Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

Κρίστιαν Ρακόφσκι Οι επαγγελματικοί κίνδυνοι της εξουσίας

Αφιερώνεται στη μνήμη του σ. Στέλιου Τσιομάλου ηγέτη του Εργατικού Επαναστατικού Κόμματος και των Νέων Σοσιαλιστών (1962- 1988)

Κρίστιαν Ρακόφσκι ΟΙ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ» ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ – ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Θ. ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ Εκδόσεις «ΑΛΛΑΓΗ» Αθήνα 1988 

Οι «επαγγελματικοί κίνδυνοι» της εξουσίας Αγαπητέ σύντροφε Βαλεντίνοφ, Στην εργασία σας: «Στοχασμοί πάνω στις μάζες» τις 8 Ιούλη, εξετάζοντας το πρόβλημα της «δράσης» της εργατικής τάξης αναφέρεστε σ' ένα θεμελιακό ζήτημα. Το ζήτημα της διατήρησης, από το προλεταριάτο, του ηγετικού του ρόλου στο κράτος μας. Αν και όλες οι πολιτικές διεκδικήσεις της Αντιπολίτευσης τείνουν προς αυτόν τον σκοπό, συμφωνώ μαζί σας ότι δεν έχουν ειπωθεί όλα πάνω σ' αυτό το ζήτημα. Μέχρι τώρα το εξετάζουμε πάντα σε σύνδεση με το όλο πρόβλημα της κατάληψης και της διατήρησης της πολιτικής εξουσίας. Για να το ρωτήσουμε περισσότερο θα πρέπει να το εξετάσουμε χωριστά, σαν ένα ζήτημα που έχει τη δική του αξία και σπουδαιότητα. Τα ίδια τα γεγονότα το έχουν φέρει στο προσκήνιο. Η Αντιπολίτευση θα διατηρεί πάντα, σαν ένα πλεονέκτημα της, απέναντι στο Κόμμα ένα πλεονέκτημα που κανείς δεν μπορεί να το εξαλείψει - το γεγονός ότι σήμανε έγκαιρα τον κώδωνα του κινδύνου μπροστά στην τρομακτική πτώση του πνεύματος δράσης της εργατικής τάξης, και την αυξανόμενη αδιαφορία της για την τύχη της δικτατορίας του προλεταριάτου και του σοβιετικού κράτους. Εκείνο που χαρακτηρίζει το κύμα των σκανδάλων που τελευταία είδαν το φώς της δημοσιότητας, εκείνο που αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο, είναι ακριβώς αυτή η παθητικότητα των μαζών (μια παθητικότητα που είναι μεγαλύτερη ανάμεσα στις κομμουνιστικές παρά στις εξωκομματικές μάζες) μπροστά στις χωρίς προηγούμενο εκδηλώσεις δεσποτισμού που έχουν εκδηλωθεί. Οι εργάτες ήταν αυτόπτες μάρτυρες σ' όλα αυτά, αλλά τα άφηναν να περνούν χωρίς διαμαρτυρία, ή αρκούνταν σε μερικές παρατηρήσεις, είτε γιατί φοβούνταν εκείνους που ήταν στην εξουσία είτε από πολιτική αδιαφορία. Από την εποχή του σκανδάλου του Τσουμπαρόφσκι (για να μην πάμε πιο μακριά) μέχρι τις καταχρήσεις του Σμολένσκ, του Αρτιεμόβσκ, κ.λ.π., ακούγεται πάντα το ίδιο ρεφραίν: «Τα ξέραμε ήδη από καιρό». Κλεψιές, στρεψοδικίες, βία, όργια, απίστευτες καταχρήσεις εξουσίας, χωρίς όρια δεσποτισμός. αλκοολισμός, διαφθορά, όλα αυτά συζητιούνται σαν πράγματα πια γνωστά όχι εδώ και μήνες, αλλά εδώ και χρόνια, και επίσης σαν κάτι που ο καθένας ανέχεται χωρίς να ξέρει το γιατί.
