High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
HMEPEΣ
KYPIAKH 22 ΔEKEMBPIOY 2002
XPI™TOY°ENNA
ÛÙÔ NÂÔÂÏÏËÓÈÎfi ¢È‹ÁËÌ·
H KA£HMEPINH
E¶TA HMEPE™
KYPIAKH 22 ¢EKEMBPIOY 2002
... Kαι επ γης ειρ
T
I ™HMAINEI ÁÈ· Ì·˜ Û‹ÌÂÚ· Ë ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ; B¤‚·ÈË -Ï›ÁÔ Ôχ- Â›Ó·È ÁÈ· fiÏÔ˘˜ Ì·˜ Ë ÁÈÔÚÙÈÓ‹ ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ·, Ô˘ ‰È·ÚΛ fiÏÔ ÙÔ ¢ˆ‰Âη‹ÌÂÚÔ, Ò˜ Ù· ºÒÙ·. OÈ ‚ÈÙÚ›Ó˜ Ì ٷ ‰ÒÚ·, ÙȘ Ê¿ÙÓ˜ Î·È ÙÔ˘˜ ·˚-B·Û›Ïˉ˜, Ì Ùԇʘ ·fi ‚·Ì‚¿ÎÈ Ô˘ ÌÈÌÔ‡ÓÙ·È ÙȘ ÓÈÊ¿‰Â˜ ÙÔ˘ ¯ÈÔÓÈÔ‡ ‹ Ì ÎÚ‡ÛÙ·ÏÏ· ¯ÈÔÓÈṲ̂ӷ Ì ÛÚ¤È, Ù· ÙÛÔ˘Ú¤ÎÈ·, Ù· ÌÂÏÔ̷οÚÔÓ· Î·È Ù· ÛηÏÙÛÔ‡ÓÈ·, Ô˘ Û¯ËÌ·Ù›˙Ô˘Ó ÛˆÚÔ‡˜ ÛÙȘ ÚÔı‹Î˜ ÙˆÓ ˙·¯·ÚÔÏ·ÛÙ›ˆÓ. T· Ï·ÛÙÈο ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰¤ÓÙÚ· Ì ٷ ËÏÂÎÙÚÈο Ï·ÌÈfiÓÈ· Ô˘ ·Ó·‚ÔÛ‚‹ÓÔ˘Ó Î·È Ì ٷ ‰ÒÚ· ÛÙË ‚¿ÛË ÙÔ˘˜, Ù˘ÏÈÁ̤ӷ Û ʷÓÙ·¯ÙÂÚ¤˜ Ì·ÚÌ·ÚfiÎÔÏϘ Î·È ‰Â̤ӷ Ì Ôχ¯ÚˆÌ˜ ÎÔÚ‰¤Ï˜, ÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ‰¤ÓÙÚÔ ÛÙËÓ ÎÂÓÙÚÈ΋ Ï·Ù›· Ù˘ fiÏ˘. E›Ó·È ·ÎfiÌË Ù· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη οϷÓÙ·, Ô˘ ›Ûˆ˜ Ì·˜ ʤÚÓÔ˘Ó ·È‰ÈΤ˜ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ, Ô˘ Ù· ÙÚ·ÁÔ˘‰Ô‡Ó Ù· ·È‰¿ÎÈ· Ù˘ ÔÏ˘Î·ÙÔÈΛ·˜, ¤Ó· ¤Ó· ‹ ‰˘Ô ‰˘Ô, Î·È Aνθολ γηση - Σχολιασμ ς: ϤÓ ›Û· ›Û· Ù· ÚÒÙ· ÏfiÃπ™Δ√º√ƒ√™ ª∏§πø¡∏™ ÁÈ·, ‚È¿˙ÔÓÙ·È °πøƒ°√™ ¶∞°∞N√™ Ó· ¢¯ËıÔ‡Ó ÎÈ ‡ÛÙÂÚ· ÛˆEπιμ λεια αφιερ ματος: ·›ÓÔ˘Ó ÂÚÈ̤ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ ∫ø™Δ∏™ °π√Àƒ°√™ ÊÈÏÔ‰ÒÚËÌ·. E›Ó·È ›Û˘ ÙÔ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ÙÚ·¤˙È ÛÙÔ Û›ÙÈ (ÁÈ· fiÛÔ˘˜ ‰ÂÓ ÛÎÔÚ›Û·Ó ÛÙȘ ÂΉÚÔ̤˜ ‹ ÛÙ· ÙÔ˘ÚÈÛÙÈο Ù·Í›‰È· «Ì ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔ ÁÎÚÔ˘»), ‹ ÙÔ «¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ Ú‚ÂÁÈfiÓ», Û οÔÈÔ ÂÛÙÈ·ÙfiÚÈÔ Ô˘ Í¿ÊÓÔ˘ Á›ÓÂÙ·È «ÎÔÛÌÈÎfi» Î·È ÛÂÚ‚›ÚÂÈ «¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ÌÂÓÔ‡». °È· ÌÂÚÈÎÔ‡˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ÚfiÛÊ·Ù˜ ÙȘ Ú›˙˜ ÙÔ˘˜ ÛÙ· ¯ˆÚÈ¿ Ô˘ Âڋ̈۷Ó, Ë ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ›Ûˆ˜ ·ÎfiÌË Î¿ÔȘ ·È‰ÈΤ˜ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ Ì ÛÈÙÈÎȤ˜ Ì˘ÚÔ˘‰È¤˜ ·fi «·Ï·ÁΛÙ˜», Ì ηڇ‰È· Î·È Ì¤ÏÈ, Ì ¯ÚÈÛÙfi„ˆÌ· Î·È ÎÔ˘ÏÔ‡ÚÈ·, Ì ÙÛÈÁ·Ú›‰Â˜ ·fi ¯ÔÈÚÈÓfi Î·È Î¿ÔȘ ·fiÚÈÛÙ˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ ÁÈ· ηÏÏÈηÓÙ˙¿ÚÔ˘˜ Ô˘ ÙÚÈÁ˘ÚÓÔ‡Ó ·˘Ù¤˜ ÙȘ ̤Ú˜ Î·È Ì·›ÓÔ˘Ó ÛÙ· Û›ÙÈ· ·fi ÙȘ ηÌÈÓ¿‰Â˜ (ÔȘ ηÌÈÓ¿‰Â˜;). AÏÏ·Í·Ó ÙfiÛ·, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ¿ÏÏ·Í·Ó ÌÔÓÔÌÈ¿˜. ™ÎÂÊًηÌ ӷ ·Ó·˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÛÙË ÓÂÔÂÏÏËÓÈ΋ Â˙ÔÁÚ·Ê›·, Î·È ÂȉÈÎfiÙÂÚ· ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, Ô˘ ‰›ÓÂÈ ÔÏÔÎÏËڈ̤Ó˜ ÌÔÚʤ˜ Û ϛÁ˜ ÛÂÏ›‰Â˜, Î·È Ó· ȉԇÌ Ҙ ÙË ‚›ˆÓ·Ó ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÙÔ˘ ÙfiÔ˘ Ì·˜. H ·Ó·˙‹ÙËÛ‹ Ì·˜ ÍÂΛÓËÛ ·fi Ù· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 18Ô˘ ·ÈÒÓ·, ÔfiÙ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ù· ÚÒÙ· ÓÂÔÂÏÏËÓÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· (ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ ‹ ÌÈÌ‹ÛÂȘ Á·ÏÏÈÎÒÓ ÚÔÙ‡ˆÓ ÛÙËÓ ·Ú¯‹), Î·È ÊÙ¿ÓÂÈ Ò˜ ÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜. AÏÏ¿ ÁÈ· Ù· ÚÒÙ· ÔÁ‰fiÓÙ· ÂÚ›Ô˘ ¯ÚfiÓÈ· ÔÈ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜, fiÛÔ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÌÔÚ¤Û·Ì ӷ ‰È·ÈÛÙÒÛÔ˘ÌÂ, Â›Ó·È ·Ó‡·ÚÎÙ˜. OÈ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔÈ Ì·˜, ˘ÓˆÙÈṲ̂ÓÔÈ, ı· ¤ÏÂÁ ηÓ›˜, ·fi ÙȘ ÚÔÌ·ÓÙÈΤ˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ Ù˘ E˘ÚÒ˘, ¯¿ÓÔÓÙ·È Û ÔÓÂÈÚÔÔÏ‹Ì·Ù· Î·È Û¯Â‰fiÓ ‰ÂÓ ‚Ï¤Ô˘Ó fiÛ· Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙ· fi‰È· ÙÔ˘˜. XÚÂÈ¿ÛÙËΠӷ ÊÙ¿ÛÔ˘Ì ÛÙË ÏÂÁfiÌÂÓË N¤· AıËÓ·˚΋ ™¯ÔÏ‹ ‹ ™¯ÔÏ‹ Ù˘ HıÔÁÚ·Ê›·˜, fiˆ˜ ·ÏÏÈÒ˜ ÔÓÔÌ¿ÛÙËÎÂ, ÁÈ· Ó· Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ô˘ ·ÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È Ó· È‰Ô‡Ó ÙÈ ·ÎÚÈ‚Ò˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Á‡Úˆ ÙÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÙÔ˘˜, Î·È Ó’ ·ÎÔ‡ÛÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ¯Ù‡Ô˘˜ Ù˘ ηډȿ˜ – Ù˘ ‰È΋˜ ÙÔ˘˜ Î·È ÙˆÓ Û˘Ó·ÓıÚÒˆÓ ÙÔ˘˜. T· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘˜ Ù· ÔÓfiÌ·˙·Ó ÁÈ’ ·˘Ùfi «ÂÏÏËÓÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·». T· Â˘Ú‹Ì·Ù·, ÏÔÈfiÓ, Î·È Ù· Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù·, ·˘Ù‹˜ Ù˘ ‰È·‰ÚÔÌ‹˜ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ì ‰Ò.
2-31 A º I E P ø M A
ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
ΣTO NEOEΛΛHNIKO ΔIHΓHMA
«Kαι επ γης ειρ νη, εν ανθρ ποις ευδοκ α...» O εικονισμ ς της Γ ννησης
Oπως τον ε δε ο Z. ¶··ÓÙˆÓ›Ô˘
Xριστο γεννα «Στο Xριστ στο K στρο»
Mε τον AÏ. ¶··‰È·Ì¿ÓÙË
Mε τους θαλασσοδαρμ νους
Tου AÏ. MˆÚ·˚Ù›‰Ë και του A. K·Úη‚›ÙÛ·
Xριστουγεννι τικα σ μαντρα στην ορειν Eλλ δα
Tου XÚ. XÚËÛÙÔ‚·Û›ÏË και του K. KÚ˘ÛÙ¿ÏÏË
Xριστο γεννα με τους απ κληρους
Tου °. BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË και του ¢. BÔ˘Ù˘Ú¿
«Παραμον Xριστο γεννα» στο Aϊβαλ
Tου ºÒÙË KfiÓÙÔÁÏÔ˘
Tα Xριστο γεννα της Kατοχ ς
Mε τον HÏ. BÂÓ¤˙Ë και τον T. K·˙·ÓÙ˙‹
Σαν ελπ δα σαν προσμον ακατ ργαστη...
Tου °. Iˆ¿ÓÓÔ˘ Tου T. K·ÏÔ‡ÙÛ· και του M. •ÂÍ¿ÎË
EÍÒÊ˘ÏÏÔ ™‡ÓıÂÛË Ì ÊfiÓÙÔ ˘ÛÙÂÚÔ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÂÈÎfiÓ· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘, 15Ô˜ ·È. (ËÁ‹: M˘ÚÙ¿Ï˘ A¯ÂÈÌ¿ÛÙÔ˘-¶ÔÙ·ÌÈ¿ÓÔ˘, «EÈÎfiÓ˜ ÙÔ˘ B˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ MÔ˘Û›Ԣ AıËÓÒÓ», 1998).
Yπε θυνη «Eπτ Hμερ ν» E§EY£EPIA TPA´OY
2
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
νη, εν ανθρ ποις ευδοκ α
EMŒ§π√ Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ›ÛÙ˘ Î·È ËÁ‹ ÙˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ ·ÊËÁ‹ÛÂˆÓ Î·È ÙˆÓ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂˆÓ Ô˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔÓ ÂÔÚÙ·ÛÌfi Â›Ó·È Ù· ¢·ÁÁ¤ÏÈ·, Ô˘ Ì·˜ ·Ú·‰fiıËÎ·Ó ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÏÒÛÛ· Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ KÔÈÓ‹. A˜ ȉԇÌ ÏÔÈfiÓ ÚÒÙ·-ÚÒÙ· Ò˜ ‰ÈËÁÔ‡ÓÙ·È ÙË °¤ÓÓËÛË ‰‡Ô ·fi ÙÔ˘˜ E˘·ÁÁÂÏÈÛÙ¤˜, Ô˘ ·ÏÏËÏÔÛ˘ÌÏËÚÒÓÔÓÙ·È: O M·Ùı·›Ô˜ Î·È Ô §Ô˘Î¿˜. TÔ ÚÒÙÔ ·fiÛ·ÛÌ·, ·fi ÙÔ K·Ù¿ §Ô˘Î¿Ó E˘·ÁÁ¤ÏÈÔ, ÙÔ ·Ú·ı¤ÙÔ˘Ì ÛÙÔ ÚˆÙfiÙ˘Ô: EÁ¤ÓÂÙÔ ‰Â ÂÓ Ù·È˜ Ë̤ڷȘ ÂΛӷȘ ÂÍ‹Ïı ‰fiÁÌ· ·Ú¿ K·›Û·ÚÔ˜ A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ ·ÔÁÚ¿ÊÂÛı·È ¿Û·Ó ÙËÓ ÔÈÎÔ˘Ì¤ÓËÓ. 2 A‡ÙË Ë ·ÔÁÚ·Ê‹ ÚÒÙË ÂÁ¤ÓÂÙÔ ËÁÂÌÔÓ‡ÔÓÙÔ˜ Ù˘ ™˘Ú›·˜ K˘ÚËÓ›Ô˘. 8 K·È ÂÔÚ‡ÔÓÙÔ ¿ÓÙ˜ ·ÔÁÚ¿ÊÂÛı·È, ¤Î·ÛÙÔ˜ ÂȘ ÙËÓ È‰›·Ó fiÏÈÓ. 4 AÓ¤‚Ë ‰Â Î·È IˆÛ‹Ê ·fi Ù˘ °·ÏÈÏ·›·˜ ÂÎ fiψ˜ N·˙·Ú¤Ù ÂȘ ÙËÓ IÔ˘‰·›·Ó ÂȘ fiÏÈÓ ¢·˘›‰, ‹ÙȘ ηÏÂ›Ù·È BËıϤÌ, ‰È¿ ÙÔ Â›Ó·È ·˘ÙfiÓ ÂÍ Ô›ÎÔ˘ Î·È ·ÙÚÈ¿˜ ¢·˘›‰. 5 AÔÁÚ¿„·Ûı·È Û˘Ó M·ÚÈ¿Ì ÙË ÌÂÌÓËÛÙÂ˘Ì¤ÓË ·˘ÙÒ Á˘Ó·ÈΛ, Ô‡ÛË ÂÁ·ˆ. 6 EÁ¤ÓÂÙÔ ‰Â ÂÓ Ùˆ Â›Ó·È ·˘ÙÔ‡˜ ÂΛ ÂÏ‹ÛıËÛ·Ó ·È ËÌ¤Ú·È ÙÔ˘ ÙÂÎÂ›Ó ·˘Ù‹Ó. 7 K·È ¤ÙÂΠÙÔÓ ˘ÈfiÓ ·˘Ù‹˜ ÙÔÓ ÚˆÙfiÙÔÎÔÓ, Î·È ÂÛ·ÚÁ¿ÓˆÛÂÓ ·˘ÙfiÓ Î·È ·Ó¤ÎÏÈÓÂÓ ·˘ÙfiÓ ÂÓ ÙË Ê¿ÙÓË, ‰ÈfiÙÈ Ô˘Î ËÓ ·˘ÙÔ›˜ ÙfiÔ˜ ÂÓ Ùˆ ηٷχ̷ÙÈ. 8 K·È ÔÈ̤Ó˜ ‹Û·Ó ÂÓ ÙË ¯ÒÚ· ÙË ·˘Ù‹ ·ÁÚ·˘ÏÔ‡ÓÙ˜ Î·È Ê˘Ï¿ÛÛÔÓÙ˜ Ê˘Ï·Î¿˜ Ù˘ Ó˘ÎÙfi˜ › ÙËÓ Ô›ÌÓËÓ ·˘ÙÒÓ. 9 K·È ȉԇ ¿ÁÁÂÏÔ˜ K˘Ú›Ô˘ ¤ÛÙË ·˘ÙÔ›˜ Î·È ‰fiÍ· K˘Ú›Ô˘ ÂÚȤϷ̄ÂÓ ·˘ÙÔ‡˜, Î·È ÂÊÔ‚‹ıËÛ·Ó Êfi‚ÔÓ Ì¤Á·Ó. 10 K·È ›ÂÓ ·˘ÙÔ›˜ Ô ¿ÁÁÂÏÔ˜Ø TÔ ·fiÛ·ÛÌ· ·fi ÙÔ K·Ù¿ M·Ùı·›ÔÓ ÙÔ ·Ú·ı¤ÙÔ˘Ì Û ۇÁ¯ÚÔÓË ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË* ÂÓfi˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÈÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎÔ‡˜ ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈÎÔ‡˜ ÔÈËÙ¤˜ Ì·˜, ÙÔ˘ £ÂÛÛ·ÏÔÓÈÎÈÔ‡ NÙ›ÓÔ˘ XÚÈÛÙÈ·ÓfiÔ˘ÏÔ˘: AÊÔ‡ ÏÔÈfiÓ ÁÂÓÓ‹ıËÎÂ Ô IËÛÔ‡˜ ÛÙË BËıÏÂ¤Ì Ù˘ IÔ˘‰·›·˜, ÙÔÓ Î·ÈÚfi ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ HÚÒ‰Ë, ¤ÊÙ·Û·Ó ÛÙ· IÂÚÔÛfiÏ˘Ì· Ì¿ÁÔÈ ·fi ÙËÓ ·Ó·ÙÔÏ‹ 2 ϤÁÔÓÙ·˜: «¶Ô‡ Â›Ó·È Ô B·ÛÈÏÈ¿˜ ÙˆÓ IÔ˘‰·›ˆÓ Ô˘ ÁÂÓÓ‹ıËÎÂ; E›‰·Ì ÙÔ ¿ÛÙÚÔ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ·Ó·ÙÔÏ‹ Î·È ‹Úı·Ì ӷ ÙÔÓ ÚÔÛ΢ӋÛÔ˘Ì». 3 OÙ·Ó ÙÔ ¿ÎÔ˘ÛÂ Ô ‚·ÛÈÏÈ¿˜ HÚ҉˘ Ù·Ú¿¯ÙËÎÂ Î·È Ì·˙› ÙÔ˘ fiÏË Ë IÂÚÔ˘Û·Ï‹Ì. 4 ™˘ÁΤÓÙÚˆÛ ÏÔÈfiÓ fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·Ú¯ÈÂÚ›˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÁÚ·ÌÌ·Ù›˜ ÙÔ˘ Ï·Ô‡ Î·È ˙ËÙÔ‡Û ӷ Ì¿ıÂÈ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ Ô‡ Ô XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓȤٷÈ. 5 K·È ·˘ÙÔ› ÙÔ˘ ›·Ó: «™ÙË BËıÏÂ¤Ì Ù˘ IÔ˘‰·›·˜Ø ÁÈ·Ù› ¤ÙÛÈ Â›Ó·È ÁÚ·Ì̤ÓÔ ·fi ÙÔÓ ÚÔÊ‹ÙË: 6 “KÈ ÂÛ‡ BËıϤÌ, ¯ÒÚ· ÙÔ˘ IÔ‡‰·, ‰ÂÓ Â›Û·È ‰ÈfiÏÔ˘ ηÙÒÙÂÚË ÌÂٷ͇ ÙˆÓ fiÏÂˆÓ ÙÔ˘ IÔ‡‰·Ø ÁÈ·Ù› ·fi Û¤Ó· ı· ‚ÁÂÈ Ô ·Ú¯ËÁfi˜, Ô˘ ı· ÔÈÌ¿ÓÂÈ ÙÔÓ Ï·fi ÌÔ˘ ÙÔÓ IÛÚ·‹Ï”». 7 TfiÙÂ Ô HÚ҉˘ οÏÂÛ ÎÚ˘Ê¿ ÙÔ˘˜ Ì¿ÁÔ˘˜, ÂÍ·ÎÚ›‚ˆÛ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔÓ ¯ÚfiÓÔ Ô˘ Ê¿ÓËΠÙÔ ¿ÛÙÚÔ, 8 Î·È ÙÔ˘˜ ¤ÛÙÂÈÏ ÛÙË BËıÏÂ¤Ì Ï¤ÁÔÓÙ·˜: «¶¿ÙÂ Î·È ÂÍÂÙ¿ÛÙ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÁÈ· ÙÔ ·È‰›, Î·È ·Ó ÙÔ ‚Ú›ÙÂ, ÂȉÔÔÈ‹ÛÙ ÌÂ, Ó· ¤Úıˆ ÎÈ ÂÁÒ Ó· ÙÔ ÚÔÛÎ˘Ó‹Ûˆ». 9 A˘ÙÔ›, ·ÊÔ‡ ¿ÎÔ˘Û·Ó ÙÔÓ ‚·ÛÈÏÈ¿, ÍÂΛÓËÛ·Ó. K·È Ó·,
£
ÌË ÊԂ›ÛıÂØ È‰Ô‡ Á·Ú ¢·ÁÁÂÏ›˙ÔÌ·È ˘Ì›Ó ¯·Ú¿Ó ÌÂÁ¿ÏËÓ, ‹ÙȘ ¤ÛÙ·È ·ÓÙ› Ùˆ Ï·Ò, 11 OÙÈ ÂÙ¤¯ıË ˘Ì›Ó Û‹ÌÂÚÔÓ ÛˆÙ‹Ú, Ô˜ ¤ÛÙÈ XÚÈÛÙfi˜ K‡ÚÈÔ˜, ÂÓ fiÏÂÈ ¢·˘›‰. 12 K·È ÙÔ‡ÙÔ ˘Ì›Ó ÙÔ ÛËÌ›ÔÓØ Â˘Ú‹ÛÂÙ ‚Ú¤ÊÔ˜ ÂÛ·ÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔÓ, ΛÌÂÓÔÓ ÂÓ Ê¿ÙÓË. 13 K·È ÂÍ·›ÊÓ˘ ÂÁ¤ÓÂÙÔ Û˘Ó Ùˆ ·ÁÁ¤Ïˆ Ï‹ıÔ˜ ÛÙÚ·ÙÈ¿˜ Ô˘Ú·Ó›Ô˘ ·ÈÓÔ‡ÓÙˆÓ ÙÔÓ £ÂfiÓ Î·È ÏÂÁfiÓÙˆÓØ 14 ¢fiÍ· ÂÓ ˘„›ÛÙÔȘ £ÂÒ Î·È Â› Á˘ ÂÈÚ‹ÓË, ÂÓ ·ÓıÚÒÔȘ ¢‰ÔΛ·. §Ô˘Î. Bã 1-14
Õ «Δ ξα εν υψ στοις Θε ...». H Γ ννηση του Xριστο , λεπτομ ρεια εικ νας της Kρητικ ς Σχολ ς, 15ος αι. (πηγ : «H Bενετ α των Eλλ νων», επιμ. Xρ σας Mαλτ ζου. MIΛHTOΣ, Aθ να).
ÙÔ ¿ÛÙÚÔ Ô˘ ›‰·Ó ÛÙËÓ ·Ó·ÙÔÏ‹, ÙÔ˘˜ Ô‰ËÁÔ‡ÛÂ, ÒÛÔ˘ ‹ÚıÂ Î·È ÛÙ¿ıËΠ¿ӈ ÂΛ Ô˘ ‹Ù·Ó ÙÔ ·È‰›. 10 OÙ·Ó ÏÔÈfiÓ Â›‰·Ó ÙÔ ¿ÛÙÚÔ, ¯¿ÚËÎ·Ó ¯·Ú¿ ÌÂÁ¿ÏË. 11 K·È fiÙ·Ó ‹Úı·Ó ÛÙÔ Û›ÙÈ, ›‰·Ó ÙÔ ·È‰› Ì ÙË M·Ú›· ÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘, Î·È ¤ÂÛ·Ó Î·È ÙÔ ÚÔÛ·ÓËÛ·Ó, ÎÈ ‡ÛÙÂÚ· ¿ÓÔÈÍ·Ó ÙÔ˘˜ ıËÛ·˘ÚÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘ ÚfiÛÊÂÚ·Ó ‰ÒÚ·: ¯Ú˘Û¿ÊÈ Î·È ÏÈ‚¿ÓÈ Î·È Û̇ÚÓ·. 12 EÂȉ‹ fï˜ ‹Ú·Ó ÂÓÙÔÏ‹ ÛÙÔÓ ‡ÓÔ ÙÔ˘˜ Ó· ÌËÓ Í·Ó·Á˘Ú›ÛÔ˘Ó ÛÙÔÓ HÚÒ‰Ë,¤Ê˘Á·Ó ·fi ¿ÏÏÔ ‰ÚfiÌÔ ÁÈ· ÙË ¯ÒÚ· ÙÔ˘˜ [...]. M·Ùı. Bã1-12 *[ ÂΉ. TÔ PÔ‰·ÎÈfi, Aı‹Ó· 1996]
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
3
O εικονισμ ς της Γ ννησης
∞¡∞°¡fl™Δ∏˜ ı· ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÛÙȘ ·Ú·¿Óˆ ¢·ÁÁÂÏÈΤ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ, ÛÙÔ ÚˆÙfiÙ˘Ô Î·È ÛÙË ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË, fiÏ· Ù· ÛÙÔȯ›· Ô˘ ¤¯ÂÈ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÈ Î·È Î·ıÈÂÚÒÛÂÈ Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·ÁÈÔÁÚ·Ê›·. K·È Â›Ó·È ÁÓˆÛÙfi fiÙÈ ÛÙÔ ÂÍ‹˜ Ô Ù‡Ô˜ Ù˘ ·Ú¿ÛÙ·Û˘ ÙËÚÔ‡ÓÙ·Ó –Î·È ÙËÚÂ›Ù·È Ò˜ Û‹ÌÂÚ·– ·fi ÙÔ˘˜ ÔÚıfi‰ÔÍÔ˘˜ ·ÁÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ì ıÚËÛ΢ÙÈ΋ Â˘Ï¿‚ÂÈ· Î·È ·˘ÛÙËÚfiÙËÙ·. N· Ò˜ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Ô Û¯Â‰fiÓ ÏËÛÌÔÓË̤ÓÔ˜ ÔÈËÙ‹˜ Î·È ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˜, ·ÏÏ¿ Î·È Ù¯ÓÔÎÚ›Ù˘, Z·¯·Ú›·˜ ¶··ÓÙˆÓ›Ô˘ (1877-1940), ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «£Â›· ÙÈ̈ڛ·», ÙËÓ ÚÔۋψÛË ÛÙËÓ ÔÚıfi‰ÔÍË ·ÁÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË: O ·ÁÈÔÚ›Ù˘ ηÏfiÁÂÚÔ˜ IˆÓ¿˜ Â›Ó·È ÛÙÔ ÎÂÏÏ› ÙÔ˘ Î·È ˙ˆÁÚ·Ê›˙ÂÈ ÙË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ K˘Ú›Ô˘. TÈ ËÛ˘¯›·! AÎÔ‡ÁÂÙ·È ÌfiÓÔ ÙÔ ÎÔÌÔÏfiÁÈ ‰˘Ô ¿ÏÏˆÓ Î·ÏfiÁÂÚˆÓ, Ô˘ ηıÈṲ̂ÓÔÈ Û ¯·ÌËÏ¿ ÛηÌÓÈ¿ ÂÚÓÔ‡Ó ÙȘ ·Ù¤ÏÂȈÙ˜ ÒÚ˜ ÙˆÓ ÎÔÈÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ ÈÓ¤ÏÔ ÙÔ˘ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˘ Ó’ ·Ó·ÛÙ·›ÓÂÈ Ì ˘ÔÌÔÓ‹ ÙË ı›· ÈÛÙÔÚ›·. M· ÌfiÏȘ Ô IˆÓ¿˜ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ¯ÚˆÌ·Ù›˙Ë ¤Íˆ ·fi ÙË ÛËÏÈ¿ Ù˘ BËıÏÂ¤Ì ÙÔ ÌÈÎÚfi ‚ÔÛÎfi Ô˘ οıÂÙ·È ÛÙÔ ‚Ú¿¯Ô Î·È ·›˙ÂÈ ÊÏÔÁ¤Ú· ÛÙ· Úfi‚·Ù¿ ÙÔ˘, ¿Í·ÊÓ· ı˘Ì‹ıËΠÙÔÓ Â¯ıÚfi ÙÔ˘... TÔ ·›Ì· ÙÔ˘ ·Ó¤‚ËΠÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ. £˘Ì‹ıËΠÙÔÓ K·˘ÛÔÎ·Ï˘‚›ÙË ·ÁÈÔÁÚ¿ÊÔ AÌ‚ÚfiÛÈÔ, Ô˘ ˙ˆÁÚ·Ê›˙ÂÈ Û˘¯Ó¿ ÙË °¤ÓÓËÛË ÂÓÙÂÏÒ˜ ·ÏÏÈÒÙÈη, Ì ·ÏÏfiÎÔÙ· ÚfiÛˆ· Î·È ˙Ò· ÔÏÏ¿, Û·Ó ÙÔ˘˜ E˘Úˆ·›Ô˘˜. ¢ÂÓ ÙÔÓ ˘ÔʤÚÂÈ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ... TÈ ‹Ù·Ó ÙÒÚ· ‰· ÛÙËÓ ËÛ˘¯›· Ù˘ ‰Ô˘ÏÂÈ¿˜ ÙÔ˘ Ó· ÙÔ ı˘ÌËı‹; EÚÂıÈṲ̂ÓÔ˜ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÌÈÏ‹ ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ, ÂÓÒ ˙ˆÁÚ¿ÊÈ˙Â. — T· ·ÙÚÔ·Ú¿‰ÔÙ·, ¤ÏÂÁ ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ Û΢Ì̤ÓÔ˜ ÛÙËÓ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘, ÂÌ›˜ ÔÈ ·ÁÈÔÁÚ¿ÊÔÈ ¤¯ÔÌ ηı‹ÎÔÓ Ó· Ù· ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂ, ÂÂȉ‹ ·fi Ì·˜ ÔÈ ÈÛÙÔ› ‚Ï¤Ô˘Ó Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· Ù˘ ÔÚıÔ‰ÔÍ›·˜. MÔÏ·Ù·‡Ù· ÂÔ‡ÏËÛ ÚÔ¯Ù¤˜ Ô AÌ‚ÚfiÛÈÔ˜ ‰È¿ ÙËÓ T‹ÓÔ ÌÈ· °¤ÓÓËÛË Ì ‰˘Ô ÙÛÔ¿ÓÔ˘˜ Ô˘ ·›˙Ô˘Ó fiÚÁ·Ó· Ì ·ÛÎÈ¿! AÎÔ‡ÙÂ; M ÙÚÂȘ Û·ÏÔ˘˜ ÂȘ ÙÔ Ô›ÌÓÈÔ! K·È ÎÔÓÙ¿ ÛÙ’ ¿ÏÏ· ÎÈ ¤Ó· Ì·‡ÚÔ Î·ÙÛ›ÎÈ Ô˘ ËÁ·›ÓÂÈ Î·È ÙÚÒÁÂÈ ÎÏ·Ú¿ÎÈ ·fi ÙÔ ¯¤ÚÈ ÙÔ˘ IˆÛ‹Ê. AÓ Á›ÓÂÙ·È ·˘Ùfi ÔÙ¤! KÈ ¤ÂÈÙ· ÚÔ˜ ÙÈ ÙÔ ÏÔ˘ÙÚfiÓ ÙÔ˘ ‚Ú¤ÊÔ˘˜; TÈ Ú¿ÁÌ·Ù· ›Ӓ ·˘Ù¿; ¶Ò˜ ‚Ú¤ıËÎÂÓ ÂΛ Ë Á˘Ó·›Î· Ô˘ ÙÔ ‚˘ı›˙ÂÈ ÛÙÔ ÓÂÚfi; O XÚÈÛÙfi˜ ÂÁÂÓÓ‹ıË ÂȘ ÙÔÓ ·¯˘ÚÒÓ· Î·È ˆ˜ ÌfiÓËÓ ÂÚÈÔ›ËÛÈÓ ¤Ï·‚ ٷ ¯ÓÒÙ· ÙˆÓ ˙ÒˆÓ Ô˘ ¤Û΢‚·Ó Î·È ÙÔÓ Â˙¤ÛÙ·ÈÓ·Ó. TÔ‡ÙÔ Ú¤ÂÈ Ó· ·Ú·ÛÙ‹ÛË Ô ¿ÍÈÔ˜ ÔÚıfi‰ÔÍÔ˜ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˜! O¯È ÙÔ˘˜ ÍÂÓÈÛÌÔ‡˜ ÙˆÓ IÙ·ÏÒÓ Î·È ÙˆÓ PÔ‡ÛˆÓ.... — E›Û·È ÔÚÁÈṲ̂ÓÔ˜ IˆÓ¿, ÙÔ˘ › Ì ·ÙÚÈÎfi ‡ÊÔ˜ ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÚÈÛٷ̤ÓÔ˘˜ ÌÔÓ·¯Ô‡˜, Ô Á¤ÚÔÓÙ·˜ ™ÂÚ·Ê›Ì. — ¶·Ú·ÍÂÓ‡ÔÌ·È, ·¿ÓÙËÛÂ Ô ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˜, ¯ˆÚ›˜ Ó’ ·ÏÏ¿ÍË ÙË ÛÙ¿ÛË ÙÔ˘, fiÙÈ ÂÓÓÔÔ‡Ó ·˘ÙÔ› ÔÈ ·ÓÙ›¯ÚÈÛÙÔÈ Ó· ÓÔı‡ۈÌ ÙËÓ ·ÁÈÔÚ›ÙÈÎË ·ÁÈÔÁÚ·Ê›· Ô˘ Â›Ó·È Î·ı·˘Ùfi Ë ÔÚıfi‰ÔÍË ›ÛÙË Ì·˜, Î·È ¿ÓÂ Î·È ÛÔÊ›˙ÔÓÙ·È ·ÓÙ›ıÂÙ· ·fi Λӷ Ô˘ Ì·˜ ‰È¤ÛˆÛ ÙÔ ÈÂÚfi ΛÌÂÓÔ ÙÔ˘ ÌÔÓ·¯Ô‡ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ Ù˘ ºÔ˘ÚÓ¿˜. EÙÛÈ Â›Â. M· Ë ‚·ı‡ÙÂÚË ·Ï‹ıÂÈ· Â›Ó·È ˆ˜ Ô Î·ÏfiÁÂÚÔ˜ ÂΛÓÔ˜ ÙÔ˘ ·›ÚÓÂÈ ÙȘ ηϤ˜ ·Ú·ÁÁÂϛ˜! K·È ÙÒÚ· ‰· ÓÈÒıÂÈ ˆ˜ ÙÚ¤ÌÂÈ ÙÔ ÈÓ¤ÏÔ ÙÔ˘ ·’ ÙÔ ¿ıÔ˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ Û˘ÓÙ¯ӛÙË ÙÔ˘. E›Ó·È ¿ÓıÚˆÔ˜, Ò˜ Ó· ÙÔ ÎÚ‡„ÂÈ; OÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ˙Ô‡Ó Ì ÙËÓ ÔÚÁ‹. KÈ ÔÈ Î·ÏfiÁÂÚÔÈ ¯ˆÚ›˜ ·˘Ù‹, Ô˘ ÙÔ˘˜ ÎÚ·Ù› ·ÓıÚÒÔ˘˜, ı· ‹Ù·Ó ÙÒÌ·Ù·.» O Á¤ÚÔÓÙ·˜ ™ÂÚ·ÊÂ›Ì ÙÔ‡ ‰ÈËÁÂ›Ù·È ÁÈ· ÙÔÓ IÙ·Ïfi ˙ˆÁÚ¿ÊÔ AÓÙÚ¤· K·ÛÙ¿ÓÈÔ, Ô˘, ·Ú¿ ÙË Ê‹ÌË ÙÔ˘, ÊıÔÓÔ‡Û ÙÚÔÌÂÚ¿ ÙÔÓ ÔÌfiÙ¯Ófi ÙÔ˘ NÙÔ̤ÓÈÎÔ BÂÓÂÙ˙¿ÓÔ, ›ÛÙ¢ fiÙÈ Ë ˘ÂÚÔ¯‹ ÙÔ˘ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙÔ Â›‰Ô˜ ÙˆÓ ¯ÚˆÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÛÂ Î·È ÙÔÓ Ì·¯·›ÚˆÛ ÁÈ· Ó· ÙÔ˘ Ù· ÎϤ„ÂÈ. AÏÏ¿ ηχÙÂÚÔ˜ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˜ ‰ÂÓ ¤ÁÈÓÂ, ϤÂÈ ÙÔ ÂÈ̇ıÈÔ, Î·È ·˘Ù‹ ‹Ù·Ó Ë ÙÈ̈ڛ· ÙÔ˘. ¶·Ó¿Ú¯·ÈÔ ı¤Ì· Ô ı·Ó¿ÛÈÌÔ˜ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌfi˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ Î·ÏÏÈÙ¯ÓÒÓ, ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹ ·ÎfiÌ· ÙÔ˘ OÌ‹ÚÔ˘ Î·È ÙÔ˘ HÛÈfi‰Ô˘. AÏÏ¿ Î·È Ô ÛÊÔ‰Úfi˜ ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌfi˜ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙËÓ ·˘ÛÙËÚ‹ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ Ù¤¯ÓË Î·È ÙËÓ ÂχıÂÚË –Î·È Û˘¯Ó¿ ÌÂÏÔ‰Ú·Ì·ÙÈ΋– ‰˘ÙÈ΋, Â›Ó·È Â›Û˘ Ì·ÚÙ˘ÚË̤ÓÔ˜. A’ ·˘Ù‹, ÙË ‰Â‡ÙÂÚË, ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È Î·È ÔÈ ÛÙÔÏÈṲ̂Ó˜ Ê¿ÙÓ˜ Ì ÙÔ˘˜ ¯Ú˘ÛÔÔ›ÎÈÏÙÔ˘˜ Ì¿ÁÔ˘˜, ÙÔ˘˜ Â˘Ù˘¯Â›˜ ÁÔÓ›˜ Î·È Ù· ÛÙÚÔ˘ÌÔ˘Ï¿ ·ÁÁÂÏ¿ÎÈ·, Ô˘ ÎÔÛÌÔ‡Ó ÙȘ ‚ÈÙÚ›Ó˜ ÙˆÓ ÂÌÔÚÈÎÒÓ Î·Ù·ÛÙËÌ¿ÙˆÓ ·˘Ù¤˜ ÙȘ ̤Ú˜. TËÓ ·ÎÚ·›· ·fiÏËÍË ·˘Ù‹˜ Ù˘ «Ù¤¯Ó˘» ÂÈÚˆÓ‡ÂÙ·È –ÔÈÔ˜ ¿ÏÏÔ˜;– Ô EÌÌ·ÓÔ˘‹Ï PÔ˝‰Ë˜ (1836-1904) ÛÙÔ ·Ê‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «EÈÛÙÔÏ‹ ÂȘ ÙËÓ ¶·Ó·Á›·Ó», fiÔ˘ ÂÚȤ¯ÔÓÙ·È ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÙˆÓ ·È‰ÈÎÒÓ ÙÔ˘ ¯ÚfiÓˆÓ ·fi ÙË °¤ÓÔ˘· Ù˘ IÙ·Ï›·˜. EÓ· ·fi Ù· ÚfiÛˆ· ÙÔ˘ ·ÊËÁ‹Ì·ÙÔ˜, Ô °È¿ÓÓ˘, ¤ÁÈÓ «Ô ÚÒÙÔ˜ Ù˘ fiψ˜ ˙·¯·ÚÔÏ¿ÛÙ˘... O °È¿ÓÓ˘ ‹ÙÔ fï˜ Î·È Î·Ù¿ ÙÈ Î·ÏÏÈÙ¤¯Ó˘, Ô ÚÒÙÔ˜ ÂÊ·ÚÌfiÛ·˜ ÙËÓ ÁÏ˘ÙÈÎ‹Ó ÂȘ ÙËÓ ˙·¯·ÚÔÏ·ÛÙ›·Ó. K·Ù¿ Ù·˜ ·Ú·ÌÔÓ¿˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Û˘Óˆı›ÙÔ ÂÚ› ÙËÓ ÚÔı‹ÎËÓ ÙÔ˘ Ôχ˜ ÎfiÛÌÔ˜, ı·˘Ì¿˙ˆÓ Ù·˜ ˙·¯·Ú›ÓÔ˘˜ ¶·Ó·Á›·˜ ÙÔ˘, ÙÔ˘˜ ˙·¯·Ú›ÓÔ˘˜ IˆÛ‹Ê, ÙÔ˘˜ ˙·¯·Ú›ÓÔ˘˜ ‚fi·˜ Ù˘ Ê¿ÙÓ˘, ÙÔ˘˜ M¿ÁÔ˘˜ Î·È Ù· ˙·¯¿ÚÈÓ· ·ÁÁÂÏÔ‡‰È· Ù· ÙfiÛÔÓ Â‡ÌÔÚÊ·, ÒÛÙ ÔÏÏÔ› ÚÔÙÈÌÔ‡Ó Ó· Ù· Ê˘Ï¿ÙÙÔ˘Ó ÂȘ ˘·ÏÔÊÚ¿ÎÙÔ˘˜ ı‹Î·˜ Ì¿ÏÏÔÓ ·Ú¿ Ó· Ù· Ê¿ÁÔ˘Ó.»
H Zαχαρ ας Παπαντων ου (1877-1940). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα για το «Λεξικ Συγγραφ ων» των B. Δ. Aναγνωστ πουλου και K. Φωτ κη. Πατ κης, Aθ να Σεπτ μβριος 2002.
Õ «O αγιορε της καλ γερος Iων ς ε ναι στο κελλ του και ζωγραφ ζει τη Γ ννηση του Kυρ ου...». H εικονογρ φηση του Σπ ρου Bασιλε ου για το δι γημα του Z. Παπαντων ου «Θε α Tιμωρ α» στα «Διηγ ματα». Eστ α, Aθ να χ.χ.
4
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
στη βυζαντιν αγιογραφ α
H ÚÔۋψÛË ÛÙËÓ ·ÁÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË, fiˆ˜ ÙËÓ Â›‰Â Ô Z·¯·Ú›·˜ ¶··ÓÙˆÓ›Ô˘
Õ H Γ ννηση του Xριστο , τοιχογραφ α στο Kαθολικ της Mον ς Bατοπαιδ ου, Aγιον Oρος.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
5
Xριστο γεννα με τον Aλ ξα
H H πολ χνη και το
λιμ νι της Σκι θου, ιδωμ να απ το Mπο ρτζι. Φωτογραφ α της πρ της δεκαετ ας του 20ο αινα (αρχε ο Xρ. B. Xειμ να).
A§E•AN¢PO™ ¶∞¶∞¢π∞ªÕ¡Δ∏˜ (18511911) Â›Ó·È fi¯È ÌfiÓÔ Ô ÂÈÛËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜ ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·, ·ÏÏ¿ Î·È Ô Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ô˘ ÙÔ Î·ÏÏȤÚÁËÛ Ì ȉȷ›ÙÂÚË ÂÈÌÔÓ‹. Afi ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙˆÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ Ô˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈΤ˜ ÁÈÔÚÙ¤˜ (¿Óˆ ·fi 20), Ù· 15 ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙË ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ (¤Ó· ‰¤Î·ÙÔ ¤ÎÙÔ, ÌfiÓÔ Ì ÙËÓ ËÌÂÚÔÌËÓ›· Ù˘ ‰ËÌÔÛȇۈ˜ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì·˙› ÙÔ˘˜). ¢›Î·È· οÔÙ ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÙËΠˆ˜ «Ô NÙ›ÎÂÓ˜ Ù˘ EÏÏ¿‰Ô˜» – ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌfi˜ Ô˘ ·Ú·¤ÌÂÈ ÛÙ· XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ AÁÁÏÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ· ÙˆÓ Ì¤ÛˆÓ ÙÔ˘ 19Ô˘ ·ÈÒÓ·, ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ì ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Î·È ÊÈÏ¿ÓıÚˆÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ. IÛˆ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ù˘¯·›Ô fiÙÈ ÙÔ ÚÒÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÌÂÙ¿ ÙÔ XÚ‹ÛÙÔ˜ MËÏÈfiÓ˘, Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «TÔ ¯ÚÈÛÙfi„ˆÌÔ» (1887), ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Û ÌÈ· ÂÓ‰ÔÔÈÎÔÁÂÓÂȷ΋ ÙÚ·Áˆ‰›·, ÛÙËÓ ˘fiıÂÛË ÌÈ·˜ Ê·Ú̷Λ·˜. H η΋ ÂıÂÚ¿, Ë ÁÚÈ¿ KÔÓٿηÈÓ·, ÌÈÛ› ÙËÓ ¿ÎÏËÚË Ó‡ÊË Ù˘, ÙË ¢È·Ï¯ً, Î·È ·ÔÊ·Û›˙ÂÈ Ó· ÙË Ê·ÚÌ·ÎÒÛÂÈ, ¯·Ú›˙ÔÓÙ¿˜ Ù˘, ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ¤Ó· ¯ÚÈÛÙfi„ˆÌÔ fiÔ˘ ¤¯ÂÈ ‚¿ÏÂÈ ‰ËÏËÙ‹ÚÈÔ. °È· η΋ fï˜ Ù‡¯Ë ¤ÛÙÚ„ ͷÊÓÈο ÛÙÔ Û›ÙÈ Ô ÁÈÔ˜ Ù˘, Ô˘ ÌfiÏȘ ›¯Â Ûˆı› ·fi Ó·˘¿ÁÈÔ, ¤Ê·Á ÙÔ ¯ÚÈÛÙfi„ˆÌÔ Î·È Ë ÁÚÈ¿ ¤ÁÈÓ ·ÎÔ‡ÛÈ· ·È‰ÔÎÙfiÓÔ˜. ZÔÊÂÚfi Îϛ̷, Ô˘ ‰ÂÓ ÚÔÛȉȿ˙ÂÈ Î·ıfiÏÔ˘ ÛÙË ÁÈÔÚÙÈÓ‹ ̤ڷ Î·È Ô˘ ·Ú·¤ÌÂÈ Â˘ı¤ˆ˜ ÛÙ· ÚfiÙ˘¿ ÙÔ˘. AÏÏ¿ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ηıÒ˜ Û˘Ó¤‰ÂÛ ÙÔ Â›‰Ô˜ Ì ÙȘ ÚÔÛˆÈΤ˜ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ Î·È Ù· ‚ÈÒÌ·Ù¿ ÙÔ˘, ÚfiÛıÂÛ ÙËÓ ÚÔÛˆÈ΋ ÙÔ˘ ÔÙÈ΋ ÙˆÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ Î·È ÙËÓ È‰È·›ÙÂÚË Â˘·ÈÛıËÛ›· ÙÔ˘. TȘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÈÛÙÔڛ˜ ÙÔ˘ ÙȘ ÙÔÔıÂÙ› ÛÙË ÁÂÓ¤ÙÂÈÚ¿ ÙÔ˘, ÛÙÔ ÓËÛ› Ù˘ ™ÎÈ¿ıÔ˘, Î·È ÂÏ¿¯ÈÛÙ˜ ÛÙȘ ÊÙˆ¯ÔÁÂÈÙÔÓȤ˜ Ù˘ Aı‹Ó·˜. MÂٷʤÚÂÈ ÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ ÛÙȘ ·fiÎÚËÌÓ˜ ÙÔÔıÂۛ˜ ÙÔ˘ ÓËÛÈÔ‡, Ì ·ÔÎÏÂÈṲ̂ÓÔ˘˜ ·fi ÙË ‚·Ú˘¯ÂÈ̈ÓÈ¿ ™ÎÈ·ı›Ù˜ Î·È Ì ӷ˘·ÁÔ‡˜ Ô˘ ˙ËÙÔ‡Ó Î·Ù·Ê‡ÁÈÔ Ì¤Û· ÛÙËÓ ÙÚÈÎ˘Ì›· («™ÙÔ XÚÈÛÙfi ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ»)Ø Ì ÔÈ̤Ó˜ Î·È ÍˆÌ¿¯Ô˘˜ Ô˘ ÂÚÈ̤ÓÔ˘Ó Ó· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁËıÔ‡Ó Û ÂÚËÌÈο ͈ÎÏ‹ÛÈ· Î·È ÚÈ„ÔÎÈÓ‰˘ÓÂ‡Ô˘Ó ÁÈ· ÙË ÛˆÙËÚ›· ÙÔ˘ ÔÈÌÓ›Ô˘ ÙÔ˘˜, Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙȘ ÈÛÙÔڛ˜ ÙÔ˘ Ì ÙÔ ÛˆÙ‹ÚÈÔ Ì‹Ó˘Ì· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡. ¶ÚÒÙÔ˜ ·˘Ùfi˜ ÛÙË ÏÔÁÔÙ¯ӛ· Ì·˜ Û˘Ó¤‰ÂÛ ›Û˘ Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Ì ÙË ÚÔÛ‰ÔΛ· Ù˘ Â˘Ù˘¯›·˜ («AÓıÔ˜ ÙÔ˘ ÁÈ·ÏÔ‡»), Ì ÙËÓ ·ÈÊÓ›‰È· ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ÍÂÓÈÙÂ̤ÓÔ˘ («O AÌÂÚÈοÓÔ˜») ‹ Ì ÙËÓ ·Ó·¿ÓÙÂ¯Ë ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ·Ó·ÎÔ‡ÊÈÛË Ù˘ ¯·ÚÔη̤Ó˘ Ì¿Ó·˜ ·fi ÙÔÓ ÍÂÓÈÙÂ̤ÓÔ ÁÈÔ («H ™Ù·¯ÔÌ·˙Ò¯ÙÚ·») – ı¤Ì·Ù· Ô˘ ı· Ù· Í·Ó·Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÔ˘ÌÂ, fiˆ˜ ı· ȉԇÌÂ, Î·È Û ¿ÏÏÔ˘˜ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ì·˜, Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ‹ ηÙÔÈÓÔ‡˜. T· ‚·ÛÈο ΤÓÙÚ· ÛÙ· ÔÔ›· ÂÛÙÈ¿˙ÔÓÙ·È Ù· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ Â›Ó·È Ë ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ›ÛÙË, Ë Ï·ÙÚ›·, Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ¢·ÈÛıËÛ›· Î·È Ë ÓÔÛÙ·ÏÁÈ΋ ‰È¿ıÂÛË. Afi Ù· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘ÌÂ Â‰Ò ÌÂÚÈο ·fi Ù· ÈÔ ·ÍÈfiÏÔÁ· –¿ÓÙ· ηٿ ÙËÓ ÎÚ›ÛË Ì·˜– ·Ú·ı¤ÙÔÓÙ·˜ Û‡ÓÙÔ̘ ÂÚÈÏ‹„ÂȘ Ù˘ ˘fiıÂÛ‹˜ ÙÔ˘˜ Î·È ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù·*.
