά νά τίς τηλεκατευθύνουν, ανάλογα μέ τίς άνάγκε; καί τά desiderata τής στιγμής καί των κρατούντων. "Ετσι, ολοι είχαν τήν ευκαιρία νά δουν πως οί "Ενοπλοι Προλεταριακοί Πυρήνες εξοντώθηκαν ριζικά, εϊτε 12. Ύπουργός τών Χριστιανοδημοκρατών. (Σ.τ.γ.μ.) 91 συλλαμοάνοντας τά μέλη τους γιά νά τά έπιδείξουν κατόπι μέ επαίσχυντο τρόπο σέ τούτη ν η εκείνη τή δίκη, εϊτε άμεσα, κάνοντας σκοποδολή πάνω τους, θέαμα περιζήτητο στό όποίο έπιδόθηκαν οί δυνάμεις της τάξης, πρός τέρψη της πιό σιχαμερή; μπουρζουαζίας. * ,Αντίθετα, τά πράγματα εξελίχτηκαν διαφορετικά μέ τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες: γνωρίζουμε μονάχα δυό ονόματα χαφιέδων σ' αυτή τήν ομάδα, τόν Πιζέττα καί τόν καλόγερο Τζιρόττο, πού μολονότι ήταν αξεστοι σάν ποοδοκάτορες, κατάφεραν νά ρίξουν στήν παγίδα τόν Κούρτσο καί τούς αλλους της λεγόμενης «ίστορικης όμάδας» _ ολοι τους άγωνιστέξ χωρίς πείρα της παρανομίας καί ελάχιστα «θηριώδεις» σάν τρομοκράτες. II5Xρ'Λ(.._~_.<:!.υτ* ~ινες Ταξιαρχίες δέν εξαρθρώθηκαΥ ποτέ, μετ(l_τ9~-α/t.Qκε'!p~~ιzιι:ό }9νς ••. _κgί..~Ι9.Ρ1.0 όχι OέOα~~.,,~~ ΤUQ,.~νι~άδα τών άλλων αγωνιστών, πού δέν είναι λιγότερο αφελείς από" ~ο~.ς,_~~,~!l:~~~~~;;,,~oύ ε~εσ~νΆ.σ~ν ,~,~iiΞί:~~~δα; .. οι και νου.ρχιο.ι_<λρχηγο ι παρα επειδη ετσιαποφασισαν ΤΞ.!::ς Καί γιατί αραγε τό Κράτος, πού ήταν κιόλας γι' άλλους λόγους σέ δύσκολη θέση, θά 'πρεπε νά χάσει τή χρυσή ευκαιρία πού τοϋ παρουσιαζόταν νά 'χει από δώ κι εμπρός στή διάθεσή του έναν τρομοκρατικό όργανισμό μέ αυτόνομη φυσιογνωμία καί εικόνα, καλά διαδρωμένο καί διευθυνόμενο ησυχα από μακριά; 'Εγώ δέν πιστεύω καθόλου πώς ό στρατηγός Νταλλακιέζα είναι εκείνη ή «πολεμική ίδιοφυϊα» γιά τήν όποία μιλούσε ό Κάρλ φόν Κλάουζεδιττ, ώστόσο εχει διαδάσει τόν Κλάουζεοιτς μέ • Αυτό τό ματοδαμμένο θέαμα προσφέρθηκε μέ τό σταγονόμετρο, άλλά πολλές φορές: δταν ή αστυνομία πρόσμενε εξω άπό τήν τράπεζα τής Φλωρεντίας τόν 'Αμπατάντζελο, σκοτώνοντας δυό συντρόφους του όταν ή άδερφή τοϋ Μαντίνι έχτελέστηκε εν ψυχρώ μέσα στό κρησφύγετό της ατή Ρώμη, καί σέ καμιά δεκαριά ακόμα περιπτώσεις. Καί επιμένουν άκόμα νά μάς πείσουν πώς τυχαία, καί όχι χάρη στή διείσδυση, ή «Μπενεμέριτα»13 είχε αύτέ; τίς έπιτυχίες; 13. 'Ονομασία τοϋ σώματος τών Καραμπινιέρων νει «άξια». (Σ.τ.μ.) μεγαλύτερη προσοχή καί περισσότερο δφελος από τόν Κούρτσο καί εχει περισσότερα μέσα στή διάθεση τών ίκανοτήτων του. Ό στρατηγός Νταλλακιέζα ξεκαρδίζεται μαζί μέ τούς συναδέλφου; του της SISDE, της SISMI καί τοϋ CESIS, μέ όλες τίς διακηρύξεις τών ίδεολόγων της ένοπλη; πάλης γιά τή δηλωμένη τους πρόθεση νά «δδηγήσουν τήν έπϊθεση στήν καρδιά τοϋ Κράτους», πρώτ' απ' όλα γιατί ξέρει πώς τό Κράτος δέν εχει καρδιά,ουτε κάν μεταφορικά, κι έπειτα γιατί ξέρει καλά, δπω; ό 'Αντρεόττι κι ό Μπερλινγκουέρ, πώς ή μοναδική έπίθεση πού εΙναι ίκανή νά λαοώσει θανάσιμα τό Κράτος σήμερα είναι ή καταγγελία τών τρομοκρατικών του μεθόδων καί μάλιστα ή δϊαιη καταγγελία τους - δπω; γιά παράδειγμα ή δικιά μου τώρα. Ό στρατηγός Νταλλακιέζα, παρ' δλο πού κατέχει καλύτερα τά ταχτικά από τά στρατηγικά ζητήματα καί μολονότι μπερδεύει τή στρατηγική μέ τό στρατήγημα, άντικαθιστώντας τήν τέχνη τοϋ πολέμου μέ τήν πονηριά, ώστόσο γνωρίζει πολύ καλά πώς ή τρομοκρατία είναι τό ύποκατάστατο του πολέμου σέ μιάν εποχή πού οί μεγάλοι παγκόσμιοι πόλεμοι είναι αδύνατοι ή, δπω ; καί νά 'ναι, δέν έπιτρέπουν πιά νά σφάζεται τό ένα προλεταριάτο από τό άλλο σέ εξαντλητικές καί ματωδαμμένεξ μάχες. Ό στρατηγός μας όμως καί οί άλλοι έγκέφαλοι της άνώτεοη; πολιτική; άστυνομϊα; ξέρουν έπίσης πώς ή θεαματική τρομοκρατία εΙναι πάντα αντιπρολεταριακή καί πώς είναι ή συνέχιση τής πολιτικής μέ άλλα μέσα: συνέχιση, φυσικά, της άντιποολεταοιακή; πολιτικής όλων τών Κρατών. 'Ότι αυτό τό Κράτος εχει ανάγκη τήν σύγχρονη τεχνητή τρομοκρατία άποδεϊχνεται πάνω απ' όλα από τό γεγονός δτι εδώ ακριοώς, στήν 'Ιταλία, έφευρέθηκε πρίν από δέκα χρόνια - καί είναι γνωστό πώς ή 'Ιταλική αστική τάξη εχει σέ έφευρετικότητα ο,ΤΙ της λείπει από ίκανότητα: πάλι ή ιταλική αστική τάξη ήταν εκείνη πού έφηύρε τό φασισμό, πού είχε κατόπι τόσην επιτυχία στή Γερμανία, τήν 'Ισπανία, τήν Πορτογαλία κλπ., όπουδήποτε επρεπε νά 93 πού σημαί- 92 συντοιδεϊ μιά προλεταριακή επανάσταση. Καί τό θέαμα της τρομοκρατίας είχε κιόλας μιάν άμεση επιτυχία μέ τή γερμανική κυδέρνηση, πού δέ ζηλεύει τήν κατάστασή μας αλλά ζηλεύει τή φαντασία μας, δηλαδή τή φαντασία τών μυστικών μας ύπηρεσιών - δπω ; στή δεκαετία τοϋ '20 ζή_ λευε τό Μουσολίνι μας - αυτή τή φαντασία πού επιτρέπει στήν κυδέρνησή μας νά πλέει μέσα στά σκατά χωρίς νά πνίγεται. 'Ότι αυτό τό Κράτος εχει ανάγκη την τρομοκρατία είναι εξάλλου κάτι γιά τό όποίο ολοι του οί εκπρόσωποι έχουν πιά πειστεί, αν όχι μέ τή λογική, τότε από τήν εμπειρία τους, μετά τήν άμεση καί ώς εκ θαύματος καλή εκδαση της επιχείρησης στήν πλατεία Φοντάνα. 'Η απόδειξη είναι πώς, αν σ' αυτή τήν περίπτωση δέν ύπήρξε «υπόθεση Ντρέυφους», αυτό δέν όφεϊλεται δέδαια στό ότι τό ζήτημα ήταν λιγότερο σκανδαλώδες, παρά στό ότι όλα τά κόμματα, γιά διάφορους λόγους, κατάλαδαν πώς μπορεί εκείνη ή μπόμπα νά έσωσε τό Κράτος, πού καθένας τους τό ύπερασπίζεται μέ τό δικό του τρόπο, αλλά καί πώς ή αλήθεια γι' αυτή τή μπόμπα θά ήταν Ικανή από μόνη της νά τό καταστρέψει όριστικά. Κι αν δέν ύπηρξε «ύπόθεση Ντρέυφους», αυτό όφεϊλεται σέ κάτι ακόμα: στήν ύποδουλωμένη μας διανόηση δέ δρέθηκε πρόχειρος κανένας Έμίλ Ζολά γιά νά διατυπώσει η νά απαιτήσει [να αληθινό συμπέρασμα γιά τήν πλατεία Φοντάνα: ό Τζόρτζο Μπόκκα αρχίζει σεμνά τό διδλίο του γιά τήν τρομοκρατία από τό 1970· καί όσο γιά τούς άλλοι»; μανδαρίνους της κουλτούρας, προτίμησαν πάντα, μπροστά στό τυφλωτικό φώς της πυρκαγιάς τοϋ Ράχσταγκ, νά ψάχνουν γιά τίς κωλοφωτιές, δπω.; ό Παζολίνι κι ό Σάσα, χωρίς φυσικά νά δρούν οϋτε καί δαϋτετ ώστόσο δμω; συζητούσαν συνεχώς γιά τίς εύθύνετ; της ρύπανσης σ' αυτή τήν εξαφάνιση .