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

Δε χρειάζεται να εξηγήσω ότι όταν η παγκόσμια μπουρζουαζία ξελαρυγγιάζεται για τα ελαττώματα του σοβιετικού κράτους, μπορούμε να την αγνοήσουμε, αντικρίζοντας την με ήρεμη περιφρόνηση. Γνωρίζουμε πολύ καλά την ηθική καθαρότητα των αστικών κυβερνήσεων και των αστικών κοινοβουλίων σ' όλο τον κόσμο. Αλλά δεν είναι αυτά που πρέπει να παίρνουμε σαν πρότυπά μας. Εμείς είμαστε ένα εργατικό κράτος. Κανείς σήμερα, δεν μπορεί να αγνοήσει τις φοβερές συνέπειες της πολιτικής αδιαφορίας της εργατικής τάξης. Πέρα απ' αυτό, το ζήτημα των αιτίων αυτής της αδιαφορίας και των μέσων για να την εξαλείψουμε θεωρείται σαν το πιο βασικό. Αλλά αυτό μας υποχρεώνει να το μελετήσουμε μ' έναν ουσιαστικό τρόπο, επιστημονικά, υποβάλλοντάς το στην πιο βαθιά ανάλυση. Ένα τέτοιο φαινόμενο αξίζει να του αφιερώσουμε όλη μας την προσοχή. Οι εξηγήσεις που δίνετε γι αυτό είναι, χωρίς αμφιβολία, σωστές. Καθένας από μας τις έχει κιόλας εκθέσει καθαρά στη διάρκεια της ομιλίας του. Κι αποτελούν ήδη ένα μέρος της Πλατφόρμας μας (δηλαδή, της Πλατφόρμας της Αριστερής Αντιπολίτευσης του 1927). Παρόλα αυτά, οι ερμηνείες και τα φάρμακα που προτείνονται για να βγούμε από την οδυνηρή αυτή κατάσταση είχαν και έχουν ακόμα έναν εμπειρικό χαρακτήρα: αναφέρονται σε κάθε ιδιαίτερη περίπτωση και δε φτάνουν ως το βάθος του ζητήματος. Κατά τη γνώμη μου, αυτό γίνεται γιατί το ίδιο το ζήτημα αυτό είναι ένα καινούργιο ζήτημα. Μέχρι τώρα σταθήκαμε μάρτυρες σ' ένα μεγάλο αριθμό περιπτώσεων όπου το πνεύμα πρωτοβουλίας τη ς εργατικής τάξης έχει εξασθενήσει κι έχει πέσει σχεδόν ως το επίπεδο της πολιτικής αντίδρασης. Αλλά αυτά τα παραδείγματα μας παρουσιάστηκαν, τόσο εδώ όσο και στο εξωτερικό, σε μια περίοδο όπου το προλεταριάτο πάλευε ακόμα για την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας. Δεν μπορούσαμε να έχουμε ένα προγενέστερο παράδειγμα της πτώσης του ζήλου του προλεταριάτου σε μια εποχή που είχε ήδη στα χέρια του την εξουσία, για τον απλούστατο λόγο ότι στην Ιστορία, η περίπτωσή μας είναι η πρώτη όπου η εργατική τάξη κράτησε την εξουσία τόσο διάστημα. Μέχρι τώρα, ξέραμε τι μπορούσε να συμβεί στο προλεταριάτο, δηλαδή ποιές μπορεί να είναι οι πνευματικές ταλαντεύσεις τις οποίες υφίσταται όταν είναι μια καταπιεζόμενη και εκμεταλλευόμενη τάξη . Μόνο, όμως, τώρα μπορούμε να αξιολογήσουμε, στη βάση γεγονότων, τις αλλαγές της πνευματικής του κατάστασης όταν αυτό παίρνει στα χέρια του τον έλεγχο. Αυτή η πολιτική θέση (της διευθύνουσας τάξης ) δεν είναι χωρίς κινδύνους: αντίθετα, οι κίνδυνοι είναι πολύ μεγάλοι. Δεν αναφέρομαι εδώ στις αντικειμενικές δυσκολίες που οφείλονται στο όλο σύμπλεγμα των ιστορικών συνθηκών, στην καπιταλιστική περικύκλωση από το εξωτερικό, και τη μικροαστική πίεση μέσα στη χώρα. Όχι, αναφέρομαι στις εγγενείς δυσκολίες κάθε νέας διευθύνουσας τάξη ς που είναι συνέπεια της κατάληψης και τη ς άσκησης της ίδιας της εξουσίας, και της ικανότητας ή της ανικανότητας της τάξης αυτής να την χρησιμοποιήσει. Καταλαβαίνετε ότι αυτές οι δυσκολίες θα συνεχίσουν να υπάρχουν ως ένα ορισμένο σημείο, ακόμα κι αν παραδεχτούμε, για μια στιγμή, ότι η χώρα κατοικείται αποκλειστικά από προλεταριακές μάζες και το εξωτερικό αποτελείται μονάχα από προλεταριακά κράτη. Οι δυσκολίες αυτές θα μπορούσαν να ονομαστούν οι «επαγγελματικοί κίνδυνοι» της εξουσίας. 