6
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
νδρο Παπαδιαμ ντη
«Tης Kοκκ νας το σπ τι»
™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «T˘ KÔÎÎÒÓ·˜ ÙÔ Û›ÙÈ» (1893) Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÂÎÌÂÙ·ÏχÂÙ·È Ì ¢ÙÚ¿ÂÏÔ ÙÚfiÔ ÙȘ Ï·˚Τ˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ηÏÈοÓÙ˙·ÚÔ˘˜, Ô˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ÙȘ ÁÈÔÚÙ¤˜ ÙÔ˘ ¢ˆ‰ÂηË̤ÚÔ˘. E›Ó·È ·Ú·ÌÔÓ‹ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ‚Ú¿‰˘, Î·È ‰˘Ô ·È‰È¿, Ô N¿ÛÔ˜ Î·È Ô AÁÁÂÏ‹˜, Ô˘ ϤÁ·Ó ٷ οϷÓÙ·, ÂÚÓÔ‡Ó Î¿Ùˆ ·fi «ÙÔ Û›ÙÈ Ù˘ KÔÎÎÒÓ·˜», ÛÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ô˘ ÂÓÒÓÂÈ ÙÔÓ Â¿Óˆ Ì ÙÔÓ Î¿Ùˆ Ì·¯·Ï¿ Î·È ıˆÚÔ‡ÓÙ·Ó ÛÙÔȯÂȈ̤ÓÔ. T· ·È‰È¿ ÊÈÏÔÓÈÎÔ‡Ó ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙȘ ÂÈÛÚ¿ÍÂȘ. O N¿ÛÔ˜ ˘ÔÙ‡ÂÙ·È ÙÔÓ AÁÁÂÏ‹ fiÙÈ ·Ê·ÈÚÔ‡Û ¯Ú‹Ì·Ù· ·fi ÙÔ ÎÔÈÓfi Ù·ÌÂ›Ô Î·È Ù· ¤ÎÚ˘‚Â: [...] — ¢ÂÓ Ì’ ·Ê‹ÓÂȘ Ó· Û „¿Íˆ! — AÊËÛ¤ ÌÂ! ‰ÂÓ ¤¯ˆ Ù›ÔÙÂ. — E›Û·È „‡Ù˘! O AÁÁÂÏ‹˜ ‡„ˆÛ ·ÂÈÏËÙÈÎ‹Ó ¯Â›Ú·. — E›Û·È „‡Ù˘ Î·È ÎϤÊÙ˘! EÏ·ÊÚfi˜ ÎfiÏ·ÊÔ˜ ËÎÔ‡ÛıË, Î·È Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ ʈӋ ·Ú·‰fiÍÔ˘ fiÓÙÔ˜ ÌÂÏ·ÓÔ‡ ÙËÓ fi„ÈÓ, Ì ̷ÏÏÈ¿ ·Ó·ÙÛÔ˘ÙÛÔ˘ÚˆÌ¤Ó·, Ì ·ÏÏfiÎÔÙ· Ú¿ÎË ˆ˜ ÂÓ‰˘Ì·Û›·Ó, ·ÓÙ‹¯ËÛÂ: — TÈ Ì·ÏÒÓÂÙÂ, ‚ÚÂ;
H Aλ P «...Eπ
λθεν η πρ τη πυκν χ λαζα των λ θων.». Xαρακτικ του K στα Γραμματ πουλου για την εικονογρ φηση του διηγ ματος «Tης Kοκκ νας το σπ τι», στα «Nεοελληνικ Aναγν σματα A´ Γυμνασ ου» του OEΣB, Aθ να 1950.
ξανδρος Παπαδιαμ ντης (18511911). Σχ διο του Bασ λη Z ση για τις εκδ σεις Πεχλιβαν δη.
T· ‰‡Ô ·È‰›· ·Ê‹Î·Ó Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ ‰ÈÏ‹Ó ÂÓÈÁ̤ÓËÓ ÎÚ·˘Á‹Ó Î·È Â‰ÔÎ›Ì·Û·Ó Ó· ÙÚ·ÒÛÈÓ ÂȘ Ê˘Á‹Ó, ·Ê‹ÓÔÓÙ· ÙÔ Ê·Ó¿ÚÈÔÓ Î·Ù·Á‹˜. AÏÏ¿ ÙÔ ·Ú¿‰ÔÍÔÓ ÔÓ Ì ÙÔÓ fi‰· ·Ó¤ÙÚ„ ÙÔ Ê·Ó¿ÚÈÔÓ, ÙÔ ÔÔ›ÔÓ ¤Û‚ËÛÂÓ Â˘ı‡˜, Î·È Ì ٷ˜ ‰‡Ô ¯Â›Ú·˜ Û˘Ó¤Ï·‚ÂÓ ·fi ÙÔ˘˜ ‚Ú·¯›ÔÓ·˜ Ù· ‰‡Ô ÙÚ¤ÌÔÓÙ· ·È‰›·. — ¶ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Î¿ÛÛ·, ‚ÚÂ; T· ‰‡Ô ·È‰›· ‹Û·ÈÚÔÓ Î’ ‰ÔΛ̷˙·Ó Ó· ʇÁÔ˘Ó. — MË ÊÔ‚¿ÛÙÂ, ‰Â Û·˜ ÙÚÒˆ. ¢ÒÛÙ ÌÔ˘ ÙÔ˘˜ ·Ú¿‰Â˜ Û·˜, ÁÈ· Ó· ÌË Ì·ÏÒÛÂÙÂ Î·È ÛÎÔÙˆı‹ÙÂ. K·Ï¿ Ô˘ ‚Ú¤ıËη Â‰Ò Î·È Û·˜ Áχو۷. E„·Í Ù˜ Ùۤ˜ ÙˆÓ ‰‡Ô ·È‰›ˆÓ, Î·È Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ Ù· ¤Û˘Ú ÚÔ˜ ÙËÓ ı‡Ú·Ó ÙÔ˘ ÈÛÔÁ›Ԣ Ù˘ ηÙËÚÂȈ̤Ó˘ ÔÈΛ·˜ ÔfiıÂÓ Â›¯ÂÓ ÂͤÏıÂÈ, ˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È, ÙÔ ·Ú¿‰ÔÍÔÓ ÔÓ. EΛ ¤‚·Ï ÙÔÓ N¿ÛÔÓ ˘fi ÎÚ¿ÙËÛÈÓ fiÈÛıÂÓ Ù˘ ı‡Ú·˜, ˆ¯‡ÚˆÛ ÙÔ ¿ÓÔÈÁÌ· Ì ÙÔÓ ›‰ÔÓ ÛÒÌ· ÙÔ˘ Î·È ¤„·ÍÂÓ ÂÓ ·Ó¤ÛÂÈ ÙÔÓ AÁÁÂÏ‹Ó. E‡Ú ‰Âη¤ÓÙ ‹ ›ÎÔÛÈ ÂÓÙ¿Ú˜ Î·È ‰ÂοÚ˜ ÂȘ Ù· ı˘Ï¿ÎÈ·. E›Ù· ¤„·Í ÙÔÓ N¿ÛÔÓ, ‡ÚÂÓ ¿ÏÏ· ÙfiÛ· Î·È ÂȘ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ ı˘Ï¿ÎÈÔÓ. AÎÔÏÔ‡ıˆ˜ ·¤ÂÌ„Â Ù· ‰‡Ô ·È‰›·. — ¶ËÁ·›ÓÂÙ ÙÒÚ·, Î·È ÌË ÊÔ‚¿ÛıÂ. AÏÏË ÊÔÚ¿ Ó· ÌË Ì·ÏÒÓÂÙÂ.
O °È¿ÓÓ˘ Ô ¶·Ïԇη˜ ‰ÂÓ Â›¯Â Ò˜ Ó· ÌÂı‡ÛË Î·È Ò˜ Ó· ÂÔÚÙ¿ÛË Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, ÂΛÓËÓ ÙËÓ ¯ÚÔÓÈ¿. HÙÔ Û˘Ó‹ıˆ˜ ¿ÂÚÁÔ˜, Î·È ÔÈ ÙÂ̤ÏÈΘ ÌÈÎÚÔ‰Ô˘ÏÂȤ˜, Ù·˜ ÔÔ›·˜ ÂÍÂÙ¤ÏÂÈ Î¿ÔÙÂ, fiÙ ÎÔ˘‚·ÏÒÓ ÓÂÚfi Ì ÙËÓ ÛÙ¿ÌÓ·Ó ÂȘ Ù·˜ ÔÈΛ·˜, fiÙ ˘ËÚÂÙÒÓ ÙÔ˘˜ ÎËÔ˘ÚÔ‡˜, ÙÔ˘˜ ·ÏˆÓÈÛÙ¿˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÂÚÁ¿Ù·˜ ÙˆÓ ÂÏ·ÈÔÙÚȂ›ˆÓ, fiÙ ‚ÔËıÒÓ ÙÔ˘˜ ÁÚÈ¿Úˉ˜ ÂȘ ÙËÓ ·Ó¤Ï΢ÛÈÓ ÙÔ˘ Ì·ÎÚÔ‡ ·ÙÂÏÂÈÒÙÔ˘ ÁÚ›Ô˘ › Ù˘ ÌÂÁ¿Ï˘ ¿ÌÌÔ˘ ÂȘ ÙÔÓ ·ÈÁÈ·ÏfiÓ, ‰ÂÓ ÙÔÓ Â›¯·Ó «ÛËÎÒÛÂÈ» ηٿ ÙÔ ¤ÙÔ˜ ÂΛÓÔ. TÈ Ó· οÌË; ¶Ò˜ Ó· ÂÚ¿ÛË, Ù¤ÙÔÈ· ¯ÚÔÓÈ¿Ú· ̤ڷ; TÈ ÂÛÔÊ›ÛıË; T˘ KÔÎÎÒÓ·˜ ÙÔ Û›ÙÈ, ÙÔ ÔÔ›ÔÓ ÂÊÔ‚Ô‡ÓÙÔ Ù· ·È‰›· Ù˘ ÔÏ›¯Ó˘, Î·È ÙÔ ÔÔ›ÔÓ ‰ÂÓ ·Á›·˙·Ó ÔÈ ·¿‰Â˜ fiÙ·Ó Î·Ù‹Ú¯ÔÓÙÔ ·fi ÙËÓ ¿Óˆ Û˘ÓÔÈΛ·Ó Ì ÙÔ˘˜ ÛÙ·˘ÚÔ‡˜, ‹ÙÔ Î·Ù¿ÏÏËÏÔ˜ ÛÙ·ıÌfi˜ ‰È¿ Ó· ÎÚ˘‚‹ ηÓ›˜ Î·È Ó· ÂÚ¿ÛË ˆ˜ ÛηÏÈοÓÙ˙·ÚÔ˜, ÂÂȉ‹ ÙÔ˘ ÂηÏÔ‡Û·Ó ÔÈ Ì¤Ú˜, ·ÊÔ‡ Ì¿ÏÈÛÙ· ¯¿ÚÈÓ ÙˆÓ ËÌÂÚÒÓ ·˘ÙÒÓ ı· ÙÔ ¤Î·ÌÓÂ Î·È Ô ¶·Ïԇη˜. A’ ÂΛ ı· ÂÂÚÓÔ‡Û·Ó fiÏ· Ù· ·È‰›· Ù˘ οو ÂÓÔÚ›·˜, ‰ËÏ·‰‹ Ù· ‰‡Ô ÙÚ›· ÙˆÓ ·È‰›ˆÓ ÙÔ˘ ¯ˆÚÈÔ‡, ÂȘ ÙÔ Á‡ÚÈÛÌ¿ ÙˆÓ ·fi ÙËÓ Â¿Óˆ ÂÓÔÚ›·Ó, fiÙ ı· ›¯·Ó Èηӿ ΤÚÌ·Ù· ÂȘ Ù· ı˘Ï¿ÎÈ¿ ÙˆÓ. O ¶·Ïԇη˜ ‰ÂÓ ÂÛΤÊıË ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÓ.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
7
EÏ·‚ ·Ï·ÈfiÓ ÛȉËÚÔ‡Ó ÙËÁ¿ÓÈÔÓ, ÂÌÔ˘ÓÙ˙Ô˘ÚÒıË fiÏÔ˜ ÂȘ ÙÔ ÚfiÛˆÔÓ –ÌÂÙ¤ıÂÛÂ, ÙÔ Â’ ·˘ÙÒ, ‰‡Ô Ì‹Ó·˜ ÚˆÈÌÒÙÂÚ· ÙËÓ AÔÎÚÈ¿Ó– ÂÊfiÚÂÛ ·Ï·È¿ Ú¿ÎË Ù· ÔÔ›· ÂÚÔÌËı‡ıË Î¿Ô˘, Î·È ·ÂÏıÒÓ, ¿Ì· ÂÓ‡ÎÙˆÛÂÓ, ÂÍÂοÚʈÛÂÓ ·ıÔÚ‡‚ˆ˜ Ù·˜ ·Ï·È¿˜ Û·Ó›‰·˜, Ù·˜ Û¯ËÌ·ÙÈ˙Ô‡Û·˜ ¯È·ÛÙ› Úfi¯ÂÈÚÔÓ ÊÚ·ÁÌfiÓ ÂȘ ÙÔ ÈÛfiÁÂÈÔÓ Ù˘ ÂÚ‹ÌÔ˘ ÔÈΛ·˜ Ù˘ KÔÎÎÒÓ·˜, Î·È Â¯ÒıË Ì¤Û·. M›·Ó ÒÚ·Ó ‡ÛÙÂÚÔÓ Î·Ù‹Ïı ‰È¿ ÙÔ˘ ÏÈıÔÛÙÚÒÙÔ˘, Ë ÚÒÙË Û˘ÓˆÚ›˜ ÙˆÓ ·‰fiÓÙˆÓ ·È‰›ˆÓ, Ô N¿ÛÔ˜ Î·È Ô AÁÁÂÏ‹˜. E›‰ÔÌÂÓ ˆ˜ ‹Ïı·Ó ‚ÔÏÈο Ù· Ú¿ÁÌ·Ù·, Î·È ˆ˜ Ô ¶·Ïԇη˜ ηÙÒÚıˆÛ ̿ÏÈÛÙ· Ó· ÂÚ¿ÛË ˆ˜ ÂÈÚËÓÂ˘Ù‹˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ·È‰›ˆÓ Ô˘ Â̿ψӷÓ. AÊÔ‡ Ô N¿ÛÔ˜ Î·È Ô AÁÁÂÏ‹˜ ÂÙÚ¿ËÛ·Ó ÂȘ Ê˘Á‹Ó, ·ÈÛı·ÓfiÌÂÓÔÈ Ê‡ÁÔÓ ÙÔ ¤‰·ÊÔ˜ ˘fi ÙÔ˘˜ fi‰·˜ ÙˆÓ, ηًÏıÔÓ ¿ÏÏ· ·È‰›·, ›ٷ ¿ÏÏ·. AÏÏ¿ Ù· ·È‰È¿ ‰Â ı’ ·ÚÁ‹ÛÔ˘Ó Ó· ·Ó·Î·Ï‡„Ô˘Ó ÙËÓ ·¿ÙË, Î·È ı· ÂΉÈÎËıÔ‡Ó Ì ÙÔ ‰ÈÎfi ÙÔ˘˜ ÙÚfiÔ ÙÔÓ Â˘Ê¿ÓÙ·ÛÙÔ ÌÈÎÚÔ··ÙÂÒÓ·: ...¶·Ú‹ÏıÔÓ ‰¤Î· ÏÂÙ¿ Ù˘ ÒÚ·˜, Î·È ÁÂÓÓ·›ÔÓ ÂÙÚÔ‚fiÏËÌ· ‹Ú¯ÈÛ ӷ ‰¤ÚÓË ÙËÓ ÛÙ¤ÁËÓ, Ù·˜ ͢ÏÒÛÂȘ, Î·È Ù·˜ ‰ÔÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ·Ê·ÙÓÒÙÔ˘ ·ÙÒÌ·ÙÔ˜ Ù˘ ÂÚ‹ÌÔ˘ ÔÈΛ·˜. ¶ÔÏÏÔ› Ï›ıÔÈ, Ì ˘fiΈÊÔÓ ‰Ô‡ÔÓ, ‰ÈÂÚ¯fiÌÂÓÔÈ ‰È¿ ÙˆÓ ‰ÔÎÒÓ, Î·È ¿ÏÏÔÈ ‰È¿ Ù˘ ı‡Ú·˜ ¤ÈÙÔÓ ÂȘ ÙÔ ¤‰·ÊÔ˜ ÙÔ˘ ÈÛÔÁ›Ԣ. ™ÙÚ¿ÙÂ˘Ì· ·È‰›ˆÓ ›¯ÂÓ ÂÍÔÚÌ‹ÛÂÈ ·fi ÙÔ ÚÔ·‡ÏÈÔÓ ÙÔ˘ Ó·Ô‡ ÙˆÓ TÚÈÒÓ IÂÚ·Ú¯ÒÓ, ÙÚÈ·ÎfiÛÈ· ‹ ÙÂÙÚ·ÎfiÛÈ· ‚‹Ì·Ù· ·¤¯ÔÓÙÔ˜, Î·È ÂÍÂÙ¤ÏÂÈ ÊÔ‚ÂÚ¿Ó ¤ÊÔ‰ÔÓ Î·Ù¿ ÙÔ˘ ·Û‡ÏÔ˘ ÙÔ˘ ™Î·ÏÈηÓÙ˙¿ÚÔ˘. T· ÚÒÙ· ÏËÛÙ¢ı¤ÓÙ· ·È‰›·, Ô N¿ÛÔ˜ Î·È Ô AÁÁÂÏ‹˜, ·ÊÔ‡ ¤Êı·Û·Ó ·ÛıÌ·›ÓÔÓÙ· ÂȘ ÙËÓ ÌÈÎÚ¿Ó Ï·Ù›·Ó ÙËÓ ¤ÌÚÔÛıÂÓ ÙÔ˘ Ó·Ô‡, ÌË ¤¯ÔÓÙ· ϤÔÓ ‰È¿ ÙÈ Ú¿ÁÌ· Ó· Ì·ÏÒÛˆÛÈÓ, ¤Î·Ì·Ó ·Á¿ËÓ. MÂÙ¿ ÊÈÏÈΈٿÙËÓ ‰Â Û˘˙‹ÙËÛÈÓ ÂÎ Û˘ÌÊÒÓÔ˘, ·ÂÊ¿ÓıËÛ·Ó fiÙÈ ÙÔ ·Ú¿‰ÔÍÔÓ ÔÓ, ÙÔ ÔÔ›ÔÓ ÙÔ‡˜ ‹Ú ٷ ÏÂÙ¿, ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ ‹Ú ԇÙ ÙËÓ ÊˆÓ‹Ó Ô‡Ù ÙÔÓ ÓÔ˘ ÙˆÓ, ı· ÂÈ‹ fiÙÈ ‰ÂÓ ‹ÙÔÓ Ê¿ÓÙ·ÛÌ·, Ô‡Ù ‚Ú˘ÎfiϷη˜, Î·È ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ Â‰ÔΛ̷Û ӷ ÙÔ˘˜ Ê¿ÁË, ı· ÂÈ‹ fiÙÈ ‰ÂÓ ‹ÙÔÓ Ô‡Ù ÛηÏÈοÓÙ˙·ÚÔ˜. TÈ ¿ÏÏÔ ı· ‹ÙÔÓ ÏÔÈfiÓ; £· ‹ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ˜, ¯ˆÚ›˜ ¿ÏÏÔ. H ‰Â˘Ù¤Ú· ˙˘ÁÈ¿ ÙˆÓ ·È‰›ˆÓ ¤Êı·Û ÌÂÙ’ Ô˘ Ôχ, ›ٷ Ë ÙÚ›ÙË Î·È Ë ÙÂÙ¿ÚÙË. OÏ· Ù· ÔÌÔÈÔ·ı‹ ·È‰›· ‰ÂÓ ‹ÚÁËÛ·Ó Ó· Û˘ÓÂÓÓÔËıÒÛÈÓ ÔÌÔ‡. T¤ÏÔ˜, Ô ™Ù¿ÌÔ˜, fiÛÙȘ ‹Ïı ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜ ÌÂÙ¿ ÙÔ˘ AÚÁ‡ÚË, ÂÚfiÙÂÈÓÂ Î·È fiÏÔÈ Â„‹ÊÈÛ·Ó Ó· ÂÎÙÂϤۈÛÈ Ù·ÎÙÈÎ‹Ó Ó˘ÎÙÂÚÈÓ‹ ¤ÊÔ‰ÔÓ Î·Ù¿ Ù˘ ÔÈΛ·˜. O ¶·Ïԇη˜, ÙËÓ ÛÙÈÁÌ‹Ó ÂΛÓË, ‰›ÛÙ·˙Â, Î·È Â›¯ÂÓ ·ÔÊ·Û›ÛÂÈ Ï¤ÔÓ Ó· ·ÔÛ˘Úı‹ ·ÊÔ‡ ›¯Â οÌÂÈ ·ÚÎÂÙ‹Ó Ï›·Ó, fiÛË ı· ‹ÚÎÂÈ ‰È¿ Ó· ÌÂı‡ÛË ÙËÓ ËÌ¤Ú·Ó ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, Ò˜ Î·È ÙËÓ ËÌ¤Ú·Ó ÙˆÓ EÈÏÔ¯›ˆÓ, Î·È ÙËÓ ÙÔ˘ ·Á›Ô˘ ™ÙÂÊ¿ÓÔ˘ ·ÎfiÌË. EÓÒ ‰Â ‹ÙÔ ¤ÙÔÈÌÔ˜ Ó· ʇÁË Î·È ¿ÏÈÓ ¤ÌÂÓÂÓ, ‹ÏıÂÓ Ë ÚÒÙË ˘ÎÓ‹ ¯¿Ï·˙· ÙˆÓ Ï›ıˆÓ.
à «Aλλ το παρ δοξον ον με τον π δα αν τρεψε το φαν ριον...». Xαρακτικ του K. Γραμματ πουλου για την εικονογρ φηση του διηγ ματος «Tης Kοκκ νας το σπ τι», στα «Nεοελληνικ Aναγν σματα A´ Γυμνασ ου» του OEΣB, Aθ να 1950.
— N· ÌÈ· ˙˘ÁÈ¿! ÂÊÒÓ·Í ÊÈϤΉÈÎÔ˜ Ô ™Ù¿ÌÔ˜. — N· ÌÈ· ˙˘ÁÈ¿! ·ӤϷ‚ÔÓ ÂÓ ¯ÔÚÒ Ù· ·È‰›·. ¶¤ÓÙ ‰Â˘ÙÂÚfiÏÂÙ· ÚfiÙÂÚÔÓ ·Ó ·ÂÊ¿ÛÈ˙ÂÓ Ô ¶·Ïԇη˜ Ó· ʇÁË, ı· ‹ÙÔ ‹‰Ë ÂÎÙfi˜ ‚ÔÏ‹˜. ¢˘ÛÙ˘¯Ò˜ ‹ÙÔ ·ÚÁ¿ ÙÒÚ·...
«Στο Kρυφ Mανδρ κι»
TÔ ›‰ÈÔ Ï·˚Îfi ı¤Ì·, ÙÔ ı¤Ì· ÙˆÓ Î·ÏÏÈηÓÙ˙¿ÚˆÓ, ·ӤگÂÙ·È ·ÚÂ΂·ÙÈο ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «TÔ KÚ˘Êfi M·Ó‰Ú¿ÎÈ» (1906). K·È ¿ÏÈ ‚¤‚·È· Ì ‡ı˘ÌÔ ÙÚfiÔ: ...H ÎfiÚË Â›¯ÂÓ ·Ó¿„ÂÈ ÙÔÓ Ï‡¯ÓÔÓ, Î’ ‹Ú ӷ ϤÍË ÙËÓ Î¿ÏÙÛ· Ù˘. O ·Ù‹Ú Ù˘ Ù˘ ›Â: — ¢ÂÓ ‰Ô˘ÏÂ‡Ô˘Ó ·fi„ÂØ ÍËÌÂÚÒÓÂÈ XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. H ÌÈÎÚ‹ ·Ê‹Î ÙËÓ Î¿ÏÙÛ· Ù˘ Î·È Â›Â: — K’ ›Ӓ ·Ï‹ıÂÈ·, ·Ù¤Ú·, Ò˜ ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÙÒÚ· ÔÈ Î·ÏÈοÓÙ˙·ÚÔÈ; — AÎÔ‡˜ ÂΛ; fiÚÂÍË Ó· ’¯Ë˜Ø ÌÈÏÈÔ‡ÓÈ·! — E›Ó·È ÙfiÛÔÈ ÔÏÏÔ›; › Ì ÊÚ›ÎËÓ Ë ÎfiÚË. K·È ÙÈ Î¿ÓÔ˘Ó; — ºˆÏÈ¿˙Ô˘Ó ÛÙȘ ηÓÔ‰fi¯Ô˘˜... ÊÙ‡ÓÔ˘Ó ·¿Óˆ ÛÙȘ ÛÔ‡‚Ϙ Ì ÙÔ ÁÔ˘ÚÔ˘Ó›ÛÈÔ ÎÚ¤·˜... ¢¤ÚÓÔ˘Ó Ù· ÌÈÎÚ¿ ÎÔÚ›ÙÛÈ·, fiÛ· ‰ÂÓ Î¿ÓÔ˘Ó ÊÚfiÓÈÌ·. — AÏ‹ıÂÈ·; — EÚ¯ÔÓÙ·È Î·È ¯Ù˘Ô‡Ó ÙȘ fiÚÙ˜, ÙËÓ Ó‡¯Ù·... MfiÏȘ › ÙËÓ Ï¤ÍÈÓ ·˘Ù‹Ó Ô NÙ·Ó¿ÎÈ·˜, Î’ Ë fiÚÙ· Ù˘ ηχ‚˘ ÂÎÚÔ‡ÛıË ‚È·›ˆ˜Ø ÓÙÔ˘Î! ÓÙÔ˘Î! T˘ ÌÈÎÚ‹˜ B·ÛÒ˜ ÙÔ ·›Ì· ¿ÁˆÛÂÓ. O ·Ù‹Ú Ù˘ Ô ›‰ÈÔ˜ Ù· ¯ÚÂÈ¿ÛıË...
Õ «Φωλι ζουν στις καπνοδ χους... φτ νουν απ νω στις σο βλες... Δ ρνουν τα μικρ κορ τσια σα δεν κ νουν φρ νιμα.». Kαλικ ντζαροι, σκ τσο της Eλλης Σολομων δου-Mπαλ νου για τα «Aρβαν τικα παραμ θια και δοξασ ες» του T του Γιοχ λα. Aθ να 1997.
8
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
«Tο νθος του γιαλο »
™ÙË Ï·˚΋ ·Ú¿‰ÔÛË ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Î·È ÙÔ ÔÈËÙÈÎfiÙ·ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «AÓıÔ˜ ÙÔ˘ ÁÈ·ÏÔ‡» (1909), Ô˘ Û˘Ó‰¤ÂÈ ÌÈ· Ï·˚΋ ‰È‹ÁËÛË Ì ÙË °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡. AӷʤÚÂÙ·È ÛÙËÓ ¿Ù˘¯Ë ÂÚˆÙÈ΋ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ fiÌÔÚÊ˘ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ˜ Ì ÙÔ Í¤ÓÔ ‚·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ô˘ ¤Ê˘Á ÁÈ· ÙÔÓ fiÏÂÌÔ Î·È Ù˘ ÔÚΛÛÙËΠӷ ÂÈÛÙÚ¤„ÂÈ Î·È Ó· ÙË ÛÙÂÊ·Óˆı› Ì ÙË Á¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡, ÌfiÏȘ ÓÈ΋ÛÂÈ ÙÔ˘˜ ‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜. AÔÙÂÏÂ›Ù·È ·fi ‰‡Ô ̤ÚË: ™ÙÔ ÚÒÙÔ Ì¤ÚÔ˜ Ô Û˘ÁÁڷʤ·˜ ‰›ÓÂÈ ÌÈ· ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ· Ì˘ÛÙËÚ›Ô˘, ηıÒ˜ ÙÚÂȘ ·ÏÔ˚ÎÔ› Î·È Â˘ÎÔÏfiÈÛÙÔÈ ÓËÛÈÒÙ˜ ÌÈÏÔ‡Ó ÁÈ· ¤Ó· ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈÎfi ʈ˜ Ô˘ Ô ÂÈÎÔÛ¿¯ÚÔÓÔ˜ M¿ÓÔ˜ ÙÔ˘ KÔÚˆÓÈÔ‡ –«ÏÂÌ‚Ô‡¯Ô˜ „·Ú¿˜» Î·È «·‰‡Ó·ÙÔ˜ ÂȘ Ù· Ì˘·Ï¿, fiˆ˜ Î·È ·˜ ıÓËÙfi˜»– ¤‚Ï ӷ ÂÈϤÂÈ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·, ÛÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô ÙÔ˘ ÎfiÏÔ˘, Î·È Ó· ̤ÓÂÈ ·Î›ÓËÙÔ. K¿ÏÂÛ ÙÔÓ ‰Â‡ÙÂÚÔ, ÙÔÓ °È·Ï‹ Ù˘ º·Ê¿Ó·˜, ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ· ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚfi ÙÔ˘, ÁÈ· Ó· ÂÍÂÚ¢ӋÛÔ˘Ó Ì·˙› ÙÔ Ó˘¯ÙÂÚÈÓfi fiÚ·Ì·. TÚÂȘ Ó˘¯ÙÂÚÈÓ¤˜ ÂÍfi‰Ô˘˜ ¤Î·Ó·Ó Ì ÙË ‚¿Úη, ·ÏÏ¿ Ì¿Ù·È·: fiÛÔ ÏËÛ›·˙·Ó ÙfiÛÔ ·ÔÌ·ÎÚ˘ÓfiÙ·Ó ÙÔ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜ ʈ˜. TËÓ ÙÚ›ÙË Ó‡¯Ù· ÙÔ˘˜ ›‰Â Ô §›ÌÔ˜ Ô KfiÎÔ˚·˜, ¿ÓıÚˆÔ˜ ÂÓËÓÙ¿Ú˘, Ô˘ ›¯Â ‰È·‚¿ÛÂÈ ÔÏÏ¿ ‚È‚Ï›· Ì ٷ Ï›Á· ÙÔ˘ ÎÔÏÏ˘‚ÔÁÚ¿ÌÌ·Ù· Î·È Â›¯Â ÎÔ˘‚ÂÓÙÈ¿ÛÂÈ Ì ÔÏϤ˜ ÁÚȤ˜. TÔ˘˜ ›‰Â ÂÓÒ «ÂοıËÙÔ fiÏËÓ ÙËÓ Ó‡ÎÙ·, ·ÁÚ˘ÓÒÓ, ÛÈÌ¿ ÂȘ ÙÔ ·Ú¿ı˘ÚfiÓ ÙÔ˘, ‚ϤˆÓ ÚÔ˜ ÙËÓ ı¿Ï·ÛÛ·Ó Î·È fiÙ ‰ȿ‚·˙ ٷ ‚È‚Ï›· ÙÔ˘, fiÙ ÂÚڤ̂·˙ ÚÔ˜ Ù· ¿ÛÙÚ· Î·È ÚÔ˜ Ù· ·̷ٷ». A˘Ùfi˜ ·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÂÈ Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ÙÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô Ê›ÏÔ˘˜. H ·Ê‹ÁËÛ‹ ÙÔ˘, ηıÒ˜ ÌÈÌÂ›Ù·È ÙËÓ Ù¯ÓÈ΋ Î·È ÙÔ ‡ÊÔ˜ ÙˆÓ Ï·˚ÎÒÓ ·Ú·‰fiÛˆÓ, ·ÔÙÂÏ› ¤Ó· ÂÍ·›ÚÂÙÔ ‰Â›ÁÌ· ‰ËÌÔÙÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘ ·fi Ù· ÂÏ¿¯ÈÛÙ· ΛÌÂÓ· Û ‰ËÌÔÙÈ΋ ÁÏÒÛÛ· ÙÔ˘ AϤͷӉÚÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË: ...O KfiÎÔ˚·˜, ‹Ú¯ÈÛ ÙfiÙ ӷ ‰ÈËÁ‹Ù·È: — AÎÔ‡ÛÙ ӷ Û·˜ ˆ, ·È‰È¿. EÁÒ Ô˘ Ì ‚ϤÂÙÂ, ¤ÊÙ·Û· ÙË ÁÚÈ¿ KÔÂÚ¿Óˆ ÙÔ˘ P·ÁÈ¿, ÙËÓ Ì·ÓÓÔ‡ ·˘Ù‹˜ Ù˘ B¿Ûˆ˜ Ù˘ ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ·˜, ηıÒ˜ Î·È ÙË Ì¿ÓÓ· Ù˘ °Î·‚·ÏÔÁ›Ó·˜, ·ÎfiÌ· Î·È ¿ÏϘ ÁÚȤ˜. MÔ˘ ›¯·Ó ‰ÈËÁËı‹ ÔÏÏ¿ ÚˆÙÈÓ¿, ·Ï·ÈÈο Ú¿Ì·Ù·, ηıÒ˜ ÎÈ ·˘Ùfi Ô˘ ı· Û·˜ ˆ ÙÒÚ·: BϤÂÙ ·˘Ùfi ÙÔ ¯¿Ï·ÛÌ·, ÙÔ K·Ï‡‚È Ù˘ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ˜, Ô˘ ϤÓ ˆ˜ Â›Ó·È ÛÙÔȯÂȈ̤ÓÔ; E‰Ò ÙÔÓ ·Ï·ÈfiÓ Î·ÈÚfi ÂηÙÔÈÎÔ‡Û ÌÈ· ÎfiÚË, Ë §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ, ÔÔ‡ ÙËÓ Â›¯·Ó ÔÓÔÌ·Ù›ÛÂÈ ÁÈ· ÙËÓ ÂÌÔÚÊÈ¿ Ù˘, –¤Ï·ÌÂ Ô ‹ÏÈÔ˜, ¤Ï·Ì ÎÈ ·˘Ù‹– Ì·˙› Ì ÙÔÓ ·Ù¤Ú· Ù˘ ÙÔÓ ÁÂÚÔ-£ÂÚÈ¿ (ÂÏÏËÓÈο ÙÔÓ ¤ÏÂÁ·Ó £ËÚ¤·), ÔÔ‡ Â΢ÓËÁÔ‡Û fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ¢Ú¿ÎÔ˘˜ Î·È Ù· ™ÙÔȯÂÈ¿, Ì ÙËÓ ·ÛË̤ÓÈ· Û·Á›Ù· Î·È Ì ʷÚ̷Έ̤ӷ ‚¤ÏË. EÓ· B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ ·fi Ù· ͤӷ ÙËÓ ·Á¿ËÛ ÙËÓ fiÌÔÚÊË §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ. T˘ ¤‰ˆÎ ÙÔ ‰·¯Ù˘Ï›‰È ÙÔ˘, Î’ ÂΛÓËÛ ӷ ¿Ë ÛÙÔ ÛÂʤÚÈ Î·È Ù˘ ¤Ù·Í Ì fiÚÎÔÓ fiÙÈ, ¿Ì· ÓÈ΋ÛË ÙÔ˘˜ ‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜, ÙËÓ Ë̤ڷ Ô˘ ı· ÁÂÓÓËı‹ Ô XÚÈÛÙfi˜, ı· ¤ÚıË Ó· ÙËÓ ÛÙÂÊ·Óˆı‹. E‹Á ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ. EÌÂÈÓÂÓ Ë §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ, Ú›¯ÓÔÓÙ·˜ Ù· ‰¿ÎÚ˘¿ Ù˘ ÛÙÔ Î‡Ì·, ÛÙÔÓ ·¤Ú· ÛÙ¤ÏÓÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ·Ó·ÛÙÂÓ·ÁÌÔ‡˜ Ù˘, Î·È ÙËÓ ÚÔÛ¢¯‹ ÛÙ· Ô˘Ú¿ÓÈ·, Ó· ‚ÁË ÓÈÎËÙ‹˜ ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ó· ¤ÚıË Ë Ì¤Ú· Ô˘ ı· ÁÂÓÓËı‹ Ô XÚÈÛÙfi˜, Ó· Á˘Ú›ÛË Ô Û·ÛÙÈÎfi˜ Ù˘ Ó· ÙËÓ ÛÙÂÊ·Óˆı‹. EÊÙ·ÛÂ Ë Ì¤Ú· Ô˘ Ô XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È. H ¶·Ó·Á›· Ì ·ÛÙÚ·ÊÙÂÚfi ÚfiÛˆÔ, ¯ˆÚ›˜ fiÓÔ, ¯ˆÚ›˜ ‚Ô‹ıÂÈ·, Á¤ÓÓËÛ ÙÔ BÚ¤ÊÔ˜ ̘ ÛÙË ™ËÏÈ¿, ÙÔ ÂۋΈÛÂ, ÙÔ ÂÛ·ÚÁ¿ÓˆÛ Ì ¯·Ú¿, Î·È ÙÔ ’‚·Ï ÛÙÔ ·¯Ó›, ÁÈ· Ó· ÙÔ ÎÔÈÌ‹ÛË. EÓ· ‚Ô˚‰¿ÎÈ Î’ ¤Ó· Á·˚‰Ô˘Ú¿ÎÈ ÂÛ›ÌˆÛ·Ó Ù· ¯ÓÒÙ¿ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ ·¯Ó› Î’ ÂÊ˘ÛÔ‡Û·Ó Ì·Ï·Î¿ Ó· ˙ÂÛÙ¿ÓÔ˘Ó ÙÔ ıÂ›Ô BÚ¤ÊÔ˜. N·, ÙÒÚ· ı· ’Úı‹ ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ó· ¿ÚË ÙËÓ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ! HÚı·Ó ÔÈ ‚ÔÛÎÔ›, ‰˘Ô Á¤ÚÔÈ Ì ̷ÎÚÈ¿ ¿ÛÚ· Ì·ÏÏÈ¿, Ì ÙȘ Ì·ÁÎÔ‡Ú˜ ÙÔ˘˜, ¤Ó· ‚ÔÛÎfiÔ˘ÏÔ Ì ÙË ÊÏÔÁ¤Ú· ÙÔ˘, ı·ÌˆÌ¤ÓÔÈ, Í·ÊÓÈ·Ṳ̂ÓÔÈ, Î’ ¤ÂÛ·Ó Î’ ÂÚÔÛ·ÓËÛ·Ó ÙÔ ıÂ›Ô BÚ¤ÊÔ˜. E›¯·Ó ȉ› ÙÔÓ AÁÁÂÏÔÓ ·ÛÙÚ·fiÌÔÚÊÔÓ, Ì ¯Ú˘ÛÔÁ¿Ï·Ó· ÏÂ˘Î¿ ÊÙÂÚ¿, ›¯·Ó ·ÎÔ‡ÛÂÈ Ù’ ·ÁÁÂÏÔ‡‰È· Ô˘ ¤„·ÏÏ·Ó: ¢fiÍ· ÂÓ ˘„›ÛÙÔȘ £ÂÒ! EÌÂÈÓ·Ó ÁÔÓ·ÙÈÛÙÔ›, Ì’ ÂÎÛÙ·ÙÈο Ì¿ÙÈ·, οو ·fi ÙÔ ·¯Ó›, ÔÏÏ‹Ó ÒÚ·, Î’ ÂÏ¿ÙÚ¢·Ó ·¯fiÚÙ·Á· ÙÔ ı¿Ì· ÙÔ Ô˘Ú¿ÓÈÔ. N·! ÙÒÚ· ı· ’Úı‹ ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ó· ¿ÚË ÙËÓ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ! EÊÙ·Û·Ó Î’ ÔÈ ÙÚÂȘ M¿ÁÔÈ, η‚¿Ï· ÛÙȘ η̋Ϙ ÙÔ˘˜. E›¯·Ó ¯Ú˘Û¤˜ Ì›ÙÚ˜ ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ, Î’ ÂÊÔÚÔ‡Û·Ó Ì·ÎÚȤ˜ ÁÔ‡Ó˜ Ì ÔÚʇڷ ηٷÎfiÎÎÈÓË. K·È Ù’ ·ÛÙÂÚ¿ÎÈ, ¤Ó· Ï·ÌÚfi ¯Ú˘Ûfi ·ÛÙ¤ÚÈ, ¯·Ì‹ÏˆÛ Β ÂοıÈÛ ÛÙË Û΋ Ù˘ ™ËÏÈ¿˜, ÎÈ ¤Ï·Ì Ì ÁÏ˘Îfi Ô˘Ú¿ÓÈÔ Êˆ˜, Ô˘ ·Ú·Ì¤ÚÈ˙ Ù˘ Ó‡¯Ù·˜ ÙÔ ÛÎÔÙ¿‰È. OÈ ÙÚÂȘ ‚·ÛÈÏÈÎÔ› Á¤ÚÔÈ Í¤˙„·Ó ·’ ÙȘ η̋Ϙ ÙÔ˘˜, ÂÌ‹Î·Ó ÛÙÔ ™‹Ï·ÈÔ, Î’ ¤ÂÛ·Ó Î’ ÂÚÔÛ·ÓËÛ·Ó ÙÔ ¶·È‰›. AÓÔÈÍ·Ó Ù· ÏÔ‡ÛÈ· Ù· ‰ÈÛ¿ÎÎÈ· ÙÔ˘˜, Î’ ÂÚfiÛÊÂÚ·Ó ‰ÒÚ·: ¯Ú˘ÛfiÓ Î·È Ï›‚·ÓÔÓ Î·È Û̇ÚÓ·Ó. — N·! ÙÒÚ· ı· ’Úı‹ ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ó· ¿ÚË ÙËÓ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ! ¶¤Ú·Û·Ó Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, ÙÂÏÂÈÒıËΠÙÔ Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ, ¤ÁÈÓÂ Ë ÛˆÙËÚ›·, Î·È ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ ‰ÂÓ ‹Úı ӷ ¿ÚË ÙËÓ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ! OÈ ‚¿Ú‚·ÚÔÈ Â›¯·Ó ¿ÚÂÈ ÛÎÏ¿‚Ô ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ. TÔ ÊÔ˘Û¿Ùfi ÙÔ˘ ›¯Â ÓÈ΋ÛÂÈ ÛÙËÓ ·Ú¯‹, Ù· ÊÏ¿ÌÔ˘Ú¿ ÙÔ˘ ›¯·Ó ΢ÚȤ„ÂÈ Ì ·Ï·Ï·ÁÌfi Ù· οÛÙÚ· ÙˆÓ ‚·Ú‚¿ÚˆÓ. TÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ Â›¯Â ¯˘Ì‹ÍÂÈ Ì ·ÎÚ¿ÙËÙËÓ ÔÚÌ‹, ·¿Óˆ ÛÙÔ ÌÔ‡Ûو̷ Î·È ÛÙË Ì¤ıË Ù˘ ӛ΢. OÈ ‚¿Ú‚·ÚÔÈ Ì ‰fiÏÔ ÙÔÓ Â›¯·Ó ·È¯Ì·ÏˆÙ‹ÛÂÈ! T· ‰¿ÎÚ˘· Ù˘ ÎfiÚ˘ ›ÎÚ·Ó·Ó ÙÔ Î‡Ì· Ù’ ·ÚÌ˘Úfi, ÔÈ ·Ó·ÛÙÂÓ·ÁÌÔ› Ù˘ ‰ȷχıËÎ·Ó ÛÙÔÓ ·¤Ú·, Î’ Ë ÚÔÛ¢¯‹ Ù˘ ¤ÂÛ ›Ûˆ ÛÙË ÁË, ¯ˆÚ›˜ Ó· Êı¿ÛË ÛÙÔÓ ıÚfiÓÔ ÙÔ˘ MÂÁ·ÏÔ‰‡Ó·ÌÔ˘. EÓ· ÏÔ˘ÏÔ˘‰¿ÎÈ ·fiÚ·ÙÔ, ÌÔÛ¯ÔÌ˘ÚÈṲ̂ÓÔ, ʇÙÚˆÛ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô ·˘ÙÔ‡˜ ‚Ú¿¯Ô˘˜, ÔÔ‡ ÙÔ ÏÂÓ AÓıÔ˜ ÙÔ˘ °È·ÏÔ‡, ·ÏÏ¿ Ì¿ÙÈ ‰ÂÓ ÙÔ ‚ϤÂÈ. K·È ÙÔ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ, Ô˘ ›¯Â ¤ÛÂÈ ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙˆÓ ‚·Ú‚¿ÚˆÓ, ·ڷοÏÂÛ ӷ Á›ÓË ™›ı·, ʈÙÈ¿ ÙÔ˘ ÂÏ¿ÁÔ˘˜, ÁÈ· Ó· ÊÙ¿ÛË ÂÁη›Úˆ˜, Ò˜ ÙËÓ Ë̤ڷ Ô˘ ÁÂÓÓ¿Ù·È Ô XÚÈÛÙfi˜, Ó· Ê˘Ï¿ÍË ÙÔÓ fiÚÎÔ ÙÔ˘, Ô˘ ›¯Â ‰ÒÛÂÈ ÛÙËÓ §Ô˘ÏÔ‡‰ˆ. MÂÚÈÎÔ› ϤÓÂ, ˆ˜ ÙÔ AÓıÔ˜ ÙÔ˘ °È·ÏÔ‡ ¤ÁÈÓÂÓ ·Óıfi˜, ·ÊÚfi˜ ÙÔ˘ ·̷ÙÔ˜. K’ Ë ™›ı· ÂΛÓË, Ë ÊˆÙÈ¿ ÙÔ˘ ÂÏ¿ÁÔ˘ Ô˘ ›‰Â˜, M¿ÓÔ, Â›Ó·È Ë „˘¯‹ ÙÔ˘ B·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ˘, Ô˘ ¤Ï˘ˆÛÂ, Û‚‹ÛıËΠÛÙ· Û›‰ÂÚ· Ù˘ ÛÎÏ·‚È¿˜, Î·È Î·Ó›˜ ‰ÂÓ ÙËÓ ‚ϤÂÈ È·, ·Ú¿ ÌfiÓÔÓ fiÛÔÈ ‹Ù·Ó ηı·ÚÔ› ÙÔÓ ·Ï·ÈfiÓ Î·ÈÚfiÓ, Î·È ÔÈ ÂÏ·ÊÚÔ˝ÛÎȈÙÔÈ ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· Ì·˜.