καί θρηνολογούσαν γι' αυτό τό γεγονός «λίδελογραφώντας» μέ διάθεση, χωρίς ποτέ νά καταγγείλουν τήν τρομοκρατική ρύπανση, της όποίας έπομένως είναι ολοι τους συνένοχοι καί συνάμα θύματα. Θά 'θελα οί παράλληλες ύπηρεσίες καί οί στρατηγοί πού θά διαδάσουν προσεχτικά τό Γιατρικό γιά 'Όλα καί όπωσδήποτε τό κεφάλαιο πού τούς άφοοά - νά προσέξουν μιά στιγμή δυό πράγματα πού τούς λέω γιά τό πόσο ευάλωτη είναι ή στρατηγική τους: πρώτα απ' όλα, πρόσεξε καλά, Νταλλακιέζα, τί σοϋ διδάσκει ό Κλάουζεδιτς στό κεφάλαιο γιά τήν πονηριά: «'Όσο κι αν θέλει κανείς νά φαντάζεται τούς στρατηγού ς... νά πολεμάνε μέ κρυψίνοια, μέ πονηριές καί δξυδέρκεια, πρέπει ώστόσο νά παραδεχτεί πώς τέτοια χαρίσματα σπάνια παρουσιάζονται στήν ίστορία... Δέν είναι δύσκολο νά σρούμε τό λόγο ... στήν πραγματικότητα, είναι έπικίνδυνο ν' άπασχολοϋμε σημαντικές δυνάμεις γιά μεγάλο διάστημα μέ μόνο σκοπό τήν εξαπάτηση τοϋ εχθρού: ύπάρχει πάντα κίνδυνος νά τό κάνουμε τελείως σέ σάρος μας, αν μετά αύτές οί δυνάμεις λείψουν τήν άποφασιστική στιγμή. Αύτή ή ψυχρή άλήθεια, πού πρέπει νά έχουν πάντα στό μυαλό τους όσοι δρούν στόν πόλεμο, άφαιρεί άπό τούς όξυδερκείς στρατιωτικούς άρχηγούς κάθε επιθυμία νά μπλεχτούν στό διπλό παιχνίδι μιάς απατηλή; κινητικότητας ... Μέ δυό λόγια, στή στρατηγική σκακιέρα τά κομμάτια δέν έχουν τήν κινητικότητα πού θά 'ταν άπαραίτητη προϋπόθεση γιά τήν επιτυχία της πονηριάς καί τοϋ στρατηγήματος... (ή πονηριά) δέ δλάφτει μέ τήν προϋπόθεση πώς δέν ύφίσταται σέ σάρος άλλων χαρισμάτων της καρδιάς - περίπτωση πού δυστυχώς επαληθεύεται συχνά». Τό δεύτερο πράγμα πού πρέπει νά 'χεις στό νοϋ σου, σχετικά μέ μιά στρατηγική πού δασίζεται στήν ποοδοκάτσια, είναι παλιό όσο κι ό κόσμος: ήδη ό Σενέκα; - κι άναφέρω αυτόν γιατί καταλάδαινε από κρατική τρομοκρατία καί προδοκάτσιες, μιά καί ήτανε σύμδουλος τοϋ Νέρωνα - παρατηρούσε πώς είναι «πιό εϋκολο νά πάρεις αυτό τό δρόμο, παρά νά σταματήσεις άφοϋ τόν έχε«; πάρει». Σά ναρκωτικό, ή τεχνητή τρομοκρατία πρέπει καί ζητάει νά χορηγείται σέ δόσεις όλο καί πιό μεγάλες καί πιό συχνές γιά νά φανεί μικρό δ,τι κακό 'έκαμε fj θά κάμει 94 95 δπως θά 'λεγε ό Δάντης. Ξανακάντε .λοιπόν τούς λογαριασμούς σας, πολιτικοί καί στρατηγοί, καί θά δείτε πώς ΟΥαίνουν λάθος. Μπορεί λοιπόν, δπως άπόδειξα, τό Κράτος νά εχει ανάγκη τήν τρομοκρατία, αλλά πρέπει καί νά μήν πιάνεται κάθε φορά στά πράσα καί νά γίνεται ρεζίλι, δπως έγιναν στό Καταντζάρο οί ύπουργοί του Ρουμόρ καί Τανάσσι, πού σ' αυτό τούς έφτασαν μόνο οί στρατηγοί Μαλίτσια, Μαλέττι καί Μιτσέλι. καί τί καλύτερη ευκαιρία γιά τό Κράτος, απ' αυτήν πού τοϋ προσφέρθηκε από μιάν ομάδα σάν τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες, άποκεφαλισμένη καί διαθέσιμη, μέ τούς παλιούς αρχηγούς. φυλακισμένους καί σέ πλήρη άγνοια; Σημειώνω ώστόσο πώς, ακόμα κι αν οί παλιοί αρχηγοί ήταν ελεύθεροι, έφόσον δυό χαφιέδες έφταναν γιά νά τούς βάλουν τρικλοποδιά, ενας μόνο, λιγότερο αξεστος από τόν Πάτερ Πιστόλα καί τόν Πιζέττα, θά 'χε φτάσει γιά νά τούς πηγαίνει δλους δπου ήθελε καί χωρίς αυτοί νά μυριστούν τό παραμικρό. Γνωρίζω καλά πώς οί μέχρι τώρα γνωστοί χαφιέδες, δπως καί τό μεγαλύτερο μέρος τών εν ένεργεϊ« ποοδοκατόρων, δέν είναι άητοϊ μά οί παράνομοι άγωνιστέι; μας, δπως εϊδαμε, δέν είναι πιό ξύπνιοι απ' αύτούτ, Κι αν ακόμη ήταν ολοι τους Λένιν, δπωτ νομίζουν, μένει νά θυμήσουμε πώς ~oλσεδϋωι διαΟQιlθ!J2~.