Στην πραγματικότητα, η κατάσταση μιας τάξης που παλεύει να αποσπάσει τον έλεγχο και η κατάσταση μιας τάξη ς που έχει σ τα χέρια της τον έλεγχο, είναι διαφορετικές. Επαναλαμβάνω, όταν μιλάω για κινδύνους, δε σκέπτομαι τις σχέσεις με τις άλλες τάξεις , αλλά περισσότερο τους κινδύνους που δημιουργούνται μέσα στις γραμμές της ίδιας της νικήτριας τάξης. Τι αντιπροσωπεύει μια τάξη που βρίσκεται στην επίθεση; Το μάξιμουμ της ενότητας και της συνοχής. Κάθε πνεύμα επαγγέλματος ή κλίκας, για να μη μιλήσω για προσωπικά συμφέροντα, περνά σε δεύτερη μοίρα. Κάθε πρωτοβουλία βρίσκεται στα χέρια της ίδιας της μαχόμενης μάζας και της επαναστατικής της πρωτοπορίας, που είναι δεμένη μ' αυτή τη μάζα με τις πιο στενές οργανικές σχέσεις. Όταν η τάξη κατακτά την εξουσία, ένα μέρος της γίνεται ο αντιπρόσωπος αυτής της εξουσίας. Έτσι γεννιέται η γραφειοκρατία. Σ' ένα σοσιαλιστικό κράτος, όπου η καπιταλιστική συσσώρευση απαγορεύεται για τα μέλη του διευθύνοντος κόμματος - αυτή η διαφοροποίηση αρχίζει σαν λειτουργική διαφοροποίηση. Στη συνέχεια γίνεται κοινωνική. Σκέπτομαι εδώ την κοινωνική θέση ενός κομμουνιστή που έχει στη διάθεσή του ένα αυτοκίνητο, ένα ωραίο διαμέρισμα, κανονικές διακοπές, και μισθό που καθορίζει το Κόμμα -μια θέση που διαφέρει από τη θέση του κομμουνιστή που εργάζεται στα ανθρακωρυχεία και παίρνει ένα μισθό 50 ή 60 ρούβλια το μήνα. Όσο για τους εργάτες και τους υπαλλήλους ξέρετε ότι είναι χωρισμένοι σε δέκα οχτώ διαφορετικές κατηγορίες... Μια άλλη συνέπεια είναι ότι ορισμένα αξιώματα που άλλοτε ασκούνταν από το Κόμμα σαν όλο, από ολόκληρη την τάξη, τώρα έχουν περιέλθει στη δικαιοδοσία της εξουσίας, δηλαδή στη δικαιοδοσία μόνο ενός ορισμένου αριθμού προσώπων μέσα σ' αυτό το Κόμμα και μέσα σ' αυτή την τάξη. Η ενότητα και η συνοχή, που άλλοτε ήταν η φυσική συνέπεια της πάλης της επαναστατικής τάξης, δεν μπορούν τώρα να διαφυλαχθούν παρά με την εφαρμογή ενός ολόκληρου συστήματος μέτρων, που στόχο τους έχουν τη διατήρηση μιας ισορροπίας ανάμεσα στις διάφορες ομάδες αυτής της τάξης και αυτού του Κόμματος, και να υποτάξουν αυτές τις ομάδες στο βασικό σκοπό. Αλλά αυτό αποτελεί ένα μακρόχρονο και ευαίσθητο προτσές που συνίσταται στην πολιτική εκπαίδευση της κυρίαρχης τάξης έτσι που να την κάνει ικανή να κρατήσει τον κρατικό μηχανισμό, το Κόμμα και τα συνδικάτα, να ελέγχει και να κατευθύνει αυτούς τους οργανισμούς. Το ξαναλέω: είναι ζήτημα εκπαίδευσης. Καμιά τάξη δεν ήρθε στον κόσμο κατέχοντας την τέχνη να κυβερνά. Η τέχνη αυτή αποχτιέται μόνο με την πείρα, χάρη στα λάθη που γίνονται, δηλαδή με τα μαθήματα που βγάζει κανείς από τα λάθη του. Κανένα σοβιετικό Σύνταγμα, όσο ιδανικό κι αν είναι, δεν μπορεί να εξασφαλίσει στην εργατική