P «Tο
νθος του γιαλο », ζωγραφι του μαθητ Γι ργου Π λεχα, του 7ου Γυμνασ ου Xαλκ δας, εμπνευσμ νη απ το ομ νυμο παπαδιαμαντικ δι γημα.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
9
«H Σταχομαζ χτρα»
M ٷ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· «H ™Ù·¯ÔÌ·˙Ò¯ÙÚ·» (1889) Î·È «H NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ» (1904) ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È È‰È·›ÙÂÚ· ÙÔ ı¤Ì· Ù˘ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ¢·ÈÛıËÛ›·˜ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ˘˜ ·‰˘Ó¿ÙÔ˘˜ Î·È Ù˘ ·Ó·ÏÁËÛ›·˜ ÙˆÓ Û˘Ó·ÓıÚÒˆÓ – ı¤Ì· ȉȷ›ÙÂÚ· ·Á·ËÙfi ÛÙÔ Â›‰Ô˜ ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ NÙ›ÎÂÓ˜, fiˆ˜ ‹‰Ë ¤¯Ô˘Ì ÛËÌÂÈÒÛÂÈ. H «™Ù·¯ÔÌ·˙Ò¯ÙÚ·» Â›Ó·È ›Ûˆ˜ ÙÔ ‰ËÌÔÊÈϤÛÙÂÚÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ηıÒ˜ ·ӤگÂÙ·È Û˘Ó¯Ҙ (·fi fiÙ ٿ¯·;) ÛÙ· Û¯ÔÏÈο ‚È‚Ï›· ÙÔ˘ °˘ÌÓ·Û›Ô˘, ¤ÛÙˆ Î·È ÎÔÏÔ‚ˆÌ¤ÓÔ ÁÈ· ÏfiÁÔ˘˜ ‰È‰·ÎÙÈ΋˜. HÚˆ›‰· ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜ (·ÏÏ¿ Î·È Ù˘ ˙ˆ‹˜) Â›Ó·È Ë ¯‹Ú· ıÂÈ·-A¯Ù›ÙÛ·, Ô˘ ÁÈ· Ó· Û˘ÓÙËÚ‹ÛÂÈ Ù· ‰˘Ô ÔÚÊ·Ó¿ ÂÁÁfiÓÈ· Ù˘, ÙÔÓ °¤ÚÔ Î·È ÙËÓ ¶·ÙÚÒÓ· «ÌÂÙ¤Ú¯ÂÙ·È ÔÈΛϷ ·ÁÁ¤ÏÌ·Ù·» – ¤Ó· ·fi Ù· ÔÔ›· Î·È Ù˘ ‰›ÓÂÈ ÙËÓ ÚÔÛˆÓ˘Ì›· ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ·. ...K·È ÙÈ ‰ÂÓ ‹ıÂÏÂÓ ˘ÔÛÙ‹, ÚÔ Ô›·˜ ı˘Û›·˜ ˉ‡Ó·ÙÔ Ó· ÔÈÛıÔ‰ÚÔÌ‹ÛË, ‰È¿ ÙËÓ ·Á¿ËÓ ÙˆÓ ‰‡Ô ÙÔ‡ÙˆÓ ·È‰›ˆÓ, Ù· ÔÔ›· ‹Û·Ó ‰È˜ ·È‰›· ‰È’ ·˘Ù‹Ó, ηıfiÛÔÓ ‹Û·Ó Ù· Ù¤ÎÓ· ÙÔ˘ Ù¤ÎÓÔ˘ Ù˘! EÓ ÙÔ‡ÙÔȘ ‰ÂÓ ‹ıÂÏ ӷ ‰ÂÈÎÓ‡Ë ·˘ÙÔ›˜ ÌÂÁ¿ÏËÓ ·‰˘Ó·Ì›·Ó, Î·È «‹ÌÂÚÔ Ì¿ÙÈ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ ¤‰È‰Â». EοÏÂÈ ÙÔÓ ¿ÚÚÂÓ· «°¤ÚÔÓ», ‰ÈfiÙÈ Â›¯Â ÙÔ fiÓÔÌ· ÙÔ˘ ·ÏËıÔ‡˜ °¤ÚÔ˘ Ù˘, ÙÔ˘ ̷ηڛÙÔ˘ Ì·ÚÌ·-Mȯ·ÏÈÔ‡, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÙÔ fiÓÔÌ· Ù˘ ÂfiÓÂÈ Ó’ ·ÎÔ‡ÛË ‹ Ó· ÚÔʤÚË. TÔ Ù·Ï·›ˆÚÔÓ ÙÔ ı‹Ï˘ ÙÔ ÂοÏÂÈ ¶·ÙÚÒÓ· ıˆÂ˘ÙÈÎÒ˜, Î·È ÔÏ›ÁÔÓ «Û·Ó ·Ú¯ÔÓÙÔÍÂÂṲ̂ÓË Ô˘ ‹ÙÔÓ», ÌË ·Ó¯fiÌÂÓË Ó’ ·ÎÔ‡Ë ÙÔ AÚÁ˘ÚÒ, ÙÔ fiÓÔÌ· Ù˘ ÎfiÚ˘ Ù˘, fiÂÚ Â‰fiıË ˆ˜ ÎÏËÚÔÓÔÌ›· ÂȘ ÙÔ ÔÚÊ·ÓfiÓ, ϯԇ˜ ı·ÓÔ‡Û˘ ÂΛӢ... ...H Ù·Ï·›ˆÚÔ˜ ÁÚ·›· ¤ÛÙÚˆÛ ‰È¿ Ù· ‰‡Ô ÔÚÊ·Ó¿, ›Ó· ÎÔÈÌËıÒÛÈÓ, ·ÓÂÎÏ›ıË Î·È ·˘Ù‹ ÏËÛ›ÔÓ ÙˆÓ, ÙÔȘ › ӷ Ê˘Û‹ÛÔ˘Ó ˘ÔοوıÂÓ ÙÔ˘ ÛοÛÌ·Ùfi˜ ÙˆÓ ‰È¿ Ó· ˙ÂÛÙ·ıÔ‡Ó, ÙÔȘ ˘ÂÛ¯¤ıË „¢‰Ô̤ÓË, ·ÏÏ’ ÂÏ›˙Ô˘Û· Ó· ·ÏËı‡ÛË, fiÙÈ ·‡ÚÈÔÓ Ô XÚÈÛÙfi˜ ı· ʤÚË Í‡Ï· Î·È „ˆÌ› Î·È Ì›·Ó ¯‡ÙÚ·Ó ÎԯϿ˙Ô˘Û·Ó Â› ÙÔ˘ ˘Úfi˜, Î·È ¤ÌÂÈÓÂÓ ¿˘ÓÔ˜ ¤Ú·Ó ÙÔ˘ ÌÂÛÔÓ˘ÎÙ›Ô˘, ·Ó·ÏÔÁÈ˙Ô̤ÓË ÙËÓ ÈÎÚ¿Ó Ù‡¯ËÓ Ù˘... K·È Ú¿ÁÌ·ÙÈ, Ô ÈÂÚ¤·˜ ÌÂÙ¿ ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù‹˜ ·Ó·ÎÔÈÓÒÓÂÈ fiÙÈ ‹Ú ¤Ó· ÁÚ¿ÌÌ· ·fi ÙÔÓ ÁÈÔ Ù˘, ÙÔÓ ¯·Ì¤ÓÔ ÛÙËÓ AÌÂÚÈ΋, Ô˘ ·ÊÔÚ¿ ÂΛÓËÓ Î·È Ì ÂÛÒÎÏÂÈÛÙË ÌÈ· ÂÈÙ·Á‹ Ô˘ Ú¤ÂÈ ·˘Ùfi˜ Ó· ÙËÓ ÂÍ·ÚÁ˘ÚÒÛÂÈ Ì ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘. O‡ÙÂ Ô ¤Ó·˜ Ô‡ÙÂ Ô ¿ÏÏÔ˜, ‚¤‚·È·, ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ˘ÔÏÔÁ›ÛÔ˘Ó ÙËÓ ·Í›· Ù˘ Î·È Î·Ù·Ê‡ÁÔ˘Ó ÛÙÔÓ ¤ÌÔÚÔ ÙÔ˘ ÓËÛÈÔ‡, ÙÔÓ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË: ...O Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘ ÂÚÚfiÊËÛ ‰Ú·ÁÌ›‰· Ù·Ì‚¿ÎÔ˘, ÂÙ›Ó·Í ÙËÓ ‚Ú¿Î·Ó ÙÔ˘, ÂÊ’ ˘ ¤ÈÙ ¿ÓÙÔÙ ̤ÚÔ˜ Ù·Ì‚¿ÎÔ˘, ηÙ‚›‚·Û ̤¯ÚÈ ÙˆÓ ÔÊÚ‡ˆÓ ÙËÓ ÛÎÔ‡ÊÈ·Ó ÙÔ˘, ¤‚·Ï ٷ Á˘·ÏÈ¿ ÙÔ˘, Î·È ‹Ú¯ÈÛ ӷ ÂÍÂÙ¿˙Ë ‰È¿ Ì·ÎÚÒÓ ÙÔ ÁÚ·ÌÌ¿ÙÈÔÓ. — EÚ¯ÂÙ·È ·’ ÙËÓ A̤ÚÈη; ›Â. ™’ Âı˘Ì‹ıËÎÂ, ‚Ϥˆ, Ô Á˘ÈÔ˜ ÛÔ˘. MÚ¿‚Ô, ¯·›ÚÔÌ·È. E›Ù· ·ӤϷ‚ÂÓ: — E¯ÂÈ ÙÔÓ ·ÚÈıÌfiÓ 10, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ Í¤ÚÔÌ ÙÈ Â›‰Ô˘˜ ÌÔÓ¤‰· Ó· ›ӷÈ, ‰¤Î· ÛÂÏÏ›ÓÈ·, ‰¤Î· ÚԇȘ, ‰¤Î· ÎÔψӿٷ ‹ ‰¤Î·... ¢ÈÂÎfiË. ¶·Ú’ ÔÏ›ÁÔÓ ı· ¤ÏÂÁ «‰¤Î· ϛژ». — N· ʈӿÍÔ˘Ì ÙÔ ‰¿ÛηÏÔ, ÂÌÔÚ̇ÚÈÛÂÓ Ô Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘, ›Ûˆ˜ ÂΛÓÔ˜ ͇ÚË Ó· ÙÔ ‰È·‚¿ÛË. TÈ ÁÏÒÛÛ· Ó· Â›Ó·È Ù¿¯·; O ÂÏÏËÓԉȉ¿ÛηÏÔ˜, fiÛÙȘ ÂοıËÙÔ ‚ϤˆÓ ÙÔ˘˜ ·›˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ ÎÈ¿ÌÔ ÂȘ ·Ú¿Ï¢ÚÔÓ Î·ÊÂÓ›ÔÓ, ·Ú·ÎÏËı›˜ ÌÂÙ¤‚Ë ÂȘ ÙÔ Ì·Á·˙› ÙÔ˘ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË. EÈÛ‹ÏıÂÓ, ÔÚıfi˜, ‰‡ÛηÌÙÔ˜, ¤Ï·‚ ÙÔ ÁÚ·ÌÌ¿ÙÈÔÓ, ·ÚÂοÏÂÛ ÙÔÓ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙËÓ Ó· ÙÔÓ ‰·Ó›ÛË Ù· Á˘·ÏÈ¿ ÙÔ˘, Î·È ‹Ú¯ÈÛ ӷ Û˘ÏÏ·‚›˙Ë ÙÔ˘˜ Ï·ÙÈÓÈÎÔ‡˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜: — ¶Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È ·ÁÁÏÈο, ›ÂÓ, ÂÎÙfi˜ ·Ó Â›Ó·È ÁÂÚÌ·ÓÈο. Afi Ô‡ ¤Ú¯ÂÙ·È ·˘Ùfi ÙÔ ‰ÂÏÙ¿ÚÈÔÓ; — A’ ÙËÓ A̤ÚÈη, Î˘Ú ‰¿ÛηÏÂ, ›ÂÓ Ë ıÂÈ·-A¯Ù›ÙÛ·. — Afi ÙËÓ AÌÂÚÈ΋Ó; ÙfiÙ ı· Â›Ó·È ·ÁÁÏÈÎfiÓ. K·È Ù·‡Ù· ϤÁˆÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ Ó· Û˘ÏÏ·‚›ÛË Ù·˜ ϤÍÂȘ ten pounds sterling, ·˜ ¤ÊÂÚ ¯ÂÈÚÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ë ÂÈÙ·Á‹.
à «Kαι τι δεν θελεν υποστ ... δι την αγ πην των δ ο το των παιδ ων, τα οπο α σαν δις παιδ α δι' αυτ ν...». Xαρακτικ του K. Γραμματ πουλου για την εικονογρ φηση του διηγ ματος «H Σταχομαζ χτρα», στα «Nεοελληνικ Aναγν σματα A´ Γυμνασ ου» του OEΣB, Aθ να 1950.
— Sterling, ›ÂØ sterling ı· ÛËÌ·›ÓË Ù¿ÏÏËÚÔÓ, ÈÛÙ‡ˆ. H ϤÍȘ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Â›Ó·È Ù˘ ·˘Ù‹˜ ÂÙ˘ÌÔÏÔÁ›·˜, ·ÂÊ¿ÓıË ‰ÔÁÌ·ÙÈÎÒ˜. K·È ¤ÛÙÚ„ ÙÔ ÁÚ·ÌÌ¿ÙÈÔÓ ÂȘ ¯Â›Ú·˜ ÙÔ˘ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË. — A˘Ùfi ı· ›ӷÈ, ›Â, Î·È ÂÂȉ‹ ˘¿Ú¯ÂÈ Â› Ù˘ ÎÂÊ·Ï›‰Ô˜ Ô ·ÚÈıÌfi˜ 10, ı· Â›Ó·È ¯ˆÚ›˜ ¿ÏÏÔ ÁÚ·ÌÌ¿ÙÈÔÓ ‰È¿ ‰¤Î· Ù¿ÏÏËÚ·. TÔ Î¿Ùˆ–οو ÔÊ›ψ Ó· Û·˜ ›ˆ fiÙÈ ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙ˆ ·fi ¯ÚËÌ·ÙÈÛÙÈο. EȘ ¿ÏÏ· ËÌ›˜ ·Û¯ÔÏÔ‡ÌÂı·, ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÙˆÓ ÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ. K·È ÙÔ‡ÙÔ ÂÈÒÓ, ÂÂȉ‹ ËÛı¿ÓıË „‡¯Ô˜ ÂȘ ÙÔ Î·Ù¿„˘¯ÚÔÓ Î·È Ï·ÎfiÛÙÚˆÙÔÓ Ì·Á·˙›ÔÓ ÙÔ˘ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË, ¤ÛÙÚ„ÂÓ ÂȘ ÙÔ Î·ÊÂÓ›ÔÓ, ›Ó· ıÂÚÌ·Óı‹... AÎÔÏÔ‡ıˆ˜ Ô Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘, ÂÎÌÂÙ·ÏÏ¢fiÌÂÓÔ˜ ÙËÓ ¿ÁÓÔÈ· Ù˘ Á˘Ó·›Î·˜, ÚÔÛ·ı› Ó· ÙËÓ ÂÎÌÂÙ·ÏÏ¢ı› ˘ÔÙÈÌÒÓÙ·˜ ÙËÓ ·Í›· Ù˘ ÂÈÙ·Á‹˜, ÎÚ·ÙÒÓÙ·˜ ÌÈ· ˘„ËÏ‹ «ÚÔÌ‹ıÂÈ·» ÁÈ· ÏfiÁÔ˘ ÙÔ˘ Î·È ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·˜ ‰È¿ÊÔÚ· ¯Ú¤Ë ÙÔ˘ ̷ηڛÙË ÙÔ˘ ¿ÓÙÚ· Ù˘. AÏÏ¿ ÙfiÙ ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È ¤Ó·˜ «·ÚÂȉËÌÒÓ» ™˘ÚÈ·Ófi˜ ¤ÌÔÚÔ˜, Ô˘ ·ÚÂÌ‚·›ÓÂÈ Î·È ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÂÏÂÈÒÓÂÈ ˆ˜ ÂÍ‹˜: ...HÙÔ ¤ÌÔÚÔ˜ ™˘ÚÈ·Ófi˜, ·ÚÂȉËÌÒÓ ‰È’ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÂȘ ÙËÓ ÌÈÎÚ¿Ó Ó‹ÛÔÓ. AÌ· ÂÈÛÂÏıÒÓ ‰Èˢı‡ÓıË ÌÂÙ¿ ÌÂÁ›ÛÙ˘ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜ Î·È ı¿ÚÚÔ˘˜ ÂȘ ÙÔ ÏÔÁÈÛÙ‹ÚÈÔÓ, fiÔ˘ ›ÛÙ·ÙÔ Ô Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘. — TÈ ¤¯Ô˘ÌÂ Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË;… T’ ›Ӓ ·˘Ùfi; ›ÂÓ È‰ÒÓ Úfi¯ÂÈÚÔÓ Â› ÙÔ˘ ÏÔÁÈÛÙËÚ›Ô˘ ÙÔ ÁÚ·ÌÌ¿ÙÈÔÓ Ù˘ Ùˆ¯‹˜ ¯‹Ú·˜. K·È Ï·‚ÒÓ ÙÔ‡ÙÔ ÂȘ ¯Â›Ú·˜: — ™˘Ó·ÏÏ·ÁÌ·ÙÈ΋ ‰È¿ ‰¤Î· ·ÁÁÏÈο˜ ϛڷ˜ ·fi ÙËÓ AÌÂÚÈ΋Ó, › ηı·Ú¿ ÙË ÊˆÓ‹. ¶Ô‡ ¢ڤıË Â‰Ò; K¿ÌÓÂȘ Î·È Ù¤ÙÔȘ ‰Ô˘ÏÂȤ˜, Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›ÙË; — °È· ‰¤Î· ϛژ! ·ӤϷ‚ÂÓ ·˘ıÔÚÌ‹Ùˆ˜ Ë ıÂÈ·–A¯Ù›ÙÛ· ·ÎÔ‡Û·Û· ¢ÎÚÈÓÒ˜ ÙËÓ Ï¤ÍÈÓ. — N·È, ‰È¿ ‰¤Î· ·ÁÁÏÈο˜ ϛڷ˜, Â›Â Î·È ¿ÏÈÓ
ÛÙÚ·Ê›˜ ÚÔ˜ ·˘Ù‹Ó Ô EÚÌÔ˘ÔÏ›Ù˘. M‹ˆ˜ Â›Ó·È ‰ÈÎfi ÛÔ˘; — M¿ÏÈÛÙ·. H ıÂÈ·-A¯Ù›ÙÛ·, ÂÓ Î·Ù·Ê¿ÛÂÈ, ¤ÏÂÁ ¿ÓÙÔÙ ӷÈ, ·ÏÏ¿ Ó˘Ó ËfiÚÂÈ Î·È ·˘Ù‹ Ò˜ › ̿ÏÈÛÙ·, Î·È Ô‡ ‡Ú ÙËÓ Ï¤ÍÈÓ Ù·‡ÙËÓ. — °È· ‰¤Î· Ó·ÔÏÂfiÓÈ· ı· Â›Ó·È ›Ûˆ˜, › ‰¿ÎÓˆÓ Ù· ¯Â›ÏË Ô Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘. — ™Ô˘ ϤÁˆ ‰È¿ ‰¤Î· ·ÁÁÏÈο˜ ϛڷ˜, ·ӤϷ‚Â Î·È ·‡ıȘ Ô ™˘ÚÈ·Ófi˜ ¤ÌÔÚÔ˜. ¶·›ÚÓÂȘ ·fi ÏfiÁÈ·; K·È ¤ÚÚÈ„Â ‰Â‡ÙÂÚÔÓ Ì·ÎÚfiÓ ‚ϤÌÌ· › ÙÔ˘ ÁÚ·ÌÌ·Ù›Ô˘: — E›Ó·È Û›ÁÔ˘ÚÔ˜ ·Ú¿˜, ·Ú˙¿Ó–ÎÔÓÙ¿Ó ÛÔ˘ ϤÁˆ. £· ÙÔ ÂÍÔÊÏ‹Û˘ ‹ ÙÔ ÂÍÔÊÏÒ ·Ì¤Ûˆ˜; K·È ¤Î·Ì ΛÓËÌ· Ó· ÂÍ·Á¿ÁË ÙÔ ¯ÚËÌ·ÙÔÊ˘Ï¿ÎÈfiÓ ÙÔ˘. — MÔÚ› Ó· ÙÔ ¿ÚË Î·Ó›˜ ÁÈ· ÂÓÓ¤· ϛژ… Á·ÏÏÈΤ˜, › ‰ÈÛÙ¿˙ˆÓ Ô Î˘Ú M·ÚÁ·Ú›Ù˘. — °·ÏÏÈΤ˜; TÔ ·›ÚÓˆ ÂÁÒ ‰È¿ ÂÓÓÈ¿ ·ÁÁÏÈΤ˜. K·È ÛÙÚ¤„·˜ fiÈÛıÂÓ ÙÔ Ê‡ÏÏÔÓ ÙÔ˘ ¯¿ÚÙÔ˘, ›‰Â ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹Ó ËÓ Â›¯Â ‚¿ÏÂÈ Ô ·Á·ıfi˜ ÈÂÚ‡˜, ·Ú¤‚·ÏÂÓ ·˘Ù‹Ó Ì ÙÔ fiÓÔÌ· ÙÔ˘ ÊÂÚfiÌÂÓÔÓ ÂÓ Ùˆ ÎÂÈ̤ӈ, Î·È ÙËÓ Â‡Ú ۇÌʈÓÔÓ. K·È ·Óԛͷ˜ ÙÔ ¯ÚËÌ·ÙÔÊ˘Ï¿ÎÈÔÓ Â̤ÙÚËÛÂÓ ÂȘ ÙËÓ ¯Â›Ú· Ù˘ ıÂÈ·–A¯Ù›ÙÛ·˜ Î·È ÚÔ ÙˆÓ ÂÎı¿Ì‚ˆÓ ÔÊı·ÏÌÒÓ ·˘Ù‹˜ ÂÓÓ¤· ÛÙÈÏÓÔٿٷ˜ ·ÁÁÏÈο˜ ϛڷ˜. K·È ȉԇ ‰È·Ù› Ë Ùˆ¯‹ ÁÚ·›· ÂÊfiÚÂÈ ÙË Ë̤ڷ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Î·ÈÓÔ˘ÚÁ‹ «¿‰ÔÏËÓ» Ì·Ó‰‹Ï·Ó, Ù· ‰Â ‰‡Ô ÔÚÊ·Ó¿ ›¯ÔÓ Î·ı·Ú¿ ˘ÔηÌÈÛ¿ÎÈ· ‰È¿ Ù· ÈÛ¯Ó¿ ̤ÏË ÙˆÓ Î·È ıÂÚÌ‹Ó ˘fi‰ÂÛÈÓ ‰È¿ ÙÔ˘˜ ·ÁˆÌ¤ÓÔ˘˜ fi‰·˜ ÙˆÓ.
«Στο Xριστ στο K στρο»
AÏÏ¿ ·fi Ù· ÈÔ ˆÚ·›· Î·È Ù· ÈÔ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ˘ÙÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Â›Ó·È ÙÔ «™ÙÔ XÚÈÛÙfi ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ» (1892). K·ÙÂÍÔ¯‹Ó ıÚËÛ΢ÙÈÎfi, Û˘Ó‰˘¿˙ÂÈ fiϘ ÙȘ ·ÊËÁËÌ·ÙÈΤ˜ ·ÚÂÙ¤˜ ÙÔ˘ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘. EÓ·ÏÏ·Á¤˜ ÛÎËÓÒÓ ·fi ÙËÓ ÚÔÂÙÔÈÌ·Û›·, ÙÔ ÂÈΛӉ˘ÓÔ Ù·Í›‰È ̤۷ ÛÙË ı·Ï·ÛÛÔÙ·Ú·¯‹, ÙËÓ ¿ÊÈÍË, ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ Ó·Ô‡, ÙË ı›· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, ÙËÓ Â˘ˆ¯›· Î·È Ù¤ÏÔ˜ ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹. H ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ÂÛˆÙÂÚÈÎÔ‡ ÙÔ˘ Ó·Ô‡ Ù˘ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ Î·È È‰›ˆ˜ ÙˆÓ ÙÔȯÔÁÚ·ÊÈÒÓ, Ô˘ ·Ó·Î·ÏÔ‡Ó ÙȘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÂÎÊÚ¿ÛÂȘ, Á›ÓÂÙ·È Ì ȉȷ›ÙÂÚË ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ¤ÓÙ·ÛË, ÂÓÒ ÔÈ ÌÔÚʤ˜ ÙˆÓ ·Á›ˆÓ, ÙˆÓ Ó˘ÛٷϤˆÓ ÂÚËÌÈÙÒÓ Î·È ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ ÙÔ˘ ÂÎÎÏËÛÈ¿ÛÌ·ÙÔ˜ Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó ÌÈ·Ó ·‰È¿Û·ÛÙË ÂÓfiÙËÙ·. H ˘fiıÂÛ‹ ÙÔ˘, Ì ϛÁ· ÏfiÁÈ·, ¤¯ÂÈ ˆ˜ ÂÍ‹˜: O ··-ºÚ·ÁÎÔ‡Ï˘ ·ÔÊ·Û›˙ÂÈ Ó· χÛÂÈ, Ì ÙË ‚¿Úη ÙÔ˘ Ì·ÚÌ·-™ÙÂÊ·Ó‹ ÙÔ˘ M¤Úη, ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ, ÙÔ ÂÁηٷÏÂÈÌ̤ÓÔ ·ÏÈfi ¯ˆÚÈfi ÛÙËÓ ·fiÎÚËÌÓË ·ÎÙ‹ Ù˘ ™ÎÈ¿ıÔ˘, Î·È Ó· ‚ÔËı‹ÛÂÈ Ì ÂÊfi‰È· ÙÔ˘˜ Û˘ÓÙÔ›Ù˜ ÙÔ˘, ÙÔÓ °È¿ÓÓË ÙÔÓ N˘ÊÈÒÙË Î·È ÙÔÓ AÚÁ‡ÚË Ù˘ M˘ÏˆÓÔ‡˜, Ô˘ ·ÔÎÏ›ÛÙËηÓ
10
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
ÏfiÁˆ Ù˘ ηÎÔηÈÚ›·˜ Û ÌÈ· ÛËÏÈ¿ ¿Óˆ ·fi ÙÔ K¿ÛÙÚÔ. TÂÏÈο Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÂÙ·È ÌÈ· Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ ·fi ‰Âη¤ÍÈ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Î·È ÍÂÎÈÓÔ‡Ó ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ. YÛÙÂÚ· ·fi ÔÏÏÔ‡˜ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ Ô˘ ‰È¤ÙÚÂÍ·Ó, ÊÙ¿ÓÔ˘Ó ÌÂÛ¿Ó˘¯Ù· ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ, fiÔ˘ Û˘Ó¿ÓÙËÛ·Ó ÙÔ˘˜ ·ÔÎÏÂÈṲ̂ÓÔ˘˜ Î·È ÂÙÔÈÌ¿˙ÔÓÙ·È ÁÈ· ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·: ...O Ó·fi˜ Ù˘ XÚÈÛÙÔ‡ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜ ‹ÙÔ Ë ·Ï·È¿ ÌËÙÚfiÔÏȘ ÙÔ˘ ÊÚÔ˘Ú›Ô˘. O Ó·˝ÛÎÔ˜, ÚÔ ÂηÙÔÓÙ·ÂÙËÚ›‰ˆÓ ÎÙÈÛı›˜, ›ÛÙ·ÙÔ ·ÎfiÌË Â˘Ú‹˜ Î·È fi¯È Ôχ ÂÊı·Ṳ́ÓÔ˜. O ··-ºÚ·ÁÎÔ‡Ï˘ Î·È Ë Û˘ÓÔ‰›· ÙÔ˘ Êı¿Û·ÓÙ˜ ÂÈÛ‹ÏıÔÓ Ù¤ÏÔ˜ ÂȘ ÙÔÓ Ó·fiÓ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡, Î·È Ë Î·Ú‰›· ÙˆÓ ËÛı¿ÓıË ı¿ÏÔ˜ Î·È ÁÏ˘Î‡ÙËÙ· ¿Ê·ÙÔÓ. O ÈÂÚ‡˜ „Èı‡ÚÈÛ ÌÂÙ’ ÂÓ‰Ô̇¯Ô˘ Û˘ÁÎÈÓ‹Ûˆ˜ ÙÔ «EÈÛÂχÛÔÌ·È ÂȘ ÙÔÓ Ô›ÎÔÓ ÛÔ˘» [...] ÂÓÒ ·È Á˘Ó·›Î˜ ·È ¿ÏÏ·È ‹Ó·ÙÔÓ ÂÈÌÂÏÒ˜ Ù· ηӉ‹ÏÈ·, Î·È ‹Ó·„·Ó ̤Á· Ï‹ıÔ˜ ÎËÚ›ˆÓ ÂȘ Ù· ‰‡Ô Ì·ÓÔ˘¿ÏÈ· [...] Î’ ¤ıÂÛ·Ó ÙÔ ‡Ú·˘ÓÔÓ ÂÓ Ùˆ ̤ۈ ÙÔ˘ Ó·Ô‡, Ú›„·Û·È ¿ÊıÔÓÔÓ Ï›‚·ÓÔÓ ÂȘ ÙÔ˘˜ ¿Óıڷη˜. “K·È ˆÛÊÚ¿ÓıË K‡ÚÈÔ˜ Ô £Âfi˜ ÔÛÌ‹Ó Â˘ˆ‰›·˜”. EÏ·Ì„Â ‰Â ÙfiÙÂ Ô Ó·fi˜ fiÏÔ˜, Î·È ‹ÛÙÚ·„ÂÓ Â¿Óˆ ÂȘ ÙÔÓ ıfiÏÔÓ Ô ¶·ÓÙÔÎÚ¿ÙˆÚ Ì ÙËÓ ÌÂÁ¿ÏËÓ Î’ ÂÈ‚ÏËÙÈÎ‹Ó ÌÔÚÊ‹Ó, Î·È ËÎÙÈÓÔ‚fiÏËÛ ÙÔ Â›¯Ú˘ÛÔÓ Î·È ÏÂÙÔ˘ÚÁË̤ÓÔÓ ÌÂ Ì˘Ú›·˜ ÁÏ˘Ê¿˜ Ù¤ÌÏÔÓ, Ì ٷ˜ ÂÚÈηÏÏ›˜ Ù˘ ·Ú›ÛÙ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ Ù¤¯Ó˘ ÂÈÎfiÓ·˜ ÙÔ˘, Ì ÙËÓ ÌÂÁ¿ÏËÓ ÂÈÎfiÓ· Ù˘ °ÂÓÓ‹Ûˆ˜, fiÔ˘ «¶·Úı¤ÓÔ˜ ηı¤˙ÂÙ·È Ù· XÂÚÔ˘‚Â›Ì ÌÈÌÔ˘Ì¤ÓË», fiÔ˘ ıÂÛÂÛ›ˆ˜ Ì·ÚÌ·›ÚÔ˘ÛÈÓ ·È ÌÔÚÊ·› ÙÔ˘ ı›Ԣ BÚ¤ÊÔ˘˜ Î·È Ù˘ ·ÌÒÌÔ˘ §Â¯Ô‡˜, fiÔ˘ ˙ˆÓÙ·Ó·› ·Ú›ÛÙ·ÓÙ·È ·È fi„ÂȘ ÙˆÓ ·ÁÁ¤ÏˆÓ, ÙˆÓ Ì¿ÁˆÓ Î·È ÙˆÓ ÔÈ̤ӈÓ, fiÔ˘ ÓÔÌ›˙ÂÈ ÙȘ fiÙÈ ÛٛςÂÈ Ô ¯Ú˘Ûfi˜, ¢ˆ‰È¿˙ÂÈ Ô Ï›‚·ÓÔ˜ Î·È ‚·ÏÛ·ÌÒÓÂÈ Ë Û̇ÚÓ·, Î·È fiÔ˘, ˆ˜ Â¿Ó Ë ÁÚ·ÊÈ΋ ÂÏ¿ÏÂÈ, Ê·ÓÙ¿˙ÂÙ·› ÙȘ › Ì›·Ó ÛÙÈÁÌ‹Ó fiÙÈ ·ÎÔ‡ÂÈ ÙÔ, ¢fiÍ· ÂÓ ˘„›ÛÙÔȘ £ÂÒ! EÓ Ùˆ ̤ۈ ‰Â ÎÚ¤Ì·Ù·È Ô Ì¤Á·˜ ÔÚÂȯ¿ÏÎÈÓÔ˜ Î·È ÔχÎÏ·‰Ô˜ ÔÏ˘¤Ï·ÈÔ˜, Î·È ÔÏfiÁ˘Ú· Ô ÎÚÂÌ·ÛÙfi˜ ¯ÔÚfi˜, Ì ٷ˜ ÂÈÎfiÓ·˜ ÙˆÓ ¶ÚÔÊËÙÒÓ Î·È AÔÛÙfiψÓ, ˘Ê’ ÔÓ ÂÙÂÏÔ‡ÓÙÔ ÙÔ ¿Ï·È ÔÈ ÛÂÌÓÔ› Á¿ÌÔÈ ÙˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÒÓ ·Ó‰ÚÔÁ‡ÓˆÓ. K·È ÔÏfiÁ˘Ú· ·È ÌÔÚÊ·› ÙˆÓ M·ÚÙ‡ÚˆÓ, OÛ›ˆÓ Î·È OÌÔÏÔÁËÙÒÓ...
...OÙ·Ó ¤Êı·Û·Ó ÂȘ ÙÔ K¿ÛÙÚÔÓ Î·È ÂÈÛ‹ÏıÔÓ ÂȘ ÙÔÓ Ó·fiÓ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡, ÙfiÛÔÓ ı¿ÏÔ˜ ÂıÒ¢Û ÙËÓ „˘¯‹Ó ÙˆÓ, ÒÛÙ ·Ó Î·È ‹Û·Ó ηٿÎÔÔÈ, ·Ó Î·È ÂÓ‡ÛÙ·˙fiÓ ÙÈÓ˜ ·˘ÙÒÓ, ËÛı¿ÓıËÛ·Ó ÙfiÛÔÓ ÙËÓ ¯·Ú¿Ó ÙÔ˘ Ó· ˙ÒÛÈ Î·È ÙÔ˘ Ó· ¤¯ˆÛÈ Êı¿ÛÂÈ ·ÈÛ›ˆ˜ ÂȘ ÙÔ Ù¤ÚÌ· Ù˘ ÔÚ›·˜ ÙˆÓ, ÂȘ ÙÔÓ Ó·fiÓ ÙÔ˘ K˘Ú›Ô˘, ÒÛÙ ÙÔ˘˜ ¤Ê˘Á ¿Û· Ó‡ÛÙ· Î·È ¿Û· ÎfiˆÛȘ. [...] K·È ›ٷ Ô ÈÂÚ‡˜ ¤‚·ÏÂÓ Â˘ÏÔÁËÙfiÓ Î·È Â„¿ÏË Ë ÏÈÙ‹ Ù˘ ÌÂÁ·ÏÔÚÂÔ‡˜ ÂÔÚÙ‹˜, ÌÂı’ Ô Ô Î˘Ú AÏÂÍ·Ó‰Ú‹˜ ‹Ú¯ÈÛ ٷ˜ ·Ó·ÁÓÒÛÂȘ, Î·È fiÛÔÈ ‹Û·Ó Ó˘ÛÙ·Ṳ̂ÓÔÈ ·ÂÎÔÈÌ‹ıËÛ·Ó ÛÈÁ¿ ÂȘ Ù· ÛÙ·Û›‰È¿ ÙˆÓ. (A! ¤ÌÂÏÏÔÓ ¿Ú· ÙÔ˘ ¶ÚÔÊËÙ¿Ó·ÎÙÔ˜ ÔÈ ıÂÛ¤ÛÈÔÈ ‡ÌÓÔÈ ·fi „·ÏÌÒÓ Ó· ηٷÓÙ‹ÛˆÛÈÓ ·Ó¿ÁÓˆÛȘ Ó˘ÛÙ·ÎÙÈ΋, Î·È ˆ˜ ·Ó¿ÁÓˆÛȘ Ó· ·Ú·Ï›ˆÓÙ·È fiψ˜ ˆ˜ ÊÔÚÙÈÎfiÓ ÙÈ Î·È ·Ú¤ÏÎÔÓ!), ‚·˘Î·ÏÈ˙fiÌÂÓÔÈ ·fi ÙËÓ ¤ÚÚÈÓÔÓ Î·È ÌÔÓfiÙÔÓÔÓ ··ÁÁÂÏ›·Ó ÙÔ˘ Î˘Ú AÏÂÍ·Ó‰Ú‹. O ·Á·ıfi˜ Á¤ÚˆÓ ‹ÙÔ ÂÎ ÙÔ˘ ·ÌÈÌ‹ÙÔ˘ ÂΛÓÔ˘ Ù‡Ô˘ ÙˆÓ „·ÏÙÒÓ, ˆÓ ÙÔ Á¤ÓÔ˜ ÂͤÏÈ ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜ Û‹ÌÂÚÔÓ. E„·ÏÏ ηÎÒ˜ ÌÂÓ, ·ÏÏ’ Â˘Ï·‚Ò˜ Î·È ÌÂÙ’ ·ÈÛı‹Ì·ÙÔ˜. K·Ó¤Ó ۯ‰fiÓ ÎÒÏÔÓ ‰ÂÓ ¤ÏÂÁÂÓ ÔÚıÒ˜, Ô‡Ùˆ ÌÔ˘ÛÈÎÒ˜ Ô‡Ù ÁÚ·ÌÌ·ÙÈÎÒ˜. ¶fiÙ ÂÓ Î·È ‹ÌÈÛ˘ ÎÒÏÔÓ Ù· ‹ÓÔ˘ ÂȘ ÂÓ, fiÙ ‰‡Ô Î·È ‹ÌÈÛ˘ Ù· ‰È‹ÚÂÈ ÂȘ Ù¤ÛÛÂÚ·. AÏÏ¿ ÚÔÎÚÈو٤ڷ Ë ·Ì¿ıÂÈ· Ù˘ ‰ÔÎËÛÈÛÔÊ›·˜... AÏÏ’ fiÙÂ Ô ÈÂÚ‡˜ ÂÍÂÏıÒÓ ¤„·Ï ÙÔ «¢Â‡Ù ›‰ˆÌÂÓ ÈÛÙÔ›, Ô‡ ÂÁÂÓÓ‹ıË Ô XÚÈÛÙfi˜», ÙfiÙ ·È ÌÔÚÊ·› ÙˆÓ AÁ›ˆÓ ÂÊ¿ÓËÛ·Ó ˆ˜ Ó· ÂʷȉڇÓıËÛ·Ó ÂȘ ÙÔ˘˜ ÙÔ›¯Ô˘˜Ø «AÎÔÏÔ˘ı‹ÛˆÌÂÓ ÏÔÈfiÓ ¤Óı· ԉ‡ÂÈ Ô ·ÛÙ‹Ú», Î·È Ô Î˘Ú AÏÂÍ·Ó‰Ú‹˜ ÂÓıÔ˘ÛÈÒÓ ¤Ï·‚ ÙËÓ ˘„ËÏ‹Ó Î·Ï¿ÌËÓ Î·È ¤ÛÂÈÛ ÙÔÓ ÔÏ˘¤ÏÂÔÓ Ì ٷ˜ Ï·Ì¿‰·˜ fiÏ·˜ ·ÓËÌ̤ӷ˜. «AÁÁÂÏÔÈ ˘ÌÓÔ‡ÛÈÓ, ·Î·Ù··‡ÛÙˆ˜ ÂΛ», Î’ ÂÛ›ÛıË Ô Ó·fi˜ fiÏÔ˜ ·fi ÙËÓ ‚ÚÔÓÙÒ‰Ë ÊˆÓ‹Ó ÙÔ˘ ··-ºÚ·ÁÎÔ‡ÏË ÌÂÙ¿ ¿ıÔ˘˜ „¿ÏÏÔÓÙÔ˜: «¢fiÍ· ÂÓ ˘„›ÛÙÔȘ ϤÁÔÓÙ˜, Ùˆ Û‹ÌÂÚÔÓ ÂÓ ÛËÏ·›ˆ Ù¯ı¤ÓÙÈ», Î·È ÔÈ ¿ÁÁÂÏÔÈ ÔÈ ˙ˆÁÚ·ÊÈÛÙÔ›, ÔÈ ÂÚÈ΢ÎÏÔ‡ÓÙ˜ ÙÔÓ ¶·ÓÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ¿Óˆ ÂȘ ÙÔÓ ıfiÏÔÓ, ¤ÙÂÈÓ·Ó ÙÔ Ô˘˜, ·Ó·ÁÓˆÚ›Û·ÓÙ˜ ÔÈΛÔÓ ·˘ÙÔ›˜ ÙÔÓ ‡ÌÓÔÓ...
H «Eν τω μ
EÊÂÍÂÓ Ô £Âfi˜ ÙËÓ ¯·ÚÌfiÛ˘ÓÔÓ Ë̤ڷÓ, Î·È ÔÈ ·ÈfiÏÔÈ ÂÊÈÏÔÙÈÌ‹ıËÛ·Ó Ó· Ûʿ͈ÛÈ Î·È „‹ÛˆÛÈ ‰‡Ô ÙÚ˘ÊÂÚ¿ ÂÚ›ÊÈ·, ÂÓÒ ÔÈ ‰‡Ô ˘ÏÔÙfiÌÔÈ Â›¯·Ó ʤÚÂÈ ·fi ÙÔ ‚Ô˘ÓfiÓ ÔÏÏ¿˜ ‰ˆ‰Âο‰·˜ ÎÔÛÛ‡ÊÈ· ·Ï·ÙÈÛÌ¤Ó·Ø Î·È Ô Î·ÂÙ¿Ó KˆÛÙ·ÓÙ‹˜ ·Ó‚›‚·ÛÂÓ ·fi ÙÔ ÁÔÏÂÙ›, ÙÔ ÔÔ›ÔÓ Ô˘‰¤Ó· ΛӉ˘ÓÔÓ ‰È¤ÙÚ¯ÂÓ, fiˆ˜ ‹ÙÔ Î·ıÈṲ̂ÓÔÓ, ·Ó ‰ÂÓ ¤Ó ÓfiÙÔ˜ ·fi Ù˘ ÍËÚ¿˜ Ó· ÙÔ ·ˆı‹ÛË ÚÔ˜ ÙÔ ¤Ï·ÁÔ˜, ·Ó‚›‚·Û ‰‡Ô ·ÛÎÔ‡˜ ÁÂÓÓ·›Ô˘ Ô›ÓÔ˘ Î·È ÂÓ Î·Ï¿ıÈÔÓ Ì ·˘Á¿ Î·È Î·Ûη‚¿ÏÈ Ù˘ A›ÓÔ˘, Î·È ËÌ›ÛÂÈ·Ó ‰ˆ‰Âο‰· fiÚÓÈı·˜ Î·È ÌÈÎÚfiÓ ‚˘Ù›ÔÓ Ì ÛÎÔÌ‚Ú›·. K·È ¤Ê·ÁÔÓ ¿ÓÙ˜ Î·È Ë˘ÊÚ¿ÓıËÛ·Ó, ÂÔÚÙ¿Û·ÓÙ˜ Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÌÂÙ¿ Û·Ó›·˜ ÌÂÁ·ÏÔÚ›·˜ › ÙÔ˘ ÂÚ‹ÌÔ˘ ÂΛÓÔ˘ ‚Ú¿¯Ô˘. TËÓ Ó‡ÎÙ· ÂÎÔÈÌ‹ıËÛ·Ó ÂÓ Ì¤Ûˆ ·ÊıfiÓˆÓ ˘ÚÒÓ, Ì ·ÚÎÂÙ¿ ‰Â ÛοÛÌ·Ù· Î·È Î·fiÙ˜, fiÛ· Î·È ÔÈ ÂÎ Ù˘ ÔÏ›¯Ó˘ ·ÓËÁ˘ÚÈÛÙ·› ›¯·Ó ʤÚÂÈ ÌÂı’ ·˘ÙÒÓ, Î·È ÔÈ ·ÈÁÔ‚ÔÛÎÔ› ›¯·Ó ÂȘ ÙÔ K¿ÛÙÚÔÓ, Î·È Ô ÂÎ §‹ÌÓÔ˘ ÊÈÏfiÙÈÌÔ˜ ηڷ‚Ô·Ú˘ ÂÎfiÌÈÛÂÓ ·fi ÙÔ ÏÔ›ÔÓ ÙÔ˘...
σω δε κρ μαται ο μ γας ορειχ λκινος και πολ κλαδος πολυ λαιος, και ολ γυρα ο κρεμαστ ς χορ ς, με τας εικ νας των Προφητ ν και των Aποστ λων...». Eσωτερικ του ναο της Γ ννησης του Xριστο στο παλι K στρο της Σκι θου (φωτ. Kωστ ς Λι ντης).
A˘Ù¿ Ì ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ô˘ ÙÔÓ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó fiÏÔÈ ÔÈ ÓÂfiÙÂÚÔÈ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔÈ ˆ˜ ÁÂÓ¿Ú¯Ë ÙÔ˘˜, Ì·˙› Ì ÙÔÓ BÈ˙˘ËÓfi, ‚¤‚·È·. ¢ÒÛ·Ì ÈÔ ¿Óˆ ÌÂÚÈο ·fi Ù· ÈÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ·˘Ù¿ Ô˘ Û ÔÏÏÔ‡˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ ı· ͢ӋÛÔ˘Ó ÛÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘˜ Ù· Á˘ÌÓ·Ûȷο ÙÔ˘˜ ¯ÚfiÓÈ·Ø «‹¯ÔÈ ·fi ÙËÓ ÚÒÙË Ô›ËÛË Ù˘ ˙ˆ‹˜ Ì·˜», Ô˘ ϤÂÈ Ô ÔÈËÙ‹˜. AӷʤÚÔ˘Ì ÙÒÚ· ÙÔ˘˜ Ù›ÙÏÔ˘˜ Î·È ÌfiÓÔ ÙˆÓ ˘fiÏÔÈˆÓ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎˆÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘, ÁÈ· fiÛÔ˘˜ ı· ‹ıÂÏ·Ó Ó· Û˘ÌÏËÚÒÛÔ˘Ó ÌfiÓÔÈ ÙÔ˘˜ ·˘Ù‹ ÙËÓ ÂÍ·›ÛÈ· Û˘Ìʈӛ·, Ì ÙÔ˘˜ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ‰Â˘ÙÂÚ‡ÔÓÙ˜ ‹¯Ô˘˜: «H YËÚ¤ÙÚ·», «O ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ÂȘ ÙÔ ¯ˆÚ›ÔÓ», «O AÌÂÚÈοÓÔ˜», «H °Ï˘ÎÔÊÈÏÔ‡Û·», «XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÙÔ˘ ÙÂ̤ÏË», «ºÈÏfiÛÙÔÚÁÔÈ», «T’ Ìԇʒ ÙÔ˘ ’Ï›», «O ¯·Ú·Ì¿‰Ô˜». [* OÏ· Ù· ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù· ·fi ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Â›Ó·È ·Ṳ́ӷ ·fi Ù· A·ÓÙ¿ ÙÔ˘ ÙˆÓ ÂΉfiÛÂˆÓ ¢fiÌÔ˜, ÂÈÌ. N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘.]
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
11
Xριστο γεννα στα π λαγα
«Xριστο γεννα στις Tρεις Mπο κες»
O ¢IH°HMA Â›Ó·È ¤Ó· ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎfi ›‰Ô˜ Ô˘ ÔÈ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔÈ Ì·˜ ÙÔ Î·ÏÏÈÂÚÁÔ‡Ó Ì ȉȷ›ÙÂÚË ÂÈÌÔÓ‹ Î·È ˙‹ÏÔ Ò˜ ÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜, ÛÙÔ Â›ÛÌ· ÙÔ˘ ÂÌÔÚÈÎÔ‡ Û˘ÚÌÔ‡ –Ô˘ ÂÂÓ‰‡ÂÈ ÙȘ ÌÂÙÔ¯¤˜ ÙÔ˘ ÛÙ· ÔÏ˘Û¤Ïȉ· ·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù·, Ù· Ô‡Ùˆ˜ ÂÈÂ›Ó «Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù·»– Î·È Ù˘ «ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜» Î·È ÙˆÓ ÔÚÁ¿ÓˆÓ ·˘Ù‹˜, Ô˘ Ù· ÂÓı·ÚÚ‡ÓÂÈ. K·ÈÚfi˜ ÏÔÈfiÓ Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ì ÙÔ ı¤Ì· Ì·˜, Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ‰ËÏ·‰‹, Î·È ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, ÙÔ˘˜ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ÙÔ˘˜ ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ˘˜, Ò˜ Û‹ÌÂÚ·. O AϤͷӉÚÔ˜ MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜ (1850-1929) –Ô «¿ÏÏÔ˜ AϤͷӉÚÔ˜», fiˆ˜ ÙÔÓ ·ÔηÏÔ‡Û·Ó, ™ÎÈ·ı›Ù˘ ÎÈ ·˘Ùfi˜ Î·È ÂÍÔÈÎÂȈ̤ÓÔ˜ Ì ÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ı·Ï·ÛÛÈÓÒÓ, ÂÍ¿‰ÂÏÊÔ˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ›Û˘ ıÂÔÛ‚‹˜, Ô˘ ηÏÔÁ¤Ú„ ̿ÏÈÛÙ· Ì ÙÔ fiÓÔÌ· AÓ‰ÚfiÓÈÎÔ˜, ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˜ ÎÈ ·˘Ùfi˜– ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÛÙȘ TÚÂȘ MԇΘ» (1900) Ì·˜ ηÏ› Ó· ÂÚ¿ÛÔ˘Ì ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Ì ÙÔ˘˜ Û˘Ì·ÙÚÈÒÙ˜ ÙÔ˘ Ó·˘ÙÈÎÔ‡˜, Ô˘ Ë ı·Ï·ÛÛÔÙ·Ú·¯‹ ÙÔ˘˜ ¤¯ÂÈ ·ÔÎÏ›ÛÂÈ Û’ ¤Ó·Ó fiÚÌÔ Ù˘ ™Î‡ÚÔ˘: TÔ ÙÚÈοٷÚÙÔÓ Ì¿ÚÎÔ ÙÔ˘ ηÂÙ¿Ó-ºÒη, Ë ™Î›·ıÔ˜, ¤Ó· ˆÚ·›ÔÓ ÛοÊÔ˜ ÙÔ˘ ·ÏËÛÌÔÓ‹ÙÔ˘ ·Ú¯ÈÓ·˘ËÁÔ‡ Ù˘ Ó‹ÛÔ˘, ÙÔ˘ Í·ÎÔ˘Ṳ̂ÓÔ˘ ÂȘ fiÏ·˜ Ù·˜ Ó·˘ÙÈο˜ Ù˘ EÏÏ¿‰Ô˜ fiÏÂȘ Ì¿ÛÙÚÔ-°ÂˆÚÁÔ‡, ÌfiÏȘ ÂÛÒıË ÙËÓ ÂÛ¤Ú·Ó ÂΛÓËÓ, Î·Ù·Ê˘ÁfiÓ Í˘Ï¿ÚÌÂÓÔÓ –Ì ٷ οو ÌfiÓÔÓ ÊϤÛÈ·, Î·È ÙÔÓ Ì¤Û· ÊÏfiÎÔÓ– ÂȘ ÙȘ TÚÂȘ MԇΘ, ÙÔÓ ÛˆÙ‹ÚÈÔÓ Ù˘ ™Î‡ÚÔ˘ ÏÈ̤ӷ. Afi Ù˘ ™ÈÎÂÏ›·˜ ·Ó·‚·›ÓˆÓ ÂȘ ÙÔÓ ¢Ô‡Ó·‚ÈÓ, Ì ÊÔÚÙ›ÔÓ ·ÔÈÎÈ·ÎÒÓ, Ô Î·ÂÙ¿Ó-ºÒη˜, ÂÙ¿ ÌËÓÒÓ Á·Ì‚Úfi˜, ÂfiıÂÈ, Î·È ¤Ù·ÍÂ, Ó· ÂÔÚÙ¿ÛË Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÂÓ ÙË Ó‹Ûˆ ÙÔ˘, ÌÂÙ¿ Ù˘ Ó·ڿ˜ Û˘˙‡ÁÔ˘ ÙÔ˘. AÏÏ¿ ÊıÔÓÂÚfi˜ Ù˘ Â˘Ù˘¯›·˜ ÙÔ˘ Ô ¿ÁÚÈÔ˜ Ì·˝ÛÙÚÔ˜, ÌÂÙ¿ Ï·›Ï·Ô˜ Î·È ¯ÈÔÓÔÛÙÚÔ‚›ÏˆÓ ÂÍ·Êı›˜, ÙÔÓ ËÓ¿ÁηÛ ӷ
H Aλ
ξανδρος Mωραϊτ δης (1851-1929). Σχ διο του Bασ λη Z ση για τις εκδ σεις Πεχλιβαν δη.