~;;:_~~_Ι:~~ Π?~~~~,2.Oj>έ~~. l.~~τ/ς ό καί .πρgχ:ωρ.qς -ι:ής~'Qχρ.ά.Υg,_~.r2.!±~~ ...~~ινόφσκι, πού ταν μέλqς τfι~ KεY.!Ρ~ϊffiς..,:"!2α/:ρ~:η;ι:ής_τών_~λσεΌίκων, ~~,E1Y.. .,.!Us.Pλ~ π~~ό. ,,§wτ..L(JJΟ.<;Jύ~η_'):.ο_iLΛέ~αί ε!lL.~δί~ι είχε <ίτείΛει στή Σιβηρία έ~ατρν!Mε.ς".Ω.γ}y~~γετικά στελέχ!ι_-;:.~g.Lμιά φορά .ΠQύ t1πqυχg,Ρ1.γ..Lξf..ee.ρασε _§~ μιάν ύπρ~*,_,_ό_ Λένιν. άπάντησε.πώ ; ..αυ.τό_ή:ι;,αν «ανάξιο γιά ένα σl1νε~δΏτό αγωνιστή: αν συνεχίσεις θά καταγγελθέίς εQ)J!Lά'; ~9δllη?'», σ~_~:Ρ_~:Υ'~·~~.αυ..τ§F2.~λ~f!ϊ γυναίκα .. :Ι:9_ύ_ έν!Δ',_.Νg.Ύ;.!:εζ~τα....κρού~9"~Q.Ύ.ια.Αλλά τι : Δ ' περίπτωση τοϋ Μαλινόφσκυ δέν είναι μεμονωμένη: άνοϊγοντας τό 1917 τά μυστικά αρχεία τής Όχράνα, ό Λένιν άποσδολώθηκε μέ τό δίκιο του, δλέποντα; πώς από τούς 55 έπαγγελματίεξ ποοδοκάτοοετ; πού ήταν επίσημα εν εν- εργεία καί πληρώνονταν ταχτικά, οί 17 «δούλευαν» στούς Σοσιαλεπαναστάτες, αλλά 20 όλόκληροι μοιράζονταν τόν έλεγχο των μπολσεδϊκων καί τών μενσεδϊπων καί όχι οέδαια ανάμεσα στά μέλη τής οάσης! Καί ό Λένιν 'είχε τήν πικρήν εκπληξη νά διαπιστώσει πώς οί προβοκάτορες ήταν πάντα εκείνοι οί «σύντροφοι» πού ό Ιδιοτ; τόσο έπιφυλαχτικό; καί έμπειρος σέ ζητήματα παρανομίας, έχτιμοϋσε καί εμπιστευόταν περισσότερο, γιά τίς ύπηρεσίες πού είχαν προσφέρει καί γιά τήν τόλμη πού είχαν δείξει σέ πολλές περιπτώσεις. Σήμερα, αυτά πού τότε φαίνονταν λεπτότατε ς έπινοήσεις τής Όχράνα είναι άπλοϊ πρωτογονισμοί: οί σύγχρονες παράλληλες ύπηρεσίες τοϋ Κράτους, κάθε Κοάτοικ, διαθέτουν ένα πλήθος από μέσα καί άνθοώπουξ κάθε κοινωνικής προέλευσης καί ύπόληψης, καλά έκπαιδευμένου; στή χρήση τών όπλων καί τών ιδεών, συχνά πολύ πιό ίκανούς από τούς άφελεϊ; άγωνιστέξ, πού δμως πληρώνουν τά σπασμένα. Πα/γ.μ.α:t~~lώ-il-Q.ρ'Υ',ς;ι;γ.w.;τ~ι.J:!:?,: παρανομία ~ μπορεί νά 'ναι αναγκαία. σ( ~9.~2~(~!,ς.- !υνθη~§ξ' εΥ,φ ή < ίεραρχπτ.....;J.α/;v_Κό..ι.ι,κι7gςΙΩ,ρχιω.Υ •• εχει-Ο@s@εί.ΙΧφθQ;ν,α .• Rό.ρρηΧάξι-eκηνοθέτησε μ~~~πε!:2.q,Jyςιy_τί9Y. του. (Σ.Τ.Υ.μ.) 15. Άσπιλος δρίσκομαι μπροστά στό θρόνο. (Σιτ.μ.) 16. Σημαίνει «τιμητή;» στά λατινικά. (Σ.τ.μ.) 103 ουσίας μπορούσε ν' άναγγέλνει αυτή ή υπόθεση: «Τί αρίσκεται από πίσω; Φόδο; νά πεί δημόσια τήν αλήθεια; Προειδοποίηση πρός τά μεγάλα κεφάλια του καθεστώτος;». Αυτό πού σκανδάλιζε δέν ήταν οί σκανδαλώδεις ισχυρισμοί καί τά συμπεράσματά μου παρά ή ανωνυμία μου, η μάλλον δ κουρνιαχτός πού ξεσήκωναν γύρω από τήν ταυτότητα του Τσένσορ χρησίμευε μονάχα γιά νά σκεπάζει όσα σκανδαλώδη κατάγγελνα. 