τάξη μιά άσκηση χωρίς εμπόδια της δικτατορίας της και του ελέγχου της πάνω στην κυβέρνηση, αν το προλεταριάτο δεν ξέρει να χρησιμοποιήσει τα δικαιώματα που του παρέχει το Σύνταγμα. Η έλλειψη αρμονίας ανάμεσα στις πολιτικές ικανότητες μιας δοσμένης τάξης, τη διοικητική επιδεξιότητά της και τις νομικές συνταγματικές μορφές που εγκαθιδρύει για τις δικές της ανάγκες μετά την κατάληψη της εξουσίας, είναι ένα ιστορικό γεγονός. Αυτό
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

μπορούμε να το παρατηρήσουμε στην εξέλιξη όλων των τάξεων, και ως ένα σημείο επίσης στην ιστορία της αστικής τάξης. Η αγγλική αστική τάξη. Για παράδειγμα, έδωσε πολλές μάχες, όχι μόνο για να αναθεωρήσει το σύνταγμα σύμφωνα με τα δικά της συμφέροντα, αλλά και για να γίνει ικανή να χρησιμοποιήσει επωφελώς τα δικαιώματα της και ιδιαίτερα να χρησιμοποιήσει πλήρως και χωρίς εμπόδια το δικαίωμα της ψήφου. Ένα από τα βιβλία του Τσαρλς Ντίκενς, το «Πίκγουίκ Πέιπερς», που περιλαμβάνει πολλά επεισόδια αυτής της περιόδου του αγγλικού συνταγματισμού, που στη διάρκειά της η διευθύνουσα ομάδα, με τη βοήθεια του διοικητικού της μηχανισμού, ανάτρεπε στα χαντάκια τις άμαξες που μετέφεραν τους ψηφοφόρους της αντιπολίτευσης στις κάλπες, για να μην μπορέσουν να φθάσουν έγκαιρα και να ψηφίσουν. Αυτό το προτσές διαφοροποίησης είναι εντελώς φυσικό για τη θριαμβεύουσα ή σχεδόν θριαμβεύουσα αστική τάξη. Στην πραγματικότητα η αστική τάξη, αν την πάρουμε με την πλατύτερη έννοια του όρου, αποτελείται από μια σειρά ομάδες ή ακόμα και οικονομικές τάξεις. Δεχόμαστε την ύπαρξη της μεγαλοαστικής, της μεσαίας και της μικροαστικής τάξης. Ξέρουμε ότι υπάρχει μια χρηματιστηριακή αστική τάξη, μια εμπορική αστική τάξη, μια βιομηχανική αστική τάξη και μια αγροτική αστική τάξη. Σαν επακόλουθο ορισμένων γεγονότων, όπως είναι οι πόλεμοι και οι επαναστάσεις, πραγματοποιούνται ανακατατάξεις μέσα στις γραμμές της ιδίας της αστικής τάξης. Νέα στρώματα εμφανίζονται κι αρχίζουν να παίζουν τον ιδιαίτερό τους ρόλο. όπως, για παράδειγμα, οι ιδιοκτήτες, οι σφετεριστές των εθνικών αγαθών, οι νεόπλουτοι, όπως τους λένε, που κάνουν την εμφάνισή τους ύστερα από κάθε πόλεμο που κράτησε ένα ορισμένο διάστημα. Στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, την περίοδο του Διευθυντηρίου, οι νεόπλουτοι αυτοί αποτελούσαν έναν από τους παράγοντες της αντίδρασης. Γενικά μιλώντας, η ιστορία της νίκης τη ς Τρίτης Τάξης στη Γαλλία, το 1789, είναι ιδιαίτερα διδακτική. Πρώτο, η ίδια η Τρίτη Τάξη αποτελούνταν από εντελώς ανόμοια στοιχεία. Περιλάμβανε όλους εκείνους που δεν ανήκαν στην αριστοκρατία ή στον κλήρο. Έτσι συγκέντρωνε όχι μόνο διάφορα τμήματα της αστικής τάξης, αλλά και