Õ «...το ε χε π ρει απ φασιν πλ ον τι... θα ε ρταζε τα Xριστο γεννα συντροφι με την θ λασσαν». Xαρακτικ του E. Σπυρ δωνος απ την εικονογρ φηση της συλλογ ς διηγημ των «Λ για της πλ ρης». Eστ α, Aθ να χ. χ.
ÎÏÂÈÛı‹ ̤۷ ÂȘ ÙȘ TÚÂȘ MԇΘ, fiÔ˘ ‚Ú¿‰˘-‚Ú¿‰˘ ·Á΢ÚÔ‚fiÏËÛÂÓ Ë ™ÎÈ¿ıÔ˜ Û·Ó ¤Ó·˜ ·ÂÙfi˜ Ì ̷‰Ë̤ӷ Ù· ÙÂÚ¿ ÙÔ˘ [...] K·È ·ÊÔ‡ ϤÔÓ ÂÓ‡ÎÙˆÛÂ Î·È ·ËÏ›ÛıË Ó· ÂͤÏıË ·fi ÙȘ TÚÂȘ MԇΘ, ‹Ú¯ÈÛ ÙÔ ÎÔÓÈ¿Î, οو ¿ÓÙÔÙ ÎÏÂÈṲ̂ÓÔ˜, ÔÏÔÌfiÓ·¯Ô˜, ÂÍÂÚÂı›˙ˆÓ ¤ÙÈ Ì¿ÏÏÔÓ ÙÔÓ ı˘ÌfiÓ ÙÔ˘, Ì ÙÔ ‰ÚÈ̇ ÔÙfiÓ. EΛ ‰Â fiÔ˘ ‹ÙÔ, Ô‡Ù ‹ÎÔ˘Â Ù· XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ¿ÛÌ·Ù· ÙˆÓ Ó·˘ÙÒÓ, Ô›ÙÈÓ˜ Û˘ÛÙ›ϷÓÙ˜ Ù· ÈÛÙ›· Î·È ÂÚÈÌ·˙‡۷ÓÙ˜ Ù· ηÏ҉ȷ, Î·È Ù· ¿ÏÏ· Ù· ηٷÚڷΈı¤ÓÙ· ·Ó›·, Î·È ·Ûʷϛ۷ÓÙ˜ Ì ‰‡Ô ·Á·ڷ˜ ÙÔ ÛοÊÔ˜, ηًÏıÔÓ ÂȘ ÙËÓ ÚˆÚ·›·Ó ·›ıÔ˘Û¿Ó ÙˆÓ, ÂÓ ¯·Ú¿ ¿ÁÔÓÙ˜ ÙËÓ Ó‡ÎÙ· ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ·ÏÏ¿ Ì ٷ ÈÌ¿ÙÈ· Ù˘ ÂÚÁ·Û›·˜ ÙˆÓ ¿ÓÙÔÙÂ, ÚÔṲ̂ÓÔÓÙ˜ Ó¤·Ó ‰È·Ù·Á‹Ó ›Ûˆ˜ ÙÔ˘ ˆÚÁÈṲ̂ÓÔ˘ ÏÔÈ¿Ú¯Ô˘ ÙˆÓ. — E, ‚Ú ·È‰È¿, ÙÈ Ó· Á¤ÓË! ›ÂÓ Ô Ó·‡ÎÏËÚÔ˜ Ô °È¿ÓÓ˘ Ô M‡ÚÚÔ˜... –XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È ‚Ú ·È‰È¿! ™˘ÓÙÚÔÊÈ¿ Ì ÙËÓ ı¿Ï·ÛÛ·Ó!... EÓÒ ÏÔÈfiÓ ÔÈ Ó·˘ÙÈÎÔ› ÙÔ˘ ™Î›·ıÔ˜ ›ÓÔ˘Ó ·fi ÌÈ· ÌÔ˘Î¿Ï· ˙·Ì¿Èη Ô˘ ÙÔ˘˜ ¤ÛÙÂÈÏÂ Ô ÏÔ›·Ú¯Ô˜ fiÙ·Ó ÙÔ˘ ¤Ú·ÛÂ Ô ı˘Ìfi˜ –«Ó· ¿Ó οو Ù· Ê·ÚÌ¿ÎÈ·»– Î·È ÛÈÁÔÙÚ·ÁÔ˘‰¿Ó ÓËÛÈÒÙÈη ÙÚ·ÁÔ‡‰È· Î·È Ô M¤ÏÙÔ˜ Ô MÂÛ·Îfi˜ ÙÔ‡˜ Û˘Óԉ‡ÂÈ Ì ÙÔ ÂÙ¿¯ÔÚ‰Ô ÙÛÈ‚Ô‡ÚÈ ÙÔ˘, ηٷϤÂÈ Ó· Ê˘Ï·¯Ù› ÛÙÔÓ ›‰ÈÔ fiÚÌÔ Ô Û˘Ì·ÙÚÈÒÙ˘ ÙÔ˘˜ Ô K·ÂÙ¿Óº·Ê¿Ó·˜: ...O ηÂÙ¿Ó-º·Ê¿Ó·˜, ·Ó‹Ú Û˘ÓÔÌ‹ÏÈÎÔ˜ Ì ÙÔÓ M¤ÏÙÔÓ ÙÔÓ MÈÛ·ÎfiÓ, fiÙ·Ó ‹ÙÔ ÌÈÎÚfi˜, Ì·ıËÙ‹˜ ÙÔ˘ ™¯ÔÏ·Ú¯Â›Ô˘, ›¯Â ÁÏ˘Î˘Ù¿ÙËÓ ÊˆÓ‹Ó, Î·È ‹ÙÔ Ô Î·Ï‡ÙÂÚÔ˜ ηÓÔӿگ˘ ÙÔ˘ ¯ˆÚ›Ô˘, ηı·Ú¿ ·Ó·ÁÈÓÒÛÎˆÓ ÙÔ „·ÏÙ‹ÚÈÔÓ, ÌÂψ‰ÈÎÒ˜ ηÓÔÓ·Ú¯ÒÓ, Î·È ÌÂψ‰ÈÎÒ˜ ··ÁÁ¤ÏÏˆÓ ÙÔÓ AfiÛÙÔÏÔÓ. MfiÓÔÓ ÌÈÎÚfiÓ ÂÏ¿Ùو̷
12
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
Õ «Tο μπ ρκο του καπετ ν Φωκ ... μ λις εσ θη την εσπ ραν εκε νην, καταφυγ ν ξυλ ρμενον... εις τις Tρεις Mπο κες, τον σωτ ριον της Σκ ρου λιμ να...». Eλαιογραφ α του Iω ννη Πο λακα.
›¯Â Ê˘ÛÈÎfiÓ. EÙÚ·‡ÏÈ˙ÂÓ ÔÏ›ÁÔÓ ÂȘ ÙËÓ ÁÏÒÛÛ·ÓØ ‰È’ fi Î·È ·Â‰fiıË ÂȘ ·˘ÙfiÓ ÛΈÙÈÎÒ˜ ÙÔ ·ÚˆÓ‡ÌÈÔÓ º·Ê¿Ó·˜, fiÂÚ Î·È ·˘Ùfi˜ ÙÂÏÂ˘Ù·›ÔÓ ÙÔ ·ÓÂÁÓÒÚÈÛÂÓ ˆ˜ ÂÒÓ˘ÌfiÓ ÙÔ˘ ϤÔÓ. ¶·ÚÂÛ΢¿˙ÂÙÔ ‰Â Ó· Á›ÓÂÈ ÈÂÚ‡˜Ø Î·È ı· ‹ÙÔ Û‹ÌÂÚÔÓ Ô Î·Ï‡ÙÂÚÔ˜ ÂÊË̤ÚÈÔ˜ Ù˘ Ó‹ÛÔ˘, ·ÏÏ’ ÂÙÂÎÓÔÔ›ËÛÂÓ Ë Û‡˙˘Áfi˜ ÙÔ˘ ÙÔÓ ÙÚ›ÙÔÓ Ì‹Ó· ÌÂÙ¿ ÙÔÓ Á¿ÌÔÓ ÙˆÓØ Î·È Ô‡Ùˆ˜ ·ÓÙ› ·¿˜, ¤ÁÈÓ ÌÈÎÚÔÏÔ›·Ú¯Ô˜, ·ÎÙÔÏÔÒÓ Ì ̛·Ó ÌÈÎÚ¿Ó ‚Ú·ÙÛ¤Ú·Ó. AÏÏ’ ‹ÙÔ ¤ÎÙÔÙ ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈÎfi˜ ¿ÓÙÔÙÂ, ··Ú·Ì‡ıËÙÔ˜ ‰È¿ ÙËÓ ·Ù˘¯›·Ó ÙÔ˘ ÂΛÓËÓ, Î·È ›Ó· ‰Â ·ÔʇÁË Ù·˜ ÂÈÏ‹ÍÂȘ Ù˘ Û˘˙‡ÁÔ˘ ÙÔ˘, ‹ÙȘ ‹ÙÔ ··ÚËÁfiÚËÙÔ˜ ‰ÈfiÙÈ ¤¯·Û ÙËÓ Î·Ï‹Ó Ù‡¯ËÓ Ó· ÙËÓ Ï¤ÁÔ˘Ó ··‰È¿Ó, fiÂÚ Ôχ ÂfiıÂÈ, Û˘Ó‹ıˆ˜ ÂÙ·Í›‰Â˘ÂÓ, Û·Ó›ˆ˜ ηٷϤˆÓ ÂȘ ÙÔ ¯ˆÚ›ÔÓ ÙÔ˘. I‰›ˆ˜ ‰’ ·Â‰‹ÌÂÈ Î·Ù¿ Ù·˜ Ë̤ڷ˜ ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ ÂÔÚÙÒÓ, ÌË ·ÓÙ¤¯ˆÓ Ó· ‚Ï¤Ë ¯Ú˘ÛÔÊÔÚÂ̤ÓÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ÈÂÚ›˜ ÙÔ˘ ¯ˆÚ›Ô˘ ÙÔ˘ Î·È Ó· ·ÎÔ‡Ë Ù˘ Ï˘Ë̤Ó˘ Û˘˙‡ÁÔ˘ ÙÔ˘ ÙÔ˘˜ ÂϤÁ¯Ô˘˜ Î·È ÂÈÏ‹ÍÂȘ. O‡Ùˆ Î·È ÙÒÚ· Ô Î·ÂÙ¿Ó-º·Ê¿Ó·˜ ÂÙ·Í›‰Â˘Â, ÊÔÚÙÒÛ·˜ ÏÂÌfiÓÈ· ÂÍ AÓ‰ÚÔ˘ ‰È¿ £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎËÓ. K·È ηٷÏËÊı›˜ ˘fi Ù˘ ÙÂÏÂ˘Ù·›·˜ ηٷÈÁ›‰Ô˜ Î·Ù¤Ê˘ÁÂ Î·È ·˘Ùfi˜ Ì ÙËÓ ‚Ú·ÙÛ¤Ú·Ó ÙÔ˘ ÂȘ ÙȘ TÚÂȘ MԇΘ... O ηÂÙ¿Ó-º·Ê¿Ó·˜, ÏÔÈfiÓ, ‹ÚıÂ Î·È ÚÔÛÙ¤ıËΠÛÙË Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ ÙˆÓ Ó·˘ÙÈÎÒÓ ÙÔ˘ ™Î›·ıÔ˜, Ô˘ ›Ó·ÓÂ, Î·È ¿Ú¯ÈÛ·Ó ÙȘ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ·fi Ù· ·È‰Èο ÙÔ˘˜ ¯ÚfiÓÈ· ÛÙÔ ÓËÛ› ÙÔ˘˜: «K·È ‹ÎÔ˘Â˜ ÂΛ οو: N· ȉ‹˜ ÌÈ· ¯ÚÔÓÈ¿ Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, Î·È Ó· ȉ‹˜ ¿ÏÏË ¯ÚÔÓÈ¿, Î·È Ó· ȉ‹˜ ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹Ó...». AÙ¤ÏÂȈÙ˜ ‰ÈËÁ‹ÛÂȘ ʷȉڤ˜ ‹ ΈÌÈÎÔÙÚ·ÁÈΤ˜, ‰È·ÔÙÈ-
Ṳ̂Ó˜ fiϘ ·fi ÙË ÓÔÛÙ·ÏÁ›· ÙÔ˘˜. ™ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ô Î·ÂÙ¿Ó-º·Ê¿Ó·˜, «Ô ÔÏ˘·ı‹˜», ¤„·Ï «...Ì ÁÏ˘Î‡ÙËÙ· ¤ÎÙ·ÎÙÔÓ, ÙÔ ÂÚÈ·ı¤˜ ÙÔ˘ ¢·Ì·ÛÎËÓÔ‡ ¿ÛÌ·, ÎÂϿˉËÌ· Ì¿ÏÏÔÓ ÚÔ˜ ÙËÓ £ÂÔÙfiÎÔÓ, fiÔ˘ ÂÎÂϿˉËÛÂÓ Ë ÁÏ˘Î‡ÊıÔÁÁÔ˜ ÂΛÓË ·Ë‰ÒÓ, fi¯È Ì ÙÔ ÛÙfiÌ· ·ÏÏ¿ Ì ÙËÓ Î·Ú‰›·Ó. [...] H ʈӋ ÙÔ˘ „¿ÏÙÔ˘ ÌÂÏȯÚÒ˜ ËÎÔ‡ÂÙÔ Ì¤Û· ÂȘ ÂΛÓËÓ ÙËÓ ÊÔ‚ÂÚ¿Ó ·ÚÌÔÓ›·Ó Ù˘ ¯ÂÈÌÂÚÈÓ‹˜ Ï·›Ï·Ô˜, ‹ÙȘ Û˘Ú›˙Ô˘Û·, ÎÏ·ÁÁ¿˙Ô˘Û·, ¯ÚÂÌÂÙ›˙Ô˘Û· ¿ӈ, ‰È¿ ̤ÛÔ˘ ÙˆÓ ÔÏ˘ÏfiÎˆÓ ÂÍ·ÚÙÈÛÌÒÓ ÙÔ˘ Ì¿ÚÎÔ˘, ÂÈÛ¤‰˘Â οو ÂȘ ÙÔ ÚˆÚ·›ÔÓ, ‰È¿ ÙÔ˘ ·ÓÔÈÎÙÔ‡ ÊÂÁÁ›ÙÔ˘, ÏÂÈ·ÈÓÔ̤ÓË, ̷Ϸ΋, ÂÎÓ¤Ô˘Û· ÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÏ˘Î˘ÌfiÏÔ˘˜ ÂΛÓÔ˘˜ ÙÔ˘ „¿ÏÙÔ˘ ÊıfiÁÁÔ˘˜, ˆ˜ Ó· ÂÛ¤‚ÔÓÙÔ Î·È Ù· ÛÙÔȯ›· Ù· ¿ÁÚÈ· ÙÔÓ ÛÂÙfiÓ Ù˘ £ÂÔÌ‹ÙÔÚÔ˜ ‡ÌÓÔÓ, Î·È ¤Î˘ÙÔÓ ‹ÌÂÚ·, ÁÔÓ·Ù›˙ÔÓÙ· ÂÓÒÈfiÓ Ù˘: — K·Ï‹ ·ÙÚ›‰·, ·È‰È¿, Ù· ºÒÙ·! EÎÚ·‡Á·Û ÙfiÙ ¤Í·ÏÏÔ˜ ·fi ÙÔÓ ÂÓıÔ˘ÛÈ·ÛÌfiÓ ÙÔ˘ Ô °È¿ÓÓ˘ Ô M‡ÚÚÔ˜ οÌÓˆÓ ÙÔÓ ÛÙ·˘ÚfiÓ ÙÔ˘, ÔÓ ÂÌÈÌ‹ıËÛ·Ó Î·È ÔÈ ÏÔÈÔ› Î’ ÂοÏÂÛÂÓ fiÏÔ˘˜ Ó· ·Ú·Î·ı‹ÛˆÛÈÓ ÂȘ ÙÔ ÂˆıÈÓfiÓ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÚfiÁÂ˘Ì·, Ï·‚ÒÓ ·˘Ùfi˜ ÙËÓ ÚˆÙÔηı‰ڛ·Ó Ì ¤ÎÙ·ÎÙÔÓ Ï¿Ì„ÈÓ ¯·Ú¿˜ ÂȘ ÙÔ ÔÏÈfiÓ ÙÔ˘ ÚfiÛˆÔÓ, ·ÊÔ‡ ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ·¤ÛÙÂÈÏ ‰‡Ô ÌÂÚ›‰·˜ ÂȘ ÙÔ˘˜ ‰‡Ô ·˘Ù·‰¤ÏÊÔ˘˜ ȉÈÔÎًٷ˜ ÙÔ˘ ÛοÊÔ˘˜. H Ï·›Ï·„ Ë ¯ÈÔÓ›˙Ô˘Û·, ÙfiÛÔÓ Â›¯Â ÛÊÔ‰Ú˘Óı‹, ÒÛÙ Ԣ‰Â›˜ Êfi‚Ô˜ ˘‹Ú¯Â Ó· Ù·Ú¿ÍË Ï¤ÔÓ ÙËÓ Ê·È‰Ú¿Ó ÙˆÓ Ó·˘ÙÒÓ ÙÚ¿Â˙·Ó Ó¤· ¿ÏÈÓ ¤Í·„Ș ÙÔ˘ ÏÔÈ¿Ú¯Ô˘ ÙˆÓ, fiÛÙȘ ÙÔ Â›¯Â ¿ÚÂÈ ·fiÊ·ÛÈÓ Ï¤ÔÓ, fiÙÈ ÛÙȘ TÚÂȘ MԇΘ ı· ÂÒÚÙ·˙ ٷ XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ Ì ÙËÓ ı¿Ï·ÛÛ·Ó.
M ÙÔ˘˜ ı·Ï·ÛÛÔ‰·Ṳ́ÓÔ˘˜ ÙÔ˘ AϤͷӉÚÔ˘ MˆÚ·˚Ù›‰Ë Î·È ÙÔ˘ AÓ‰Ú¤· K·Úη‚›ÙÛ·
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
13
«Θε ον ραμα»
Δ√ ÿ¢π√ ÌÔÙ›‚Ô ÂÚ›Ô˘, ·ÏÏ¿ Ì ÙÔÓ ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ÙÚfiÔ ‚¤‚·È·, ¯ˆÚ›˜ ÙȘ ÂÚ›ÏÔΘ ·ÚÂ΂¿ÛÂȘ ÙÔ˘ MˆÚ·˚Ù›‰Ë, Â›Ó·È ÁÚ·Ì̤ÓÔ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ AÓÙÚ¤· K·Úη‚›ÙÛ· «£Â›ÔÓ fiÚ·Ì·». O AÓ‰Ú¤·˜ K·Úη‚›ÙÛ·˜ (1863-1922) Â›Ó·È Ô Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ˜ Ô˘ ·ÊȤڈÛ ÌÈ· ÔÏfiÎÏËÚË Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÛÙË ‰‡ÛÎÔÏË ˙ˆ‹, ÛÙÔ˘˜ ηËÌÔ‡˜ Î·È ÙȘ Ï·¯Ù¿Ú˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÙË Ì˘ıÔÏÔÁ›· ÙˆÓ Ó·˘ÙÈÎÒÓ Ì·˜. TÔ˘˜ ÁÓÒÚÈÛ fiÙ·Ó ÂÚÁ¿ÛÙËΠÁÈ· ÌÂÚÈο ¯ÚfiÓÈ· ˆ˜ ˘ÁÂÈÔÓÔÌÈÎfi˜ ÁÈ·ÙÚfi˜ Û ӷ˘ÙÈÏȷ΋ ÂÙ·ÈÚ›·, ÚÔÙÔ‡ Ó· ÌÔÓÈÌÔÔÈËı› ÛÙÔÓ ÛÙÚ·Ùfi. H Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ §fiÁÈ· Ù˘ ÏÒÚ˘ (1900) οÔÙ ‰È·‚¿ÛÙËÎÂ Î·È ·Á·‹ıËΠÔχ, ·ÏÏ¿ Î·È Î·Ù·ÎÚ›ıËΠÁÈ· ÙÔ ÛÙ˘ÏÈ˙·ÚÈṲ̂ÓÔ ‡ÊÔ˜ Ô˘ ¤ÊÂÚÓ ÛÙË ÏÔÁÔÙ¯ӛ· Ì·˜. X·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈΤ˜ Â›Ó·È ÔÈ ·ÓÙÈÙÈı¤ÌÂÓ˜ ÎÚ›ÛÂȘ Ô˘ ·Ú·ı¤ÙÂÈ Ô ¶·Ï·Ì¿˜ Û’ ¤Ó· ÎÚÈÙÈÎfi ÙÔ˘ ΛÌÂÓÔ: «T›ÔÙ ÙÔ˘ Û·ÏÔÓÈÔ‡ Î·È Ù›ÔÙ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ηıÒ˜ ÙÔÓ ÂÓÓÔ› ÌÈ· Á˘Ó·›Î· Ô˘ ‰È·‚¿˙ÂÈ... ¢˘ÛÙ˘¯ÈṲ̂ÓÔ ÎÚ¿˙Ô˘Ó ÙÔÓ Û˘ÁÁڷʤ· Ô˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÛÙȘ Á˘Ó·›Î˜ ÔıËÙfi˜ (!)... OÏÔÈ ÙÔ˘ ÔÈ ‹ÚˆÂ˜, ¿ÓÙÚ˜ Î·È Á˘Ó·›Î˜, Ó·‡Ù˜ Î·È Ó·˘ÙfiÔ˘Ï·... ‰ÈËÁÔ‡ÓÙ·È Î·È ÌÈÏÔ‡Ó Û· ÏÔÁÔÙ¯ӛÙ˜ ÚÒÙ˘...». K·È ·fi ÙÔ ¿ÏÏÔ Ì¤ÚÔ˜: «KÈ ·Ó Â›Ó·È Ô „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ·‰‡Ó·ÙÔ˜, Â›Ó·È Ï·ÌÚÔ‰‡Ó·ÌÔ˜ Ô ˙ˆÁÚ¿ÊÔ˜... A˘Ùfi˜ Ô˘ ¤ÁÚ·„ ٷ §fiÁÈ· Ù˘ ÏÒÚ˘ Â›Ó·È ¤Ó·˜ ÔÈËÙ‹˜ ı·Ï·ÛÛÔÁÚ¿ÊÔ˜, Ô˘ Ì·˜ ¤ÊÂÚ οÙÈ Ó¤Ô Î·È ÚˆÙfiÊ·ÓÙÔ Î·È ÛÙÔ Â›‰Ô˜ ÙÔ‡ÙÔ...». M ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ¯ˆÚ›˜ Ù· §fiÁÈ· Ù˘ ÏÒÚ˘ ı· ¤ÌÂÓ ÛÙË ÌÔ˘ÓÙ‹ ˙ÒÓË ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ ·fi ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ Ó·˘ÙÈÎÔ‡ Ï·Ô‡ Ì·˜ Î·È Ë ÏÔÁÔÙ¯ӛ· Ì·˜ ı· ‹Ù·Ó ÏÂÈ„‹. ™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, ÏÔÈfiÓ, «£Â›ÔÓ fiÚ·Ì·» Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ ·˘Ù‹˜ ¤Ó· ÙÛÔ‡ÚÌÔ Ó·˘ÙÈÎÔ› Ù·ÍÈ‰Â‡Ô˘Ó ÌÂÛԯ›̈ӷ Ì ÙÔ Î·Ú¿‚È ÙÔ˘˜ ÛÙ· ·Ú¿ÏÈ· Ù˘ M·‡Ú˘ £¿Ï·ÛÛ·˜ ÎÈ ¤¯Ô˘Ó ·ÔÎÏÂÈÛÙ› ·fi ÙËÓ Î·ÎÔηÈÚ›· Û’ ¤Ó·Ó «ÎfiÚÊÔ». E›Ó·È ·Ú·ÌÔÓ‹ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÎÈ ¤¯Ô˘Ó Ì·˙¢Ù› Á‡Úˆ ÛÙË ıÂÚÌ¿ÛÙÚ·. «¢Â ϤÙÂ, Ú ·È‰È¿, Ù›ÔÙ· Ó· ˙ÂÛÙ·ıÔ‡ÌÂ;» ÚˆÙ¿ÂÈ ¤Ó·˜ Ó·˘ÙÈÎfi˜. ¶ÚÔÊ·ÓÒ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÌfiÓÔ ÙÔ ÎÔÚÌ› ÙÔ˘˜ Ô˘ ÎÚ˘ÒÓÂÈ, ·ÏÏ¿ Î·È Ë Î·Ú‰È¿ ÙÔ˘˜: [...] — TÈ Ó· ÂÈÔ‡ÌÂ; ÚÒÙËÛ ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈο Ô KÒÛÙ·˜ Ô AÍÈÒÙ˘. N˘¯ÙÈ¿ Û·Ó ÙËÓ ·Ô„ÈÓ‹ ‰Â ı¤ÏÂÈ ·Ú·Ì‡ıÈ·! E‰Ò ÛÙÔÓ ¿ÁÚÈÔ ÎfiÚÊÔ Ô˘ ›̷ÛÙ ÎÏÂÈṲ̂ÓÔÈ, ÙÚÈÁ˘ÚÈṲ̂ÓÔÈ ·fi ÙÔ ÌÔ‡ÁÎÚÈÛÌ· Ù˘ M·‡Ú˘ £¿Ï·ÛÛ·˜, Û·‚·ÓˆÌ¤ÓÔÈ ·fi ÙÔÓ Ô˘Ô˘Ï¤ÓÈÔ ı˘Ìfi Ù’ Ô˘Ú·ÓÔ‡, ·˜ ԇ̠οÙÈ ıÂ˚Îfi Î·È ·Ú‹ÁÔÚÔ. ™Ù· ·ÏÈ¿ Ù· ¯ÚfiÓÈ· ÔÈ Á¤ÚÔÓÙ¤˜ Ì·˜ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ÙËÓ Î·Ù·‰›ÎË Ô˘ ¤¯Ô˘Ì ÂÌ›˜ ÙÒÚ·. ¶ÂÚÓÔ‡Û·Ó ÙȘ ¿ÁȘ ̤Ú˜ οو ·fi ÙË ÛÙ¤ÁË ÙÔ˘˜, ÎÔÓÙ¿ ÛÙË ÊˆÙÈ¿, ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙË Ê·Ì›ÏÈ· ÙÔ˘˜. Oˆ˜ Ô ·ÌÂÏÔÊ˘ÙÂ˘Ù‹˜ Ù’ ·Ì¤ÏÈ ÙÔ˘, ÙÚ˘ÁÔ‡Û·ÓÂ Î·È Î›ÓÔÈ ÙÔ Î·ÏÔη›ÚÈ ÙË ı¿Ï·ÛÛ· Î·È ¯·›ÚÔÓÙ·Ó ÙÔ ¯ÂÈÌÒÓ· Ù· ηϿ Ù˘ ¿ÊÔ‚·. HÍÂÚ·Ó ÙË ÁÈÔÚÙ‹ Î·È ÙËÓ Î·Ì·ÙÂÚ‹ ÙÔ˘˜. E›¯·Ó ηÈÚfi ÁÈ· ÙË ¯·Ú¿ Î·È ÁÈ· ÙË ıÏ›„Ë ÙÔ˘˜. EÌ›˜ Ù›ÔÙ’ ·’ ·˘Ù¿! XÂÈÌÒÓ· – ηÏÔη›ÚÈ Ù’ ÔÚÁÒÓÔ˘Ì ÙÔ Î‡Ì·. [...] A¯ ÙÔ Û›ÙÈ ÌÔ˘! AÚ¯ÈÛ· ÙÔ ·Ú¿ÔÓÔ Î·È ÎÔÓÙ‡ˆ Ó· ‰·ÎÚ‡Ûˆ Û·Ó ¿Ú·ÁÔ ·È‰›. M· ‰Â ÊÙ·›ˆ Áˆ. ºÙ·›ÂÈ ·˘Ù‹ Ë Ó‡¯Ù·. [...] M’ ¤ÊÂÚ ÛÙ· ·È‰È¿ÙÈη ¯ÚfiÓÈ· ÌÔ˘, ÚÈÓ ·Ê‹Ûˆ ÙË ÛÙÂÚÈ¿ Î·È Ù·Íȉ¤„ˆ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·... ™˘Ó¯›˙ÂÈ Ó· ‰ÈËÁÂ›Ù·È Ô Ó·˘ÙÈÎfi˜ ˆ˜ ¤Ó· ‚Ú¿‰˘ Ô˘ ‹Ù·Ó fiÏÔÈ Ì·˙Â̤ÓÔÈ ÛÙÔ ·Ú·ÁÒÓÈ ÙÔ˘ ÛÈÙÈÔ‡ ÙÔ˘˜, Ô ·Ù¤Ú·˜ ÙÔ˘, ·ÏÈfi˜ Ó·˘ÙÈÎfi˜ ÎÈ ÂΛÓÔ˜, ÚÒÙËÛ ÙÔÓ ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ ·‰ÂÚÊfi ÙÔ˘: [...] — ¢Â ÌÔ˘ Ϙ, › ÛÙÔÓ ·‰ÂÚÊfi ÌÔ˘ ÙÔ ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ, ÙÈ fiÚ·Ì· ›‰Â Ë ¶·Ó·Á›· ÙË Ó‡¯Ù· Ô˘ Á¤ÓÓËÛ ÙÔÓ K‡ÚÈÔ ËÌÒÓ IËÛÔ‡ XÚÈÛÙfi; KfiÎηÏÔ ÂΛÓÔ˜. PˆÙ¿ÂÈ Â̤ӷ, ÙÔ ›‰ÈÔ. — A, ‰ÂÓ ÙÔ Í¤ÚÂÙÂ! ÚfiÛıÂÛ Ì ‹ÚÂÌË ÊˆÓ‹. M· ‰ÂÓ ÊÙ·›Ù ÛÂÈ˜Ø ÊÙ·›ˆ Áˆ Ô˘ ‰ÂÓ Û·˜ ÙÔ ¤Ì·ı’ ·ÎfiÌË. EÁÈÓ ¤Ú· ÛÙËÓ AÓ·ÙÔÏ‹, ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÙÔÓ ·Ú¿‰ÔÍÔ. ¶ÔÈÔ ¯ÚfiÓÔ ‰Â Û·˜ Ϥˆ. ºÙ¿ÓÂÈ Ó· ÌÂÙÚ‹ÛÂÙ ÙÔ ÊÂÙÂÈÓfi Î·È ÙÔ ‚Ú›ÛÎÂÙ ·Ì¤Ûˆ˜. EΛÓË ÙË Ó‡¯Ù· ÌÈ· Á˘Ó·›Î·, Û˘ÓÙÚÔÊÈ·Ṳ̂ÓË ·fi ÙÔÓ Ù¤¯ÙÔÓ· ÙÔÓ ¿ÓÙÚ· Ù˘, ÛÙ¿ıËΠÌÈÛÔÛÙÚ·Ù›˜ Û ÌÈ· ÛËÏÈ¿ Î·È Á¤ÓÓËÛ ¤Ó· ·È‰›. ºÙˆ¯¿ ‹Ù·Ó Ù· ÚÔ‡¯· Ù˘, Ë fi„Ë Ù˘ È-
H Aνδρ
ας Kαρκαβ τσας (1863-1922). Xαρακτικ του E. Σπυρ δωνος, απ την εικονογρ φηση της συλλογ ς διηγημ των «Λ για της πλ ρης». Eστ α, Aθ να χ.χ.
Õ H εικονογρ φηση απ τον Σπ ρο Bασιλε ου της πρ της σελ δας του διηγ ματος «Θε ον ραμα» στη συλλογ διηγημ των «Λ για της πλ ρης». Eστ α, Aθ να χ.χ.
Îڷ̤ÓËØ Ì· ›¯Â ηÙÈÙ› ÙfiÛÔ Ï·ÌÚfi ÛÙË Ì·ÙÈ¿, Ô˘ ¤ÏÂÁ˜ ı’ ·Ó·ÛÙ‹ÛË Î·È ÙËÓ ¤ÙÚ·. K¿Ùˆ ·fi Á·Ï¿˙ÈÔ ÊfiÚÂÌ· Î·È ÙÔ ÎfiÎÎÈÓÔ ÛÙËıÔ¿ÓÈ, ÙÔ ÎÔÚÌ› Ê¿ÓÙ·˙Â Ï˘ÁÂÚfi, ¿ÍÈÔ ÁÈ· Ó· ıÚÔÓÈ¿ÛË ÌÈ· ¿Ó·ÁÓË „˘¯‹. K·È οو ·fi ÙÔÓ ¿ÛÚÔ Ù˘ ÎÂÊ·ÏÔ‰¤ÙË Ù· Ì˘Á‰·ÏˆÙ¿ Ì¿ÙÈ·, Ù· ÊÚ‡‰È· Ù· ÛÌȯٿ, ÙÔ ÏÂÊ·ÓÙ¤ÓÈÔ Ì¤ÙˆÔ, Ï·ÌÚfiÙÂÚÔ ÎÈ ·fi Ù· ¯Ú˘Û¿ ÛÙÔÏ›‰È· ÙÔ˘, Ê·Ó¤ÚˆÓ·Ó ÙËÓ ·ÈÛı·ÓÙÈ΋ ËÁ‹ Ô˘ ı· Û·ÚÎÒÛË ÙËÓ ·Á¿Ë Î·È ÙËÓ K·ÏˆÛ‡ÓË. °¤ÓÓËÛ ÙÔ ·È‰›, ÙÔ ‚‡˙·ÍÂ, ÙÔ Ù‡ÏÈÍ ÛÙÔ Û¿ÏÈ Ù˘ Î·È Ù’ ·›ıˆÛ ÛÙË Ê¿ÙÓË ¿Óˆ ÛÙ’ ¿¯˘Ú· Ó· ÎÔÈÌËı‹. ™Â Ï›ÁÔ Ô ·Ó·Û·ÛÌfi˜ ¤‚Á·ÈÓ ·fi ÙÔ ÛÙËı¿ÎÈ ÙÔ˘ ‹Û˘¯Ô˜, Û·Ó ·Ó·Û·ÛÌfi˜ ‚·ÏÛ·Ìfi‰ÂÓÙÚÔ˘. °‡Úˆ ÙÔ ÛÎÔÙ¿‰È ·ÏˆÓfiÙ·Ó ›ÛÛ·. K¿Ùˆ ÛÙÔ ¯ÒÌ· Ï·ÁÈ·Ṳ̂ӷ Ù· ˙ˆÓÙ·Ó¿, ‚fi‰È· Î·È Úfi‚·Ù· Î·È ¿ÏÔÁ· Ì·˙›, ¤ÓȈı·Ó οÔÈ· ÊÚ›ÎË Ó· ¯·ÌÔÂÙ¿ ¿Óˆ ÙÔ˘˜, Û‡ÁÎÚ˘Ô Ó· Ù· ÂÚÈÁÏ›ÊË Î·È ¤ÌÂÓ·Ó ¿ÁÚ˘Ó·. M· Ô‡Ù ‚¤Ï·ÛÌ·, Ô‡Ù ¯ÏÈÌ›ÓÙÚÈÛÌ·, Ô‡Ù ‚Ô‡ÁÂÌ· ˯ÔÏÔÁÔ‡ÛÂ. H Ê¿ÎÓ· ¤ÙÚÈ˙ οÔÙÂØ ·ÏÏ¿ Î·È Î›ÓË ¤ÌÂÓ ÍÂÚÔÌ·ÛÛË̤ÓË ÛÙÔ ÛÙfiÌ· ÙÔ˘˜. A¿Óˆ Ë ÛËÏÈ¿ Ì ÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi Ù˘ ÓÂÚÔÛÙ¿Ï·¯ÙÔ, Ì ٷ ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ ·˘Ï·ÎˆÌ¤Ó· ·fi ÙȘ ÓÂÚÔÛ˘Ṳ́˜, Ú¿ÛÈÓ· ·fi Ù· ÔÏ˘ÙÚ›¯È·, ÛÎÈṲ̂ӷ ·fi Ù· Ó‡¯È· ÙÔ˘ fiÚÓÈÔ˘, Ùڇȷ ·fi ÙÔ˘ ÛÊ·Ï·ÁÁÈÔ‡ ÙÔ ÎÂÓÙÚ›, ÎÏÂÈṲ̂ӷ Ì ÙÔÓ ÏÔÎfi Ù˘ ·Ú¿¯Ó˘, ÍÂıÂÌÂÏȈ̤ӷ ·fi ÙÔÓ ÔÓÙÈÎfi, „‹ÏˆÓ ‚Ô˘‚‹ ÎÈ ·Ù¿Ú·¯Ë. K·È οو ·fi ÙË ¯·ÌËÏ‹ ÂÌ·Ù‹, ÙÔ Êˆ˜ ·ÛÙÚÔÛÙfiÏÈÛÙ˘ Ó‡¯Ù·˜ ¯˘ÓfiÙ·Ó ÛÙȘ Ï·ÁȤ˜ Î·È Ù· Ï·ÎÎÒÌ·Ù·. OÈ ÎÔ˘ÚÌ¿‰Â˜ ÂΛ „‹ÏˆÓ·Ó Ï·Ì¿‰Â˜, Ì ٷ η̷ڈٿ ÎψÓÈ¿ ηÚÔÊÔÚو̤ӷ. EΛ Ù’ ·Ì¤ÏÈ· ¤‰ÂÈ¯Ó·Ó ÎÏ·‰È¿ ¤ÙÔÈÌ· Ó’ ·ÓÔ›ÍÔ˘Ó Ì¿ÙÈ· ¯ÏˆÚÔÚ¿ÛÈÓ· ÛÙÔ ÚÒÙÔ Ê‡ÛËÌ· Ù˘ ¿ÓÔÈ͢. EΛ ·ÛÚ·ÚÁ˘Ú·ÓıÈṲ̂Ó˜ ÔÈ ÂÏȤ˜ Ï·Á¿ÚÈ˙·Ó ·fi ÙÒÚ· ÙÔ ¯˘Ìfi Ô˘ ı· η‹ ı˘Û›· ÛÙÔ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ. EΛ Î·È Ù· Û›ÙÈ· Ù˘ BËıÏÂ¤Ì ÌÈÎÚ¿, ÙÂÙÚ¿ÁˆÓ·, Ì ÙÔ ‰ÒÌ· ¿Óˆ Î·È ÙËÓ fiÚÙ· ÛÙÔ Ï¿ÁÈ, ¤Ï·Ì·Ó ÛÙÔÓ ·Û‚¤ÛÙË, Ϙ Î·È ÛÙÔÏ›ÛıËÎ·Ó Ó· ηψÛÔÚ›ÛÔ˘Ó EΛÓÔÓ Ô˘ ı· ÙÔ˘˜ ¯·Ú›ÛË ÙË ‰fiÍ·. B·ıÈ¿ Ô IÔÚ‰¿Ó˘ ÛÙ¤Ó·˙ ̤۷ ÛÙË ¯·ÏÎÔÛÙڈ̤ÓË ÎÔ›ÙË ÙÔ˘ Î·È ÚfiÛÌÂÓ Ì ÙÚfiÌÔ ÙÔ ıÂ˚Îfi ÎÔÚÌ› Ô˘ ı’ ¿ÁÈ·˙ ٷ ÓÂÚ¿ ÙÔ˘. ¢ÂÍÈ¿ ÛÙË ¯Ô‡ÓË Û·Ó Î·Ù¿Ú·ÙÔ Ó‡̷ ‚ÚÔ˘¯ÈfiÙ·Ó Ë NÂÎÚ‹ £¿Ï·ÛÛ·, Ϙ ÎÈ Â›¯Â ·ÎfiÌË Ì¤Û· Ù˘ Ù· ™fi‰ÔÌ· Î·È Ù· °fiÌÔÚÚ·. AÚÈÛÙÂÚ¿, ·¿Óˆ ·fi ÙÔ˘˜ ˙˘ÁÔ‡˜, ÂΛ Ô˘ ‰ÂÓ ¤ÊÙ·Ó ÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ Ì¿ÙÈ, ‹Ù·Ó fï˜ ·Û‹ÎˆÙÔ˜ Ô ÏÔÁÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ £ÂÔ‡, ÛÙË ¯·Ú¿ Î·È ÛÙËÓ ·ÎÔÏ·Û›· ·Ú·‰Ô̤ӷ Ô‡ÚÏÈ·˙·Ó Ù· °ÂÚÔÛfiÏ˘Ì·, ÙÔ ¿ÛÌ· ÙˆÓ ¶ÚÔÊËÙÒÓ Î·È Ë Ï·ÙÚ›· Ï·Ô‡ ÌÂÁ¿ÏÔ˘. O IˆÛ‹Ê, ÌfiÏȘ ›‰Â ÎÔÈÌÈṲ̂ÓÔ ÙÔ ·È‰›, η٤‚ËÎÂ
14
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
ÛÙÔ ¯ˆÚÈfi Ó· ÊÚÔÓÙ›ÛË ÁÈ· ÙË Ï¯ÒÓ·. K·È ΛÓË ÔÏÔÌfiÓ·¯Ë, ·‰˘Ó·ÙÈṲ̂ÓË, Ì ÙË ÌËÙÚÈ΋ Ï·¯Ù¿Ú· ÛÙ· ÛÙ‹ıË, ÛÙ·‡ÚˆÛ ٷ ¯¤ÚÈ·, ·ÎÔ‡ÌËÛ ÙÔ ÎÔÚÌ› Û ¤Ó· ÛÙ‡ÏÔ ÎÈ ¤ÎÏÂÈÛ ٷ Ì·ÙfiÊ˘ÏÏ·. M· ÛÙ¿ıËΠ·‰‡Ó·ÙÔ Ó· ÎÔÈÌËı‹. H Ù‡¯Ë ÙÔ˘ ıÂfiÛÙ·ÏÙÔ˘ ‹Úı ӷ Ù˘ Ù˘Ú·ÓÓ‹ÛË ÙËÓ „˘¯‹. TÈ ı’ ·ÔÁ¤ÓË ÛÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ÙËÓ ·ÓÙ¿Ú· Ô ÙÚ˘ÊÂÚfi˜ Ù˘ KÚ›ÓÔ˜, EΛÓÔ˜ Ô˘ Ù˘ ‰fiıËΠ̠ÙÔ ¯¤ÚÈ ·ÛÚÔÓÙ˘Ì¤ÓÔ˘ XÂÚÔ˘‚›Ì; ¶ÔÈ· ı· Â›Ó·È Ë ˙ˆ‹ Î·È ÔÈÔ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘; £· ÂÚ¿ÛË ‰ÚfiÌÔ ÔÚÊ˘ÚfiÛÙÚˆÙÔ ‹ ı· ‚¿„Ë Ì ÙÔ ·›Ì· ÙÔ˘ Ù’ ·ÁοıÈ· Î·È ÙȘ ÛÙÔ˘ÚÓ·ÚfiÂÙÚ˜; O ÎfiÛÌÔ˜ ·Ú·Ï˘Ì¤ÓÔ˜ ‰ÂÓ ÚÔÛ¤¯ÂÈ È· ÛÙ· ÏfiÁÈ· ÙˆÓ ¶ÚÔÊËÙÒÓ. O IÛÚ·‹Ï ÛÙÂÓ¿˙ÂÈ Î¿Ùˆ ·fi ÙÔ „¤Ì· ÙˆÓ º·ÚÈÛ·›ˆÓ Î·È ÙˆÓ PˆÌ·›ˆÓ ÙÔ ˙˘Áfi. ¢ÂÓ ÎÈı·Ú›˙ÂÈ Ô ¢·‚›‰ Ô‡ÙÂ Ë ¢Â‚fiÚÚ· ‰Èο˙ÂÈ ÙÔ Ï·fi οو ·fi ÙÔ˘˜ ÎÔ˘ÚÌ¿‰Â˜. TÔ˘ A·ÚÒÓ Ù· Ù¤ÎÓ· ÏËÛÙ‡ԢÓØ ·ÈÛÙ›·˜ Û‡ÁÓÂÊÔ Î¿ıÂÙ·È ÛÙËÓ IÂÚ‹ KÈ‚ˆÙfi Î·È ÛÙÔ˘ MÂÁ¿ÏÔ˘ N·Ô‡ Ù· ¿‰˘Ù·. ¶›ÓÂÈ ÙÔ ·›Ì· ÙˆÓ M·Îη‚·›ˆÓ Ë ÁË, ¯ˆÚ›˜ Ó’ ·Ô‰ÒÛË ÂÏ¢ıÂÚ›· Î·È ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË. O °·˘ÏˆÓ›Ù˘ IÔ‡‰·˜ ¯¿ıËΠ¯ˆÚ›˜ Ó’ ·ÓÔÚıÒÛË ÙÔ NfiÌÔ. H °Ë Ù˘ E·ÁÁÂÏ›·˜, ¯ˆÚÈṲ̂ÓË Û ‚·Û›ÏÂÈ· Î·È ÙÔ·Ú¯›Â˜, Êı›ÚÂÙ·È ·fi ÙÔÓ ÂÌʇÏÈÔ Û·Ú·ÁÌfi, Û· Ó· ÙË ‚·Ú·›ÓË ·ÎfiÌË Ë ·Â›ıÂÈ· ÙˆÓ ÚÔÁfiÓˆÓ ÛÙËÓ ¤ÚËÌÔ ÙÔ˘ ™ÈÓ. KfiÏ·ÛË ¤ÁÈÓÂ Ô ÔÙ¤ ¶·Ú¿‰ÂÈÛÔ˜! EÁˆÈÛÙ‹˜ Î·È ÂΉÈÎËÙÈÎfi˜ Î·È ¿‰ÔÍÔ˜ Ô ÂÚÈÔ‡ÛÈÔ˜ Ï·fi˜ ÙÔ˘ K˘Ú›Ô˘! ¶Ò˜ ı· ˙‹ÛË Û ٤ÙÔÈÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙÔ ·È‰› Ù˘; K·È ÙfiÙ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙ· Ì¿ÙÈ· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜ fiÏ· fiÛ· ÚfiÎÂÈÙ·È Ó· Û˘Ì‚Ô‡Ó. E›‰Â ÙÔ ÁÈÔ Ù˘ «ÙÚÈ·ÓÙ¿¯ÚÔÓÔ Ï‚ÂÓÙÔÓÈfi» Ó· ÎËÚ‡ÛÛÂÈ ÙÔÓ §fiÁÔ ÙÔ˘ £ÂÔ‡, ÙËÓ ·Á¿Ë, Ó· οÓÂÈ ÙÔ˘˜ ¿ÈÛÙÔ˘˜ Ó· ÈÛÙ‡ԢÓ, ÙÔ˘˜ Ù·ÂÈÓÔ‡˜ Ó· ÛËÎÒÓÔÓÙ·È, Ó· ʈٛ˙ÂÈ ÙÔ˘˜ Ù˘ÊÏÔ‡˜, Ó· Ô‰ËÁ› ÙÔ˘˜ ¯ˆÏÔ‡˜. E›‰Â Ù· Ï‹ıË Ó· ÙÔÓ ‰ÔÍÔÏÔÁÔ‡Ó, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔÓ Ì·ıËÙ‹ Ó· ÙÔÓ ·ÚÓȤٷÈ. N· ÙÔÓ ÓÙ‡ÓÔ˘Ó Ì ÔÚʇڷ Î·È Ó· ÙÔÓ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙÔ Ì·ÚÙ‡ÚÈÔ ÙÔ˘ ÛÙ·˘ÚÔ‡: ...M· fiÙ·Ó Â›‰Â ¤Ó· ÛÙÚ·ÙÈÒÙË ·ÁÚÈÔÚfiÛˆÔ, ¤ÙÔÈÌÔ Ó· ÏÔÁ¯›ÛË Ù· ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ — MË… ÂÊÒÓ·Í Ì fiÏË Ù˘ ÙË ‰‡Ó·ÌË. K·È Ì ÙÔ ÌË! ͇ÓËÛÂ. ¢ÂÓ Â›‰Â ÔÏfiÁ˘Ú¿ Ù˘ Ù›ÔÙ· ·fi ÙÔ ÊÚȯÙfi fiÚ·Ì·. TÔ ‚Ú¤ÊÔ˜ ÎÔÈÌfiÙ·Ó ·ÎfiÌË Ï¿ÁÈ Ù˘, ̤۷ ÛÙË Ê¿ÙÓË, ·¿Óˆ ÛÙÔ ¿¯˘ÚÔ. M· ‰Â ‚·Û›ÏÂ˘Â Ë ÛÈÁ‹ Î·È ÙÔ ÛÎÔÙ¿‰È, fiˆ˜ ÚÈÓ. AÁÁÂÏÈ΋ ·ÚÌÔÓ›· η٤‚·ÈÓ ·fi „ËÏ¿ Î·È Ï·ÌÚÔÌ¤ÙˆÔ ·ÛÙ¤ÚÈ ¤¯˘Ó ı¿Ï·ÛÛ· ÙÔ Êˆ˜ ÙÔ˘ ÛÙË ÛËÏÈ¿. K·È ÌÚÔ˜ ÛÙ· fi‰È· Ù˘, ÔÈ M¿ÁÔÈ ÁÔÓ·ÙÈÛÙÔ› Ì ٷ ‰ÒÚ· ÙÔ˘˜, ÙË Û̇ÚÓ· Î·È ÙÔÓ ÌfiÛ¯Ô Î·È ÙÔ ÏÈ‚¿ÓÈ, ˆÓfiÌ·˙·Ó ÙÔ ÁÈÔ Ù˘ ‚·ÛÈϤ· Î·È £Âfi. EΛÓË ÙËÓ ÒÚ· Ê¿ÓËΠÛÙËÓ ÂÌ·Ù‹ ¯ÏˆÌfi˜ Ô IˆÛ‹Ê. — N· ʇÁÔ˘ÌÂØ Ï¤ÂÈ ÙÚ¤ÌÔÓÙ·˜ ÛÙË Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘. O HÚ҉˘ ı¤ÏÂÈ ÙÔ ·È‰› Î·È ÔÈ ·ÓıÚÒÔÈ ÙÔ˘ „¿¯ÓÔ˘Ó ÛÙË ¯ÒÚ·. °Ï‹ÁÔÚ· Ó· ʇÁÔ˘ÌÂ! EΛÓË ¿Ú·Í ·Ì¤Ûˆ˜ ÙÔ ‚Ú¤ÊÔ˜, ÙÔ ¤ÛÊÈÍ ÛÙÔ˘˜ ÎfiÚÊÔ˘˜ Ù˘ Î·È ‹Ú·Ó ‰ÚfiÌÔ ÁÈ· ÙËÓ A›Á˘ÙÔ. H Ó‡¯Ù· ÙÔ˘˜ ¤ÎÚ˘„Â. M· Ù· ·›Ì·Ù· ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ ·È‰ÈÒÓ Î·È Ô ıÚ‹ÓÔ˜ ÙˆÓ Ì·ÓÓ¿‰ˆÓ ·Ó¤‚·ÈÓ ·fi Ù· Û›ÙÈ· Ù˘ °·ÏÈÏ·›·˜, ÚˆÙfiÏÔ˘‚Ë ı˘Û›· ÛÙÔÓ ·Ó·ÌÔÚʈً ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. — ¶fiÛ· ·›Ì·Ù· ı· ¯˘ıÔ‡Ó ·ÎfiÌË! „Èı‡ÚÈÛ ÚÔÊ‹Ù˘ Ë Á˘Ó·›Î·. ¶fiÛ· ·›Ì·Ù·!... T¤ÏÂȈÛÂ Ô AÍÈÒÙ˘ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ Î·È ÔÈ Û‡ÓÙÚÔÊÔÈ ¤ÌÂÈÓ·Ó ·ÎfiÌË ·Î›ÓËÙÔÈ Û·Ó ÔÓÂÈÚÔÏ·ÓÂ̤ÓÔÈ. MÂÚÈÎÔ› ÛÙ·˘ÚÔ‹ıËηÓØ ¿ÏÏÔÈ ÛÙ¤Ó·Í·Ó ‚·ıÈ¿ Û·Ó Ó· ͇ÓËÛ οÙÈ ·Ú‹ÁÔÚÔ Ì¤Û· ÙÔ˘˜. M· Ô KÒÛÙ·˜ Ô ıÂÚÌ·ÛÙ‹˜, ›‰ÈÔ˜ ÛÙ’ ·ÛÙ›Ԙ Î·È ÛÙ· ÛÔ‚·Ú¿, ÚÒÙËÛ ÔÓËÚ¿ ÙÔ Û‡ÓÙÚÔÊfi ÙÔ˘: — ¢ÂÓ ÌÔ˘ Ϙ, ‚Ï¿ÌËØ Â›‰Â Ë ¶·Ó·ÁÈ¿ ÛÙ’ fiÓÂÈÚfi Ù˘ Î·È ÙÔÓ ·ÙÚÈÒÙË ÛÔ˘ ÙÔ B·Ú·‚‚¿; EΛÓÔ˜ ¯ÔÏÔÙ·Ú¿¯ÙËÎÂØ ÊÔ‚ÂÚ‹ ‚Ï·ÛÙ‹ÌÈ· ·Ó¤‚ËΠÛÙ· ¯Â›ÏË ÙÔ˘. M· ÙËÓ Î·Ù¿ÈÂ. ¢ÂÓ ‹Ù·Ó ηÈÚfi˜ ÙÒÚ· Ó· ÎÔÏ·ÛÙ‹ ηÓ›˜! X·ÌÔÁ¤Ï·ÛÂ, ¤Î·Ì ÙÔ ÛÙ·˘Úfi ÙÔ˘ Î·È Í·ÏÒıËΠÛÙÔ ¤ÚËÌÔ ÎÚ‚¿ÙÈ ÙÔ˘. — K·È ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘, ·È‰È¿, ÛÙ· Û›ÙÈ· Ì·˜! ¢¯‹ıËÎÂ. — ™Ù· Û›ÙÈ· Ì·˜, Ì· ı· Ì·˜ ıÂÚ›˙Ë Ë Â›Ó·, Â›Â Ô ıÂÚÌ·ÛÙ‹˜. K·È Á¤Ï·Û ‰˘Ó·Ù¿. M ÙË ‰È‹ÁËÛË ·˘Ù‹ ÔÈ Ó·˘ÙÈÎÔ› ˘ÂÚ‚·›ÓÔ˘Ó ÙË
ÓÔÛÙ·ÏÁ›· Ô˘ ÙÔ˘˜ ‚¿Ú·ÈÓ ÙËÓ „˘¯‹ ·˘Ù‹ ÙË ‚Ú·‰È¿ Î·È Ô‰ËÁÔ‡ÓÙ·È ÛÙÔ Ï˘ÙÚˆÙÈÎfi Ì‹Ó˘Ì· Ù˘ °¤ÓÓËÛ˘. AÎfiÌ· ÎÈ Ô KÒÛÙ·˜ Ô ıÂÚÌ·ÛÙ‹˜, Ô ‚Ï¿ÛÙËÌÔ˜, Ô˘ ‹Ù·Ó «›‰ÈÔ˜ ÛÙ’ ·ÛÙ›· Î·È ÛÙ· ÛÔ‚·Ú¿», ·ÎfiÌ· ÎÈ ·˘Ùfi˜ ηٿÈ ÙË ‚Ï·ÛÙ‹ÌÈ· ÙÔ˘. «X·ÌÔÁ¤Ï·ÛÂ, ¤Î·Ì ÙÔ ÛÙ·˘Úfi ÙÔ˘ Î·È Í·ÏÒıËΠÛÙÔ ¤ÚËÌÔ ÎÚ‚¿ÙÈ ÙÔ˘.» MË Î·È ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ÎÈ ·˘Ùfi ¤Ó· ÌÈÎÚfi ı·‡Ì·; M ÙÔ ÎÚ‡Ô Ô˘ ¤Ì·ÈÓ Ҙ ÙËÓ „˘¯‹ ÙˆÓ Ó·˘ÙÈÎÒÓ ÍÂΛÓËÛ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, Ì ÙË ÊÚ¿ÛË «K·È Á¤Ï·Û ‰˘Ó·Ù¿» ÙÂÏÂÈÒÓÂÈ.