'Όλοι προτιμοϋσαν νά κάνουν αλακώδεις εικασίες σχετικά μέ τό ποιός ήμουν, άν όχι γιά τίποτε άλλο, ώστε ν' άποφύγουν νά μιλήσουν γι' αυτά πού είχα πεϊ: «Προειδοποίηση πρός τά μεγάλα κεφάλια του καθεστώτος;»: εδώ αρίσκεται τό ζουμί της ϋπόθεσηξ, σύμφωνα μέ τό Ρϊδα καί τούς άλλους κι αυτό πού σκανδαλίζει είναι μονάχα τό τέλος της άλληλοκάλυψης17 τών κρατούντων καί όχι τά εγκλήματα πού έχουν κάνει. Μά δ καλύτερος είναι, δπως συνήθως, δ 'Αλμπέρτο Ρόνκεϋ, πού θά 'πρεπε νά μας ξαφνιάζει μόνον όταν δέ θά κατάφερνε πιά νά μάς ξαφνιάσει: λέει γιά τίς άποδεϊξεις μου πώς «δποιεσ κι άν είναι ο] εύθύνει; καί οί δολοπλοκίες της Sifar-S.I.D. η άλλων ειδικών σωμάτων», παρ' δλα αl!τά, «όσον άφορά τίς μπόμπες, τίς άπαγωγέι; ... άν ήταν πραγματικά πιστευτή ή ϋπαρξη κρατικης τρομοκρατίας, θά αρισκόμασταν μπροστά σ' ένα έγκληματυ-ό σύστημα διακυδέονησητ; καί κανείς δέ θά 'πρεπε νά 'χει πάρε-δώσε μέ μιά τέτοιαν εξουσία: οϋτε κομμουνιστές, ούτε σοσιαλιστές, ούτε άλλοι»" 'Εκείνο πού είναι στ' αλήθεια απίστευτο δέν είναι αέΌαια ή κρατική τρομοκρατία αλλά δ τρόπος σκέψης του Ρόνκεϋ: έφόσον αύτότ; οί κομμουνιστές καί οί σοσιαλιστές έχουν πάρε-δώσε μέ μιά τέτοιαν εξουσία, άρα, σύμφωνα μέ τό Ρόνκεϋ, αυτό αποτελεί αρκετήν εγγύηση πώς ή ϋπαρξη μιας κρατικης τρομόκρατίας δέν είναι πιστευτή' άρα Μν ιJπδ.ρχει, «δποιες καί νά 'ναι οί ευθυνες καί οί δολοπλοκίες» της S.I. D. 'Ο 17. Omerta, δές παραπάνω. (Σ.τ.μ.) Θεός αντίθετα είναι πιστευτός, άρα ύπάρχει, γιά νά σκεφτοϋμε δπωτ; δ Ρόνκεϋ. Φαίνεται στ' αλήθεια πώς, σχετικά μέ τήν κρατική τρομοκρατία, έχουμε γυρίσει στίς διαμάχες γιά τήν ϋπαρξη του Θεοϋ καί του διαδόλου. Είναι αλήθεια; υπάρχει; κι άν υπάρχει είναι στ' αλήθεια πιστευτή; Πολύ σοφά λέει δ ποιητής πώς Άλήθεια ήταν οέοαια, μά πιστευτό δέν ήταν γιά αποιον τού μυαλού του δέν ήταν άφέντης * ΠρΟλ. Ά. Ρόνκεϋ «Συνέϋη στή 'Ιταλία, 1968-1977». 104 Δέν μπορώ νά καταλάδω που ελπίζουν νά φτάσουν οί Ρόνκεϋ μέ τή θεολογική τους λογική: δέν είπα ποτέ πώς πίσω από κάθε απόπειρα Όρίσκονται οί μυστικές ύπηοεσϊετ, άφού σήμερα ακόμα καί μιά μολότωφ κι ένα σαμποτάζτης παραγωγής θεωρούνται «άπόπειοε;»: είπα δμως, καί τό λέω εδώ καί δέκα σχεδόν χρόνια, πώς όλες οί θεαματικές τρομοκρατικές πράξεις εϊτε τηλεκατευθύνονται είτε έχτελοϋνται άμεσα από τίς μυστικές μας ύπηρεσίες. Καί προσέξτε καλά πώς δέ λέω «από μυστικές υπηρεσίες», τάχα από κάποια μακρινή η εξωτική χώρα, μά άπό τίς δικές μας, ναί, από τίς ιταλικές, πού αναγνωρίζω πάντα τό άγγιγμα αλλά καί τή μπόχα τους, τή δεξιοσύνη καί τήν αδεξιότητά τους, τήν ταχτική επινοητικότητα ~αί τή στρατηγική στενομυαλιά τους. Προσέξτε, γιά παράδειγμα, πώς έφτασε ή S.I.D. στήν επιχείρηση της πλατείας Φοντάνα: μέ δοκιμές καί διαδοχικές ,π~oσεγγί?εις. ΕΙχω: ~Q.92:Ι~Qξ,Ι, •ν~.~~Q.~μιά • σφαγ!] li§.Q!l-Q,Ί&Υ".2JλΏ,θ.1ΜJμΩ,.κQ,ι,"τt\.Y_εL.Q,ιμαι:ΙQ,;\ί~με."δ νικέ~_~Oelι._41J;ό_"):.,: •.άψεXJJJiό...;ι~μ.ωρ~ι~~κό, gv..θ.όρ.r.ιηι,Q~'ι7ttWtϊ1'Ρ-'τού πρ,qY"iiiiiίiii.