τους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες. Βαθμιαία μόνο, ύστερα από μια μακρόχρονη πάλη, ύστερα από ένοπλες επεμβάσεις, που επιπλέον επανελήφθησαν πολλές φορές, η Τρίτη Τάξη απόχτησε, το 1792, τη νόμιμη δυνατότητα να μετέχει στη διοίκηση της χώρας. Η πολιτική αντίδραση που άρχισε πριν ακόμα το Θερμιδόρ συνίστατο σε τούτο δω: η εξουσία άρχισε να περνάει τυπικά και ουσιαστικά στα χέρια ενός όλο κα ι πιο περιορισμένου αριθμού πολιτών. Σιγά σιγά, στην αρχή από τα ίδια τα πράγματα και στη συνέχεια νόμιμα, οι λαϊκές μάζες παραμερίστηκαν από τη διακυβέρνηση της χώρας. Είναι αλήθεια ότι η ίδια η πίεση της αντίδρασης έγινε πρώτα πρώτα αισθητή στις ραφές που ενώνανε τα τμήματα των τάξεων που απαρτίζανε την Τρίτη Τάξη. Είναι επίσης αλήθεια ότι, αν εξετάσουμε μια ιδιαίτερη ομάδα της αστικής τάξης, δεν βλέπουμε ταξικές διαχωριστικές γραμμές τόσο καθαρές όσο είναι εκείνες που βλέπουμε, λόγου χάρη, να χωρίζουν την αστική τάξη και την εργατική τάξη. δηλαδή δύο τάξεις που παίζουν έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο στην παραγωγή. Πέρα απ’ αυτό, στην περίοδο της παρακμής της Γαλλικής Επανάστασης, η εξουσία επέμβαινε, ακολουθώντας τη γραμμή της διαφοροποίησης, όχι μόνο για να απομακρύνει κοινωνικές ομάδες που χθες ακόμα βάδιζαν μαζί και ήταν ενωμένες στον ίδιο επαναστατικό 

σκοπό, αλλά και για να καταθρυμματίσει λίγο ή πολύ ομοιογενείς μάζες. Με την ειδίκευση στα αξιώματα η δοσμένη τάξη, έβγαλε, μέσα από τις γραμμές της, κύκλους υψηλών αξιωματούχων. Αυτό είναι το αποτέλεσμα των ρωγμών, που μετατράπηκαν. χάρη στην πίεση της αντεπανάστασης, σε τεράστια χάσματα. Γι αυτό ακριβώς η ίδια η κυρίαρχη τάξη παρουσίασε αντιφάσεις στη διάρκεια της σύγκρουσης. Οι σύγχρονοι της Γαλλικής Επανάστασης, εκείνοι που πήραν μέρος σ' αυτήν και ακόμα περισσότερο, οι ιστορικοί της κατοπινής περιόδου ασχολήθηκαν με το ζήτημα των αιτίων που προκάλεσαν τον εκφυλισμό του κόμματος των Γιακομπίνων. Περισσότερο από μια φορά ο Ροβεσπιέρος προειδοποίησε τους οπαδούς του για τις συνέπειες που μπορούσε να έχει πάνω τους η μέθη της εξουσίας . Τους προειδοποίησε ότι, κρατώντας την εξουσία, δε έπρεπε να γίνουν αλαζονικοί, «μεγάλα κεφάλια», όπως έλεγε, ή όπως θα λέγαμε σήμερα, να κυριαρχηθούν από τη «γιακομπίνικη ματαιοδοξία». Όπως θα δούμε, όμως, πιο κάτω. ο Ροβεσπιέρος ο ίδιος συνέβαλε πολύ στο να ξεφύγει η εξουσία από τα χέρια της μικροαστικής τάξης που στηριζόταν στους παρισινούς εργάτες. Δε θα αναφέρουμε εδώ όλα τα γεγονότα που δόθηκαν από τους σύγχρονούς τους. και που αφορούν τις διάφορες αιτίες της αποσύνθεσης του κόμματος των Γιακομπίνων, όπως, για παράδειγμα, την τάση να πλουτίσουν, τη συμμετοχή τους στις συμβάσεις, στις προμήθειες, κλπ. Ας