P «–Δε μου λες, ε πε στον
αδελφ μου το μικρ τερο, τι ραμα ε δε η Παναγ α τη ν χτα που γ ννησε τον K ριο ημ ν Iησο Xριστ ;». Aπ την εικονογρ φηση του Γι ργου K ρδη της συλλογ ς «Διηγ ματα των Xριστουγ ννων». Aρμ ς. Aθ να 1994.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
15
Xριστουγεννι τικα σ μαντρα
«Xριστουγεννι τικο νειρο πιστικο »
¶O TA NH™IA Î·È ÙË ˙ˆ‹ ÙˆÓ ı·Ï·ÛÛÈÓÒÓ ‰‡Ô ¿ÏÏÔÈ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, HÂÈÚÒÙ˜ Î·È ÔÈ ‰‡Ô, Ì·˜ ÌÂٷʤÚÔ˘Ó ÛÙËÓ ÔÚÂÈÓ‹ EÏÏ¿‰·, ÛÙËÓ HÂÈÚÔ, Ô˘, ·˜ ÌËÓ ÙÔ Í¯ӿÌÂ, Ò˜ Ù· 1913 ‹Ù·Ó ÙÔ˘ÚÎÔÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓË, fiˆ˜ ¿ÏψÛÙÂ Î·È fiÏË Ë ‚ÔÚ›ˆ˜ ÙÔ˘ ¶ËÓÂÈÔ‡ ¯ÒÚ· Ì·˜. O ¤Ó·˜ Â›Ó·È Ô XÚ‹ÛÙÔ˜ XÚËÛÙÔ‚·Û›Ï˘ (1861-1937), ·fi ÙÔ˘˜ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘˜ Ù˘ N¤·˜ AıËÓ·˚΋˜ ™¯ÔÏ‹˜ Î·È «ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜, ϤÂÈ, ÂÎÚfiÛˆÔ˜ Ù˘ ËıÔÁÚ·Ê›·˜». ¢ÂÓ ı· ˘ÔÛÙËÚ›˙·Ì ˆ˜ ‹Ù·Ó Î·È ·fi ÙÔ˘˜ ηχÙÂÚÔ˘˜, Ì ÙËÓ ·ÚÎÂÙ¿ ÂÍȉ·ÓÈÎÂ˘Ì¤ÓË «‚Ô˘ÎÔÏÈ΋ ˙ˆ‹» Î·È ÙÔ˘˜ «Î·ÏÔοÁ·ıÔ˘˜ ¯ˆÚÈÎÔ‡˜». K·È Ì ٷ ‚¿Û·Ó¿ ÙÔ˘˜ ‚¤‚·È·. ™’ ¤Ó· ÙÔ˘ ‰È‹ÁËÌ· Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ fiÓÂÈÚÔ ÈÛÙÈÎÔ‡», ·fi ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ¢ÈËÁ‹Ì·Ù· Ù˘ ÛÙ¿Ó˘ (1898), Ô °È¿ÓÓÔ˜ ¤Ó·˜ «Ï‚¤ÓÙ˘» ÈÛÙÈÎfi˜ (‰ËÏ. ¤ÌÌÈÛıÔ˜ ‚ÔÛÎfi˜) ‚ϤÂÈ, ·Ó‹ÌÂÚ· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, Ó· Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈÂ›Ù·È ÙÔ fiÓÂÈÚfi, ÙÔ˘, Ó· ·ÓÙÚ¢Ù› ÙË M¿Úˆ, ÙËÓ «ÂÓÙ¿ÌÔÚÊË» ÎfiÚË ÙÔ˘ ÙÛ¤ÏÈÁη: ... M¤Û· Û’ ÂΛÓÔ ÙÔ ·ÁÚÈÔη›ÚÈ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ¯Ù˘¿Ë Ë Î·Ì¿Ó· Ù˘ ÂÎÎÏËÛÈ¿˜ ÙÔ˘ ¯ˆÚÈÔ‡ ‚·ÚÂÈ¿ - ‚·ÚÂÈ¿ Î·È ‰˘Ó·Ù¿ ‰˘Ó·Ù¿. ™ÙÔÓ ‹¯Ô Ù˘ η̿ӷ˜ ·Ó·ÓÙ·ÚÈ¿ÛÙËÎ·Ó Ù· Û΢ÏÈ¿, ÎÈ Ô ÈÛÙÈÎfi˜ ÙÔ˘ ÎÔ·‰ÈÔ‡ Ô °È¿ÓÓÔ˜, Ô˘ ÎÔÈÌfiÙ·Ó ‚·ÚÂÈ¿ ÛÙËÓ ·ÓıÚˆÔηχ‚·, ·ÚÂÛÙÈ¿˜, ÎÔ˘ÎÔ˘Ïψ̤ÓÔ˜ Ì ÙËÓ Î¿· ÙÔ˘, ÎÈ ·ÏÏ·Á̤ÓÔ˜ ·fi ‚Ú·‰‡˜, ¤ÙÔÈÌÔ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿ Ì ÌÈ· ·Ê¿ÓÙ·ÛÙË ÎÈ ·ÂÏÈṲ̂ÓË ·Á¿Ë ÛÙËÓ Î·Ú‰È¿ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÌÔÓ·¯Ôı˘Á·Ù¤Ú· ÙÔ˘ ÙÛȤÏÂÁο ÙÔ˘, ͇ÓËÛ ·fi Ù· ‚·Ú˘·Ï˘¯Ù‹Ì·Ù· ÙˆÓ Û΢ÏÈÒÓ, Î·È Ì ÌÂÁ¿ÏÔ ÎfiÔ ¿ÓÔÈÍ ٷ Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘. K‡ÙÙ·˙ Á‡Ú· Á‡Ú· ÛÙ· ÛÎÔÙÂÈÓ¿, Û·Ó Ó· ÌËÓ ›ÛÙ¢ fiÙÈ ‹Ù·Ó ·˘Ùfi˜. ¢ÂÓ Â›¯Â ÂÚ¿ÛÂÈ ·ÎfiÌ· Ô‡Ù ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ Â›Ù·Ó ÚˆÙÔÌ·ÁÈ¿, Ì’ fiÏ· Ù· ηٿϷÌÚ¿ Ù˘ οÏÏË, ‰ÂÓ Â›¯Â ÂÚ¿ÛÂÈ ·ÎfiÌ· Ô‡Ù ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ·ÓËÊÔÚÔ‡Û Ì ‰Ò‰Âη ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÁȉÔÚfi‚·Ù· ÁÈ· ÙÔ ÍÂηÏÔηÈÚÈfi Ì ÙÔ˘˜ ÈÛÙÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘, Ì ٷ Û΢ÏÈ¿ ÙÔ˘, Ì ٷ ÊÔÚÙÒÌ·Ù· ÙÔ˘ ÓÔÈÎÔ΢ÚÂÈÔ‡, ÙÔ˘ Ù˘ÚÔÎÔÌÂÈÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ‚Ô˘Ù˘ÚÔÎÔÌÂÈÔ‡, ‰ÂÓ Â›¯Â ÂÚ¿ÛÂÈ Ô‡Ù ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹ ·ÎfiÌ· Ô˘ ›¯Â Á›ÚÂÈ, ‡ÛÙÂÚ· ·ÒÓ· Ï·ÌÚfi Ê·ÁÔfiÙÈ, ÛÙËÓ ¯Ú˘ÛÔÎÂÓÙË̤ÓË Ô‰È¿ Ù˘ M¿Úˆ˜ Ù˘ ÂÓÙ¿ÌÔÚÊ˘, Ô˘ ›¯Â Ù˜ ‰¤Î· ‰Ô‡Ï˜ Î·È ·Ú·‰Ô‡Ï˜, Ù˘ M¿Úˆ˜, Ô˘ ·Á·Ô‡ÛÂ Î·È Ï·¯Ù·ÚÔ‡ÛÂ, Ù˘ M¿Úˆ˜ Ù˘ ¯ÈÏÈÔ·ÈÓÂ̤Ó˘ Î·È ¯ÈÏÈÔ˙ËÏÂ̤Ó˘, Ù˘ ·Û‡ÁÎÚÈÙ˘ M¿Úˆ˜, Ù˘ ÌÔÓ·¯ÔÎfiÚ˘ ÙÔ˘ ÙÛȤÏÂÁο ÙÔ˘ Ô˘ ÙËÓ Á‡Ú¢·Ó ÔÓÔÌ·ÛÙ¿ ÙÛÈÂÏÈÁÎfiÔ˘Ï· ÎÈ ·Ú¯ÔÓÙfiÔ˘Ï·. O,ÙÈ ¤‚ÏÂÂ, fi,ÙÈ Â›¯Â, ÎÈ fi,ÙÈ Ï›Á˜ ÛÙÈÁ̤˜ ÚÈÓ, ÙÛȤÏÈÁη˜ ÚˆÙÔÙÛȤÏÈÁη˜ Ì ‰Ò‰Âη ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÁȉÔÚfi‚·Ù·, ÎÈ ¿ÓÙÚ·˜ Ù˘ M¿Úˆ˜ Ù˘ ÂÓÙ¿ÌÔÚÊ˘ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ¿ÏÏÔ ·Ú¿ ÌÈ· ÈÎÚ‹ ÂÈÚˆÓ›· Ù˘ ÊÙÒ¯ÂÈ·˜ ÙÔ˘, ¤Ó·... ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ fiÓÂÈÚÔ, Ô˘ ›¯Â Ï¿ÛÂÈ Ô fiıÔ˜ Ù˘ AÁ¿Ë˜ ÙÔ˘!... ™Â ¤Ó· ¿ÏÏÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘, Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «T· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Ù˘ ÁÚÈ¿˜», ·fi ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ¢ÈËÁ‹Ì·Ù· Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ (1889), Ô ›‰ÈÔ˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙÔ ı¤Ì· Ù˘ ·Ô‰ËÌ›·˜ Î·È ‚Ú›ÛÎÂÈ ·ÊÔÚÌ‹ Ó· ÂÚÈÁÚ¿„ÂÈ ÌÂÚÈο ·fi Ù· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ¤ıÈÌ· Î·È ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙˆÓ ¯ˆÚÈÎÒÓ Ù˘ H›ÚÔ˘. K·È –fiˆ˜ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË– Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ʤÚÓÔ˘Ó ÎÈ Â‰Ò ÛÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘ ÙÔÓ ÍÂÓÈÙÂ̤ÓÔ: [...] — •‡Ó·, M·ÚÈ·ÓıԇϷ Ì’! ºÒÓ·˙Â Ë ÁÚÈ¿. •‡Ó· Î·È Ì·˜ ηÚÙÂÚ¿ÂÈ Ô ·¿˜ ÛÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿, Ó· Ì·˜ ‰ÒÛÂÈ ·ÛηϛÙÛ· Î·È Ó· Á˘Ú›ÛÔ˘Ì ÁÏ‹ÁÔÚ· Ó· Ê¿Ì ÁÎÔ˘ÏÈ¿ÛÙÚ·, Á¿Ï·, ·‚Á¿, Ù˘Ú›, ÎfiÙ˜ Î·È ÙËÁ·Ó›Ù˜, Ô˘ Ê¿ÛÎȈÓÂ Ë K˘Ú¿ Ì·˜ Ë ¶·Ó·ÁÈ¿ ÙÔ ¶·È‰¿ÎÈ Ù˘ ÙÔÓ XÚÈÛÙfi, fiÙ·Ó ‹Ù·Ó ÎÈ ·˘Ùfi˜ ÌÈÎÚfi˜. ™‹ÎÔ˘, M·ÚÈ·ÓıԇϷ Ì’, Î·È Ì·˜ ÂÚÈ̤ÓÂÈ Ô ·¿˜! [...] M ٷ ÔÏÏ¿ ͇ÓËÛÂ Ë ÙÛÈÔ‡Ú·. AÓÔÈÍ ٷ Ì¿ÙÈ· Ù˘ Î·È ÎÔ›Ù·Í ηÎȈ̤ӷ ÙË ‚¿‚ˆ Ù˘, ‰·ÎÚ‡˙ÔÓÙ·˜ Î·È Ï¤ÁÔÓÙ·˜: — A¯! ̈ڋ ‚¿‚ˆ, Î·È Û˘ ÙÈ ÌfiηÓ˜! A¯! ÙÈ Ìfiη̘, ·ÏÈÔ‚¿‚ˆ! A¯! ÙÈ ÌfiηÓ˜!
Õ O Mπιστικ ς, ξυλογραφ α του Σπ ρου Bασιλε ου για το περιοδικ «N α Eστ α». τευχ. 356, τομ. 31, 1η Iαν. 1942.
— TÈ Ûfiηӷ, „˘¯‹ Ì’; TÈ Ûfiηӷ, ηډԇϷ Ì’! ÙË ÚÒÙËÛ Ì ÙÚ˘ÊÂÚ¿‰· Ë ÁÚÈ¿. — ¶Ò˜ ÙÈ ÌfiηÓ˜; EÁÒ ¤ÁÏ· ÛÙÔÓ ‡ÓÔ ÙÔÓ ·ÙÂÚÔ‡ÏË Ì’, ÎÈ ÂΛ Ô˘ ÙÔÓ ·ÁοÏÈ·˙· Î·È ÙÔÓ ÊÈÏÔ‡Û·, Ì ͇ÓËÛ˜ ÂÛ‡! °È·Ù› Ó· Ì ͢ӋÛÂȘ, ηË̤ÓË ‚¿‚ˆ; A¯! Ë Î·Ë̤ÓË, Ò˜ ¤¯·Û· ÙÔÓ ·Ù¤Ú· Ì’ ̘ ·fi ÙËÓ ·ÁηÏÈ¿ Ì’! A¯! ÁÈ·Ù› Ó· ÌË ÙÔÓ ·ÁηÏÈ¿Ûˆ Ôχ ÛÊȯٿ, ÁÈ· Ó· ÌË ÌÔ˘ ʇÁÂÈ Î·È Ó· ͢ӋÛÔÌ ̷˙›! A¯! ÙÈ fiÌÔÚÊÔ˜, Ô˘ ‹Ù·Ó Ô ·ÙÂÚÔ‡Ï˘ Ì’! æËÏfi˜, ·ÛÚÔÎfiÎÎÈÓÔ˜, Ì·˘ÚÔÌ¿Ù˘, Ì·˘ÚÔÊÚ‡‰Ë˜ Î·È Ì·˘ÚÔÌÔ‡ÛÙ·ÎÔ˜. AÁÁÂÏÔ˜ ÁÚ·Ì̤ÓÔ˜, ‚·‚ԇϷ Ì’. TÈ ·Ù¤Ú· fiÌÔÚÊÔÓ ¤¯ˆ Ë Î·Ë̤ÓË Î·È ‰ÂÓ ÙÔ ÁÓÒÚÈ˙· Ò˜ Ù· ÙÒÚ·! [...] ¢ÂÓ ¤Ú·Û fï˜ ÔÏÏ‹ ÒÚ· ÎÈ ‹ÚıÂ Ô ·¿˜, Î·È Î¿ıËÛ ÛÙËÓ ÎÔÚÊ‹ Ù˘ ÛÙÈ¿˜, ÎÈ ·ÊÔ‡ ÙÚ¿‚ËÛ ÌÈ· ÁÂÚ‹ ڷ΋ Ì ÙÔ ·ÁÔ‡ÚÈ, ÎÈ ¤ÈÂ Î·È ÙÔÓ Î·Ê¤ Ô˘ ÙÔ˘ ›¯ÂÓ ¤ÙÔÈÌÔ Ë ÁÚÈ¿, Î·È Î‡ÎÏˆÛ·Ó fiÏÔÈ ÙÔ Î·Ù·ÊÔÚو̤ÓÔ ÙÔ ÙÚ·¤˙È ·fi ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη Ê·ÁËÙ¿, ¤‚·Ï ÙÔ ‚ÏÔÁËÙfi: «XÚÈÛÙ¤ Ô £Âfi˜ ¢ÏfiÁËÛÔÓ ÙËÓ ‚ÚÒÛÈÓ Î·È ÙËÓ fiÛÈÓ...», ·ÏÏ¿ ÚÈÓ ÙÂÏÂÈÒÛÂÈ ÙÔ ‚ÏÔÁËÙfi ÙÔ˘, «ÌÔ˘Ì» ·ÎÔ‡ÛÙËΠÌÈ· ÙÔ˘ÊÂÎÈ¿ ÛÙËÓ ÂÍÒı˘Ú·. «MÔ˘Ì!» ÎÈ ¿ÏÏË ÌÈ·. AÓÙڷχÙËÎ·Ó Ù· Û΢ÏÈ¿. ¶ÂÙ¿¯ÙËÎ·Ó fiÏÔÈ ÔÚıÔ› Î·È ÛˆÚfi – ÎÔ˘‚¿ÚÈ Î·Ù¤‚ËÎ·Ó ÙË ÛοϷ Î·È ‚Á‹Î·Ó ÛÙËÓ ·˘Ï‹. — æ˘¯Ô‡Ï· Ì’, ·È‰¿ÎÈ Ì’! ÊÒÓ·ÍÂ Ë ÁÚÈ¿ Ì „˘¯fiÔÓÔ. ¢fiÍ· ÛÔÈ Ô £Âfi˜, Ô˘ ’Úı˜ ÁÂÚfi˜ Î·È Î·Ï¿! — æ˘¯Ô‡Ï· Ì’, ·ÙÂÚÔ‡ÏË Ì’! ÊÒÓ·Í ÎÈ Ë M·ÚÈ·ÓıԇϷ. K·ÏÒ˜ fiÚÈÛ˜! K·Ù¤‚ËÎÂ Ô ÍÂÓÈÙÂ̤ÓÔ˜, Ô ÁÈÔ˜ Ù˘ ÁÚÈ¿˜ ÎÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ Ù˘
16
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
— «TÛÈÙ! ÙÛÈÙ!» ηٷڷ̤Ó˜! ÊÒÓ·ÍÂ Ô ·¿˜ ÁÈ· Ó· Ù˜ ‰ÈÒÍÂÈ, Ë ÁÚÈ¿, fï˜, Ô˘ Û ¿ÏÏË ÂÚ›ÛÙ·ÛË ı· ‹Ù·Ó ÈηӋ Ó· Ù˜ ÛÎÔÙÒÛÂÈ, ‰Â ı‡ÌˆÛ ηıfiÏÔ˘, ·ÏÏ¿ ›Â: — Aʘ Ù˜, ·¿ Ì’! ZÒ· ›ӷÈ. E¯’Ó ÎÈ ·˘Ù¤˜ ‰›ÎÈÔ Û‹ÌÂÚ· Î·È Î·Ó’Ó ·ÛηÏÈ¿ [...]. ¶ÚÈÓ ÛËΈı› ÙÔ ÙÚ·¤˙È ·ÎfiÌ·, Ô ·¿˜ › ÛÙË ÁÚÈ¿: — E! ÙÒÚ·, Î˘Ú¿, ÂÙÔÈÌ¿ÛÔ˘ Ó· Âı¿ÓÂȘ, fiˆ˜ ¤ÏÂÁ˜, ÁÈ·Ù› ·fiÏ·„˜ fi,ÙÈ ÔıÔ‡Û˜! — TÈ Ï˜, ‰¤ÛÔÙ¿ Ì’; TÈ ÎÔ˘‚ÂÓÙÈ¿˙ÂȘ; AÌ ÙÒÚ· ı¤Ïˆ Ó· ˙‹Ûˆ Î·È Ó· ¯·ÚÒ! H ˙ˆ‹ Â›Ó·È ÁÏ˘Î‹ fiÙ·Ó ·‰ÂÚÊÒÓÂÙ·È Ì ÙË ¯·Ú¿. O fiıÔ˜ Û˘ÁÎÚ·Ù¿ÂÈ ÙË ˙ˆ‹ Ì·˜ ÎÈ Ë Ï‡Ë ÙË Û‚‡ÂÈ. TÒÚ· ı¤Ïˆ Ó· ˙‹Ûˆ, Ó· ·ÓÙÚ¤„ˆ ÙË M·ÚÈ·ÓıԇϷ Ì’, Ó· ÙË Ó˘ÊÔÛÙÔϛۈ Ì ٷ ¯ÂÚ¿ÎÈ· Ì’, Ó· È‰Ò ÎÈ ¤Ó· - ‰‡Ô ‰›ÁÁÔÓ·, Ô˘ ϤÂÈ Ô ÏfiÁÔ˜, ÎÈ ‡ÛÙÂÚ· ·˜ ·ÚÔ˘ÛÈ·ÛÙ› Ô ¿ÁÁÂÏÔ˜ Ó· ÙÔ˘ ·Ú·‰ÒÛˆ ÙËÓ ·Ú·Î·Ù·ı‹ÎË, Ô˘ ÌÔ˘ ¤‚·ÏÂ Ô £Âfi˜. K·È ÙÈ Î·Ù¿Ï·‚· ·fi ÙË ˙ˆ‹, ·Ó ‰ÂÓ ˙‹Ûˆ ÙÒÚ·;
™ÙËÓ ÔÚÂÈÓ‹ EÏÏ¿‰· ÙÔ˘ XÚ‹ÛÙÔ˘ XÚËÛÙÔ‚·Û›ÏË Î·È ÙÔ˘ KÒÛÙ· KÚ˘ÛÙ¿ÏÏË
H Xρ
στος Xρηστοβασ λης (1861-1937). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα για το «Λεξικ Συγγραφ ων» των B. Δ. Aναγνωστ πουλου και K. Φωτ κη. Πατ κης, Aθ να Σεπτ μβριος 2002.
ÙÛÈÔ‡Ú·˜, ·fi Ù’ ¿ÏÔÁfi ÙÔ˘, Î·È Ì¿Ó· Î·È ·È‰›, ·Ù¤Ú·˜ Î·È ÙÛÈÔ‡Ú·, Î·È ‚¿‚ˆ Î·È ·ÁÁÔÓÈ¿, ¤ÁÈÓ·Ó Î·È ÔÈ ÙÚÂȘ ¤Ó· ‰˘ÛÎÔÏÔ¯ÒÚÈÛÙÔ Û‡ÌÏÂÁÌ· ·Á¿Ë˜ Î·È fiÓÔ˘, ¯·Ú¿˜ Î·È Â˘ÊÚÔÛ‡Ó˘. [...] OÈ Á¿Ù˜ ›¯·Ó ÛÙ‹ÛÂÈ ·ÓËÁ‡ÚÈ ·fi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘, ¤ÊÙÔÓÙ·˜ ÔÈ ÓÙÔ˘ÊÂÎȤ˜, ÂÙ¿¯ÙËÎ·Ó ÔÈ ·ÓıÚÒÔÈ fi͈. E›¯·Ó Ê¿ÁÂÈ fiÏÔ ÙÔ Á¿Ï· ηÈ, ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ¤Ì·ÈÓ·Ó ÔÈ ÓÔÈÎÔ΢ڷ›ÔÈ ÛÙÔ ‰ˆÌ¿ÙÈÔ, ͤÛÎÈ˙·Ó ÙË ‚Ú·ÛÙ‹ ÙËÓ ÎfiÙ·, Ô˘ ‹Ù·Ó ÛÙÔÓ Ù·‚¿ ÙË Ì·Ó¤ÛÙÚ· Ô˘ ‹Ù·Ó ÛÙË ÛÔ˘È¤Ú·, Î·È ÙÔ Ù„› Ì Ù˜ ÙËÁ·Ó›Ù˜. ™ÔÏÏ¿ÙË!
P Ποιμενικ του φωτογρ φου K στα Mπαλ φα.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
17
«Προπ ρσινα Xριστο γεννα»
Y°XPONO™ ÙÔ˘ XÚ‹ÛÙÔ˘ XÚËÛÙÔ‚·Û›ÏË, ÈÔ Ôχ ÁÓˆÛÙfi˜ fï˜ ˆ˜ ÔÈËÙ‹˜, Ô ÔÏÈÁfiËÌÂÚÔ˜ KÒÛÙ·˜ KÚ˘ÛÙ¿ÏÏ˘ (18681894), HÂÈÚÒÙ˘ ÎÈ ·˘Ùfi˜, Ì·˜ ¿ÊËÛ ϛÁ·, ·ÏÏ¿ ÔÏÏ¿ ˘ÔÛ¯fiÌÂÓ·, Â˙ÔÁÚ·Ê‹Ì·Ù·. ™ÙÔ ·Ê‹ÁËÌ· Ô˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› ¤¯ÂÈ ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «¶ÚÔ¤ÚÛÈÓ· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·». E›Ó·È ÁÚ·Ì̤ÓÔ ÛÙ· 1892 ÎÈ ·ÊËÁÂ›Ù·È ¤Ó· ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ·fi Ù· ÙÔ˘ÚÎÔÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓ· °È¿ÓÓÂÓ·, fiÙ·Ó «Í·Ó¿ÓÔÈÍ·Ó», ·Ó‹ÌÂÚ· ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ÔÈ ÂÎÎÏËÛȤ˜, Ô˘ Ë ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘˜ ›¯Â ··ÁÔÚ¢ı› ÁÈ· ¤Ó· ‰È¿ÛÙËÌ·, ÙÔ 1890: ... EÂÈÓ¿Û·Ì·Ó ÎÈ ·ÏÂÈÙÔ‡ÚÁËÙÔÈ ÔÈ Ì·‡ÚÔÈ ÂÛÙÚÒÛ·Ì·Ó ÙÔ ÁÈfiÌ· Ó· Ê¿ÌÂ. AÏÏÔ˘˜ ηÈÚÔ‡˜ ·ۯ¿˙·Ì·Ó ÎÈ ÂÌ›˜ Ó‡¯Ù·, Û·Ó ÂÁ˘ÚÓÔ‡Û·Ì·Ó ·fi ÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿ ÙÔ Úˆ›. º¤ÙÔ, fiÔ˘ ‰ÂÓ Â›‰·Ì·Ó ÂÎÎÏËÛÈ¿ Ô‡Ù ÁÈ· Ê·˝ Ì·˜ ‹Á·ÈÓÂ Ô ÓÔ˘˜, ·Î·ÚÙÂÚÒÓÙ·˜ ÙË Ó‡¯Ù’ ·’ ÒÚ· Û’ ÒÚ·, ÙÔÓ Û‹Ì·ÓÙÚÔ Î·È ÙÔÓ ÎÚ¿¯ÙË. KÈ ·fi ÙËÓ ·ÁÚ‡ÓÈ· ·˘Ù‹ Ì·˜ ÂÁ¤ÓÔÓÙ·Ó ·ÁÏ¤Ô˘Ú·˜ ÙÔ Ê·˝ ̤۷ Î·È Î¿ı ¯·„È¿ ¤ÂÊÙÂ Û·Ó ÌÔχ‚È ‚·ÚÈ¿ ÛÙÔ ÛÙÔÌ¿¯È Ì·˜. EÍ·ÊÓ·, ̤ے ÛÙÔ Ê·˝ ·¿ÓÔ˘, ¤Ó’ ·¤Ú·ÓÙÔ Î·È ‰˘Ó·Ùfi ÛËÌ·ÓÙ·ÚÈfi ·Ó·Ù¿Ú·ÍÂÓ fiÏËÓ ÙËÓ fiÏË Ì·˜. — K¿ÙÈ Î·Îfi ı¿Ú¯Â„Â, ϤÂÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ Î·È ÎÔÓÙÔÛÙ¤ÎÂÙ·È Ì ÙË ¯·„È¿ ÛÙÔ ÛÙfiÌ· ÙÔ˘. — XÚÈÛÙfi˜ Î·È ¶·Ó·ÁÈ¿! ™Ù·˘ÚÔÎÔÈ¤Ù·È Ë Ì¿Ó·. EÌ›˜ Ù· ·È‰È¿ ·ÓÈ¿Û·Ì·Ó. K·È ÌÔÓÔÌÈ¿˜ ¯Ï·ÏÔ‹ Î·È ÙÚ¯¿Ì·Ù· ÂÏËÌ̇ÚÈÛ·Ó ÙÔ˘˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜. ¶ÂÙÈԇ̷ÛÙ Ì ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ Ó· Ì¿ıÔ˘ÌÂ. OÏ’ ¤ÙÚ¯·Ó ηٿ ÙËÓ MËÙÚfiÔÏË. TÔ˘˜ ÚÒÙÔ˘˜ Ô˘ ··ÓÙԇ̠ÙÔ˘˜ ÚˆÙ¿Ì ÙÈ Á›ÓÂÙ·È. — AÓÔ›ÁÔ˘Ó ÔÈ ÂÎÎÏËÛȤ˜, Ì·˜ ϤÁÔ˘Ó. — K·È Ò˜ ·ÓÔ›ÁÔ˘Ó; M ÙÔ ÛÙ·ÓÈfi; — MˆÚ’ ÙÈ Ì ÙÔ ÛÙ·ÓÈfi, Ô˘ ÓÈ΋۷̷Ó! ¶‹Ú·Ì·Ó Ù· ÚÔÓfiÌÈ·. — ¶‹Ú·Ì·Ó Ù· ÚÔÓfiÌÈ·! ¶‹Ú·Ì·Ó Ù· ÚÔÓfiÌÈ·! ¶‹Ú·Ì·Ó Ù· ÚÔÓfiÌÈ·! TÒÚ· ·˘Ùfi˜ Ô ÏfiÁÔ˜ ¤ٷ ÛÙ· ÛÙfiÌ·Ù· fiÏˆÓ ÎÈ fiÏÔÈ ÂÙÚ¤¯·Ì·Ó ηٿ ÙË MËÙÚfiÔÏË! EΛ Ë‡Ú·Ì·Ó ÔÏ¿ÓÔȯÙ˜ Ù˘ ÂÎÎÏËÛÈ¿˜ Ù˜ fiÚÙ˜ ÎÈ ·Ó·Ì̤ӷ Ù· ηÓÙ‹ÏÈ· Î·È Ù· Ôχʈٷ Î·È ÙÔ˘˜ ÎËÚÔÛٿ٘. E›¯Â ÁÈÔÌ›ÛÂÈ ÎfiÛÌÔÓ Ë ÂÎÎÏËÛÈ¿ Î·È Ì¤Û· Î·È ÛÙËÓ ·˘Ï‹ ·ÎfiÌ·. OÈ ÂÈÎfiÓ˜ ‰ÂÓ ÂÚfiÊÙ·ÈÓ·Ó Ó· ¿ÚÔ˘Ó ·Ó·Û·ÛÌÔ‡˜. O Ô˘Ú·Ófi˜ ¿Ú¯È˙ ӷ ÍÂηı·Ú›˙Ë ·¿ÓÔ˘. •ÂÛ˘ÁÓ¤ÊÈ·Û·Ó Î·È ÔÈ fi„˜ ÙˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÒÓ, fi’ ¤Ï·Ì·Ó ÙÒÚ· ¯·ÚÔ‡ÌÂÓ˜ ÎÈ ·˘Ï·ÎˆÌ¤Ó˜ Î¿Ô˘ Î¿Ô˘ ·fi ‰¿ÎÚ˘·. K·È ̤۷ ·fi ÙËÓ „˘¯‹ ÙÔ˘˜ ˆÛ¿Ó ÏÈ‚¿ÓÈ ·Ó¤‚·ÈÓ ÛÙ· Ô˘Ú¿ÓÈ· Ë Ì˘ÛÙÈ΋ ‰¤ËÛË ÙÔ‡ÙË: — £Â ÌÔ˘, ‰fiÛ ¿ÓÙ· ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ÂÎÎÏËÛÈ¿˜ Ó· ‚Á·›ÓË ·fi ÔÏÔ‡ı ÓÈ΋ÙÚÈ·, ‰fiÛ ÎÈ ÂÌ¿˜ ı¿ÚÚÔ˜ ÙˆÓ Ì·‡ÚˆÓ Î·È ÌÂÁ¿ÏË Î·Ú‰È¿ Ó· ÊÙÔ˘Ú¿Ì Ù˘ ÛÎÏ·‚È¿˜ Ì·˜ ÙÔ˘˜ ηٷÙÚÂÁÌÔ‡˜ Î·È Ù˜ ηٷÊÚfiÓËÛ˜, Ò˜ Ô˘ Ó· ÛˆıÔ‡Ó Î·ÌÈ¿ ̤ڷ ÔÈ ·Ì·Úٛ˜ Ì·˜ ÎÈ Ò˜ Ô˘ Ó· ‰Ô‡Ì ¿ÛÙÚÔ ÂÏ¢ıÂÚÈ¿˜ ÙÔ XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ Ù’ ¿ÛÙÚÔ...
HK
στας Kρυστ λλης (1868-1894). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα.
Õ «Eξαφνα... ν’ απ ραντο και δυνατ σημανταρι ανατ ραξεν λη την π λη μας». H εκκλησ α της Παναγ ας στη γεν τειρα του K στα Kρυστ λλη, το Συρρ κο της Hπε ρου.
18
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
Tων ταπειν ν και καταφρονεμ νων
«Tης φτ χιας τα στερν »
H Γι
°IANNH™ BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓ˘ (1867-1945) Â›Ó·È ‰Âη¤ÓÙ ¯ÚfiÓÈ· ÓÂfiÙÂÚÔ˜ ·fi ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. AÓ‰ÚÒÓÂÙ·È ‰›Ï· ÙÔ˘ (Â›Ó·È ÁÓˆÛÙ‹ Ë ÊˆÙÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ Ì·˙› ÙÔ˘ ÛÙË ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹), ·ÏÏ¿ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Î·È ÛÙËÓ ·ÎÌ‹ Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ fiÙ·Ó Ë ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ηٿÛÙ·ÛË ÌÂÙ¿ ÙÔ˘˜ B·ÏηÓÈÎÔ‡˜ ÔϤÌÔ˘˜ Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ¤Ó·ÚÍË ÙÔ˘ Aã ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ˘ ¶ÔϤÌÔ˘ ·ÏÏ¿˙ÂÈ ÚÈ˙Èο. TËÓ ¿ÏÏË Ì¤Ú· ‹ÁÂ Ë K·ÙÂÚÈÓÈÒ ÎÈ ¿ÊËÛ ¿ÏÏÔ ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ „ˆÌ› ÛÙËÓ fiÚÙ· Ù˘ ÁÚÈ¿˜. AÊËÛÂ Î·È Ï›ÁÔ Ù˘Ú›. — MË!.. Ù˘ Â›Â Ë A̤ÚÛ·Ø ı· Ì·˜ ηٷϿ‚ÂÈ, Î’ ‡ÛÙÂÚ· ı· Ù· ÂÙ¿ÍÂÈ fiÏ·, ¿Ì· ÓÈÒÛÂÈ ˆ˜ Ù· ‚¿ÓÔ˘Ì [...] TËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÏËÛÌÔÓ‹Û·Ó ÙË §·ÛηÚÔ‡, ‰ÔṲ̂Ó˜ ÛÙȘ ‰Ô˘ÏÂȤ˜ Î·È ÙȘ ÂÙÔÈ̷ۛ˜ ÙÔ˘ ÛÈÙÈÔ‡ ÙÔ˘˜. TÔ Úˆ› fï˜ ÙË ı˘Ì‹ıËÎÂ Ë A̤ÚÛ·. M‹ÎÂ Û·Ó ÎϤÊÙÚ·, ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ‡ÛÙÂÚ’ ·fi ¯ÚfiÓÈ·, ÛÙÔ ÂÚÈ‚fiÏÈ, Î·È ‹Á ÎÈ ¿ÊËÛ ÛÙËÓ fiÚÙ· Ù˘ ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ „ˆÌ›, Î·È ÙfiÏÌËÛ Β ¤Ó· ÎÔ„›‰È „ËÙfi ÎÚ¤·˜. M· ÔÏË̤ڷ, XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, Ë MÔÚÊԇϷ ·Ó‹Û˘¯Ë ıÚËÓÔ‡Û ·fi͈ ·fi ÙÔ Û›ÙÈ. T’ ·ÔÌÂÈÓ¿ÚÈ· ÙÔ˘ Ê·ÁÈÔ‡ ‹Ù·Ó ÂΛ – ÛËÌ¿‰È ˆ˜ Ù¿¯Â Ê¿ÂÈ Ë Á¿Ù·. TfiÙ ·ÓËÛ‡¯ËÛÂ Ë A̤ÚÛ·. K¿ÏÂÛ ÙËÓ K·ÙÂÚÈÓÈÒ ÎÈ ¿ÏϘ ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ˜, ÎÈ ·ÔÊ·Û›Û·Ó Î·È ¯Ù˘‹Û·Ó Ù˘ §·ÛηÚÔ‡˜ ÙËÓ fiÚÙ·. Ö˜ ηӤӷ˜ ‰ÂÓ ·ÔÎÚ›ıËÎÂ...
ννης Bλαχογι ννης (1867-1945). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα.
™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «T˘ ÊÙүȷ˜ Ù· ÛÙÂÚÓ¿», ÁÚ·Ì̤ÓÔ ÛÙ· 1915, ÎÂÓÙÚÈÎfi ÚfiÛˆÔ Â›Ó·È ¿ÏÈ ÌÈ· ÁÚÈԇϷ, Ë §·ÛηÚÔ‡, ¤Ó· ÚfiÛˆÔ Ô˘ ı·ÚÚ›˜ Î·È ‚Á‹Î ·fi ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. AÏÏ¿ Â‰Ò ÂÍÂÏ›ÛÛÔÓÙ·È ÂÓÙÂÏÒ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈο Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· Î·È Ë ÊÈÏ·ÓıÚˆ›· ÙˆÓ ÁÂÈÙfiÓˆÓ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÈηӋ Ó· ÚÔÛʤÚÂÈ Î·ÌÈ¿ ÛˆÙËÚ›· ÙËÓ Ë̤ڷ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ÂÂȉ‹ Ë ¤Ó‰ÂÈ· ›¯Â ÊÙ¿ÛÂÈ ÛÙ· ¤Û¯·Ù· fiÚÈ·. H ÁÚÈ¿ §·Ûηڛӷ, ÏÔÈfiÓ, ˙Ô‡Û ے ¤Ó· ÍÂÚÔÓ‹ÛÈ Ì ÌÔÓ·‰È΋ Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ ÙË Á¿Ù· Ù˘ ÙË MfiÚʈ, Ô˘ ¤¯ÂÈ Ì¿ıÂÈ Ó· È¿ÓÂÈ ÂÙÚfi„·Ú· ÛÙËÓ ¿ÎÚË ÙÔ˘ ÁÈ·ÏÔ‡ Î·È Ó· Ù· ËÁ·›ÓÂÈ ÛÙË ÁÚÈ¿. M’ ·˘Ù¿ ÙÚ¤ÊÔÓÙ·È Î·È ÔÈ ‰‡Ô. TÔ Ò˜ ÁÈÓfiÙ·Ó ·˘Ùfi ÙÔ Ú¿ÁÌ· «...Ù’ ·ÔÚÔ‡ÛÂ Ë ÁÂÈÙÔÓÈ¿, Î’ Ë ¯ÒÚ· Ë ÌÈÛÔÁÎÚÂÌÈṲ̂ÓË» ÎÈ fi¯È ÌÔÓ¿¯· ÂÌ›˜... ... T· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ‹Ù·Ó ÎÔÓÙ¿Ø ÍÂÚÔ‚fiÚÈ Ê˘ÛÔ‡Û ¿ÁÚÈÔ ÙȘ ÙÂÏÂ˘Ù·›Â˜ ̤Ú˜. H ¯ÒÚ· ¤‚Ï ‚ÔÚÈÓ¿ Î·È ÙËÓ ¤È·Ó ÙÔ Î‡Ì· ¿ÛÎËÌ·. H MÔÚÊԇϷ ¤ÊÙ·Û ÌÈ·Ó ·˘Á‹ ·fi ÙÔ ÁÈ·Ïfi Ì ¯ˆÚ›˜ Ù›ÔÙ· ÛÙÔ ÛÙfiÌ·, Î·È ÓÈ·Ô‡ÚÈ˙ ÛÙËÓ fiÚÙ· Ù˘ Î˘Ú¿˜ Ù˘. — KÔ›Ù·ÍÂ!... Â›Â Ë A̤ÚÛ·Ø Û‹ÌÂÚ· ‰ÂÓ „¿ÚÂ„Â Ë MÔÚÊԇϷ!... M ٤ÙÔÈÔÓ ·ÁÚÈfiηÈÚÔ... — TÈ ı· Ê¿Ó ۋÌÂÚ· ÔÈ ‰˘fi ÙÔ˘˜, ÔÈ Î·ÎfiÌÔÈÚÔÈ;... N¿¯Ô˘ÓÂ, Ù¿¯· Ù›ÔÙ·;... Â›Â Ë K·ÙÂÚÈÓÈÒ. — K·ÚÙ¤Ú· ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹!... Â›Â Ë A̤ÚÛ·. ¶‹ÁÂ Ë MÔÚÊԇϷ Î·È ÛÙ¿ıËΠÛÙË Ú›˙· ÙÔ˘ ÙÔ›¯Ô˘, οÙÔ˘ ·’ ÙȘ Á˘Ó·›Î˜, Î·È ÓÈ·Ô‡ÚÈÛ ÁÏ˘Î¿. OÈ ‰‡Ô ·˘Ù¤˜, ·ÊÔ‡ Ù˘ Ú›Í·Ó ¤Ó· ÎÔÌÌ·Ù¿ÎÈ Î·È ÙËÓ Î·ÏÔÈ¿Û·Ó, ‡ÛÙÂÚ· Ù˘ ¤Ù·Í·Ó fiÏÔ ÙÔ ÊÂÏÏ›. TȘ ÎÔ›Ù·Í ηϿ–ηϿ Ë MÔÚÊԇϷ, ÎÔ›Ù·ÍÂ Î·È ÙÔ „ˆÌ›, ÙÔ Ì‡ÚÈÛ ÙÔ ‹Ú Ì ٷ ‰fiÓÙÈ· Ù˘ Î·È ‹ÁÂ Î·È Ù’ ·fiıÂÛ Ì ÚÔÛÔ¯‹ ÛÙÔ Ûηϛ ·¿ÓÔ˘, Î·È ÓÈ·Ô‡ÚÈÛÂ... OÈ ‰˘Ô Á˘Ó·›Î˜ ÎÚ˘ÊÔÎÔÈÙ¿˙·Ó ¿Ï·Ï˜. AÓÔÈÍÂ Ë fiÚÙ· Î·È Úfi‚·ÏÂ Ë ÁÚÈ·–§·ÛηÚÔ‡. — ¶Ô‡ Â›Û·È MÔÚÊԇϷ, „›Ó·;.. M·, Â‰Ò Â›Û·È Î·Ï‹ ÌÔ˘;.. ™‹ÌÂÚ· Ù›ÔÙ· ‰ÂÓ ¤ÊÂÚ˜;.. ¶Ô‡ Â›Ó·È ÙÔ Î˘Ó‹ÁÈ ÛÔ˘;.. •¤ÚˆØ Ê˘ÛÔ‡Û ·fi„Â... M· ÙÒÚ· ÙÈ ı· Ê·˜;.. E̤ӷ ‰Â Ì ̤ÏÂÈ, ηÎÔÌÔ›Ú·, Ì· ÁÈ· Û¤Ó· Ϥˆ… ™‡ÚÂ, ʇÁ· ·fi ÎÔÓÙ¿ ÌÔ˘, ‰Â ı¤Ïˆ Ó· Û ‚Ϥˆ ·ÏÈfiÁ·Ù·!.. £· Ì›ÓÂȘ ÓËÛÙÈ΋!.. M·..., Ù’ ›Ӓ ·˘Ùfi;.. æˆÌ› ¤ÊÂÚ˜, „È„›Ó· ÌÔ˘;.. Eη̘ à «T τε ανησ χησε η ηχÙÂÚ·! E›¯·Ì ÙÚÂȘ ̤Ú˜ Ó’ ·ÁÁ›Aμ ρσα. K λεσε την KαÍÔ˘Ì „ˆÌ› ÛÙÔ ÛÙfiÌ·... EÙÛÈ Ó· ʤÚτερινι και λλες γειτ ÓÂȘ, „›Ó· ÌÔ˘, ηÌÈ¿ ÊÔÚ¿ Ï›ÁÔ „ˆÌ¿νισσες, κι αποφ σισαν ÎÈ – fi¯È ÌÔÓ¿¯· „¿ÚÈ·... K·È ¯ˆÚ›˜ ·Ï¿και χτυπ σανε της ΛαÙÈ ÎÈfiÏ· – Ù· ‚·Ú¤ıËη!.. K·ÌÈ¿ ÊÔÚ¿ σκαρο ς την π ρτα. Î·È Ï›ÁÔ Ù˘Ú¿ÎÈ!.. O¯È ·ÎfiÌ· – Â›Ó·È Û·Oμως κανε ς δεν αποÚ·ÎÔÛÙ‹... EÏ·, ¿Ì ̤۷ ÙÒÚ·, MfiÚκρ θηκε...». Aκρυλικ ʈ ÌÔ˘, ηϋ ÓÔÈÎÔÎ˘Ú¿ ÌÔ˘!.. του P λλη Kοψ δη, O‡ÙÂ Î·È ÚÒÙËÛ ԇ Ùfi‚Ú ÙÔ „ˆÌ› 1976. Iδιωτικ συλλογ . Ë MÔÚÊԇϷ.
XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Ì ÙÔ˘˜ ·fiÎÏËÚÔ˘˜ ÙˆÓ °È¿ÓÓË BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË Î·È ¢ËÌÔÛı¤ÓË BÔ˘Ù˘Ú¿
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
19
«Δ ρο Xριστουγεννι τικο»
∫∂ÿ¡√˜ fï˜ Ô˘ Ì·˜ ÌÂٷʤÚÂÈ ÛÙËÓ Î·Ú‰È¿ ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ù˘ ÂÔ¯‹˜, ÛÙË ¯·ÌÔ˙ˆ‹ ÙˆÓ Û˘ÓÔÈÎÈÒÓ ÙÔ˘ ¶ÂÈÚ·È¿ ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ MÂÛÔÔϤÌÔ˘, Ì ÙȘ ÂÈÙÒÛÂȘ ÙÔ˘ Aã ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ˘ ¶ÔϤÌÔ˘ Î·È Ù˘ MÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ K·Ù·ÛÙÚÔÊ‹˜, Ì ÙÔ˘˜ ·Ó¤ÚÁÔ˘˜, ÙÔ˘˜ ·fiÎÏËÚÔ˘˜, ÙËÓ ÚÔÛÊ˘ÁÈ¿ Î·È ÙÔ˘˜ ·fiË¯Ô˘˜ Ù˘ ÛηӉÈÓ·‚È΋˜ (KÓÔ˘Ù X¿ÌÛÔ˘Ó) Î·È Ù˘ «ÚÔ‡ÛÈ΢» ( M¿ÍÈÌ °ÎfiÚÎÈ) ·ÏËÙÔÁÚ·Ê›·˜, ÙËÓ Â·‡ÚÈÔ Ù˘ ÚÔÏÂÙ·Úȷ΋˜ ·ӿÛÙ·Û˘ Ô˘ ÙfiÛ˜ ÂÏ›‰Â˜ ͇ÓËÛ «ÛÙ˘ Á˘ ÙÔ˘˜ ÎÔÏ·Ṳ̂ÓÔ˘˜», Â›Ó·È Ô ¢ËÌÔÛı¤Ó˘ BÔ˘Ù˘Ú¿˜ (18721958). K¿ÔÙ ÔÏ˘‰È·‚·Ṳ̂ÓÔ˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜, Û‹ÌÂÚ· „ÈÏfi fiÓÔÌ· ηÈ, ›Ûˆ˜ ·ÎfiÌ·, Û‚·ÛÙfi. ™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «¢ÒÚÔ XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ» (Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ E›ÎÔÛÈ ¢ÈËÁ‹Ì·Ù·, ÂΉ. ¢ËÌËÙÚ¿ÎÔ˘, ¯.¯.) ÙÚÂȘ ¿ÓÙÚ˜, ·fi ΛÓÔ˘˜ Ô˘ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÛÙÔÓ ‹ÏÈÔ ÌÔ›Ú·, ̤ÓÔ˘Ó Û’ ¤Ó· ·ÏÈfiÛÈÙÔ. H ·Ê‹ÁËÛË Â›Ó·È Û ÚÒÙÔ ÚfiÛˆÔ: ... ™Â οı ¯Ù‡ËÌ· Ô˘ ÙÔ˘ ‘‰ÈÓÂ Ô ¿ÓÂÌÔ˜ Û· Ó· ˙ËÙÔ‡Û ӷ ÙÔ ÁÎÚÂÌ›ÛÂÈ, ÙÔ ·ÏÈfiÛÈÙÔ ¤ÙÚÂÌÂ, fiˆ˜ ÎÈ ÂÌ›˜ Ì·˙Â̤ÓÔÈ ÂΛ ̤۷. E›¯·Ì ÊÚ¿ÍÂÈ, fiˆ˜ ÌÔÚÔ‡Û·ÌÂ, ÙȘ ‰È¿ÊÔÚ˜ Ùڇ˜. ™Ù· Û·Ṳ̂ӷ Ù˙¿ÌÈ· ÙÔ˘ ·Ú·ı‡ÚÔ˘ ›¯Â ÎÔÏÏ‹ÛÂÈ Ô ¶·‰Ô‡Ï˘ ¯ÔÓÙÚfi ¯·ÚÙ› ÌÏÂ, ·ÏÏ’ ·’ ÙȘ Û¯ÈÛÌ¿‰Â˜ Ù˘ ÌÈÛÔÛ·Ṳ̂Ó˘ fiÚÙ·˜ ÂÓÈÒı·Ì ÙËÓ ·ÁˆÌ¤ÓË ÓÔ‹ ÙÔ˘ ıËÚ›Ô˘ Ô˘ ÌÔ‡ÁÎÚÈ˙ ¤Íˆ Ó· Ì·˜ ¤Ú¯ÂÙ·È. M· ‹Ù·Ó ·‰‡Ó·ÙÔ Ó· ˙ÂÛÙ·ı› ΛÓË Ë Î¿Ì·Ú·!...K¿Ì·Ú·!... EÓ· ›‰Ô˜ ÛÙ·‡ÏÔ˘ Ì·ÎÚfiÛÙÂÓÔ˘, Ì ¯ÒÌ· οو, ·ÓÙ› ÁÈ· Û·Ó›‰È·, ¤Ó· ¯ÒÌ· Ì·‡ÚÔ, Ì·‡ÚÔ Î·È Û¯Â‰fiÓ ¿ÓÙ· ˘ÁÚfi. EÓ· ·Ú¿ı˘ÚÔ Â›¯Â, Î·È ·˘Ùfi ÛÙËÓ ·˘Ï‹ ¤‚ÏÂÂ, ÛÙËÓ ·˘Ï‹ ÙË ÁÂÌ¿ÙË ·fi ÛˆÚÔ‡˜ ÂÙÚÒÓ ÙÂÙÚ¿ÁˆÓˆÓ Ì·˘ÚÈṲ̂ӈÓ, Î·È ·fi ͇Ϸ ·ÏÈ¿. ¶ÚÔ˜ ÙÔ ‰ÚfiÌÔ ˘‹Ú¯Â Î·È ¿ÏÏÔ ‰ˆÌ¿ÙÈÔ, Ï›ÁÔ Î·Ï‡ÙÂÚÔ ·’ ·˘ÙfiØ ·ÏÏ’ Ô Î‡ÚÈÔ˜ ÙÔ˘ ÛÈÙÈÔ‡ ¤‚·˙ ·ÏÈÔÛ›‰ÂÚ· Î·È ‰È¿ÊÔÚ· ¿ÏÏ· ·ÏÈÔÚ¿ÁÌ·Ù·. K·Ó›˜ ‰ÂÓ Â›¯Â fiÚÂÍË ÁÈ· ÔÌÈϛ˜. M¤Ó·Ì ÛȈËÏÔ› Û’ ÂΛÓÔ ÙÔ ·ÁˆÌ¤ÓÔ ‰ˆÌ¿ÙÈÔ Ô˘ Û· Ó· ‘Ù·Ó Ë ÊˆÏÈ¿ ÙÔ˘ ‚ÔÚÈ¿ Î·È Ó· ÙÔ˘ ÙËÓ Â›¯·Ì ‘ÌÂȘ ¿ÚÂÈ, ·ÎÔ˘ÁfiÙ·Ó ·˘Ùfi˜ ·’ ¤Íˆ Ó· ¯Ù˘¿, Ó· ʈӿ˙ÂÈ, Ó· Ô˘ÚÏÈ¿˙ÂÈ ¿ÁÚÈÔ˜, Û· Ó· ˙ËÙÔ‡Û ӷ ÌÂÈ Ì¤Û· Ó· Ì·˜ ‰ÈÒÍÂÈ. O ¶·‰Ô‡Ï˘ ηıfiÙ·Ó οو, ¿Óˆ Û’ ¤Ó· ÚÔ‡¯Ô, Î·È ÎÔÓÙ¿ ÛÙË ÊˆÙÈ¿ Ô˘ ›¯·Ì ·Ó¿„ÂÈ ·fi ͇Ϸ ÙÔ˘ ÛÈÙÔÓÔÈÎÔ·ÚË Ì·˜, ·’ ÂΛӷ Ô˘ ›¯Â ÛÙËÓ ·˘Ï‹, Î·È ÎÔ›Ù·˙ ÙË ÊÏfiÁ· ÛÎÂÙÈÎfi˜. A¿Óˆ- οو ‹ÍÂÚ· ÙÈ ÛÎÂÙfiÙ·Ó. TÔÓ Â›¯· ·ÎÔ‡ÛÂÈ Ó· ϤÂÈ ÚˆÙ‡ÙÂÚ·: — XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Î·È Ó· ÌË Ê¿Ì Τ·˜! HÙ·Ó „¢‰fi˜. ¶ÔÙ¤ Ë ÁÏÒÛÛ· ÙÔ˘ ‰ÂÓ Î·ÙfiÚıˆÛ ӷ Û˘ÏÏ¿‚ÂÈ ÙÔ Ú. O §¿Ì·˜, ÈÔ ¤Ú· Î·È ¿Óˆ Û’ ¤Ó· ¯ÔÓÙÚfi͢ÏÔ, Ì ٷ ¯¤ÚÈ· ÛÙ·˘ÚˆÌ¤Ó· Î·È Î·ÌÔ˘ÚÈ·Ṳ̂ÓÔ˜. ãHÙ·Ó „¿ÏÙ˘ ÛÙËÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜ Î·È ¿ÓıÚˆÔ˜ Ô˘ ÔÙ¤ ‰ÂÓ ¤Î·Ó η΋ ηډȿ. AÏÏ’ ·’ ÙËÓ Ë̤ڷ Ô˘ ÔÈ TÔ‡ÚÎÔÈ ÎÏ›۷Ó ÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿ Î·È Ì·˜ ‰ÈÒÍ·ÓÂ, ¿ÂÈ Ë Î·Ï‹ ηډȿ ÙÔ˘ §¿Ì·. EÁÒ ÙÚÈÁ‡ÚÈ˙·, ÂÚ·ÙÔ‡Û· ¿Óˆ-οو, ÙÚ¤ÌÔÓÙ·˜ Î·È ÙÔ˘ÚÙÔ˘Ú›˙ÔÓÙ·˜. •·ÊÓÈο οÙÈ ¿ÎÔ˘Û· ¤Íˆ Î·È ÎÔ›Ù·Í· ·’ Ù· Á˘·ÏÈ¿ ÙÔ˘ ·Ú·ı‡ÚÔ˘, ¤Íˆ ÛÙËÓ ·˘Ï‹. NfiÌÈÛ· ˆ˜ ¤‚Ï· fiÓÂÈÚÔ!... KÔÓÙ¿ ÛÙÔ ‚ÚˆÌÔ‹Á·‰Ô ‰˘Ô ÎÈÙÚÈÓˆ¤˜ fiÚÓÈı˜!... — ¶·‰Ô‡ÏË!...ʈӿ˙ˆ Ì ÓÈÁ̤ÓË ÊˆÓ‹. — TÈ Ù¤¯ÂÈ; ÚÒÙËÛ ·˘Ùfi˜ Ì ÙËÓ „¢‰‹ ÌÈÏÈ¿ ÙÔ˘. — EÏ· ‰ˆ, ̈ڤ! ...EÏ· ÁÚ‹ÁÔÚ·. ¢ÒÚÔ Ì·˜ ÛÙ¤ÏÓÂÈ Ô XÚÈÛÙfi˜, ‰ÒÚÔ!... ¢‡Ô fiÚÓÈı˜!... N·!... — EÏ·!...O ¶·‰Ô‡Ï˘ ÏËÛ›·Û ÁÚ‹ÁÔÚ· ÛÙÔ ·Ú¿ı˘ÚÔ,
Δημοσθ νης Bουτυρ ς (1872-1958). Πορτρ το με μολ βι απ την κ ρη του συγγραφ α, Θε νη Bουτυρ - Στεφανοπο λου, 1951.
à «Ξαφνικ κ τι κουσα ξω και κο ταξα απ’ τα γυαλι του παραθ ρου, ξω στην αυλ ...». Eλαιογραφ α του P λλη Kοψ δη, 1979. Iδιωτικ συλλογ .
20
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
H Mεσοπολεμικ
ÂÓÒ Ô §¿Ì·˜, ¯ˆÚ›˜ Ó· ÔÏ˘ÎÈÓËı›, Ì ÔÚıˆÌ¤ÓÔ ÌfiÓÔ ÙÔ ÎÔÚÌ› ÙÔ˘ Ì·˜ ÎÔ›Ù·˙Â. — TË ›Á·!... ¤Î·ÓÂ Ô „¢‰fi˜ Î·È ÎÈÓ‹ıËÎÂ Ù˘ÊÏ¿ ‘‰ˆ Î·È ÎÂÈ. ZËÙÔ‡Û ÌÈ· ÛȉÂÚ¤ÓÈ· ÌÂÁ¿ÏË Ú›Á·. N· ÌËÓ Ù· ÔÏ˘ÏÔÁÔ‡ÌÂ, ·Ú¿ ÙȘ ·ÓÙÈÚÚ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ §¿Ì·, Ô˘ ı¤ÏËÛ ӷ ÙÔ˘ ÎÏ›ÛÂÈ ÙÔ ‰ÚfiÌÔ ·ÏÏ¿ ÙÂÏÈο ÙÚ·‚‹¯ÙËÎÂ, Ô ¶·‰Ô‡Ï˘, «ÙÚÔÌÂÚfi˜ ΢ÓËÁfi˜ ÙˆÓ ÔÚÓ›ıˆÓ», ‚Á‹Î ¤Íˆ, ¤ÎÏÂÈÛ ÙËÓ fiÚÙ· ›Ûˆ ÙÔ˘ Î·È Û ϛÁÔ Í·Ó·Á‡ÚÈÛ Ì ÙȘ ‰˘Ô ÎÈÙÚÈÓˆ¤˜ fiÚÓÈı˜. O‡Ù ʈӋ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ÚÔÏ¿‚ÂÈ Ó· ‚Á¿ÏÔ˘Ó. «KfiÊ’ ÙÔ˘˜ ÙÔ Ï·ÈÌfi, ÁÈ·Ù› ÙȘ ÛÙ·ÁÎÔ‡ÏËÛ·», Â›Â Ô ¶·‰Ô‡Ï˘. TȘ ÛÊ¿Í·ÓÂ, ÙȘ ˙ÂÌ·Ù›Û·ÓÂ, ÙȘ Ì·‰‹Û·ÓÂ, ¤Ï˘Ó·Ó Ù· ·›Ì·Ù· ÎÈ ÂÍ·Ê¿ÓÈÛ·Ó Ù· Ô‡Ô˘Ï· Î·È Ù’ ¿ÏÏ· ÙÂÎÌ‹ÚÈ·, ÂÓÒ Ô §¿Ì·˜: — KϤÊÙ˜!... ™ˆÛÙÔ› ÎϤÊÙ˜ ›۷ÛÙÂ!... Ì›ÏËÛÂ Ô §¿Ì·˜, Ô˘ Ì·˜ ÎÔ›Ù·˙ ÙÈ Î¿Ó·ÌÂ. — ¢Â ı· Ê·˜; ÙÔÓ ÚÒÙËÛ·. — EÁÒ;...¶ÔÙ¤, ÔÙ¤! N· Ì·Á·ÚÈÛÙÒ Ì ÎÏ„È̤Èη ¯ÚÔÓÈ¿Ú· ̤ڷ!...¶ÔÙ¤!... — AÓ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ¯ÚÔÓÈ¿Ú· ̤ڷ;... — ¢ÂÓ Í¤Úˆ ÙÈ ı· ‘ηӷ...O‡Ù ÙfiÙÂ!... EÊ·Á· ·fi Ù’ ·˘Á¿;... O ·¯Ú›Ԙ fï˜ ‹ÍÂÚ ӷ Ì·ÁÂÈÚ‡ÂÈ Î·È ÙÔ˘ ˙ËÙ‹Û·Ì ÙË Û˘Ì‚Ô˘Ï‹ ÙÔ˘. M·˜ › Ҙ Ó· ÙËÓ Î¿ÓÔ˘ÌÂ, ·ÊÔ‡ ¿ÏÈ Ô˘ ‹Ú ı¿ÚÚÔ˜ Ì’ ·˘Ùfi, Ì·˜ ¤‚ÚÈÛÂ.[...] H ʈÙÈ¿ ‹Ù·Ó ÛÙȘ ‰fi͘ Ù˘. TÔ ·ÏÈÔ‰ˆÌ¿ÙÈÔ ÌÔÛ¯Ô‚ÔÏÔ‡ÛÂ. K·ıÈṲ̂ÓÔÈ ÎÔÓÙ¿ ·ÎÔ‡Á·Ì ÙÔ ÙÚ·ÁÔ‡‰È ÙÔ ÁÏ˘Îfi-ÁÏ˘Îfi ÙÔ˘ ÙÛԢηÏÈÔ‡, Ô˘ ¤ÏÂÁÂ, ¤ÏÂÁÂ, Ó·ÓÔ‡ÚÈ˙Â, Ì·˜ ˘ÔÛ¯fiÙ·Ó ÙfiÛ· Î·È ÙfiÛ· ηϿ... O §¿Ì·˜ ηıfiÙ·Ó ϛÁÔ ÙÚ·‚ËÁ̤ÓÔ˜ Î·È ÛÙËÓ ÔÌÈÏ›· Ì·˜, ÙË ÁÂÌ¿ÙË Â˘¯·Ú›ÛÙËÛË Î·È Â˘ı˘Ì›·, ‰ÂÓ ·Ó·Î·Ù¢fiÙ·ÓÂ. •·ÊÓÈο ÙÔÓ ·ÎÔ‡Û·Ì ӷ ÙÚ·ÁÔ˘‰¿: «EÎ Ù˘ ¶ÂÚÛ›·˜ ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÙÚÂȘ Ì¿ÁÔÈ...»» — ¢˘Ô fiÓÈı˜!... ÙÔ˘ Â›Â Ô ¶·‰Ô‡Ï˘. A˘Ùfi˜, ¯ˆÚ›˜ Ó· Ê·Ó› fiÙÈ ÚfiÛÂÍÂ, Í·ÎÔÏÔ‡ıËÛÂ: «AÛÙÚÔÓ Ï·ÌÚfiÓ...»» O ‚ÔÚÈ¿˜, Ô˘ Ê˘ÛÔ‡Û ¤Íˆ, ›¯Â ¤ÛÂÈ Ï›ÁÔ Î·È ‰ÂÓ ·ÎÔ˘ÁfiÙ·Ó ӷ ‚ÔÁο fiˆ˜ ÚÈÓ. K·È Ë ÊˆÙÈ¿ ‹Ù·Ó ÛÙȘ ‰fi͘ Ù˘ Ì ¿Óˆ Ù˘ Û· ÛÙ¤ÌÌ· ÙÔ ÙÛÔ˘Î¿ÏÈ, Ô˘ Û· Ó· ˘ÌÓÔ‡Û ÎÈ ·˘Ùfi Ì·˙› Ì ÙÔ §¿Ì· ÙË Á¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ ¤ÏÂÁÂ, ¤ÏÂÁÂ, ¤„ÂÏÂ... ¶ÔÈÔ˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÂÈ ˆ˜ ‹Ù·Ó ÌÈÎÚ‹ Ë Â˘Ù˘¯›· Ô˘ Ë ‚Ú·‰È¿ ÂΛÓË ¯¿ÚÈÛ ÛÙÔ˘˜ ÙÚÂȘ Ù·Ï·›ˆÚÔ˘˜;
ς Πειραι ς. K σμος που βιοπορ ζεται «στο π δι», λα ς που σουλατσ ρει αναπασχ λητος, εργατικο που τραβ νε για τη δουλει . Aκτ Mιαο λη, γ ρω στα 1930 (φωτ.: αρχε ο Γ. Xατζημανωλ κη).
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
21
«Παραμον Xριστο
ºHNOYME ¤Íˆ ·fi ÙËÓ ÂÚȉȿ‚·ÛË ·˘Ù‹ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ù· ÔÔ›· ·Ó·Ï¿ıÔ˘Ó ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· Ô˘ Û˘Ó¤ÂÛ·Ó Ì ÙËÓ Ë̤ڷ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ( fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ·fiÎÚÔ˘ÛË Ù˘ ÙÔ˘ÚÎÈ΋˜ ›ıÂÛ˘ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ MÂÛÔÏÔÁÁ›Ô˘ ÙÔ 1822, ÛÙËÓ ÔÔ›· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ AÓ‰Ú¤· K·Úη‚›ÙÛ· «H ı˘Û›·» ) ÁÈ· Ó· ¤ÚıÔ˘Ì ے ¤Ó·Ó Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ Ô˘ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ›ÁÔÓÔ˜ Ù˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈ΋˜ ·Ú¿‰ÔÛ˘. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙÔÓ ºÒÙË KfiÓÙÔÁÏÔ˘ (1895-1965). O KfiÓÙÔÁÏÔ˘ ¤˙ËÛ ٷ ·È‰Èο ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÈ· ÛÙÔ ÌÂÙfi¯È Ù˘ AÁ›·˜ ¶·Ú·Û΢‹˜, ¤Íˆ ·fi ÙÔ A˚‚·Ï› Ù˘ M. AÛ›·˜. TÔ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜, Ë ÔÚıÔ‰ÔÍ›·, Ë Ê‡ÛË Î·È Ù· ÂÚÈÂÙÂÈÒ‰Ë ·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù· ÚÔÛ‰ÈfiÚÈÛ·Ó Ù· ·È‰Èο ÙÔ˘ ‚ÈÒÌ·Ù· Î·È ÂͤıÚ„·Ó ÙËÓ ·È‰È΋ ÙÔ˘ Ê·ÓÙ·Û›·. £·‡Ì·˙ Ôχ ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ÔÈ «ÈÛÙÔڛ˜» Ô˘ Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ ÛÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ TÔ A˚‚·Ï›, Ë ·ÙÚ›‰· ÌÔ˘ (1962) ıˆÚÔ‡ÓÙ·È fiÙÈ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙÔ Îϛ̷ ÂΛÓÔ˘. E›Ó·È ÓÔÛÙ·ÏÁÈΤ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ Ô˘ ‚·Û›˙ÔÓÙ·È ÛÙȘ ·È‰ÈΤ˜ ÙÔ˘ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ·fi ÙËÓ ·ÙÚ›‰· ÙÔ˘. ™’ ·˘Ù‹ ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ Â›Ó·È Û˘ÁÎÂÓÙڈ̤ӷ Î·È Ù· ÂÔÚÙ·ÛÙÈο ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙÔ ¢ˆ‰Âη‹ÌÂÚÔ. ¢‡Ô, ·fi Ù· ÈÔ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ˘ÙÈο, ÂÈÎÂÓÙÚÒÓÔÓÙ·È ÛÙ· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. ™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÛÙË ÛËÏÈ¿» Ù· ÈÛÙÔÚÔ‡ÌÂÓ· ÙÔÔıÂÙÔ‡ÓÙ·È Û ÌÈ· ÛËÏÈ¿ ‚ÔÛÎÒÓ, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ MÂÙfi¯È Ù˘ AÁ›·˜ ¶·Ú·Û΢‹˜, ÛÙÔ A˚‚·Ï›, fiÔ˘ ı· ‚ÚÔ˘Ó ı·ÏˆÚ‹ οÔÈÔÈ Î˘ÓËÁÔ› Ô˘ ͤÌÂÈÓ·Ó ·fi ÙËÓ Î·ÎÔηÈÚ›· Î·È Ó·˘ÙÈÎÔ› Ì ٷÍȉÈÒÙ˜ Ô˘ ·Ó·ÁοÛÙËηÓ, ÁÈ· ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÏfiÁÔ, Ó· ÚÔÛÔÚÌÈÛÙÔ‡Ó ÂΛ ÎÔÓÙ¿. O Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌfi˜ Ù˘ ÛËÏÈ¿˜ (ÙfiÔ˜ Î·È Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡) Â›Ó·È ÚÔÊ·Ó‹˜. K˘Ú›·Ú¯Ë ÌÔÚÊ‹ ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ· Â›Ó·È Ô ·Ú¯ÈÙÛ¤ÏÈÁη˜ Ô °È¿ÓÓ˘ Ô M·ÚÌ¿ÎÔ˜, «¤Ó·˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ ÌÈÛÔ¿ÁÚÈÔ˜», Ô˘ ¤¯ÂÈ ÎÔÈÓ¿ ÛÙÔȯ›· Ì ÙÔÓ ™Ù¿ıË ÙÔÓ Mfi˙· Ù˘ «°Ï˘ÎÔÊÈÏÔ‡Û·˜» ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Î·È ÓÔÈ¿˙ÂÙ·È ÂÍ›ÛÔ˘ ÁÈ· ÙÔ Ô›ÌÓÈÔ Î·È ÙÔ˘˜ ηٷÙÚÂÁ̤ÓÔ˘˜ ·fi ÙËÓ Î·ÎÔηÈÚ›· ·ÓıÚÒÔ˘˜. ™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «¶·Ú·ÌÔÓ‹ XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·» ÌÂÙ·ÊÂÚfiÌ·ÛÙ ̤۷ ÛÙÔ A˚‚·Ï›, ÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜ K˘‰ˆÓ›Â˜. TÔ ÚÒÙÔ Ì¤ÚÔ˜ ‰›ÓÂÈ ÛÎËÓ¤˜ ·fi ÙËÓ Î›ÓËÛË ÙÔ˘ ‰ÚfiÌÔ˘, ·Ó¿ÌÂÛ· Û ‰˘Ô ηÊÂÓ›· ·ÓÙÈÎÚÈÛÙ¿: ÙÔ ÊÙˆ¯ÈÎfi ÙÔ˘ Ì·ÚÌ·-°È·ÓÓ·ÎÔ‡, ÛÎÔÙÂÈÓfi, ¯ˆÚ›˜ ı¤ÚÌ·ÓÛË Î·È Ì ÂÏ¿¯ÈÛÙË ÂÏ·Ù›· ÁÂÚfiÓÙˆÓ, Î·È ÙÔ ÏÔ‡ÛÈÔ ÙÔ˘ AÛË̤ÓÈÔ˘, Ì ÙÔ ˙ÂÛÙfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Î·È ÙË ˙ˆËÚ‹ ΛÓËÛË. O Ì·ÚÌ·-°È·ÓÓ·Îfi˜ fï˜, ηÏfiηډԘ Ù‡Ô˜, ¤¯ÂÈ ÙÔ ÎÔ˘Ú¿ÁÈÔ, Î·È Ì¤Û· ÛÙË ÊÙÒ¯ÂÈ· ÙÔ˘, Ó· ÂÈÚˆÓ‡ÂÙ·È ÙÔ Î·ÊÂÓÂ›Ô ÙˆÓ ÏÔ˘Û›ˆÓ. ¶·Ú·ı¤ÙÔ˘Ì ·˘Ùfi ÙÔ ÚÒÙÔ Ì¤ÚÔ˜ (ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙ· οϷÓÙ· Ô˘ „¿ÏÏÔ˘Ó Ù· ·È‰È¿ ʤÚÓÔÓÙ·˜ ÙÔ Ì‹Ó˘Ì· Û ÏÔ‡ÛÈÔ˘˜ Î·È ÊÙˆ¯Ô‡˜): ... KÚ‡Ô Ù¿ÓÙ·ÓÔ ¤Î·ÓÂ, ·Ú·ÌÔÓ‹ XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. O ·Á¤Ú·˜ Û·Ó Ó¿ ’Ù·Ó ÎÚ‡· ʈÙÈ¿ Î’ ¤Î·ÈÁÂ. M· Ô ÎfiÛÌÔ˜ ‹Ù·Ó ¯·ÚÔ‡ÌÂÓÔ˜, ÁÂÌÌ¿ÙÔ˜ ΤÊÈ. E›¯Â ‚Ú·‰È¿ÛÂÈ ÎÈ ·Ó¿„·Ó ٷ Ê·Ó¿ÚÈ· Ì ÙÔ ÂÙÚfiÏ·‰Ô. T· Ì·Á·˙È¿ ÛÙÔ Ù·ÚÛ› ÊÂÁÁÔ‚ÔÏÔ‡Û·ÓÂ, ÁÂÌ¿Ù·
HΦ
της K ντογλου (1895-1965). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα.
Õ Φ τη K ντογλου, Bυζαντιν Tοπ ο.
22
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
γεννα» στο Aϊβαλ
M ÙÔÓ ºÒÙË KfiÓÙÔÁÏÔ˘ ÛÙÔÓ ÊÙˆ¯ÔηÊÂÓ¤ ÙÔ˘ Ì·ÚÌ·-°È·ÓÓ·ÎÔ‡
Õ «Δ τε κ’ εμ ς τον κ πον μας ,τ’ ε ναι ορισμ ς σας, και ο Xριστ ς μας π ντοτε να ε ναι βοηθ ς σας...». H εικονογρ φηση του Γι ργου K ρδη για το δι γημα του Φ. K ντογλου «Παραμον Xριστο γεννα» στη συλλογ «Διηγ ματα των Xριστουγ ννων». Aρμ ς, Aθ να 1994.
·’ fiÏ· Ù· ηϿ. O ÎfiÛÌÔ˜ Ì·ÈÓfi‚Á·ÈÓÂ Î·È „Ô‡ÓÈ˙ÂØ ·fi ÙÔ ’Ó· ÙÔ Ì·Á·˙› ¤‚Á·ÈÓÂ, ÛÙ’ ¿ÏÏÔ ¤Ì·ÈÓÂ. KÈ fiÏÔÈ ¯·ÈÚÂÙÈfiÓÙ·ÓÂ Î·È ÎÔ˘‚ÂÓÙÈ¿˙·Ó Ì Á¤ÏÈ·, Ì ¯·Ú¤˜. OÈ ÌÂÁ¿ÏÔÈ Î·ÊÂÓ¤‰Â˜ ‹Ù·Ó ÁÂÌ¿ÙÔÈ Î·Ófi ·fi ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ô˘ ÊÔ˘Ì¿ÚÈ˙Â. O ηÊÂÓ¤˜ Ù’ AÛË̤ÓÈÔ˘Ø Â›¯Â ÌÂÁ¿ÏË Ê·Û·Ú›·, ¯·ÚÔ‡ÌÂÓË Ê·Û·Ú›·. E›¯Â ̤۷ ‰‡Ô Ûfi̘, Î·È Ù· Ù˙¿ÌÈ· ‹Ù·Ó ı·Ì¿, ·’ fi͈ ¤‚Ϙ Û·Ó ›ÛÎÈÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜. OÈ ÌÔ˘ÛÙÂÚ‹‰Â˜ ›¯·Ó ‚Á·Ï̤Ó˜ ÙȘ ÁÔ‡Ó˜ ·fi ÙË ˙¤ÛÙË, ÎfiÛÌÔ˜ ηÏfi˜, ηÏÔÂÚ·Ṳ̂ÓÔÈ ÓÔÈÎÔ΢ڤÔÈ. K¿ı ÙfiÛÔ ¿ÓÔÈÁÂ Ë fiÚÙ· Î·È Ì·›Ó·Ó ٷ ·È‰È¿ Ô˘ ϤÁ·Ó ٷ οϷÓÙ·. AÏÏ· Ì·›Ó·ÓÂ, ¿ÏÏ· ‚Á·›Ó·ÓÂ. K·È ‰ÂÓ Ù· ϤÁ·Ó ÌÈÛ¿ Î·È ÌÈÛÔÎÔ‡ÙÂÏ·, Ì· Ù· ϤÁ·Ó ·fi ÙËÓ ·Ú¯‹ ›Û·Ì ÙÔ Ù¤ÏÔ˜, Ì ʈӤ˜ „·ÏÙ¿‰ÈΘ, fi¯È Û·Ó Î·È ÙÒÚ·, Ô˘ ϤÓ ÌÔÓ·¯¿ ¤ÓÙ ÏfiÁÈ· ÌÚÔ‡Ì˘Ù· ÎÈ ·Ó¿ÛÎÂÏ·, Î·È Î›ӷ ·Ú¿ÊˆÓ·. AÓÙ›ÎÚ˘ ÛÙÔÓ ÌÂÁ¿ÏÔÓ Î·ÊÂÓ¤ Ù’ AÛË̤ÓÈÔ˘ ‹Ù·Ó οÙÈ ÊÙˆ¯ÔÌ¿Á·˙·, ÙÛ·ÚÔ˘¯¿‰Èη, „·ı¿‰Èη Î·È Ù¤ÙÔÈ·. IÛÈ· - ›ÛÈ· ·ÓÙ›ÎÚ˘ ÛÙË ÌÂÁ¿ÏË fiÚÙ· ÙÔ˘ ηÊÂÓ¤ ‹Ù·Ó ¤Ó· ÌÈÎÚfi ηÊÂÓ‰¿ÎÈ, ÙÔ ÈÔ ÊÙˆ¯ÈÎfi Û’ fiÏË ÙËÓ ÔÏÈÙ›·, ÌÈ· ÔÓÙÈÎfiÙÚ˘·.
EÓÒ Ô ÌÂÁ¿ÏÔ˜ Ô Î·ÊÂÓ¤˜ ÊÂÁÁÔÏÔÁÔ‡ÛÂ Î·È Ù· Ù˙¿ÌÈ· ‹Ù·Ó ıÔÏ¿ ·fi ÙË ˙¤ÛÙË, Ë ÔÓÙÈÎfiÙÚ˘· ‹Ù·Ó ÛÎÔÙÂÈÓ‹, ÁÈ·Ù› Ë Ï¿Ì·, ÌÈ· Ï¿Ì· ÙÛÈÌÏÈ·Ṳ̂ÓË, ÌÈ· ¿Ó·‚Â, ÌÈ· ¤Û‚ËÓÂ, fiˆ˜ ¤Ì·ÈÓÂ Ô ¯ÈÔÓÈ¿˜ ·fi Ù· Û·Ṳ̂ӷ Ù˙¿ÌÈ· Ù˘ fiÚÙ·˜. H ÊÈÙÈÏ‹ıÚ· ‹Ù·Ó ÛÙÚ·‚ԂȉˆÌ¤ÓË Î·È ÙÛ·Ï··ÙË̤ÓË Û·Ó ÙÔ ÌÔ‡ÙÚÔ ÙÔ˘ ηÊÂÙ˙‹, ÙÔ˘ Ì·ÚÌ·-°È·ÓÓ·ÎÔ‡ ÙÔ˘ X·Ù˙‹, ÙÔ ÊÈÙ›ÏÈ ÛÙÚ·‚ÔÎÔÌ̤ÓÔ, ÙÔ Á˘·Ï› Û·Ṳ̂ÓÔ ·fi Ùfi ’Ó· Ì¿ÁÔ˘ÏÔ Î·È ÛÙËÓ ÙÚ‡· ›¯·Ó ÎÔÏÏË̤ÓÔ ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ Ù·Ú·Ì·‰fi¯·ÚÙÔ. B¿Ï ̤ ÓÔ˘ ÛÔ˘ ÙÈ Êˆ˜ ¤‰ÈÓ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· Ï¿Ì·! K¿Ùˆ Ù· Û·Ó›‰È· ‹Ù·Ó ۿȷ Î·È ÙÚ›˙·ÓÂ. ™ÙÔÓ ÙÔ›¯Ô ‹Ù·Ó ÎÚÂÌ·Ṳ̂ӷ ‰˘Ô-ÙÚ›· ·Ì¿Ï·È· οÓÙÚ·, ηÓÈṲ̂ӷ Û·Ó ·Ú¯·›· ÂÈÎÔÓ›ÛÌ·Ù·: ÙÔ ’Ó· ·Ú›ÛÙ·Ó ÙÔÓ M¤Á· ¶¤ÙÚÔ Ì¤Û· Û ÌÈ· ‚¿Úη Ô˘ ÙËÓ ¤‰ÂÚÓÂ Ë ÊÔ˘ÚÙÔ‡Ó·, Ù’ ¿ÏÏÔ ÙÔÓ Ì¿ÓÙË TÂÈÚÂÛ›· Ô˘ ÌÈÏÔ‡Û Ì ÙÔÓ AÁ·Ì¤ÌÓÔÓ·, Ù’ ¿ÏÏÔ ÙÔÓ ¶·Ó·Á‹ ÙÔÓ KÔ˘Ù·ÏÈ·Ófi Ô˘ ¿Ï¢ Ì ÙËÓ Ù›ÁÚË. H ÂÏ·Ù›· ‹Ù·ÓÂ Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ì ÙÔ Î·ÊÂÓ›Ô. OÏÔÈfiÏÔÈ ‹Ù·Ó ÂÓÙ’-¤ÍÈ Á¤ÚÔÈ Û΂ڈ̤ÓÔÈ, Û·Ú¿‚·Ï·, Ì οÙÈ ÙڇȘ ÁÔ‡Ó˜ Ô˘ ‰ÂÓ ÙȘ ¤È·Ó ·ÁΛÛÙÚÈ. ¢˘ÔÙÚÂȘ ‹Ù·Ó ÁÈ·ÏÈοÚˉ˜, ‰ËÏ·‰‹ ›¯·Ó ηÌÌÈ¿ Û¿È·
‚¿Úη Î·È ‚Á¿˙·Ó ı·Ï·ÛÛÈÓ¿ ÁÈ· ÌÂ˙¤‰Â˜, Ô˘ Ù· ϤÁ·Ó ÁÈ·ÏÈο, ÁÈ·Ù› ‚Ú›ÛÎÔ˘ÓÙ·È ÛÙÔ ÁÈ·Ïfi, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙ· Ú˯¿ ÓÂÚ¿. OÈ ¿ÏÏÔÈ ‹Ù·Ó ÊÚÔ˘Î·Ï¿‰Â˜, ‰ËÏ·‰‹ οӷÓ ÊÚԢηÏȤ˜. HÙ·ÓÂ Î·È Î·Ó¤Ó·˜ ÓÂÚÔÎÔ˘‚·ÏËÙ‹˜ Î·È Î·Ó¤Ó·˜ ηڂԢÓÈ¿Ú˘. N·, ·˘Ù‹ ‹Ù·ÓÂ Ë ÂÏ·Ù›·. O ‚ÔÚÈ¿˜ ¤Ì·ÈÓ ̤۷ Ì ÙËÓ ÙÚԇ̷, Î·È ÛÙÚÈÊÔÁ‡ÚÈ˙ ÙË Ï¿Ì· Ô˘ ÎÚÂÌfiÙ·Ó ·fi ÙÔ Ì·˘ÚÈṲ̂ÓÔ Ù·‚¿ÓÈ, ÎÈ ·Ó·‚fiÛ‚ËÓÂ. Afi ÙÔ ÎÚ‡Ô Ùڤ̷Ó ÔÈ Á¤ÚÔÈ Î·È ¯Ô˘¯Ô˘Ï›˙·Ó ٷ ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘˜, Ù· ‚¿˙·Ó ÎÈ ·fi ¿Óˆ ·fi ÙÔ ÙÛÈÁ¿ÚÔ, Ù¿¯· ÁÈ· Ó· ˙ÂÛÙ·ıÔ‡ÓÂ. O ÊÔ˘Î·Ú¿˜ Ô Î·ÊÂÙ˙‹˜, ÁÈ· Ó· ÌËÓ ·ÁÒÛÂÈ, ¤Î·Ó ÛÔ˘Ï¿ÙÛÔ, ËÁ·ÈÓÔÂÚ¯fiÙ·Ó ·fi ÙÔ ÙÂ˙¿ÎÈ ›Û·Ì ÙËÓ fiÚÙ·, Ì ÙËÓ ·ÏÈÔÁÔ‡Ó· Úȯ̤ÓË ·fi ¿Óˆ ÙÔ˘Ø Î·È, ÁÈ· Ó· ‰ÒÛÂÈ ÎÔ˘Ú¿ÁÈÔ ÛÙËÓ ÂÏ·Ù›·, ÂΛ Ô˘ ÛÔ˘Ï·ÙÛ¿ÚÈ˙Â, ÙÔÓ ¤È·Ó ÙÔ Û‡ÁÎÚ˘Ô Î·È ¯Ù˘Ô‡Û·Ó ٷ ηٷۿÁÔÓ¿ ÙÔ˘, Î’ ¤ÛÊÈÁÁ ·¿Óˆ ÙÔ˘ ÙËÓ ·ÏÈÔ·Ù·Ùԇη ÙÔ˘ Î’ ¤ÏÂÁÂ: «E¤¯! MˆÚ¤ ˙ÂÛÙfi Ô˘ Â›Ó·È ÙÔ Î·ÊÂÓ‰¿ÎÈ Ì·˜!...» YÛÙÂÚ· Á‡ÚÈ˙ Β ¤‰ÂȯÓ ÙÔÓ ÌÂÁ¿ÏÔÓ Î·ÊÂÓ¤, Ô˘ ηӛ˙·Ó οÚÁ· ÔÈ Ûfi̘, Î’ ¤ÏÂÁÂ: «AÓÙ›ÎÚ˘, ÛÎ˘Ï›
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
23
„ÔÊ¿ ·fi ÙÔ ÎÚ‡Ô..., ÛÎ˘Ï› „ÔÊ¿!». O η˚̤ÓÔ˜ Ô Ì·ÚÌ·-X·Ù˙‹˜! A’ fi͈ ÂÚÓÔ‡Û ÎfiÛÌÔ˜ ‚È·ÛÙÈÎfi˜, Ì Á¤ÏÈ· Î·È Ì ¯·Ú¤˜. Afi ‰ˆ ÎÈ ·fi ÎÂÈ ·ÎÔ˘ÁfiÓÙ·Ó ٷ ·È‰È¿ Ô˘ ϤÁ·Ó ٷ οϷÓÙ· ÛÙ· Ì·Á·˙È¿. H ÒÚ· ÂÚÓÔ‡Û ÎÈ ·Ó¿ÚÈ¢ ÛÈÁ¿-ÛÈÁ¿ Ô ÎfiÛÌÔ˜. T· Ì·Á·˙È¿ ÛÊ·ÏÔ‡Û·Ó ¤Ó·-¤Ó·. MÔÓ·¯¿ ̤۷ ÛÙ· Ì·ÚÌÂÚÈ¿ ÍÔ˘ÚÈ˙fiÓÙ·Ó ·ÎfiÌ· οÙÈ Ï›ÁÔÈ. ™ÙÔ ÙÛ·ÚÛ› ÏÈÁfiÛÙÂ˘Â Ë Ê·Û·Ú›·, Ì· ÛÙÔ˘˜ Ì·¯·Ï¿‰Â˜ Á˘Ú›˙·Ó ٷ ·È‰È¿ Ì ٷ Ê·Ó¿ÚÈ· Î·È Ï¤Á·Ó ٷ οϷÓÙ· ÛÙ· Û›ÙÈ·. OÈ fiÚÙ˜ ‹Ù·Ó ·ÓÔȯ٤˜, ÔÈ ÓÔÈÎÔ΢ڤÔÈ, ÔÈ ÓÔÈÎÔÎ˘Ú¿‰Â˜ Î·È Ù· ·È‰È¿ ÙÔ˘˜, fiÏÔÈ ‹Ù·Ó ¯·ÚÔ‡ÌÂÓÔÈ, Î’ ˘Ô‰Â¯fiÓÙ·Ó ÙÔ˘˜ „·ÏÙ¿‰Â˜, Î·È Î›ÓÔÈ ·Ú¯›˙·Ó ηÏfiʈÓÔÈ Û·Ó ¯ÔÙ˙¿‰Â˜: K·Ï‹Ó ÂÛ¤Ú·Ó, ¿Ú¯ÔÓÙ˜, ·Ó Â›Ó·È ÔÚÈÛÌfi˜ Û·˜, XÚÈÛÙÔ‡ ÙËÓ ı›·Ó Á¤ÓÓËÛÈÓ Ó· ˆ ÛÙ’ ·Ú¯ÔÓÙÈÎfi Û·˜. XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È Û‹ÌÂÚÔÓ ÂÓ BËıÏÂ¤Ì ÙË fiÏÂÈ, ÔÈ Ô˘Ú·ÓÔ› ·Á¿ÏÏÔÓÙ·È, ¯·›ÚÂÈ Ë ÎÙ›ÛȘ fiÏË... KÈ ·ÊÔ‡ ÍÈÛÙÔÚÔ‡Û·Ó fiÛ· ϤÁÂÈ ÙÔ E˘·ÁÁ¤ÏÈÔ, ÙÔÓ IˆÛ‹Ê, ÙÔ˘˜ ·ÁÁ¤ÏÔ˘˜, ÙÔ˘˜ ÙÛÔÌ¿Óˉ˜, ÙÔ˘˜ Ì¿ÁÔ˘˜, ÙÔÓ HÚÒ‰Ë, ÙÔ ÛÊ¿ÍÈÌÔ ÙˆÓ ÓË›ˆÓ Î·È ÙË P·¯‹Ï Ô˘ ¤ÎÏ·ÈÁ ٷ Ù¤ÎÓ· Ù˘, ‡ÛÙÂÚ· ÙÂÏÂÈÒÓ·Ó Ì ÙÔ‡Ù· Ù· ÏfiÁÈ·: I‰Ô‡ ÔÔ‡ Û·˜ ›·ÌÂÓ fiÏËÓ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›·Ó, ÙÔ˘ IËÛÔ‡ Ì·˜ ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ‡ Á¤ÓÓËÛÈÓ ÙËÓ ·Á›·Ó. K·È Û·˜ ηÏÔÓ˘¯Ù›˙ÔÌÂÓ, ¤ÛÂÙ ÎÔÈÌËı‹ÙÂ, ÔÏ›ÁÔÓ ‡ÓÔÓ ¿ÚÂÙÂ Î·È ¿ÏÈ ÛËΈı‹ÙÂ. K·È ‚¿ÏÂÙ ٷ ÚÔ‡¯· Û·˜, ‡ÌÔÚÊ· ÂÓ‰˘ı‹ÙÂ, ÛÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›·Ó ÙڤͷÙÂ, Ì ÚÔı˘Ì›·Ó Ì‹ÙÂ. N’ ·ÎÔ‡ÛÂÙ Ì ÚÔÛÔ¯‹Ó fiÏËÓ ÙËÓ ˘ÌÓˆ‰›·Ó Î·È Ì ÔÏÏ‹Ó Â˘Ï¿‚ÂÈ·Ó ÙËÓ ı›·Ó ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·Ó. K·È ¿ÏÈÓ Û·Ó Á˘Ú›ÛÂÙ ÂȘ ÙÔ ·Ú¯ÔÓÙÈÎfiÓ Û·˜, ¢ı‡˜ ÙÚ·¤˙È ÛÙÚÒÛÂÙÂ, ‚¿ÏÙ ÙÔ Ê·ÁËÙfiÓ Û·˜. K·È ÙÔÓ ÛÙ·˘ÚfiÓ Û·˜ οÌÂÙÂ, Á¢ı‹ÙÂ, ¢ÊÚ·Óı‹ÙÂ, ‰fiÙÂ Î·È Î·ÓÂÓfi˜ Ùˆ¯Ô‡, fiÛÙȘ Ó· ˘ÛÙÂÚ‹Ù·È. ¢fiÙ Β ÂÌ¿˜ ÙÔÓ ÎfiÔÓ Ì·˜ fi,Ù’ Â›Ó·È ÔÚÈÛÌfi˜ Û·˜, Î·È Ô XÚÈÛÙfi˜ Ì·˜ ¿ÓÙÔÙ ӷ Â›Ó·È ‚ÔËıfi˜ Û·˜. K·È ÂȘ ¤ÙË ÔÏÏ¿. M·›Ó·Ó ÛÙÔ Û›ÙÈ Ì ¯·Ú¿, ‚Á·›Ó·Ó Ì ÈÔ ÌÂÁ¿ÏË ¯·Ú¿. ¶·›ÚÓ·Ó ·Ú¯ÔÓÙÈο ÊÈÏÔ‰ˆÚ‹Ì·Ù· ·fi ÙÔÓ ÎÔ˘Ú‚·ÓÙ¿ ÙÔÓ ÓÔÈÎÔ·ÚË ÎÈ ·fi ÙË ÓÔÈÎÔÎ˘Ú¿ ÏÔÁÈÒÓ-ÏÔÁÈÒÓ ÁÏ˘Î¿, Ô˘ ‰ÂÓ Ù· ÙÚÒÁ·ÓÂ, ÁÈ·Ù› ·ÎfiÌ· ‰ÂÓ Â›¯Â Á›ÓÂÈ Ë §ÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, ·ÏÏ¿ Ù· Ì·˙‡·Ó ̤۷ Û ÌÈ· ηϷıȤڷ. A‚Ú·ÌÈ·›· Ú¿ÁÌ·Ù·! TÒÚ· ÛÙÂÁÓÒÛ·Ó ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Î·È ÁÈӋηÓÂ Û·Ó ÍÂÚ›¯È· ·fi ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi! ¶¿Ó ٷ ηϿ ¯ÚfiÓÈ·! OÏ· ÁÈÓfiÓÙ·Ó fiˆ˜ Ù· ’ÏÂÁ ÙÔ ÙÚ·ÁÔ‡‰È: ¶¤ÊÙ·Ó ÛÙ· ˙ÂÛÙ¿ ÙÔ˘˜ Î·È ·›ÚÓ·Ó ¤Ó·Ó ‡ÓÔ, ˆ˜ Ô˘ ·Ú¯›˙·ÓÂ Î·È ¯Ù˘Ô‡Û·Ó ÔÈ Î·Ì¿Ó˜ ·fi ÙȘ ‰Ò‰Âη ÂÎÎÏËÛȤ˜ Ù˘ ¯ÒÚ·˜. TÈ ÁÏ˘ÎfiʈÓ˜ η̿Ó˜! O¯È Û·Ó ÙȘ Îڇ˜ ÙȘ Â˘Úˆ·˚Τ˜, Ô˘ ı·Ú›˜ ˆ˜ Â›Ó·È ÓÙÂÓÂΉ¤ÓȘ! ™ÙÔÏÈ˙fiÓÙ·Ó fiÏÔÈ, ‚¿˙·Ó ٷ ηϿ ÙÔ˘˜, Î·È ËÁ·›Ó·Ó ÛÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿. ™·Ó ÙÂÏ›ˆÓÂ Ë §ÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, Á˘Ú›˙·Ó ÛÙ· Û›ÙÈ· ÙÔ˘˜. OÈ ‰ÚfiÌÔÈ ·ÓÙÈÏ·ÏÔ‡Û·Ó ·fi ¯·ÚÔ‡ÌÂÓ˜ ʈӤ˜. OÈ fiÚÙ˜ ÙˆÓ ÛÈÙÈÒÓ ‹Ù·Ó ·ÓÔȯ٤˜ Î·È ÊÂÁÁÔ‚ÔÏÔ‡Û·ÓÂ. T· ÙÚ·¤˙È· ÂÚÈ̤ӷÓ ÛÙڈ̤ӷ Ì ¿ÛÚ· ÙÚ·Â˙ÔÌ¿ÓÙËÏ·, ÎÈ Â›¯·Ó ·¿Óˆ fi,ÙÈ ‚¿ÏÂÈ Ô ÓÔ˘˜ ÛÔ˘. ºÙˆ¯Ô› Î·È ÏÔ‡ÛÈÔÈ ÙÚÒÁ·Ó ÏÔ˘ÛÈÔ¿ÚÔ¯·, ÁÈ·Ù› ÔÈ ·Ú¯fiÓÙÔÈ ÛÙ¤ÏÓ·Ó ·fi fiÏ· ÛÙÔ˘˜ ÊÙˆ¯Ô‡˜. KÈ ·ÓÙ›˜ Ó· ÙÚ·ÁÔ˘‰‹ÛÔ˘Ó ÛÙ· ÙÚ·¤˙È·, „¤ÏÓ·Ó ÙÔ «XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È, ‰ÔÍ¿Û·Ù», «H ¶·Úı¤ÓÔ˜ Û‹ÌÂÚÔÓ ÙÔÓ ˘ÂÚÔ‡ÛÈÔÓ Ù›ÎÙÂÈ», «M˘ÛÙ‹ÚÈÔÓ Í¤ÓÔÓ ÔÚÒ Î·È ·Ú¿‰ÔÍÔÓ». AÊÔ‡ ¢ÊÚ·ÈÓfiÓÙ·Ó ·’ fiÏ·, Ï·ÁÈ¿˙·Ó ·Í¤ÁÓÔÈ·ÛÙÔÈ, Û·Ó Ù’ ·ÚÓÈ¿ Ô˘ ÎÔÈÌfiÓÙ·Ó ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ·¯Ó›, ÙfiÙ˜ Ô˘ ÁÂÓÓ‹ıËÎÂ Ô XÚÈÛÙfi˜ ÂÓ BËıÏÂ¤Ì Ù˘ IÔ˘‰·›·˜...