δ."':'Ιχ{1ρeύ. Καί στόν πραγματικό 1'Χe"ρό-:- τό προλεταριάτο, ή εξουσία θά 'θελε νά αρνηθεί ως καί τήν ιδιότητα τοϋ εχθρού: άν οί εργάτες πάρουν θέση εναντίον αύτή; τή; παρανοϊκής τρομοκρατίας, τότε «είναι μέ τό Κράτο ;»: άν είναι εναντίον τοϋ Κράτους, τότε είναι «τρομοκράτες», δηλαδή εχθροί τοϋ κοινού καλού, δημόσιοι εχθροί. Καί εναντίον ένό ; δημόσιου εχθρού τά πάντα είναι θεμιτά, δλα επιτρέπονται. Λέει ακόμα ό Γκαμπέλ πώς «ή αστυνομική άντϊληψη τής Ιστορίας αντιπροσωπεύει τήν πιό ακραία μορφή πολιτική; αλλοτρίωσης ... : τό δυσμενές γεγονός εξηγιέται μόνο μέ τήν εξωτερική δράση (τή συνωμοσία)' διώνεται (από τόν άρρωστο) σά μιά αναπάντεχη καταστροφή, πού «δέν τήν 5.ξιζε»». Καί νά πού κάθε αυθόρμητη απεργία γίνεται «ϋαρις» εναντίον της «εργατικης τάξης», πού τόσο καλά τήν εκπροσωπούν τά συνδικάτα, καί κάθε άγριος άγώναξ είναι «προαοκατόρικος», «συντεχνιακός», «άδικος», «άδικιολόγητος». "Ολ' αυτά χωράνε άκριαώς μέσα στό πλαίσιο της αυτιστικής σχιζοφρένειας: «τό σύνδρομο εξωτερικής δράσης ... είναι ή κλινική εκφραση τή; είσδολή; της,διαλεχτικής μέσα σ' ένα πραγμοποιημένο κόσμο πού δέν μπορεί νά δεχτεί τό συμδάν παρά μόνο σάν καταστροφή» (Ζ. Γκαμπέλ «Ή ψευδής συνείδηση»). Ή είσδολή δμως τή; διαλεχτική; δέν αντιστοιχεί σέ τίποτ' άλλο από τήν εισοολή τής πάλης μέσα σ' ένα πραγμοποιημένο κόσμο, πού είναι πιό ακριαές νά τόν όνομά121 ζουμε θεαματικό-εμπορευματικό, 6 6ποίος δέν μπορεί νά παραδεχτεί τήν πάλη ουτε κάν μέ τή σκέψη. Έτσι, αυτή ή θεαματική κοινωνία δέν είναι πιά ίκανή ούτε κάν νά σκεφτεί: δποιος γιά παράδειγμα συλλογιέται λογικά, δέχεται τήν ταυτότητα ανάμεσα σέ δυό πράγματα, μόνο δταν αυτή 6ασίζεται στήν ταυτότητα τών υποκειμένων: τό θέαμα δμως, πού είναι παρα-λογικό, 6ρίζει τήν ταυτότητα θεμελιώνοντάς την στήν ταυτότητα τών κατηγορουμένων κι έτσι λέει: «6 διάολος είναι μαύρος, τό μαύρο είναι 6 διάολος» η ,,6 Έ6ραίος είναι κακός, 6 κακός είναι 6 Έ6ραίος», η ακόμα «ή τρομοκρατία είναι καταστρεπτική, ή καταστροφή είναι ή τρομοκρατία». Έχτός από τήν τρομοκρατία, δλα τ' άλλα πηγαίνουν καλά: υπάρχει δμως αυτή ή τρομοκρατία: τί στό καλό μπορεί νά γίνει; Άν εγώ πώ: «6 αστυνομικός πρέπει νά εχει λευκό ποινικό μητρώο, 6 Μάριο Μπιάνκι είναι άστυνομικόξ, αρα εχει λευκό ποινικό μητρώο», 6 σχιζοφρενής, αντίθετα, θά πεί: «6 Μάριο Μπιάνκι εχει λευκό ποινικό μητρώο αρα είναι αστυνομικός». "Ετσι τό θέαμα, έχοντα; προσδληθεϊ από αυτισμό, λέει: «αυτό; πού άπήγαγε τό Μόρο είναι τρομοκράτης, οί Κόκκινες Ταξιαρχίες είναι τρομοκράτες, τό Μόρο τόν άπήγαγαν οί Κόκκινες Ταξιαρχίες». Καμιά ταύτιση δέν είναι καταχρηστική γιά τό θέαμα, έχτό; από μιά, πού 'ναι ή μόνη πού δέν είναι καταχρηστική καί πού 'ναι ή ακόλουθη: τό Κράτος δηλώνει εδώ καί χρόνια πώς πολεμάει τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες, τίς εχει δια6ρώσει πολλές φορές δίχως ποτέ νά προσπαθήσει νά τίς εκμηδενίσει, αρα τό Κράτος χρησιμοποιεί τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες σάν κάλυμμα, γιατί οί Κόκκινες Ταξιαρχίες είναι χρήσιμες σ' αυτό τό Κράτος, αρα Κόκκινες Ταξιαρχίες = Κράτος. 