αναφέρουμε καλύτερα ένα παράξενο και πολύ γνωστό γεγονός: την άποψη του Μπαμπέφ σύμφωνα με την οποία η πτώση των Γιακομπίνων διευκολύνθηκε πάρα πολύ από τις αριστοκράτισσες, με τις οποίες είχαν μπερδευτεί. Απευθυνόμενος στους Γιακομπίνους έλεγε: «Τι κάνετε, λοιπόν, μικρόψυχοι πληβείοι; Σήμερα αυτές σας αγκαλιάζουν, αύριο θα σας πνίξουν!». (Αν υπήρχαν τα αυτοκίνητα την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, θα είχαμε επίσης το φαινόμενο του «αυτοκίνητου – χαρεμιού», που, όπως αποδείχνει ο σύντροφος Σοσνόφσκι, έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ιδεολογίας της γραφειοκρατίας μας στα σοβιέτ και στο Κόμμα). Αλλά εκείνο που έπαιξε τον πιο σημαντικό ρόλο στην απομόνωση του Ροβεσπιέρου και της Λέσχης των Γιακομπίνων, εκείνο που τους απόκοψε ολότελα από τις μάζες των εργατών και των μικροαστών, ήταν, μαζί με τη διάλυση όλων των αριστερών στοιχείων, αρχίζοντας από τους αδιάλλακτους, τους εμπερτιστές και τους σομετιστές (γενικά ολόκληρης της Παρισινής Κομμούνας), η βαθμιαία κατάργηση της αρχής της εκλογιμότητας και η αντικατάστασή της από την αρχή του διορισμού. Η αποστολή κομισάριων στο στρατό ή στις πόλεις όπου η αντεπανάσταση σήκωνε ξανά κεφάλι δεν ήταν μόνο νόμιμη αλλά και απαραίτητη. Αλλά όταν, σιγά σιγά, ο Ροβεσπιέρος άρχισε να αντικαθιστά τους δικαστές και τους κομισάριους των διαφόρων τμημάτων του Παρισιού, που μέχρι τότε εκλέγονταν με τον ίδιο τρόπο όπως οι δικαστές, όταν άρχισε να διορίζει τους προέδρους των επαναστατικών επιτροπών και ακόμα άρχισε να αντικαθιστά με υπαλλήλους ολόκληρη την ηγεσία της Κομμούνας, δεν μπορούσε παρά να δυναμώσει με τα μέτρα αυτά τη γραφειοκρατία και να στραγγαλίσει τη λαϊκή πρωτοβουλία. Έτσι το καθεστώς του Ροβεσπιέρου, αντί να αναπτύσσει την επαναστατική δραστηριότητα των μαζών, που ήδη καταπιέζονταν από την οικονομική κρίση και ακόμα περισσότερο από την έλλειψη τροφίμων, επιδείνωσε την κατάσταση και διευκόλυνε τη δουλειά των αντιδημοκρατικών δυνάμεων. Ο
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

Ντιμά, ο πρόεδρος του επαναστατικού δικαστηρίου, παραπονιόταν στον Ροβεσπιέρο ότι δεν μπορούσε να βρει ενόρκους για το δικαστήριο, για τί κανένας δεν ήθελε να αναλάβει αυτό το λειτούργημα. Αλλά ο Ροβεσπιέρος γνώρισε ο ίδιος αυτή την αδιαφορία των παρισινών μαζών στη δική του περίπτωση, όταν, στις 10 του Θερμιδόρ, τον περάσανε μέσα από τους δρόμους του Παρισιού, πληγωμένο και καταματωμένο, χωρίς να φοβούνται ότι οι παρισινές μάζες θα επέμβουν για να σώσουν το χθεσινό δικτάτορα. Βέβαια, θα ήταν γελοίο να αποδώσουμε την πτώση του Ροβεσπιέρου και την ήττα της επαναστατικής δημοκρατίας στην αρχή των διορισμών. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως αυτή επιτάχυνε τη δράση άλλων παραγόντων. Ανάμεσα σ' αυτούς, αποφασιστικό ρόλο έπαιξαν οι δυσκολίες στην προμήθεια τροφίμων, που, σε μεγάλο μέρος, οφείλονταν στα δύο χρόνια κακής σοδιάς (όπως και στις συνεχείς ταραχές στη διάρκεια του μετασχηματισμού της μεγάλης αγροτικής ιδιοκτησίας της αριστοκρατίας σε μικρές αγροτικές καλλιέργειες), στη συνεχή άνοδο των τιμών του ψωμιού και του κρέατος και στο γεγονός ότι οι Γιακομπίνοι δε θέλησαν στην αρχή να καταφύγουν σε διοικητικά μέτρα για να τσακίσουν την απληστία των πλούσιων χωρικών και των κερδοσκόπων. Και όταν τελικά αποφάσισαν, κάτω από την πίεση των μαζών, να ψηφίσουν το νόμο του ανώτατου ορίου, ο νόμος αυτός, μέσα σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς και καπιταλιστικής παραγωγής, αναπόφευκτα δεν μπορούσε παρά να δράσει σαν καταπραϋντικό. Ας περάσουμε τώρα στην πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Πιστεύω ότι είναι πρώτα απ' όλα αναγκαίο να σημειώσουμε ότι όταν χρησιμοποιούμε εκφράσεις όπως «το Κόμμα» και «οι μάζες», δεν πρέπει να μας διαφεύγει το περιεχόμενο που αυτοί οι όροι έχουν αποκτήσει στη διάρκεια των δέκα τελευταίων χρόνων. Η εργατική τάξη και το Κόμμα - όχι πια φυσικά αλλά ηθικά - δεν είναι πια αυτό που ήταν πριν δέκα χρόνια. Δεν υπερβάλλω καθόλου όταν λέω ότι ο αγωνιστής του 1917 δύσκολα θα αναγνώριζε τον εαυτό του στο πρόσωπο του αγωνιστή του 1928. Μια βαθιά αλλαγή πραγματοποιήθηκε στην ανατομία και τη φυσιολογία της εργατικής τάξης. Κατά τη γνώμη μου, είναι αναγκαίο να συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στη μελέτη των τροποποιήσεων που γίνανε στους ιστούς και στη λειτουργία τους. Η ανάλυση αυτών των αλλαγών θα μπορούσε να μας δείξει τον τρόπο να ξεφύγουμε από την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Δεν έχω την πρόθεση να κάνω εδώ αυτή την ανάλυση. Θα περιοριστώ μονάχα σε μερικές παρατηρήσεις. Μιλώντας για την εργατική τάξη είναι αναγκαίο να δώσουμε απαντήσεις σε μια ολόκληρη σειρά από ζητήματα. Για παράδειγμα, ποιά είναι η αναλογία των εργατών που απασχολούνται σήμερα στη βιομηχανία μας και που μπήκαν σ' αυτήν μετά την Επανάσταση και ποιά είναι η αναλογία εκείνων που εργάζονταν σ' αυτόν τον τομέα πριν; Ποιά είναι η αναλογία εκείνων που παλιότερα, είχαν πάρει μέρος στο επαναστατικό κίνημα, που είχαν πάρει μέρος στις απεργίες, που εξορίστηκαν, που φυλακίστηκαν ή που πήραν μέρος στον εμφύλιο πόλεμο ή στον Κόκκινο Στρατό; Ποιά είναι η αναλογία των απασχολουμένων στην βιομηχανία εργατών που εργάζονται σε μόνιμη βάση χωρίς διακοπή; Πόσοι από αυτούς εργάζονται μόνο περιοδικά; Ποια είναι η αναλογία των μισοπρολεταριακών, μισοαγροτικών στοιχείων, κλπ, στη βιομηχανία; 