H Aϊβαλι
της καπετ νιος, λεπτομ ρεια απ νωπογραφ α του Φ τη K ντογλου. Συλλογ Δ σπως K ντογλου-Mαρτ νου.
24
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
Xριστο γεννα σε χρ νους δ σεκτους
«Xριστουγεννι τικη Συμφων α 1942»
K∞Δ√Ã◊, Ì ÙË ÌÂÁ¿ÏË Â›Ó· Ô˘ ›¯Â ¤ÛÂÈ ÛÙȘ fiÏÂȘ, ÂfiÌÂÓÔ ‹Ù·Ó Ó· ‰ÒÛÂÈ ¿ÏÏÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ ÛÙË ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ÛÙÔ Ì‹Ó˘Ì¿ Ù˘, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙË ÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋ Ù˘ ¤ÎÊÚ·ÛË. AıÂÚ¿Â˘Ù· Ï˘ÚÈÎfi˜ Ô HÏ›·˜ BÂÓ¤˙˘ ( 1904-1973), Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ˜ Ù˘ °ÂÓÈ¿˜ ÙÔ˘ TÚÈ¿ÓÙ·, Ô˘ ¤ÁÈÓ ÁÓˆÛÙfi˜ ΢ڛˆ˜ Ì ٷ Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù· TÔ NÔ‡ÌÂÚÔ 31328, AÈÔÏÈ΋ °Ë Î·È °·Ï‹ÓË, ÂΉ›‰ÂÈ ÙÔ 1946 ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ øÚ· ÔϤÌÔ˘, Ô˘ Ì¿ÏÏÔÓ ‰ÂÓ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙ· ÂÈÙ˘¯Ë̤ӷ ÙÔ˘ Î·È Û¿ÓÈ· ‹ Ô˘‰fiψ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ·fi ÙÔ˘˜ ÌÂÏÂÙËÙ¤˜. °È· ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛ‹ Ì·˜ ÂӉȷʤÚÂÈ ¤Ó· ·fi Ù· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ Ô˘ ¤¯ÂÈ ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎË ™˘Ìʈӛ· 1942», ¤ÛÙˆ Î·È Ì ÙÚfiÔ ·ÚÓËÙÈÎfi: ÙÈ ÌÔÚ› ‰ËÏ·‰‹ Ó· ‚ϤÂÈ –‹ Ó· ÌË ‚ϤÂÈ...– ¤Ó·˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜. E›ÎÂÓÙÚÔ Ù˘ ·Ê‹ÁËÛ˘ «Ë ÌÈÎÚ‹ AÓÓ·», Ô˘ «Â›Ó·È ÙÒÚ· ÙÚÈÒ ¯ÚÔÓÒ» Î·È ˙ËÙ¿ÂÈ Ó· ÈηÓÔÔÈ‹ÛÂÈ ÙȘ ·È‰ÈΤ˜ Ù˘ ÂÚȤÚÁÂȘ: TÈ Â›Ó·È Û‡ÓÓÂÊ·, ÙÈ Â›Ó·È ı¿Ï·ÛÛ·, ÙÈ Â›Ó·È Î‡Ì·Ù·, ÙÈ ¤ÁÈÓ ÂΛÓÔ ÙÔ Í·Óıfi ·È‰¿ÎÈ Ô˘ Ë Ì¿Ó· Ù˘ ¤Ú˘ÛÈ Ù˘ ›¯Â ÂÈ ˆ˜ ›¯Â ÁÂÓÓËı› Û·Ó ·fi„Â: [...] — EÏ· Ó· Ê¿Ì ̷˙›, ·È‰¿ÎÈ, ÙÔ˘ ϤÂÈ. K¿ıËÛ·Ó. H AÓÓ· ÌÔÈÚ¿ÛÙËΠ̠ÙÔ Í¤ÓÔ ·ÁfiÚÈ ÙÔ ÏÈÙfi Ê·ÁËÙfi Ù˘. ™ÙÔ ÌÂٷ͇ ¿ÓÔÈÍ ÙÔ ÛÙfiÌ· Ù˘, ÙÔ˘ › ÁÈ· ÙËÓ ÎÔ‡ÎÏ·, ÁÈ· ÙÔÓ ·ÓÂÌfiÌ˘ÏÔ Î·È ÁÈ· ÙÔ Î·Ú·‚¿ÎÈ Ô˘ ›¯Â, ÙÔ˘ › ÔÏÏ¿ ÁÈ· ÙÔÓ Â·˘Ùfi Ù˘. H ÌËÙ¤Ú· Ù˘ AÓÓ·˜ ÚÒÙËÛ ÙÔ ·ÁfiÚÈ: — ¶Ô‡ ̤ÓÂȘ; EÌÂÓ ÎÂÈ ÎÔÓÙ¿. EÌÂÓ Ì ÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘. — KÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ ÛÔ˘; ¢ÂÓ Â›¯Â ·Ù¤Ú·. HÙ·Ó, ϤÂÈ, „·Ú¿˜, Î·È ÙÔÓ ‹ÚÂ, ϤÂÈ, Ë ı¿Ï·ÛÛ· Ì·˙› Ù˘.
M ÙÔÓ HÏ›· BÂÓ¤˙Ë Î·È ÙÔÓ TfiÏË K·˙·ÓÙ˙‹
H
H AÓÓ· ·ÎÔ‡ÂÈ ·˘Ù¿, ÁÈ· „·Ú¿ Î·È ÁÈ· ı¿Ï·ÛÛ·, Î·È Â›Ó·È È· ‚¤‚·ÈË ˆ˜ ÛˆÛÙ¿ Ì¿ÓÙ„Â. EÙÛÈ ÙÔ Í¤ÓÔ ·ÁfiÚÈ Ì‹Î ÛÙË ˙ˆ‹ Ù˘ AÓÓ·˜ Âӈ̤ÓÔ Ì ÙËÓ ¿ÏÏË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ Í·ÓıÔ‡ ·È‰ÈÔ‡ Ù˘ BËıϤÌ, ̋ΠÛÙË ˙ˆ‹ Ù˘ Ì ÙË Ì·Á›· ÙÔ˘ ·Ú·Ì˘ıÈÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ı·‡Ì·ÙÔ˜. […] EÙÛÈ Ë AÓÓ· Ì·Á‡ÙËΠ·’ ÙÔ Ó¤Ô Ê›ÏÔ Ù˘, Ô˘ ÙfiÛÔ ‹ÍÂÚ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÓÂÚÔ‡. K·È Ô Î·ÈÚfi˜ ÂÚÓÔ‡ÛÂ, fiÙ·Ó, ÚÈÓ ·ÎfiÌ· ‚ÁÂÈ Ô ¯ÂÈÌÒÓ·˜, Ô Ê›ÏÔ˜ Ù˘ ·fiÙÔÌ· ¯¿ıËÎÂ. Oˆ˜ Ì·ı‡ÙËΠ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÙÔÓ ‹ÚÂ Ë ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ Î·È ‹Á·Ó ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·, ÂΛ ηٿ ÙÔÓ ¶ÂÈÚ·È¿, ÁÈ·Ù› Ô ¯ÂÈÌÒÓ·˜ ÙÔ˘ 1941 ‹Ù·Ó ‰‡ÛÎÔÏÔ˜, ‹Ù·Ó ¤Ó·˜ ÊÔ‚ÂÚfi˜ ¯ÂÈÌÒÓ·˜ Ù˘ ÛÎÏ·‚È¿˜, ÎÈ ÂΛ ›Ûˆ˜ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ˙‹ÛÔ˘Ó Î·Ï‡ÙÂÚ·. H AÓÓ· ÙfiÙ Ôχ ¤ÎÏ·„Â. […] AÏÏ¿ ·˜ ԇ̠fiÙÈ Â‰Ò Ô Û˘ÁÁڷʤ·˜-·ÊËÁËÙ‹˜ ‚ϤÂÈ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ì ٷ Ì¿ÙÈ· ÂÓfi˜ ·È‰ÈÔ‡, Ù˘ ÌÈÎÚ‹˜ AÓÓ·˜, ÎÈ Ë ÌÈÎÚ‹ AÓÓ· ÙˆÓ ÙÚÈÒÓ ¯ÚfiÓˆÓ ‰ÂÓ ÌÔÚ› ·ÎfiÌ· Ó· ȉ› ·Ú¿ ÌÔÓ¿¯· ÙÔÓ ÌÈÎÚfi ÂÈÛΤÙË, Î·È Ù· ÌfiÓ· ·ÈÛı‹Ì·Ù· Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ÓÈÒıÂÈ Â›Ó·È Ù· ·ÈÛı‹Ì·Ù· Ù˘ ·Á¿Ë˜ Î·È Ù˘ ÊÈÏ›·˜ ÚÔ˜ Ù· ¿ÏÏ· ·È‰¿ÎÈ·, ȉȷ›ÙÂÚ· fiÙ·Ó ‰È·ÈÛı¿ÓÂÙ·È ˆ˜ Â›Ó·È Ï˘Ë̤ӷ. OÛÔ ÁÈ· ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ, ÌÔÓ¿¯· ÛÙËÓ ·Ô˘Û›· ÙÔ˘ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡, Ô˘ «ÙÔÓ ‹ÚÂ Ë ı¿Ï·ÛÛ·», ÙÔÓ ˘ÔÙ‡ÂÙ·È.
H Hλ ας Bεν
ζης (19041973). Σχ διο του Στα ρου Παλ ντσα.
à «H Aννα τ τε πολ κλαψε ...». Eλαιογραφ α του P λλη Kοψ δη, 1986.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
25
Õ Παιδι της Kατοχ ς στη μεγ λη πε να του χειμ να 1941-42. Mια ολ κληρη γενι χασε τα παιδικ της χρ νια μ σα στο σκοτ δι του τρ μου και της απ λυτης αν χειας.
«Aχ και να ξαν ρχονταν...»
¢
HT
λης Kαζαντζ ς (1938-1991).
⁄√ ºπ§√§√°π∫Œ˜ ÁÂÓȤ˜ ÓÂfiÙÂÚÔ˜ ÙÔ˘ BÂÓ¤˙Ë, Ô ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈÎfi˜ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ˜ Ù˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢ TfiÏ˘ K·˙·ÓÙ˙‹˜ (1938 - 1991) Ì·˜ ·ÈÊÓȉȿ˙ÂÈ Ì ÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «A¯ Î·È Ó· Í·Ó¿Ú¯ÔÓÙ·Ó», Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ TÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ηٷʇÁÈÔ (1988). H ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ Ù›ÙÏÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂ›Ù·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ÁÈ· Ó· ‰ËÏÒÛÂÈ ÙË ‚·ıÈ¿ ÓÔÛÙ·ÏÁ›·, Î·È ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙÈ Û‹Ì·ÈÓ ÁÈ· ÙȘ ÌÂÁ¿Ï˜ fiÏÂȘ, Û·Ó ÙËÓ Aı‹Ó·, ΢ڛˆ˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÙË £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË, ÂΛÓÔ˜ Ô ¯ÂÈÌÒÓ·˜ Ù˘ K·ÙÔ¯‹˜, ÙÔ˘ 1943, ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô ·Ó¿ÁÂÙ·È Ë ·Ê‹ÁËÛË, ÂÓÙÔ‡ÙÔȘ ·Ô‰Â¯fiÌ·ÛÙ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ ÙË ÓÔÛÙ·ÏÁ›·, ηıÒ˜ Ô ·ÊËÁËÙ‹˜ ÌÈÏ¿ÂÈ ÁÈ· Ù· ·È‰Èο ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÈ·, Î·È ¤¯Ô˘ÌÂ Û˘ÓËı›ÛÂÈ, ¤ÙÛÈ ÎÈ ·ÏÏÈÒ˜, Ù· ·È‰Èο ¯ÚfiÓÈ· Ó· Ù· ÓÔÛÙ·ÏÁÔ‡ÌÂ... EÍ¿ÏÏÔ˘ –ÛÎÂÊÙfiÌ·ÛÙ– ÔÈ ÚÔÂÙÔÈ̷ۛ˜ ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡ Î·È Ë ·‰ËÌÔÓ›· ÙÔ˘ ÁÈ· Ù· ÚÒÙ· οϷÓÙ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘, ÙËÓ ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ›Ûˆ˜ ‹Ù·Ó Î·È ÌÈ· ‰È¤ÍÔ‰Ô˜, ÌÈ· ‰È·Ê˘Á‹ Ù˘ ·È‰È΋˜ ¢·ÈÛıËÛ›·˜ ·fi ÙË ÛÎÏËÚ‹ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·: ...OÛÔ ÂÚÓÔ‡Ó Ù· ¯ÚfiÓÈ· ÙfiÛÔ Î·È Ë ˙ˆ‹ ÌÔ˘ ÁÂÌ›˙ÂÈ Ì ÂÂÙ›Ԣ˜. MfiÓÔ, Ô˘ ÔÈ ÈÔ ÔÏϤ˜, ηٷ¯ˆÓÈ¿˙ÔÓÙ·È Ì¤Û· ÌÔ˘ Î·È ·Ô̤ÓÔ˘Ó ÂΛ ·ÓÒÓ˘Ì˜, ÙȘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ Ì¿ÏÈÛÙ· ÊÔÚ¤˜ Î·È ·˙‹ÙËÙ˜. ¶¿ÓÙˆ˜, ·˘Ù¤˜ ̤ÓÔ˘Ó ÂΛ Û·Ó ¤Ó·˜ ·Ïfi˜ ·ÚÈıÌfi˜, fiÌÔÈÔ˜ Ì’ ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ÛËÌ·‰Â‡Ô˘Ó ·ı¤·ÙÔÈ ÙÔ˘˜ ‚Ú·¯›ÔÓ˜ ÙˆÓ Î·Ù·‰›ÎˆÓ, ÂÓÒ Ô Î·ı¤Ó·˜ ÙÔ˘˜ ¤¯ÂÈ Ó· ÛÔ˘ ÈÛÙÔÚ‹ÛÂÈ ÙfiÛ· Î·È ÙfiÛ·. A˘Ù¤˜ ÔÈ Â¤ÙÂÈÔÈ, ·˘ÙÔ› ÔÈ ÛËÌ·‰È·-
ÎÔ› ·ÚÈıÌÔ›, Â›Ó·È ÁÈ· ̤ӷ Û·Ó ÙÔ˘˜ Ï·ÛÙÈÎÔ‡˜ ÂΛÓÔ˘˜ ·ÚÈıÌÔ‡˜ Ô˘ ÙÔ˘˜ Ô˘Ï¿Ó ÛÙ· ·È‰È¿, ÛÙ· ·ÓËÁ‡ÚÈ·, ̤۷ Û ‰È·Ê·Ó›˜ Û·ÎԇϘ, ÔÈ Û˘Ì·ı¤ÛÙ·ÙÔÈ ÊÂÚ¤ÔÈÎÔÈ ·ÓËÁ˘ÚÙ˙‹‰Â˜. OÛÔ ÁÈ· Ù· ·È‰È¿, ·˘Ù¿ ¯ÒÓÔ˘Ó ̤۷ ÙÔ ¯ÂÚ¿ÎÈ ÙÔ˘˜, ·Ó·Û‡ÚÔ˘Ó ¤Ó·Ó ÛÙËÓ Ù‡¯Ë Î·È «A! ÙÔ ¤ÓÙ», ÊÂÚ’ ÂÈ›Ó, ·Ó·ÊˆÓÔ‡Ó ¤ÎÏËÎÙ· ÎÈ ¿ÓÙ ÌÂÙ¿ Ó· ‚ÚÂȘ ÙÈ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÁÈ’ ·˘Ù¿ ÙÔ «¤ÓÙ» Î·È ÚÔ·ÓÙfi˜ ÙÔ «A!». EÙÛÈ Î·È Áˆ. K¿ı ÙfiÛÔ ¯ÒÓˆ ÙÔ ¯¤ÚÈ ÌÔ˘ ̘ ÛÙËÓ ·ı¤·ÙË Û·ÎԇϷ ÌÈ·˜ ·‡ıÌÂÓ˘ ÌÓ‹Ì˘ Î·È ·fi ÎÂÈ Ì¤Û· ·Ó·Û‡Úˆ οÔÈ· ·Ó¿ÌÓËÛË Î·È ·Ì¤Ûˆ˜ ¤Ó·˜ ÔÏfiÎÏËÚÔ˜ ÎfiÛÌÔ˜ ÌÔÚ› Ó· ·Ó·ÛÙËı›, ·ÊÔ‡ Ë ÌÈ· ·Ó¿ÌÓËÛË Ê¤ÚÓÂÈ ÙËÓ ¿ÏÏË Î·È ·˘Ù‹ ÙËÓ ·Ú¿ÏÏË, ÙËÓ ÙÚ›ÙË Î·È ÙËÓ Ù¤Ù·ÚÙË Î·È ÙËÓ ‰ÂÓ Í¤Úˆ ÔÈ·, ¤ÙÛÈ, Ô˘ ·ÓÔ›ÁÂÙ·È, ·ÓÔ›ÁÂÙ·È, fiÏÔ Î·È ÈÔ Ôχ, ÙÔ Â‰›Ô Î·È Ë ÂÌ‚¤ÏÂÈ· ÙÔ˘ ÓÔ˘ Î·È Ù˘ „˘¯‹˜ ÌÔ˘. […] T· ÌfiÓ· οϷÓÙ·, Ô˘ ·ÂÈÚ¿ıËη Ó· ˆ, ‹Ù·Ó ÂΛӷ Ù˘ ·Ú·ÌÔÓ‹˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÙÔ˘ 1943. OÏfiÎÏËÚË ÙËÓ Â‚‰ÔÌ¿‰· Ù· ÚÔ‚¿ÚÈ˙· Î·È ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û· Ó· ˆ fiÙÈ ÙÔ ‚Ú¿‰˘ Ù˘ ÚÔ·Ú·ÌÔÓ‹˜ Ù· ’ÍÂÚ· ÛÙËÓ ÂÓÙ¤ÏÂÈ·. EÊÙ·ÈÁ·Ó, ·ÛÊ·ÏÒ˜, ÔÈ ÌÂÁ¿ÏÔÈ ÛÙÔ Û›ÙÈ Ì·˜, Ô˘ ‚¿ÏıËÎ·Ó Ó· ÌÔ˘ Ù· Ì¿ıÔ˘Ó fiÏ· Ì·˙› Î·È ÌÔÓÔÎÔ·ÓÈ¿˜Ø οϷÓÙ·, ‰ËÏ·‰‹, XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ¶ÚˆÙÔ¯ÚÔÓÈ¿˜ Î·È ºÒÙˆÓ! ¶Ô‡ Ó· ¯ˆÚ¤ÛÔ˘Ó fiÏ· ÂΛӷ Ù· ¿ÁÓˆÛÙ· Î·È Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· ÏfiÁÈ· ̘ ÛÙÔ Ì˘·Ïfi ÂÍ¿¯ÚÔÓÔ˘ ·È‰ÈÔ‡; KÈ ‡ÛÙÂÚ·, ¿ÓÙ ӷ ÂȘ ˆ˜ ¯ÒÚ·Á·ÓØ Ô‡ Ó· Ù· ͯˆÚ›ÛÂÈ, Ó· Ù· ηٷٿÍÂÈ Û Í¯ˆÚÈÛÙ¤˜ ÌÂÚ›‰Â˜, ÛÙ›-
26
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
à «...Aνατρ χιαζα με τη νωπ αν μνηση του γδο που του κορμιο , καθ ς σωρι ζονταν πνοο καταγ ς... Tο ρ γος διαπερνο σε το κορμ μου σα ρε μα ηλεκτρικ ». Γερμανικ μπλ κο σε λαϊκ γειτονι , σκ τσο του Φωκ ωνα Δημητρι δη, για τις εκδ σεις Mαρ , Aθ να.
¯Ô˘˜, ÛÙÚÔʤ˜...; Ö˜, ·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, Ù›ÔÙ’ ÂÁÒ. EΛ, Ù· οϷÓÙ· ı· Ù· ’ÏÂÁ· fi,ÙÈ ÎÈ ·Ó Á›ÓÔÓÙ·Ó ÎÈ ·˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡Û·, ‰Â ‚·ÚȤ۷È, ÛÙÔ˘˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˘˜ ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ ı˘Ìˉ›· ‹, ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙË ‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘˜, ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ ·Á·Ó¿ÎÙËÛË. KÈ Â¤ÌÂÓ· Ó· ÍÂÊÔ˘ÚÓ›˙ˆ fi,ÙÈ ÌÔ˘ η٤‚·ÈÓÂ. ºÙ¿ÓÂÈ Ó· Û˘ÓÙ·ÈÚÈ¿˙ÔÓÙ·Ó Ù· ÏfiÁÈ· Ì ÙË ÌÔ˘ÛÈ΋: K·Ï‹Ó ÂÛ¤Ú·Ó ¿Ú¯ÔÓÙ˜ ·fi ÙËÓ K·ÈÛ·Ú›·... [...] •‡ÓËÛ· ·fi ÙÔÓ ‰˘Ó·Ùfi B·Ú‰¿ÚË. BÚÔÓÙÔ‡Û ·Ï‡ËÙ· ¿Óˆ ÛÙ· ÔÚÙÔ·Ú¿ı˘Ú·, ÛÙÔ˘˜ ÙÔ›¯Ô˘˜, ÛÙȘ ÛΤ˜, ¿Óˆ ÛÙ· ‰¤ÓÙÚ·, ·ÓÙÔ‡. EÚȯÓ ÁÏ¿ÛÙÚ˜ Î·È ÌÔ˘ÚÈ¿ ·fi Ûfi̘. AfiÌÂÈÓ· ÙÚÔÌ·Á̤ÓÔ˜ ÛÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ ÌÔ˘. £· ’Ù·Ó ˆÚ·›· ·Ó ·fiÌÂÓ· ÂΛ ̤¯ÚÈ Ó· ÍËÌÂÚÒÛÂÈ ÎÔ˘ÎÔ˘ÏˆÌ¤ÓÔ˜ Ì ٷ ˙ÂÛÙ¿ ÌÔ˘ ÛοÛÌ·Ù· ‹, fiˆ˜ ÙÔ Û˘Ó‹ıÈ˙· Û οÙÈ Ù¤ÙÔȘ Ó‡¯Ù˜, ·Ó ‹Á·ÈÓ· Ó· ˙·ÚÒÛˆ Ï¿È ÛÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÌÔ˘. øÛÙfiÛÔ, οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ ı· Ì·Ù·›ˆÓ ÔÏÏ¿ Ú¿ÁÌ·Ù·, ÔÏÏ¿ fiÓÂÈÚ·, Ô˘ ÙfiÛ˜ ̤Ú˜ ›¯· οÓÂÈ ¤Ú ӷ Ù· ·Ú·ÌÂÚ›Ûˆ. K·È ÁÈ·Ù›, ı· ÂȘ; fiÏ· ·˘Ù¿; M· ÁÈ·Ù› ›¯· ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ·ÓfiËÙÔ Êfi‚Ô. HÙ·Ó ÌÈ· ¢ηÈÚ›· Ó· ÙÔÓ ÍÂÂÚ¿Ûˆ ÌÈ· ÁÈ· ¿ÓÙ·. EÓ· ·̷ ÓÙÚÔ‹˜ Ì η٤ÎÏ˘˙Â. EÍ¿ÏÏÔ˘, XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó, ÙÈ ÂÚ›ÌÂÓ·; §È·Î¿‰·; EÁÒ ‰ÂÓ ‹ÌÔ˘Ó· Ô˘ ¿ÓÙ· ›¯· ÁÈ· Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÌÈ· ·›ÛıËÛË ·ÁˆÓÈ¿˜; EÁÒ ‰ÂÓ ‹ÌÔ˘Ó· Ô˘ Ì’ ¤È·Ó ۇÁÎÚ˘Ô fiÙ·Ó ¤‚Ï· ÛÙÔ „ÈÏÈηÙ˙›‰ÈÎÔ, Û οÙÈ ÔÏ˘Î·ÈÚÈṲ̂Ó˜ «Î·ÚÙ ÔÛÙ¿Ï», ÂΛÓÔÓ ÙÔÓ ÙÔÛÔ‰Ô‡ÏÈÎÔ XÚÈÛÙfi, ÔÏfiÁ˘ÌÓÔ Ì¤Û· ÛÙË Ê¿ÙÓË ÙˆÓ ·ÏfiÁˆÓ, ÂÓÒ Á‡Úˆ ÙÔ˘ ÁÔÓ·ÙÈÛÙÔ› ÛÙÂÎfiÓÙ·Ó ÂΛÓÔÈ ÔÈ ÛÎÏËÚfiÂÙÛÔÈ ‚ÔÛÎÔ› ̘ ÛÙȘ ÙÚ›¯ÈÓ˜ ˙ÂÛÙ¤˜ ÙÔ˘˜ ο˜; A˘Ùfi, ¿ÏÈ, ÌÔ˘ Ê·›ÓÔÓÙ·Ó ·Î·Ù·ÓfiËÙÔ ÎÈ ‹ıÂÏ· Ó· ÚˆÙ‹Ûˆ ÙÔ˘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘˜: «‰ÂÓ ‚Ú¤ıËΠηӤӷ˜ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ Ó· ‰ÒÛÂÈ ÙËÓ Î¿· ÙÔ˘, Ó· ÙÔ ÛοÛÔ˘Ó, ÂÈÙ¤ÏÔ˘˜, ̈Úfi ·È‰›;...». ¢ÂÓ ÁÈÓfiÙ·Ó, fï˜, Ó· ÚˆÙ‹Ûˆ Ù¤ÙÔÈ· Ú¿ÁÌ·Ù·, ·ÚfiÏÔ Ô˘ ηÈÁfiÌÂÓ· Ó· Ì¿ıˆ, ÁÈ·Ù› ÌÔÚÔ‡Û ӷ ’Ù·Ó ηÌÈ¿ ‚ϷΛ· ·˘Ùfi Ô˘ ı· ÚˆÙÔ‡Û· Î·È Ó· Ì ·›ÚÓ·Ó ÛÙÔ „ÈÏfi. ¢›ÛÙ·Û· ÁÈ· Ï›ÁÔ, ÎÈ ‡ÛÙÂÚ· «¤Ó·, ‰‡Ô, ÙÚ›·», ›· ̤۷ ÌÔ˘ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈο Î·È ÙÈÓ¿¯ÙËη ¿ӈ ÎÈ ¿Ú¯ÈÛ· Ó· ÓÙ‡ÓÔÌ·È ÁÚ‹ÁÔÚ· Î·È ÛÙ· Ù˘ÊÏ¿. ™Ù¿ıËη, ÁÈ· ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹, ÛÙËÓ fiÚÙ· ÎÈ ·Ó·ÏÔÁ›ÛÙËη, Ì‹ˆ˜ ›¯·
ͯ¿ÛÂÈ Ù›ÔÙÂ. ¶‹Ú· ÙÔ ÙÚ›ÁˆÓÔ ·’ ÙÔ ¯ÂÚÔ‡ÏÈ. ¢ÂÓ ¤ÌÂÈÓ ·Ú¿ Ó· ‚Á¿Ïˆ ÙÔ Û‡ÚÙË ·’ ÙËÓ fiÚÙ·, Ó· ÛÙ·ıÒ ÛÙÔ Ï·Ù‡ÛηÏÔ, fiÛÔ Ó· ÎÏ›ۈ ›Ûˆ ÌÔ˘ ÙËÓ fiÚÙ·, Ó· η٤‚ˆ ÚÔÛÂÎÙÈο ÙËÓ Í‡ÏÈÓË ÛοϷ Ô˘ Ô‰ËÁÔ‡Û ÛÙËÓ ·˘Ï‹ Ì·˜, Ó· ‚Á¿Ïˆ ÙÔ Û›‰ÂÚÔ Ô˘ ·ÛÊ·Ï›˙·Ì ÙËÓ ÂÍÒÔÚÙ· ÎÈ ·fi ÎÂÈ ı· ’ÛÂÚÓ· ÙÔ Ì¿ÓÙ·ÏÔ Î·È, ÌÂÌÈ¿˜, ı· ‚ÚÈÛÎfiÌÔ˘Ó· ¤Íˆ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ, ÁÈ· Ó· ¿Úˆ ¤Ó· ¤Ó· Ù· Û›ÙÈ· Ù˘ ÁÂÈÙÔÓÈ¿˜, Ó· Ù· ˆ... EÙÛÈ ÎÈ ¤Î·Ó·, Ì· Û·Ó ÛÙ¿ıËη ÛÙÔ Ï·Ù‡ÛηÏÔ, ÌÈ· ·ÁˆÌ¤ÓË ÓÔ‹ ÙÔ˘ ·Ó¤ÌÔ˘ ‹ÚıÂ Î·È ÌÔ˘ Ì·ÛÙ›ÁˆÛÂ, ı·ÚÚ›˜, ÙÔ ÚfiÛˆÔ, Ù· ¯¤ÚÈ· Î·È Ù· Á˘ÌÓ¿ ÏÈfiÛ·Úη fi‰È· ÌÔ˘. K·Ù¤‚Ëη ‚È·ÛÙÈο οو ÛÙËÓ ·˘Ï‹, ÎÈ fiÛÔ Ó· ÂȘ, Ë Ì¿ÓÙÚ· Á‡Úˆ Á‡Úˆ ¤ÎÔ‚Â ÏÈÁ¿ÎÈ ÙË ÊfiÚ· ÙÔ˘ ·¤Ú·. E‚Á·Ï· ÙÔ Û›‰ÂÚÔ ÎÈ ‹ÌÔ˘Ó· ¤ÙÔÈÌÔ˜ Ó· ÙÚ·‚‹Íˆ ÙÔ Ì¿ÓÙ·ÏÔ Î·È Ó· ‚Áˆ ¤ÍˆØ ‰ÂÓ ¯ÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·Ó ·Ú¿ ÌÔÓ¿¯· ÌÈ· ·Ó·›ÛıËÙË Î›ÓËÛËØ ÌÈ· ÌÈÎÚ‹ ›ÂÛË ÙÔ˘ ‰¿¯Ù˘ÏÔ‡ ÌÔ˘ ¿Óˆ ÛÙÔ ÁψÛÛ›‰È ÎÈ ·fi ÎÂÈ Î·È ‡ÛÙÂÚ·... ™Ù¿ıËη, ÁÈ· ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹, ·Ó·ÔÊ¿ÛÈÛÙÔ˜Ø ¤Íˆ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ ‰ÂÓ ·ÎÔ‡ÁÔÓÙ·Ó „˘¯‹ ÎÈ ÂÍ¿ÏÏÔ˘ –·˘Ùfi Ò˜ ÌÔ˘ ‰È¤Ê˘ÁÂ;– Ì ÙËÓ Î˘ÎÏÔÊÔÚ›·, ÙÈ ÁÈÓfiÙ·ÓÂ; Afi ÔÈ· ÒÚ· Î·È ÌÂÙ¿ ÂÈÙÚÂfiÙ·Ó Ë Î˘ÎÏÔÊÔÚ›· Î·È ÙÈ ÒÚ· ‹Ù·Ó ÙÒÚ·; EÚ ӷ ÂÚÈ̤ӈ Â‰Ò ÛÙÔ ÎÚ‡Ô, ÒÛÔ˘ Ó’ ·ÎÔ‡Ûˆ ¤Íˆ οÔÈ· ΛÓËÛË, ‚‹Ì·Ù·, ÔÌÈϛ˜ ÔÙȉ‹ÔÙÂ. K¿ıÈÛ· ¯·ÌËÏ¿ Î·È ˙¿ÚˆÛ· ÛÙËÓ Îfi¯Ë Ù˘ ÂÍÒÔÚÙ·˜, ÂÓÒ ÚÔÛ·ıÔ‡Û· Ó· ÛηÛÙÒ fiÛÔ ÁÈÓfiÙ·Ó ηχÙÂÚ·, Ì’ ÂΛÓÔ ÙÔ ·ÏÈÔ·ÓˆÊfiÚÈ ÌÔ˘, ·˘Ùfi Ô˘ ÚÈÓ ÊÙ¿ÛÂÈ Û ̤ӷ ¤ÊÙ·Û ·ÏÈÔ̤ÓÔ ·’ ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÌÔ˘ ÛÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ ÌÔ˘ ·‰ÂÚÊfi ÎÈ ·’ ·˘ÙfiÓ, ·ÊÔ‡ ÚÒÙ· ÙÔ ’ÏȈÛ fiÛÔ ÌÔÚÔ‡Û ÎÈ ·˘Ùfi˜, ¤ÊÙ·Û Û ̤ӷ, Ê·Ú‰‡ Û·Ó ÎÂÏÂÌ›·, ̷ψ̤ÓÔ ·ÓÙÔ‡, ÏÂÙfi Û· Á¿˙· È·, ·Ó›Î·ÓÔ Ó· Ì ÚÔÛٷ٤„ÂÈ ·’ ÙÔ ·Ú·ÌÈÎÚfi ÎÚ‡Ô, ÙfiÛÔ Ô˘ ·ÔÚÔ‡Û˜, ÙÈ ÂÚ›ÌÂÓÂ Ë Ì¿Ó· ÌÔ˘ ÙfiÛÔÓ Î·ÈÚfi Î·È ‰ÂÓ ¤ÏÂÁ ӷ ÙÔ Î¿ÓÂÈ ·ÙÛ·‚Ô‡Ú˜ ‹ ÍÂÛÎÔÓfi·Ó· Ë Ó· ÙÔ ÊÙÈ¿ÍÂÈ ÏÔ˘Ú›‰Â˜ ÁÈ· ÎÔ˘ÚÂÏÔ‡... •·ÊÓÈο fï˜ Á›ÓÂÙ·È ÌÈ· ÊÔ‚ÂÚ‹ ·Ó·ÙÚÔ‹: MÚÔÛÙ¿ ÛÙ· Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡ Ô˘ ¿ÂÈ Ó· ÍÂÔÚÙ›ÛÂÈ ·fi Ù· ¯·Ú¿Ì·Ù· ÎÈfiÏ·˜ ÁÈ· Ó· ÂÈ Ù· ÚÒÙ· ÙÔ˘ XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη οϷÓÙ·, ÓÙÔ˘ÊÂΛ˙ÂÙ·È ·fi ÙÔ˘˜ °ÂÚÌ·ÓÔ‡˜, ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙ· ÙÚÔÌ·Á̤ӷ Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘, ¤Ó·˜ Û˘ÌÔÏ›Ù˘ ÙÔ˘. ™˘ÁÎÏÔÓÈṲ̂ÓÔ ÙÔ ·È‰› ÙÚ¤¯ÂÈ Ó· ¯ˆı› ÛÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘. [...]
— ¶Ô‡ ‹ÛÔ˘Ó·; ¶Ô‡ Á‡ÚÓ·Á˜ Ù¤ÙÔÈ·Ó ÒÚ·; Ì ÚÒÙËÛ ·Ó‹Û˘¯Ô˜ Ô ·Ù¤Ú·˜ ÌÔ˘. ¢ÂÓ ·¿ÓÙËÛ·. TÈ Ó· ÛÔ˘ ··ÓÙ‹Ûˆ, ÙÈ Ó· ÛÔ˘ ˆ; O‡Ù Ԣ ÙÔ Î·Ù¿Ï·‚· Ò˜ Î·È fiÙ ‚Ú¤ıËη ηٷÌÂÛ›˜ Ó· Ùڤ̈ ÔÏfiÎÏËÚÔ˜, ̘ ÛÙËÓ ÎÚ‚·ÙÔο̷ÚË ÙˆÓ ÁÔÓÈÒÓ ÌÔ˘. EÎÏ·ÈÁ· Ì’ ·Ó·ÊÈÏËÙ¿, ηıÒ˜ ¤ÓȈı· ¤Ó· ·‚¿ÛÙ·¯ÙÔ ·Ú¿ÔÓÔ Ó· Ì ÌÔ˘ÎÒÓÂÈ ÔÏfiÎÏËÚÔ. EÓ· ·Ú¿ÔÓÔ Ô˘ ͯ‡ÓÔÓÙ·Ó ·ÛÙ·Ì¿ÙËÙ· ·’ Ù· Ì¿ÙÈ· ÌÔ˘, ηıÒ˜ ηÙËÁÔÚÔ‡Û· ·Ï‡ËÙ· ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÌÔ˘, ÙÔÓ ÌfiÓÔ ˘·›ÙÈÔ ÁÈ· ΛÓË ÙË ÊÔÓÈ΋ ÚÈ‹, ÁÈ· Λӷ Ù· ÍÂÙÛ›ˆÙ· Á¤ÏÈ· ÙÔ˘˜, ÂÓÒ Î¿ı ÙfiÛÔ ·Ó·ÙÚ›¯È·˙· Ì ÙË Óˆ‹ ·Ó¿ÌÓËÛË ÙÔ˘ Á‰Ô‡Ô˘ ÙÔ˘ ÎÔÚÌÈÔ‡, ηıÒ˜ ÛˆÚÈ¿˙ÔÓÙ·Ó ¿ÓÔÔ Î·Ù·Á‹˜. O ·Ù¤Ú·˜ ÌÔ˘ ·Ó·ÛËÎÒıËΠÛÙ· ÛοÛÌ·Ù¿ ÙÔ˘. — HÛÔ˘Ó· ¤Íˆ; Ì ÚÒÙËÛ ·Ó‹Û˘¯Ë Ë ÌËÙ¤Ú· ÌÔ˘. K·È ¿ÏÈ ‰ÂÓ ·¿ÓÙËÛ·. E‚Á·Ï· Ì˯·ÓÈο Ù· ·Ô‡ÙÛÈ· ÌÔ˘ Î·È ‹Á· Î·È ¯ÒıËη, ¤ÙÛÈ fiˆ˜ ‹ÌÔ˘Ó Ì ٷ ÚÔ‡¯·, οو ·’ Ù· ÛοÛÌ·Ù·, ·Ó¿ÌÂÛ¿ ÙÔ˘˜. AÁοÏÈ·Û· ÛÊȯٿ ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÌÔ˘. H ıÂÚÌ‹ ÙÔ˘ ·Ó¿Û·, ‹Ú ÛÈÁ¿ ÛÈÁ¿ Ó· Ì ˙ÂÛÙ·›ÓÂÈ ÎÈ ¤ÏȈÛÂ, ı·ÚÚ›˜, ÙËÓ ·ÁˆÌ¤ÓË ÌÔ˘ ‡·ÚÍË... E͈ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ ÛÙ·Ì¿ÙËÛ ¤Ó· ÊÔÚÙËÁfi ¯ˆÚ›˜ Ó· Û‚‹ÛÂÈ ÙË Ì˯·Ó‹ ÙÔ˘ ÎÈ ‡ÛÙÂÚ·, ‚‹Ì·Ù· ‚È·ÛÙÈο, ÙÔ ÎÔÚÌ›, Ô˘ ÙÔ ÂÙ¿Í·Ó ¿ӈ ÛÙËÓ Î·ÚfiÙÛ·, ÙÔ ÓÂÚfi, Ô˘ Ï·Ù¿ÁÈÛ ¿Óˆ ÛÙÔ Î·ÏÓÙÂÚ›ÌÈ, Ù· ‚È·ÛÙÈο ÛÎÔ˘›ÛÌ·Ù·, ÙÔ Ì·ÚÛ¿ÚÈÛÌ· Ù˘ Ì˯·Ó‹˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÈÓ‹ÙÔ˘ ÎÈ ‡ÛÙÂÚ·, ËÛ˘¯›·. T· ÚÒÙ· ·È‰È¿ ·ÎÔ‡ÛÙËÎ·Ó ¤Íˆ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ: «K·Ï‹ ÂÛ¤Ú·Ó ¿Ú¯ÔÓÙ˜...» TÔ Ú›ÁÔ˜ ‰È·ÂÚÓÔ‡Û ÙÔ ÎÔÚÌ› ÌÔ˘ Û· Ú‡̷ ËÏÂÎÙÚÈÎfi. EÙÚÂÌ·. O ·Ù¤Ú·˜ ÌÔ˘ ÎÈ Ë Ì¿Ó· ÌÔ˘ ÛÊÈÁÁfiÙ·Ó ÛȈËÏÔ› ¿ӈ ÌÔ˘, Ó· Ì ˙ÂÛÙ¿ÓÔ˘Ó, Ó· ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ó ÙÔ˘˜ Û·ÛÌÔ‡˜ Ô˘ ÌÂ Û˘ÓÙ¿Ú·˙·Ó. «A¯ Î·È Ó· Í·Ó¿Ú¯ÔÓÙ·Ó ÂΛÓË Ë ·Ú·ÌÔÓ‹ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ ÙÔ˘ 1943» YÛÙÂÚ· ·’ ·˘Ùfi ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi, Ë ÓÔÛÙ·ÏÁ›· ÙÔ˘ Ù›ÙÏÔ˘, «A¯ Î·È Ó· Í·Ó¿Ú¯ÔÓÙ·Ó...» ·Ó·ÙÚ¤ÂÙ·È ÚÈ˙Èο, ÁÈ· Ó· ‰ËÏÒÛÂÈ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔ. O Û˘ÁÁڷʤ·˜ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ó· ÂÈÚˆÓ‡ÂÙ·È fiÛÔ˘˜ ıˆÚÔ‡Ó ÙËÓ ·Ó·‰ÚÔÌ‹ ÛÙ· ·È‰Èο ¯ÚfiÓÈ· ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο ˆ˜ ÓÔÛÙ·ÏÁ›·.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
27
Σαν ελπ δα σαν προ
«N χτα γεμ τη θ ματα»
A
NTI£ETA ÚÔ˜ ÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë Ô˘ ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ÔÈ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔÈ Ù˘ N¤·˜ AıËÓ·˚΋˜ ™¯ÔÏ‹˜ ÙÔ˘ Ù¤ÏÔ˘˜ ÙÔ˘ 19Ô˘ ·ÈÒÓ· Î·È ÔÈ Â›ÁÔÓÔ› ÙÔ˘˜ ÙÔ˘ 20Ô‡ (Ï.¯. Ô KfiÓÙÔÁÏÔ˘) Ì ٷ ·ÚËÁÔÚËÙÈο ÌËӇ̷ٷ Ô˘ ʤÚÓÂÈ Ë ÁÈÔÚÙ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Û ÊÙˆ¯Ô‡˜ Î·È ¯ÂÈÌ·˙fiÌÂÓÔ˘˜, Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÛÙË ÓÂfiÙÂÚË Â˙ÔÁÚ·Ê›·. AÏÏ¿˙Ô˘Ó ÔÈ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Û˘Óı‹Î˜ Î·È Ì·˙› ÙÔ˘˜ ÔÈ ·Í›Â˜ Î·È Ë ÔÙÈ΋ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ, ÔfiÙÂ Î·È Ë ÏÔÁÔÙ¯ӛ· –·˘Ùfi ÙÔ «·ÏËıÔÊ·Ó¤˜ ¯·ÏΛÔÓ», fiˆ˜ Ôχ ‡ÛÙÔ¯· ÙËÓ Â›¯Â ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÂÈ Ô AϤͷӉÚÔ˜ KÔÙ˙È¿˜– ÛÙ¤ÏÓÂÈ Ù· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ÌËӇ̷ٿ Ù˘. E›‰·Ì ‰Â›ÁÌ·Ù· Ù˘ Â˙ÔÁÚ·Ê›·˜ ÙÔ˘ MÂÛÔÔϤÌÔ˘ (΢ڛˆ˜ ÙÔ˘ BÔ˘Ù˘Ú¿) Î·È ÙÔ ÙÚ·ÁÈÎfi ÓfiËÌ· Ô˘ ·›ÚÓÔ˘Ó Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Ù˘ K·ÙÔ¯‹˜ ÛÙȘ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ TfiÏË K·˙·ÓÙ˙‹. ™ÙË Û‡Á¯ÚÔÓ‹ Ì·˜ Â˙ÔÁÚ·Ê›· ÔÈ Ú‹ÍÂȘ Â›Ó·È ‚·ı‡ÙÂÚ˜. MÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ˜ ·fi ÙÔÓ TfiÏË K·˙·ÓÙ˙‹, £ÂÛÛ·ÏÔÓÈÎÈfi˜ ›Û˘, Ô °ÈÒÚÁÔ˜ Iˆ¿ÓÓÔ˘ (19271985) ·Ó·ÙÚ¤ÂÈ ÚÈ˙Èο Ù· Ú¿ÁÌ·Ù·. E›¯·ÌÂ Û˘ÓËı›ÛÂÈ Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ˆ˜ ·ÊÔÚÌ‹ ÁÈ· ÔÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂȘ Î·È ı·ÏˆÚ‹ – ‹, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ, ˆ˜ ÓÔÛÙ·ÏÁ›· Ù˘. N· fï˜ Ô˘ Ô ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˘ ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ÙÔ˘ °ÈÒÚÁÔ˘ Iˆ¿ÓÓÔ˘ «N‡¯Ù· ÁÂÌ¿ÙË ı¿Ì·Ù·» Ù˘ Û˘ÏÏÔÁ‹˜ ÙÔ˘ K·Ù··ÎÙ‹, ·ÔÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ·ÎÚÈ‚Ò˜ ·˘Ù‹ ÙËÓ «ÔÈÎÔÁÂÓÂȷ΋ ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ·» Î·È ˙ËÙ¿ÂÈ ÙËÓ ·Ú·-
H Γι
ργος Iω ννου (1927-1985).
ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ Ó· Ê˘Ï¿ÍÂÈ ÛÎÔfi˜ ÛÙÔ ÛÙÚ·ÙfiÂ‰Ô fiÔ˘ ˘ËÚÂÙ› ÙË ıËÙ›· ÙÔ˘. EΛ ‚Ú›ÛÎÂÈ ÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ÙÔ˘ Ï‹ÚˆÛË –‹ ÙË Ê˘Á‹– ÛÙȘ ˙ˆÒ‰ÂȘ Ì˘ÚÔ˘‰È¤˜ Ù˘ ο·˜ ·fi ÙÚ·ÁÈÔÌ¿ÏÏÈ Î·È ÛÙȘ ÛÙÚ‚Ϥ˜ Î·È ÂÓ ÔÏÏÔ›˜ ÈÂÚfiÛ˘Ï˜ –ı· ¤ÏÂÁ ηÓ›˜– Ê·ÓÙ·ÛÈÒÛÂȘ ÙÔ˘, ÚÔ˚fiÓÙ· ÌÈ·˜ ·ÂÏÈṲ̂Ó˘ ÌÔÓ·ÍÈ¿˜: ... XˆÌ¤ÓÔ˜ ̤۷ ÛÙË ÛÎÔÈ¿ ÎÔÈÙ¿˙ÂÈ ·fi Ì·ÎÚÈ¿ ÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘ Ì ·¤¯ıÂÈ·. £· ¤¯Ô˘Ó fiÏÔÈ ÙÔ˘˜, fiˆ˜ ¿ÓÙ·, ÂÚȤÛÂÈ ÛÙÔÓ ‚·Ú‡, ÌÔÏ˘‚¤ÓÈÔ ‡ÓÔ ÙÔ˘˜. MÔÚÔ‡Û ӷ Â›Ó·È ÎÈ ·˘Ùfi˜ ÂΛ, ¯ÚÔÓÈ¿Ú· ̤ڷ Û‹ÌÂÚ·, ηıÒ˜ ϤÓÂ. AÏÏ· ÚÔÙ›ÌËÛ ӷ ÚıÂÈ Ó· ÎÏÂÈÛÙ› ÛÙÔ ÛÙÚ·ÙÒÓ· ÙÔ˘ ÁÈ· Ó’ ·ÎÔ‡ÛÂÈ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔ Î·Ó¤Ó· ͤÓÔÈ·ÛÙÔ ÏfiÁÔ, ηӤӷ Ó·ÓÈÎfi ÁÂÏ¿ÎÈ ·fi ÙÔ˘˜ Ê·ÓÙ¿ÚÔ˘˜, Ô˘ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È Û˘ÓÔÌ‹ÏÈÎÔ› ÙÔ˘ Ì· ·˘Ùfi˜ ÙÔ˘˜ ‚ϤÂÈ Û·Ó ·È‰È¿. «TÔ˘˜ ‰ÈÎÔ‡˜ ÌÔ˘ ı· ÙÔ˘˜ ¤¯ˆ ÁÈ· ¿ÓÙ· ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÌÔ˘, ·˘ÙÔ‡˜ Â‰Ò fï˜ Û ϛÁÔ˘˜ Ì‹Ó˜ ÙÔ˘˜ ¯¿Óˆ», Û˘ÏÏÔÁ›˙ÂÙ·È. OÏÔÈ ÙÔÓ ÎÔ›Ù·Í·Ó Ì ¤ÎÏËÍË, fiÙ·Ó ÙÔÓ Â›‰·Ó Ó· Á˘ÚÓ¿ÂÈ Ì·˙› Ì ÙȘ ‰›ˆÚ˜ ¿‰ÂȘ, ÂÓÒ ·˘Ùfi˜ ›¯Â ‰È·Ó˘ÎÙ¤Ú¢ÛË. «¢ÂÓ Â›Ó·È Î·Ó¤Ó·˜ ÛÙÔ Û›ÙÈ», ÂÍ‹ÁËÛ ÛÙÔ ÏÔ¯›·, Ô˘ Û·Ó ¤Ó· Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ ÎÈ ·˘Ùfi˜ ·È‰› ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ηٷϿ‚ÂÈ, Ò˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ·Ó ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ηÓ›˜ ÛÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘ ÙfiÙ ‰ÂÓ ı· Á˘ÚÓÔ‡ÛÂ. [...] M‹Î ÛÙËÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÌÈ·˜ ÔÚÈṲ̂Ó˘ Î·È fi¯È ÔÔÈ·Û‰‹ÔÙ ÛÎÔÈ¿˜, ·˘Ù‹˜ Ô˘ ¤‚Ï ÚÔ˜ ÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘. TÔ˘˜ ‹ÚÂ Ô ÏÔ¯›·˜ Ù˘ ·ÏÏ·Á‹˜ Î·È ·fi ÛÎÔÈ¿ Û ÛÎÔÈ¿ ÙÔ˘˜ ÌÔ›Ú·˙Â. E‚ÚÈÛÎ·Ó ÙÔ˘˜ ÛÎÔÔ‡˜ Ó· ÊÔÚÔ‡Ó ·¿Óˆ ·fi ÙË ¯Ï·›ÓË ÌÈ· ‚·ÚÈ¿ ʷډȿ ο·, Ô˘ ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ÙËÓ ¤‚ÏÂÂ. TÔ˘ ÙËÓ ¤‰ˆÛ ÏÔÈfiÓ ÎÈ ·˘ÙÔ˘ÓÔ‡ Ô ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ˜ ÛÎÔfi˜, ¤Ó·˜ ÌÂÏ·Ì„fi˜ ·ÚÎÔ˘‰È¿Ú˘, ÎÈ ·˘Ùfi˜ ÙËÓ ‹Ú Ì ÊÔ‚ÂÚ‹ ¢¯·Ú›ÛÙËÛË. HÙ·Ó ÔÏfiÎÏËÚË ·fi ηÙÛÈÎfiÙÚȯ·, ˘ÎÓÔÎÔÌ·Ṳ̂ÓË Î·È Û¯Â‰fiÓ ¿Î·ÌÙË. K·È ‹Ù·Ó ˙ÂÛٷ̤ÓË ·fi fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ‚·Ú‚·ÙÂ̤ÓÔ˘˜ Ó·ÚÔ‡˜ Ô˘ ›¯Â ÛοÛÂÈ ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜. O ÏÔ¯›·˜ Ù˘ ·ÏÏ·Á‹˜ ¤Ê˘Á Ì ÙÔ˘˜ ·ÏÈÔ‡˜ ÛÎÔÔ‡˜ ÁÈ· ÙÔ ı¿Ï·ÌÔ Î·È ·ÎÔ‡ÁÔÓÙ·Ó ‚·ÚÈ¿ Ù· ‚‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ ÏÈıfiÛÙÚˆÙÔ ·fi Ù· ‰˘Ó·Ù¿ Ô‰¿ÚÈ· ÙÔ˘˜. T˘Ï›¯ÙËΠ̠ÙËÓ Î¿· Î·È ¤ÊÂÚ ÙÔ ‚ϤÌÌ· ÙÔ˘ ÚÔ˜ ÙÔ Û˘ÓÔÈÎÈÛÌfi ÙÔ˘ Î·È ÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘. EηÓ ϷÌÚ¿ Ô˘ ¤Ê˘Á ·ÔΛ ·fi„Â, ÙÒÚ· ı· ÍÂÚÔÎÔÈÌfiÙ·Ó ÛÙÔ ÂÓٷοı·ÚÔ Î·È ¿¯·ÚÔ ÓÙÈ‚¿ÓÈ ÙÔ˘. H ο·, fiÛÔ ·Ó¿‚ÂÈ, ÙfiÛÔ ÌÔÛÎÔ‚ÔÏ¿ÂÈ Î·ÙÛÈΛϷ Î·È ‚·Ú‚·Ù›Ï·...
XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· Ì ÙÔÓ °ÈÒÚÁÔ Iˆ¿ÓÓÔ˘, ÙÔÓ T¿ÛÔ K·ÏÔ‡ÙÛ· Î·È ÙÔÓ M·ÓfiÏË •ÂÍ¿ÎË
28
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
σμον ακατ ργαστη...
«Xριστουγεννι τικη ιστορ α»
K
H Θεσσαλον κη. Xειμωνι τικο πρωιν στην παραλ α του Λευκο Π ργου. Φωτογραφ α της Bο λας Παπαϊω ννου.
∞π °π∞ ¡∞ ª∂ÿ¡√Àª∂ ÛÙÔ˘˜ £ÂÛÛ·ÏÔÓÈÎÈÔ‡˜ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, Ô T¿ÛÔ˜ K·ÏÔ‡ÙÛ·˜ (ÁÂÓ. ÙÔ 1948) ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎË ÈÛÙÔÚ›·» Ì·˜ ‰›ÓÂÈ ¤Ó·Ó ‹Úˆ· Ô˘ ÚÔÛ·ı› Ó· ÎÏ›ÛÂÈ ÙȘ ÚˆÁ̤˜ ÌÈ·˜ ÔÈÎÔÁÂÓÂȷ΋˜ ηٿÛÙ·Û˘ Ô˘ Â›Ó·È ¤ÙÔÈÌË Ó· ηٷÚÚ‡ÛÂÈ: ...T· ÎÔ˘ÙÛÔfiÚÂ˘Â Ô ¢ÈÔÓ‡Û˘, ·fi ÙfiÙ Ԣ ‚ڋΠ‰Ô˘ÏÂÈ¿, ÚÒÙ· Û·Ó Ô‰ËÁfi˜ Î·È ÌÂÙ¿ Û·Ó Ù¯ӛÙ˘ –ÎfiÊÙ˘– ÛÙÔ ÂÚÁÔÛÙ¿ÛÈÔ ÙˆÓ Y·ÏÔÈӿΈÓ. E›¯·Ó Î˘Ï‹ÛÂÈ ·Ú·¿Óˆ ·fi ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ· Î·È ı˘ÌfiÙ·Ó ˆ˜, fiÙ·Ó ÚˆÙfiÚı ÛÙËÓ fiÏË, ÎÔÈÌfiÙ·Ó Û’ ¤Ó· ÛÙÚÒÌ· ÛÙÔ ¿ÙˆÌ· ÛÙÔ Û›ÙÈ Ù˘ ·‰ÂÏÊ‹˜ ÙÔ˘. AÁˆÓÈ˙fiÙ·Ó Ó· ÛÙÚÒÛÂÈ Û ÌÈ· ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ÎÈ ·Ô ¿Óˆ ›¯Â ÙË ÁÎÚ›ÓÈ· ÙÔ˘ Á·ÌÚÔ‡ ÙÔ˘ ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘. OÙ·Ó ¿ÏÈ Î·Ù¿ÊÂÚÂ Î·È ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈÛ ÌÈ· ÛÙ·ıÂÚ‹ ı¤ÛË ÛÙÔ ÂÚÁÔÛÙ¿ÛÈÔ, ·ÓÙÚ‡ÙËÎÂ Î·È ÙfiÙ ›¯Â ÙË ÁÎÚ›ÓÈ· Ù˘ Á˘Ó·›Î·˜ ÙÔ˘, ȉ›ˆ˜ fiÙ·Ó ÎÔ˘‚¿ÏËÛ ·fi ÙÔ ¯ˆÚÈfi ÙË Ì¿Ó· ÙÔ˘ Î·È ÙËÓ ÂÁη٤ÛÙËÛ Û ÌÈ· ÙÚ‡· ÛÙÔ ÈÛfiÁÂÈÔ, οو ·fi ÙÔ ‰ÈÎfi ÙÔ˘˜ ‰È·Ì¤ÚÈÛÌ·. TÔ ÓÔ›ÎÈ Ù˘ ÙÔ Ï‹ÚˆÓ·Ó ·fi ÎÔÈÓÔ‡ Ì ÙËÓ ·‰ÂÏÊ‹ ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ Ë ÁÚÈԇϷ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ ‹Ù·Ó ‚¿ÚÔ˜Ø ·ÓÙ›ıÂÙ· ÙÔ˘˜ ‚ÔËıÔ‡Û ÛÙÔ Û›ÙÈ, ÚÔ·ÓÙfi˜ fiÙ·Ó Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ‰Ô‡Ï¢ÂØ ·Ú’ fiÏ’ ·˘Ù¿ Ë Ê·ÁˆÌ¿Ú· ÙÔ˘˜ ‹Ù·Ó ۯ‰fiÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹, ηÈ, ηÌÈ¿ ÊÔÚ¿, ηٷÓÙÔ‡Û ·Ó˘fiÊÔÚË. EÓ· ·fiÁÂ˘Ì·, ÚÈÓ Ï›Á˜ ̤Ú˜, ›¯Â ʇÁÂÈ Û¯Â‰fiÓ ÂÙÒÙ·˜ ·’ ÙÔ ÂÚÁÔÛÙ¿ÛÈÔ, Ì ÙËÓ ÙÛ¤Ë ÊÔ˘ÛΈ̤ÓË ÏÂÊÙ¿. E›¯Â ÏËÚˆı› ÌÈÛıfi Î·È ‰ÒÚÔ Î·È ÏÔÁ¿ÚÈ·˙ fiÛ˜ Ùڇ˜ ÌÔÚÔ‡Û ӷ Ì·ÏÒÛÂÈ. ™Â ÏÈÁfiÙÂÚÔ ·fi ÌÈÛ‹ ‚‰ÔÌ¿‰· Ù· ÏÂÊÙ¿ ›¯·Ó ÂÍ·ÓÂÌÈÛÙ›. K·È Ô‡Ù Û fiϘ ÙȘ ˘Ô¯ÚÂÒÛÂȘ ÙÔ˘ Ù· ›¯Â ηٷʤÚÂÈ Ó· Ê·Ó› ÂÓÙ¿ÍÂÈ. AÊËÛ ÌÂÚÈΤ˜ ÙfiÁΘ ÁÈ· ÙËÓ ÂfiÌÂÓË ÊÔÚ¿ ‹ ¤‚·Ï ηÈÓÔ‡ÚÁȘ. EΛÓÔ ˆÛÙfiÛÔ Ô˘ ÙÔÓ ¤‚·˙ Û ÛΤ„ÂȘ, ηÈ, ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿, Á¤ÌÈ˙ Ì ÙfiÛ˜ ·ÓËÛ˘¯›Â˜ ÙËÓ „˘¯‹ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ÔÈ Ê‹Ì˜ Ô˘ ΢ÎÏÔÊÔÚÔ‡Û·Ó ÛÙÔ ÂÚÁÔÛÙ¿ÛÈÔ fiÙÈ ÌÂÙ¿ ÙȘ ÁÈÔÚÙ¤˜ ı· Á›ÓÔÓÙ·Ó ·ÔχÛÂȘ. AÓ‹ÌÂÚ· Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ‚Á‹Î ÁÈ· ¤Ó·Ó ÂÚ›·ÙÔ ÛÙËÓ ·Ú·Ï›·. ¶ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ›Ûˆ˜ ÁÈ· Ó’ ·ÔʇÁÂÈ Î·È Î·Ó¤Ó· η‚Á¿. ¶ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ÊÒÓ·Í ÙË ÌÈÎÚ‹ ÙÔ˘ ÎfiÚË Î·È Ù˘ ÂÌÈÛÙ‡ÙËΠÙÔ ‰ÒÚÔ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË Ì¿Ó· Ù˘ –ÌÈ· ‰ÂÚÌ¿ÙÈÓË ÙÛ¿ÓÙ·– ÌÈ·˜ Î·È Ù‡¯·ÈÓ ӷ ¤¯ÂÈ Û‹ÌÂÚ· Ù· ÁÂÓ¤ıÏÈ¿ Ù˘, Ì ÙËÓ ÂÓÙÔÏ‹ Ó· Ù˘ ÙÔ ‰ÒÛÂÈ Ï›ÁÔ ·ÚÁfiÙÂÚ·, fiÙ·Ó ·˘Ùfi˜ ı· ›¯Â ʇÁÂÈ. EÙÛÈ Â›¯Â οÓÂÈ Î·È
Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ÙȘ ÚÔ¿ÏϘ ÛÙË ‰È΋ ÙÔ˘ ÁÈÔÚÙ‹– Ì ÙË ‰È·ÊÔÚ¿ fiÙÈ Ô ¢ÈÔÓ‡Û˘ ÚfiÏ·‚ ÙÔ Úˆ› Î·È Ù˘ ¢¯‹ıËΠ–ÎÚ‡· ÎÚ‡· ¤ÛÙˆ– ÂÓÒ ÂΛÓË ÙfiÙ ÙÔ Â›¯Â ·Ú·Ï›„ÂÈ. HÏÈÔ˜, ¤ÚËÌÔÈ ‰ÚfiÌÔÈ. ™’ ¤Ó· ÛÙÂÓfi οÔÈÔ ÛÎ˘Ï› ›¯Â ¿ÚÂÈ ÛÙÔ Î·ÙfiÈ ÌÈ· Á˘Ó·›Î·, Ô˘ ÛÙ·Ì·ÙÔ‡Û οı ÙfiÛÔ ÊÔ‚ÈṲ̂ÓË. MÂÙ¿ ÙÔ ÛÎ˘Ï› ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ ÙÔ ¢ÈÔÓ‡ÛË Î·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Î·È ÙÔ˘˜ ‰˘Ô Ì·˙›. E›¯Â ÙË Ê·ÂÈÓ‹ Ó· ÙÔ˘˜ ÎÂÚ¿ÛÂÈ ¤Ó· ı¤·ÙÚÔ Î·È Î·Ù¢ı‡ÓıËΠÚÔ˜ ÙÔ Ù·ÌÂ›Ô fiÔ˘ ÛÙÚÈÌÒ¯ÓÔÓÙ·Ó ÎfiÛÌÔ˜. E·È˙ ÌÈ· Έ̈‰›·. XÚÂÈ·˙fiÙ·Ó ÙÚ›· ÂÈÛÈÙ‹ÚÈ· ÎÈ Ë Ù·Ì›·˜ ÙÔ˘ ·Ó¤ÊÂÚ ¤Ó· ÙÛÔ˘¯ÙÂÚfi ÔÛfiØ ÂÍ¿ÏÏÔ˘, ı¤ÛÂȘ ˘‹Ú¯·Ó ÌfiÓÔ ÛÙÔ ıˆÚ›Ô. °È· ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹ Ê·ÓÙ¿ÛÙËΠÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ Î·È ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜, ηıÈṲ̂ÓÔ˘˜ ÂΛ „ËÏ¿, Ó· ÙÔ˘˜ ‚Ï¤Ô˘Ó fiÏÔÈ, Î·È Ó· ’Ó·È, fiˆ˜ ‹Ù·Ó Èı·ÓfiÙÂÚÔ, ·Ì›ÏËÙÔÈ Î·È ÌÔ˘Ùڈ̤ÓÔÈ – Î·È ‰ÂÓ ÙÔ˘ ¿ÚÂÛ ηıfiÏÔ˘. AÚ·Á ı· ÁÂÏÔ‡Û·Ó; M ‰˘ÛÎÔÏ›· Ê·ÓÙ·˙fiÙ·Ó ·˘Ù‹ ÙË ÛÎËÓ‹. EÚ fï˜ Ó· Á›ÓÂÈ, ı· ÙÔ ¤Î·Ó ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÁÈ· ÙÔ ·È‰›. AÏÏ¿ ¿ÏÈ ÙfiÛ· ÏÂÊÙ¿... «AÓ ı¤ÏÂÙ ÊÙËÓfiÙÂÚ·, ·ÚÈÂ, ÂÏ¿Ù ¶¤ÌÙË, ¶·Ú·Û΢‹...», ÙÔ˘ ϤÂÈ Ë Ù·Ì›·˜. EÌÂÈÓ ÌÂÙ¤ˆÚÔ˜ Ï›Á· ‰Â˘ÙÂÚfiÏÂÙ· ÎÈ ÔÈ ·Ô›Ûˆ ÙÔÓ ¤ÛڈͷÓ, ۯ‰fiÓ ÙÔÓ ¤Ù·Í·Ó Ì·ÎÚÈ¿ ·fi ÙÔ ÁÎÈÛ¤. •·Ó·‹Ú ÙÔ ‰ÚfiÌÔ ÙÔ˘ Á˘ÚÈÛÌÔ‡, ÚÔÛ·ıÒÓÙ·˜ Ó· ›ÛÂÈ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ fiÙÈ fiÓÙˆ˜ ‹Ù·Ó Ôχ ·ÎÚÈ‚¿ Ù· ÂÈÛÈÙ‹ÚÈ·. EÂÈÙ·, ÛΤÊÙËΠ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈο, ÙÔ ·Ì¿ÍÈ ÙÔ˘˜ ¯ÚÂÈ·˙fiÙ·Ó Ì·Ù·Ú›· ηÈ
HT
σος Kαλο τσας.
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
29
Ì’ ·˘Ù¿ Ù· ÏÂÊÙ¿ ÌÔÚÔ‡Û Ӓ ·ÁÔÚ¿ÛÂÈ ÌÈ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ·. M·›ÓÔÓÙ·˜ ÛÙÔ Û›ÙÈ ¿ÎÔ˘Û Ó¢ÚÈ·Ṳ̂Ó˜ ʈӤ˜. °›ÓÔÓÙ·Ó ÔÈ ÂÙÔÈ̷ۛ˜ ÁÈ· ÙÔ ÌÂÛËÌÂÚÈ·Ófi ÎÈ Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ·fi·ÈÚÓ ÙË Ì¿Ó· ÙÔ˘ ÁÈ·Ù› ›¯Â ‚Á¿ÏÂÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· È¿Ù· ÛÙÔ ÙÚ·¤˙È. EΛÓË Ïԇʷ˙Â, ÁÈ·Ù›, ̤ڷ Ô˘ ‹Ù·Ó, ‹ıÂÏÂ, ϤÂÈ, Ó· ‚Á·›ÓÔ˘Ó ·fi Ù· ¯Â›ÏË Ù˘ ÌfiÓÔ Â˘¯¤˜. K·È Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÛÙÚÒıËÎ·Ó Á‡Úˆ ÛÙÔ ÙÚ·¤˙È, ·ÓÙ·ÏÏ¿ÛÛÔÓÙ·˜ ¢¯¤˜ ÁÈ· «˘Á›·». H ÙËÏÂfiÚ·ÛË ¤·È˙Â. AÎÔ˘Û·Ó fiÙÈ Û οÔÈÔ ÓËÛ›, ¤Ó·˜ ˘ÂÚÙ˘¯ÂÚfi˜ ΤډÈÛ ÛÙÔ Ù˙fiÎÂÚ ‰ÈÛÂηÙÔÌ̇ÚÈ·. N· ÎÚ·Ù‹ÛÔ˘Ì ٷ ÓÔ‡ÌÂÚ·, ÂÙ¿¯ÙËÎÂ Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘, Ô˘ ›¯Â ›Û˘ Û˘ÌÏËÚÒÛÂÈ ¤Ó· ‰ÂÏÙ›Ô. O ¢ÈÔÓ‡Û˘ η٤‚·Û ÌÂÚÈο ÔÙËÚ¿ÎÈ· ÎfiÎÎÈÓÔ ÎÚ·Û› ÎÈ ¤ÓȈÛ ÙÔ Ì˘·Ïfi ÙÔ˘ Ó· ıÔÏÒÓÂÈ. •ÂÁÏ›ÛÙÚËÛ ÁÈ· Ï›ÁÔ ÛÙÔ Ì·ÏÎfiÓÈ Ó· Í·ÁÓ·ÓÙ›ÛÂÈ ÙË ı¿Ï·ÛÛ·. EηÓ ·ÁˆÓÈ¿. MÔÚÔ‡Û ӷ ‰ÂÈ ÙÔ˘˜ ·¯ÓÔ‡˜ Ô˘ ‚Á·›Ó·Ó ·’ ÙÔ ÛÙfiÌ· ÙÔ˘. A‰¤ÛÔÙ· Û΢ÏÈ¿ ¤ÎÔ‚·Ó ÌÔÓ·¯ÈΤ˜ ‚fiÏÙ˜ ÛÙÔ ¿‰ÂÈÔ ÛÙÂÓfi. YÛÙÂÚ· ¤ÂÛ ÛÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ. TÔ ·fiÁÂ˘Ì·, ÛÎÂÊÙfiÙ·Ó, ‰˘Ô ÙÚ›· ¿ÙÔÌ· ı· ¤·ÈÚÓ·Ó ÙËϤʈÓÔ Ó· ¢¯ËıÔ‡Ó ÛÙË Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘, ·˘Ùfi˜ ı· ¤ÛÙËÓ ¤Ó·Ó ·˘ÙÔÎÈÓËÙfi‰ÚÔÌÔ Ô˘ ¯ÚfiÓÈ· ÙÒÚ· Ê˘-
ÏÔ‡Û ˆ˜ ÎfiÚË ÔÊı·ÏÌÔ‡ ÛÙÔ ·Ù¿ÚÈ Î·È ÙÔÓ Î·Ù¤‚·˙ ÌfiÓÔ Ù¤ÙÔȘ ̤Ú˜, ı· ‰È¿‚·˙ Èı·ÓfiÓ Ï›Á˜ ·Ú¿‰Â˜ ·fi ‘Ó· ‚È‚Ï›Ô ‹ ÌÈ· ÂÊËÌÂÚ›‰·. IÛˆ˜ ÛÙ·ıÔ‡Ó Ù˘¯ÂÚÔ› Û‹ÌÂÚ· Î·È ‰Â Ì·ÏÒÛÔ˘Ó, ‹Ù·Ó Ë ÙÂÏÂ˘Ù·›· ÛΤ„Ë Ô˘ ¤Î·Ó ÚÔÙÔ‡ ÙÔÓ ¿ÚÂÈ Ô ‡ÓÔ˜. T· Ú¿ÁÌ·Ù· ¤ÁÈÓ·Ó Î·È ‰ÂÓ ¤ÁÈÓ·Ó fiˆ˜ ÂÚ›Ô˘ Ù· Ê·ÓÙ¿ÛÙËÎÂ. ¶ÚÔ˜ ÙÔ ‚Ú¿‰˘, ÂÓÒ ¤‚ÏÂ·Ó ‹Û˘¯· ÛÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË ¤Ó· ÚÂÔÚÙ¿˙ ÁÈ· ÌÔÓ·¯ÈÎÔ‡˜ Ù‡Ô˘˜ Î·È ¿ÛÙÂÁ· ·È‰È¿, Î·È ˙Ô˘˙Ô‡ÓÈ˙·Ó, ÌÔÓfiÙÔÓ· Î·È ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈο, Ù· Ôχ¯ÚˆÌ· ʈٿÎÈ· ÛÙÔ Ì·ÏÎfiÓÈ ÙÔ˘˜, ÙÔ˘˜ ÂÈÛΤÊıËÎÂ Ë Ì¿Ó· ÙÔ˘. EÚ¯fiÙ·Ó ·fi ÙÔ Û›ÙÈ ÌÈ·˜ ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ·˜, Ù˘ ΢ڷºÈÏÈÒ˜, Ô˘ οӷÓ ηϋ ·Ú¤·. ™ÙËÓ ·Ú¯‹ ‰Â ÌÈÏÔ‡ÛÂ, ÛÙÔ ‰È¿ÏÂÈÌÌ· fï˜ ı˘Ì‹ıËΠfiÙÈ Ë Î˘Ú·ºÈÏÈÒ ‰ÂÓ ‹ÍÂÚÂ, ϤÂÈ, ˆ˜ Ë ÂÁÁÔÓ‹ Ù˘ Ì¿ı·ÈÓ ·ÚÌfiÓÈÔ, ÔfiÙ ·˘Ù‹, Ì η̿ÚÈ, ÚÔı˘ÌÔÔÈ‹ıËΠӷ ÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚ‹ÛÂÈ. H Ó‡ÊË Ù˘ ÙËÓ ÎÂÚ·˘ÓÔ‚fiÏËÛ Ì ÌÈ· Ì·ÙÈ¿. «OÏ· Ó· Ù· ÚÔÊÙ¿ÛÂÈ, ‚Ú ·È‰› ÌÔ˘, Ó· Ù· ÂÈ ¯·ÚÙ› Î·È Î·Ï·Ì¿ÚÈ,» ‚Ú˘¯‹ıËÎÂ, ¯ˆÚ›˜ Ó· ÓÔÈ¿˙ÂÙ·È ·Ó ˘‹Ú¯Â ÌÔ¯ıËÚ›· ÛÙË ÊˆÓ‹ Ù˘. TÔ ·›Ì· ÙÔ˘ ¢ÈÔÓ‡ÛË ·Ó¤‚ËΠ̠ÌÈ·˜ ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘.
«TÈ Û ÂÈÚ¿˙ÂÈ ·˘Ùfi ÂÛ¤Ó·;» Ù˘ οÓÂÈ. ™ËÎÒıËΠÊÔ˘ÚÈfi˙Ô˜, ÓÙ‡ıËΠÎÈ ¤Ê˘Á ÚÔ˜ ¿ÁÓˆÛÙË Î·Ù‡ı˘ÓÛË. «K·Î¤ ¿ÓıÚˆÂ!» ÌÔÓÔÏÔÁÔ‡Û ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ, ÚÔÛ·ıÒÓÙ·˜ Ó· ηٷϿ‚ÂÈ ÙÈ ‹Ù·Ó ·˘Ùfi Ô˘ ÙËÓ ÂÓfi¯ÏËÛÂ. KfiÛÌÔ˜ ÏÈÁÔÛÙfi˜ ÛÙȘ ψÊfiÚÔ˘˜ Î·È ÙȘ Ï·Ù›˜, ÛÙȘ ηÊÂÙ¤ÚȘ οÔÈ· Ó¤· ·È‰È¿. ¶ÂÚÈÏ·Ó‹ıËΠοÌÔÛË ÒÚ·. ¶¤Ú·Û ·¤Íˆ ·fi ÌÂÚÈÎÔ‡˜ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, ÛΤÊÙËΠӷ ÌÂÈ, ÙÔ˘˜ ›‰Â ¿‰ÂÈÔ˘˜, ¿ÏÏ·Í ÁÓÒÌË. K·Ù¢ı‡ÓıËΠے ¤Ó· ˙·¯·ÚÔÏ·ÛÙÂ›Ô Î·È ‰È¿ÏÂÍ ÌÂÚÈο ÁÏ˘Î¿: MÈ· ¿ÛÙ· ·Ì˘Á‰¿ÏÔ˘, ÌÈ· ÛÔÎÔÏ¿Ù· ÛÂÚ¿ÓÔ, ÌÈ· ÙÈÚ·ÌÈÛÔ‡, ¤Ó· ÌÈÏʤÈÁ. «°È· ‰ÒÚÔ», › ÛÙËÓ ÎÔ-
¤Ï· Ô˘ ·Ó¤Ï·‚ ÙÔ ÂÚÈÙ‡ÏÈÁÌ·. ™ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ·Ó·ÏÔÁÈ˙fiÙ·Ó fiÛÔ ÎÚÂÙ›ÓÔ˜ ‹Ù·Ó. N· Á˘ÚÓ¿ÂÈ ÛÙÔ Û›ÙÈ ÊÔÚو̤ÓÔ˜ ÁÏ˘Î¿! T· ‚‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ÙÔÓ ‹Á·ÈÓ·Ó. ¢È¤Û¯ÈÛ ÙÔ ÊˆÙ·ÁˆÁË̤ÓÔ ·ÚοÎÈ, ·ÓÙ›ÎÚÈÛ ٷ Û΢ÏÈ¿, ·ÊÔ˘ÁÎÚ¿ÛÙËΠÙËÓ ÂÚËÌÈ¿. AÓ¤‚ËΠ‰ÈÛÙ·¯ÙÈο Ù· ÛηÏÔ¿ÙÈ· Ù˘ ÂÈÛfi‰Ô˘, Á‡ÚÈÛ ÙÔ ÎÏÂȉ›, ̋ΠÛÙÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘. M ÌÈ· Ì·ÙÈ¿ ͯÒÚÈÛ ˆ˜ Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ‰ÂÓ Â›¯Â ·ÏÏ¿ÍÂÈ ı¤ÛË Ô‡Ù ¤ÎÊÚ·ÛË. EÙÚÂÍÂ Ë ÌÈÎÚ‹ ÎÈ ¿Ú·Í ·fi ÙÔ ¯¤ÚÈ ÙÔ˘ ÙË Û·ÎԇϷ Ì ٷ ÁÏ˘Î¿. «A, ÁÈ’ ·˘Ùfi ¤Ê˘Á˜;» ¤Î·ÓÂ Î·È ÙÔ ÚfiÛˆfi Ù˘ ʈٛÛÙËÎÂ. EÙÔÈÌÔ˜ ‹Ù·Ó Ó· ͷӷʇÁÂÈ, ÙÔÓ ÎÚ¿ÙËÛ fï˜ ÙÔ ¯·ÌfiÁÂÏfi Ù˘...
P «Tα πρ
γματα γιναν και δεν γιναν πως περ που τα φαντ στηκε... K σμος λιγοστ ς στις λεωφ ρους και τις πλατε ες, στις καφετ ριες κ ποια ν α παιδι ». Φωτογραφ α του K στα Oρδ λη για τις εκδ σεις Kαστανι τη.
30
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
Õ Xωρ ς τ τλο, ακρυλικ του Θεσσαλονικιο ζωγρ φου Γι ργου Kουβ κι, 1989.
«Xριστουγεννι τικο δι γημα»
Œ§√˜, Ô M·ÓfiÏ˘ •ÂÍ¿Î˘ (1948), KÚËÙÈÎfi˜ ·˘Ùfi˜, ·fi ÙÔ P¤ı˘ÌÓÔ, ·ÏÏ¿ Ô˘ ˙ÂÈ ÛÙË £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË, Û’ ¤Ó· ·ÏÈfiÙÂÚÔ Î›ÌÂÓfi ÙÔ˘ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ‰È‹ÁËÌ·», ·fi ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ O ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ÈÈÎÔ‡, ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ¤Ó·Ó Ó·Úfi ·‰ÈfiÚÈÛÙÔ Ù˘¯ÈÔ‡¯Ô, Ô˘ ÂÚÈ̤ÓÂÈ Î¿ı ̤ڷ ÙÔ ¯·ÚÙ˙ËÏ›ÎÈ ÙÔ˘ ·Ù¤Ú· –Ù˘È΋ ÂÚ›ÙˆÛË ÙˆÓ ËÌÂÚÒÓ Ì·˜– Î·È ÂÈÛΤÙÂÙ·È ÙÔ Û›ÙÈ Ù˘ AÓÙˆÓ›·˜ (Ù˘ ÎԤϷ˜ ÙÔ˘;), fiÔ˘ ‚Ú›ÛÎÂÈ ÙÔÓ ·Ù¤Ú· Ù˘ Ó· ›ÓÂÈ Ú·Î‹ ÌfiÓÔ˜ Î·È ÙÔ˘˜ ηÏ› Ó· ηı›ÛÔ˘Ó Ó· ÈÔ˘Ó Ì·˙› ÙÔ˘ ¤Ó· ÔÙ‹ÚÈ. AÎÔ‡Ó ÙË ÊÏ˘·Ú›· ÙÔ˘ Î·È ÌfiÓÔ ÚÔ˜ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ì·ı·›ÓÔÌ ˆ˜ ‹Ù·Ó Ë ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ. OÈ ÛΤ„ÂȘ ÙÔ˘ ·ÊËÁËÙ‹ –·ÓÔȯ٤˜ ÛÙËÓ ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ·Ó·ÁÓÒÛÙË– ÎÏ›ÓÔ˘Ó ÙÔ ·Ê‹ÁËÌ·. ...K·Ï¿, Ó· ÓÙ˘ıÒ, Ó· Ê¿ˆ –Ù˘ ›· ÛÙÔ ÙËϤʈÓÔ– ÎÈ ·Ó ÌÔÚ¤Ûˆ Ó· ¿Úˆ ÏÂÊÙ¿ ·’ ÙÔ˘˜ Á¤ÚÔ˘˜ ÌÔ˘, ÙÔ Ôχ Û ÌÈ· ÒÚ· ı· ’Úıˆ. H ı¿Ï·ÛÛ· Á˘·Ï›, Ù· Û‡ÓÓÂÊ· ÛÙÔ Á·ÚÌ‹ ÔÏfiÌ·˘Ú·. MÈ· ËÛ˘¯›·, Ù¿ÊÔ˜. ¢ÂÓ Ù· ÚÔÛ¤¯ˆ Ù· ·Ô‡ÙÛÈ· ÌÔ˘ ηıfiÏÔ˘. TÒÚ· Ì ÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ÛÙÔ Ì·Á·˙› ‰ÂÓ Ù· ‚¿Êˆ ηÓÔÓÈο Î·È ÍÂÊÙ›Û·Ó ÔÈ Ì‡Ù˜. N· ‚¿Ïˆ ÙÔ Ú¿ÛÈÓÔ Ô˘Ïfi‚ÂÚ. M¿Ó· ÚfiÛ¯ ÌËÓ „ËıÔ‡Ó Ôχ Ù’ ·˘-
T
Á¿ ÁÈ·Ù› Ì ·Ë‰È¿˙Ô˘ÓÂ. ¶Ô‡ Ó· ‚Úˆ ÙÒÚ· Í˘Ú·Ê¿ÎÈ. E›Ó·È fï˜ ÎÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ ÌÔ˘... ¶Ô‡ ‰È¿ÔÏÔ ¿ÂÈ Î·È Ù· ÎÚ‡‚ÂÈ. EÓÓÈ¿ ÎÈ ·ÎfiÌË Ó· ÛÎÔÏ¿ÛÂÈ. A¿Óˆ ÛÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ı· Âı¿ÓÂÈ. TÔ ·ÛÙÂ›Ô Â›Ó·È ˆ˜ ·Ú·ÔÓÈ¤Ù·È Û˘Ó¯Ҙ Î·È Ï¤ÂÈ: BÔÏ¢Ù›Ù ÂÛ›˜ Ó· ‚Á¿ÓÂÙ ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ „ˆÌ› Î’ ÂÁÒ Ù· ·Ú·ÙÒ Î·È ÍÂÎÔ˘Ú¿˙Ô˘Ì·È. E¯ˆ ÍÂıˆı› ÙÚÈ¿ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· Û’ ·˘Ù‹ ÙËÓ ÎˆÏÔ‰Ô˘ÏÂÈ¿. K·È Ì·ÎÚÈ¿ ·fi ÂχıÂÚÔ Â¿ÁÁÂÏÌ· ÁÈ ÌÔ˘. N· È¿ÛÂȘ ÙÔ ‰ËÌfiÛÈÔ, ÙÔ ı˘Úȉ¿ÎÈ. ™Ô‡‰·Û˜ ηıËÁËÙ‹˜, ¿ÓÂ Î·È ‰ÈÔÚ›ÛÔ˘. AÛ ٷ Û¯¤‰È· Î·È ÙȘ ÊÔ‡ÛΘ. H ÓÂÔÏ·›· ÂÙ¿ ÛÙ· Û‡ÓÓÂÊ· Û‹ÌÂÚ·, Ù¤ÏÔ˜ ¿ÓÙˆÓ... N·È, ÂÓÙ¿ÍÂÈ, Îfi„Â Î·È Ï›ÁÔ Ù˘Ú› Ì¿Ó·, ·Ó ÙËÏÂʈӋÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙÒÚ· Ô˘ ı· ʇÁˆ, Ó· Ì ¿ÚÂÙ ÛÙ˘ AÓÙˆÓ›·˜. N· ÎÏ›ۈ ÙË ÛȉÂÚfiÔÚÙ· ÁÈ·Ù› ı· ÌÔ˘Ó ÔÈ ÎfiÙ˜ Ù˘ ÁÂÈÙÔÓÈ¿˜ ÛÙËÓ ·˘Ï‹ Î·È ı· Ûηϛ˙Ô˘Ó Ù· ÏÔ˘ÏÔ‡‰È·. E›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ· Î·È ‰ÂÓ ·ÏÏ¿˙ÂÈ ÎÈ ·˘Ùfi ÙÔ ÂÚÁÔÛÙ¿ÛÈÔ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ Û›ÙÈ. ¶·ÏÈ¿ ›¯Â Î·È ÌÈ· ÛÂÈÚ‹Ó· Ô˘ ÛʇÚÈ˙ ٷ ÌÂÛË̤ÚÈ· ÁÈ· Ó· ÛÎÔÏ¿ÛÔ˘Ó ÔÈ ÂÚÁ¿Ù˜. O ‹¯Ô˜ Ù˘ Ì ÙÚfiÌ·˙Â. MÚ¿‚Ô, Î·È ı˘ÚÔÌÂÁ¿ÊˆÓÔ ¤¯ÂÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ AÓÙˆÓ›·˜ ÛÙËÓ fiÚÙ· ÙÔ˘. «K·ÏËÛ¤Ú·, Î·È ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘, ¯ÚfiÓÈ· ÔÏÏ¿, Â‰Ò Â›Ó·È Ë AÓÙˆÓ›·;» «N·È M·ÓˆÏÈfi, οıÈÛÂ. ™ÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË ‚ϤÂÈ, Ó· Ù˘ ʈӿ͈ Ó· ’ÚıÂÈ.»
I‰Ô‡ Ë Ì·˚ÌÔ‡ Ô Á¤ÚÔ˜ ÙË˜Ø Î¿ıÂÙ·È Ì·Î¿ÚÈÔ˜ ÛÙÔ ÔÏ˘ÙÂϤÛÙ·ÙÔ Ù˙¿ÎÈ Î·È „‹ÓÂÈ Î¿ÛÙ·Ó· Î·È Ì·ÛÔ˘Ï›˙ÂÈ Î·È ›ÓÂÈ Ú·Î¤˜ Î·È ·›˙ÂÈ ÌÈ· Ì·‡ÚË Î·Ú˘‰¤ÓÈ· ÎÔÌÔÏfiÁ·. E›Ó·È ·fiÛÙÚ·ÙÔ˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎfi˜ Ù˘ ¯ˆÚÔÊ˘Ï·Î‹˜ Ì ÌÂÁ¿Ï˜ ·Ó‰Ú·Á·ı›Â˜. ¶Ô‡ ÙË ‚ڋηÓ ·˘Ù‹ ÙË ÛηÏÈÛÙ‹ ÚÔı‹ÎË Ì ْ ·ÛËÌÈο. øÚ·›· ÚÔÙfiÓÙ·. A˘Ùfi˜ Ô Î·ıÚ¤ÊÙ˘, ϤÂÈ, Ô˘ Ì ‰Â›¯ÓÂÈ ·Ó¤ÌÔÚÊÔ Â›Ó·È ‚ÈÂÓ¤˙ÈÎÔ˜. EÚ¯ÂÙ·È Î·È Ë AÓÙˆÓ›·. °˘Ú›˙ÂÈ Ô Á¤ÚÔ˜ Ù˘ Î·È ÌÔ˘ ϤÂÈ: «™›ÌˆÛ M·ÓˆÏÈfi Ó· ˘Úˆı›˜. N· ÛÔ˘ ‚¿Ïˆ ÌÈ· ڷ΋, ηı¿ÚÈÛ ¤Ó· οÛÙ·ÓÔ.» N·È, ʯ·ÚÈÛÙÒ, Ó· ÙËÓ Èˆ. [...] E›Ó·È Û‹ÌÂÚ· Ô˘ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ·˘Ù¿ 24 ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘. XÚÈÛÙfi˜ ÁÂÓÓ¿Ù·È, ‰ÔÍ¿Û·ÙÂ. ¶ÚÔ¯ˆÚÒ ÛÙËÓ ¤ÚËÌË Ï·Ù›·. ™Î¤ÊÙÔÌ·È Ó· ÎϤ„ˆ ÙÔ ÛÙÂÊ¿ÓÈ ·fi Ù· fi‰È· ÙÔ˘ ¿ÁÓˆÛÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÈÒÙË, Î·È ÙÈ ı· ÙÔ Î¿Ìˆ… ™’ ·˘Ùfi ÙÔ ‰ÚfiÌÔ Ô˘ ÂÚÓÒ ÙÒÚ·, ‚Ú¯fiÌÔ˘Ó· ÒÚ˜, ÂÚÈ̤ÓÔÓÙ·˜ ÙË Á˘Ó·›Î· Ô˘ ·Á·Ô‡Û·. [...] «E‰Ò Â›Ó·È Ê˘Ï·Î‹, Â‰Ò Â›Ó·È Ì·‡ÚÔ ÎÈ ¿Ú·¯ÓÔ ËÁ¿‰È, fiÔ˘ Ú›¯ÓÂȘ ÙË ÊˆÓ‹ ÛÔ˘ Î·È ‚Á·›ÓÂÈ Ô ·¤Ú·˜ ·fi Ù· ʇÏÏ· ÙÔ˘ ÛÎÔÙ·‰ÈÔ‡ Ì ¤ÎÚËÍË.» EÙÛÈ ÏÔÈfiÓ ¤ÊÙ·Û ÛÙË Ì¤ÛË Ë Ó‡¯Ù· ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ. MÂÙ¿, ÚÔ¯ÒÚËÛ· Î·È ‹Ú· ÙȘ ·ÎÚÔÁÈ·ÏȤ˜ ÎÈ ·ÓÙ·ÌÒıË-
H Mαν
λης Ξεξ κης.
η Ì ̷‡Ú˜ ÛΤ„ÂȘ, ÒÛÔ˘ ÌÂ Ï˘‹ıËΠÎÈ Â̤ӷ ¤Ó·˜ XÚÈÛÙfi˜, Î·È ‹ÚıÂ Î·È ÁÂÓÓ‹ıËΠ̤۷ ÌÔ˘, Û·Ó ÂÏ›‰· ‹ ÚÔÛÌÔÓ‹ ·Î·Ù¤ÚÁ·ÛÙË... E‰Ò Ë ·Ó·˙‹ÙËÛ‹ Ì·˜ ¤Ï·‚ ٤ÏÔ˜. IÛˆ˜ Ë Î·Ù¿ÏËÍË ·˘Ù‹˜ Ù˘ ‰È·‰ÚÔÌ‹˜ ·Ê‹ÓÂÈ ÛÙ˘Ê‹ Á‡ÛË ÛÙÔÓ ·Ó·ÁÓÒÛÙË. ¢ÂÓ Â›¯·Ì ٤ÙÔÈ· ÚfiıÂÛË, ·ÏÏ¿ Ô‡ÙÂ Î·È ÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÙË. ¶ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ Ì·˜ ‹Ù·Ó Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÔ˘Ì fiÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÌÔÚÔ‡Û·ÌÂ Î·È Ì¤Û· Û’ ·˘Ù¿ Ó· ‰È·‚¿ÛÔ˘Ì ۈÛÙ¿ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙÔ˘˜. ¢ÂÓ Ì·˜ ̤ÓÂÈ ·Ú¿ –·ıÂÚ¿Â˘Ù· ·ÈÛÈfi‰ÔÍÔÈ– Ó· ¢¯ËıÔ‡ÌÂ: XÚfiÓÈ· ÔÏÏ¿ ÎÈ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ӷ!
H
K A £ H M E P I N H
B
K Y P I A K H
2 2
¢ E K E M B P I O Y
2 0 0 2
31
Add a Comment