'Ότι ή εξουσία φοδάται πάνω απ' όλα αυτή τήν ταύτιση, τό εχει 6μολογήσει μέ χίλιους τρόπους καί γιά παράδειγμα όταν έριξε στήν κυκλοφορία αυτό τό νευρωτικό καί αδέξιο σύνθημα: «ή μέ τό Κράτος ή μέ τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες», πού 'ναι σά νά λέμε «ή μέ μένα, εϊτε μέ μένα». Πολύ καιρό προτού νά εμφανιστεί τό θέαμα, ήδη ή θρησκεία, πού στάθηκε πάντα πρότυπο λειτουργικής ίδεολογίας γιά δλες τίς παλιές εξουσίες, είχε έφεύοει τό διάδολο, πρώτο καί ϋψιστο προοοκάτορα, πού επρεπε νά εξασφαλίζει τόν πιό πλέριο θοϊαμδο τής 6ασιλείας τού Θεού: αυτό πού εκανε ή θρησκεία ~ταν νά προ6άλλει μέσα στό μεταφυσικό κόσμο τήν άπλή αναγκαιότητα κάθε συγκεκριμένης καί πραγματικής εξουσίας. 'Έτσι, δ Κικέρ~s;_ήταν αναγκασμένος νά μεγαλoπoιήσfι" τόν κίνδυνο πού α~:~ρ~οσ~\Ο_.ησιμo:τoίη~~,_ν Έξoυ'άι7i>"'" λέγχόυ~ ε τούτα τά τελευταία χρόνια μέ τήν πρόφαση της θεαματικης :τρομοκρατίας, αυτό τό δυνάμωμα τών εξoυσ~;PY~.χρησιμοποιεϊται κιόλας ένα.ντίο·ν δλου, τοϋ zcωllεταριακοϋ κινήματος της 'Ιταλίας, πού σήμερα είναι τό πιόJίρOχωρημένο καί Q!.ζQQJ.!ggiι~όα-dι:ν. .Εf;Ρώπη. -----_ Φυσικά τό θέμα δέν είναι νά «διαφωνήσουμε» ηλίθια καί άφηοημένα μέ τήν τρομοκρατία, δπως κάνουν τά μέλη τή; Λόττα Κοντίνουα, κι ακόμα λιγότερο νά θαυμάσουμε τούς «συντρόφους πού λαθεύουν», δπως κάνουν οι ϋποτιθέμενοι Αυτόνομοι - πού δίνουν έτσε στούς έπαϊσχυντου; σταλινικού ς τήν πρόφαση νά κηρύχνουν τή συστηματική κατάδοση τό θέμα είναι νά τήν κρίνουμε άπλώς από τά ίδια της τά αποτελέσματα, νά δούμε ποιόν ευνοούν έτού- τα, καί νά πούμε καθαρά ποιός ασκεί τήν τρομοκρατία καί πώς τή χρησιμοποιεί τό θέαμα - κι έπειτα πρέπει νά ογάλουμε τά συμπεράσματα, μιά γιά πάντα, Τό νά ύποχρεώνονται όλοι νά παίρνουν συνεχώς θέση ύπέρη κατα' γεγον6'W5vμυσijjριω.Ύ., 't'αΓά"Κoτειvών, M.iJ_Qtoήv πραγματικότητα' είναί-;ροκατασκευ'α-σμένα γι' αυτόν ακριοώς τό σκoπό,"α"ι,~~'ε1~αι fι·"6.ληθινfι τρομοκρατιq··ϊό' νά εξαναγκάζΟ'υν αιωνίως' ολΎΓτή'ν~εργατrΚΎΓτrtξii νά εκφράζεται εναντίον αύτή; η έπείνη; τή; απόπειρας, πρός τήν όποία δλοι, έχτό; από τίς παράλληλες ύπηρεσίες, είναι ξένοι, νά τί επιτρέπει στήν εξουσία νά διατηρεί τή γενική παθητικότητα καί τήν παθητική ένατένιση αυτού τοϋ ανήθικου θεάματος, νά τί επιτρέπει στούς συνδικαλιστές γραφειοκράτες νά συνενώνουν κάτω από τίς αντεργατικές τους ντιρεχτί6ες τούς εργαζόμενους κάθε εργοστασίου πού παλεύει, δπου, κάθε τόσο, ένα στέλεχος πληγώνεται στά πόδια. 'Όταν τό 1921 ό Λένιν είπε, κατά τήν καταστολή τοϋ σοδιέτ - τηςKρ'7,~~δηζέΚε~ ~~ερί~ -;Εκεί η εδώ μ: ~\:(1τoύφ~κζ αλλό.~.Οχι:.με·την:,έρ:w.Τ;;.~-&ΎτιπΟλίτευση, c:ρκετά πιά μΙ τήν ,εργ,α;μ!,ή qΥ,;LIJJ21.\!ε.'!!dψ;: "ηΤα'ν πολύ λιγότερο άνέντιμο; από τόν Μπερλινγκουέρ, πού λέει «η μέ τό Κράτος η μέ τίς Κόκκινες Ταξιαρχίες», γιατί δέ φοδότανε νά δηλώσει πώς ό μόνος του στόχος ήταν ή εξόντωση της εργατικης άντιπολϊτευσητ; 'ξ: λοιπόν, απ' αυ::rήν ε.δ.ώ....!iI_α:ιιΎ-~ή,,...1iποιο.ς_λέει είναι «μέ τό Κράτος», πώς ξi.(J.fi.JJ.α/ς • ..εΙΥ.fJ.Ι καί. μΙ.r.ήΥ ..1'gQμS!l'QJΞ[,q., κqLia~Ίιέ τiι~.~9, 9.Qαψερή κρατ_ι~ή_!Q,Qμ.Q.κραΙ'Q~..rι:.Q.ύJΧξ! ποτέ ασκηθεί εναντίον τοϋ προλεταριάτου' ας, ξ~Ρ~ξ~ ..!!φς fίναι ~έ _{~~. ύ_~εύ.θυ.~~~-~~Ύ"1l~~Υ:!1Jτ,:;χgi~ε~ς __ <Ρ.9.,:;άνα, τοϋ 'Ιτάλικους,. τής ΓΥΙπ,ρέσα κqί,μέ,,:Ι:Qύ.ς~()9λοeeόνους' τοϋ .fi:IVEA~~· ~(Χ(έκ~:r~' άλλων κι, α,.?ι;ι:ή μ~ς Ζτ,g'!i~'~C::@Q~j~_αρχίδια, γιατί έμεί; 6:0υμε 6αρεθεί τά κροκοδείλια δάκρυα γιάτόύς «μάρτυρες της όδού Φάνι.», τίς προδοκάτσιετ, τούς χοντροκομμένους έκφοδισμούτ, τίς δολοφονίες, τίς φυλακές, τήν ξετσίπωτη ύποκρισία της ύπεράσπισης τών πού' ας 130 131 «δημοκρατικών θεσμών», κι όλα τ' άλλα. Κι όσο γιά μάς τούς άνατοοπεϊξ, πού ακριαιος είμαστε μέ τήν εργατική αντιπολίτευση κι όχι μέ τό Κράτος, άς τό αποδείξουμε πρώτα απ' όλα καί σέ κάθε ευκαιρία ξεμασκαρεύοντας πάντα όλες τίς τρομοκρατικές πράξεις τών υπηρεσιών τοϋ Κράτους, στό όποίο εύχαρϊστωτ άφήνουμε τό μονοπώλιο του τρόμου, κάνοντας έτσι τό αίσχο; ακόμα πιό επαίσχυντο, δίνοντάς του δημοσιότητα: τή δημοσιότητα πού του αξίζει. 'Όταν θά 'ρθει ή σειρά μας τά όπλα δέ θά μάς λείψουν, οϋτε καί οί άντοειωμένοι μαχητές: δέν είμαστε σκλάδοι τοϋ έμποοευματικοϋ φετίχ τών όπλων, μά θά τά προμηθευτοl!με μόλις θά 'ναι αναγκαία, καί μέ τόν πιό άπλό τρόπο: παίρνοντάς τα από σάς, στρατηγοί, αστυνομικοί, αστοί, γιατί έσεϋ; έχετε κιόλας αρκετά γιά όλοι»; τούς εργάτες τής 'Ιταλίας. «'Εμείς δέν έχουμε ενδοιασμούς' δέν περιμένουμε ουτε από σάς. 'Όταν θά 'ρθει ή σειρά μας, δέ θά ώραιοποιήσουμε τή οία» (Μάρξ) .. χ~5._.Q__ π~τείε~ ,,,,Ψ.2.y"~ά,y'~ δέν ~5fJ~λού:v ~ήν Κ,εcι;αλ(μR.2~Ρ9,Ί.ί~,?σ9. ,Όλςiφ;ει ,~ι~,μo;άχ~ τή ~.ι:,.g2.!i.?ill .•.lt<Ιl-Q~τιςn.αλΙΜικη-,α,.γρια,,,,απ.εργ.ια,,,η~ •.,ωτλο .. ,να,. ε σ,gμποτάζ".l5ς,,JIftρ,g,ΎQ.!)(,ii,ς,...,α,ίcι.ιο _,?ψ,ίrτε:rυΧIlμένΟ,'Εκατομμύρια καταπιεσμένες συνειδήσεις ξυπνούν καί ξεσηκώνονται κάθε μέρα εναντίον τής έκμετάλλευσηξ: καί οί άγριοι έογάτε; ξέρουν πάρα πολύ καλ«,.~ς.iι~?:t.Q.L~ωνική ~,:,§ψ3!lLΤ~.2.Ύ~~:!:?:~~~~2,,~,:r.1Jr~~,?j,,~.~ΙΖ:.ς ..πτώi!,;, ανδρα τΊΊς αρχοuσας κοuς (απόπειρα 'Αναρχική άξιοθρήνητη Σ' τάξης. δολοφονίας της. καταρίπτει ΙJ-έ ίστορικά τής Γόνος τΊΊς uψηλΊΊς άστικΊΊς τάξης τό σκάνδαλο Ιταλικής γράφον.τας ΙJ-ία άριστοκρατική δήθεν. προερχόlJ-ενη άπό xopuιpιxIo Κuνηγήθηκε ΙJ-έ αuτοκίνητο) άπό τοuς σταλινικαί τήν 'Ιταλική uπεuθuνο γιά τήν ΌΙJ-οσπονδία, κατάστασή πού τόν θεώρησε αUτό. τό 6ι6λίο καί πολιτικά έπιχειpήlJ-ιΧτα τή σκευωρία τοσ «πpo6λήlJ-ιΧτoς της τρομωφατίας»· καί καταγγέλει νει καί άποδίδει στές, έκτελεί αλλοτε σλες δτι τό ϊδιο τό Ιταλικό κράτος κατεuθuτίς ΤΡΟlJ-οκρατικές ένέργειες, κι αλλοτε Φοντάνα πού τίς στού; xolJ-lJ-0uvtτό 1969 ΙJ-έχρι στοuς φασίστες άπό τή σφαγή τΊΊς πλατείατ; τή δολοφονία τοσ Μόρο. ISBN: 960-17-0086-2