Αν κατέβουμε και διεισδύσουμε στα βάθη του προλεταριάτου, του μισοπρολεταριάτου και των εργαζόμενων μαζών γενικά, θα βρούμε ολόκληρα τμήματα του πληθυσμού για τα οποία πολύ λίγο γίνεται κουβέντα από μας. Δε θέλω να μιλήσω εδώ αποκλειστικά για τους άνεργους, που αποτελούν έναν ολοένα και μεγαλύτερο κίνδυνο, ο οποίος, σε κάθε περίπτωση, έχει καθαρά σημειωθεί από την Αντιπολίτευση. Η σκέψη μου πάει στις μάζες που έχουν ξεπέσει στη ζητιανιά ή είναι μισοεξαθλιωμένες, και που λόγω των επιδομάτων εμπαιγμού και περιφρόνησης που τους δίνονται από το κράτος, βρίσκονται στα πρόθυρα της εξαθλίωσης, της κλεψιάς και της πορνείας. Δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς ζούνε οι άνθρωποι που μερικές φορές απέχουν λίγα βήματα από μας. Υπάρχουν περιπτώσεις που βρισκόμαστε μπροστά σε φαινόμενα που την ύπαρξή τους ούτε καν μπορούσαμε να υποπτευθούμε σε ένα σοβιετικό κράτος και τα οποία δίνουν την εντύπωση πώς ξαφνικά ανακαλύψαμε μια άβυσσο. Το ζήτημα δεν είναι να υπερασπιστώ την εξουσία των Σοβιέτ, επικαλούμενος το γεγονός ότι δεν κατόρθωσε να εξαλείψει τη θλιβερή κληρονομιά που άφησε το τσαρικό και το καπιταλιστικό καθεστώς. Όχι. Αλλά στην εποχή μας, κάτω από το καθεστώς μας, ανακαλύπτουμε πως στο σώμα της εργατικής τάξης, υπάρχουν ρωγμές όπου η μπουρζουαζία θα μπορούσε να βάλει σφήνες. Στη διάρκεια μιας ορισμένης περιόδου κάτω από το αστικό καθεστώς, το συνειδητό μέρος της εργατικής τάξης τραβούσε μαζί του την πολυάριθμη αυτή μάζα, μαζί και τους μισοαλήτες. Η πτώση του καπιταλιστικού καθεστώτος έπρεπε να οδηγήσει στην απελευθέρωση ολόκληρου του προλεταριάτου . Τα μισοαλήτικα στοιχεία θεωρούσαν υπεύθυνους, για την κατάστασή τους, την αστική τάξη και το καπιταλιστικό κράτος. Πίστευαν ότι η επανάσταση έπρεπε να φέρει μιαν αλλαγή στην κατάστασή τους. Αυτοί οι άνθρωποι τώρα δεν είναι καθόλου ικανοποιημένοι. Η κατάστασή τους, δεν καλυτέρεψε καθόλου. Αρχίζουν να βλέπουν με εχθρότητα την εξουσία των Σοβιέτ και το κομμάτι της εργατικής τάξη ς που εργάζεται στη βιομηχανία. Αυτοί ειδικά γίνονται εχθροί των υπαλλήλων των Σοβιέτ, του Κόμματος και των Συνδικάτων. Τους ακούμε πολλές φορές να μιλάνε για τους επικεφαλής της εργατικής τάξη ς σαν μια «νέα αριστοκρατία». Δε θα σταματήσω να εξετάζω τη διαφοροποίηση που η εξουσία έχει εισαγάγει στο σώμα του προλεταριάτου, και που πιο πάνω τη χαρακτήρισα «λειτουργική». Η λειτουργία έχει τροποποιήσει τον ίδιο τον οργανισμό. Είναι σαν να λέμε ότι η ψυχολογία αυτών που είναι επιφορτισμένοι με τα διάφορα διευθυντικά καθήκοντα στη διοίκηση και στην κρατική οικονομία, έχει αλλάξει σε τέτοιο σημείο, ώστε όχι μόνο αντικειμενικά, αλλά και υποκειμενικά, όχι μόνο υλικά, αλλά και ηθικά, έχουν πάψει να αποτελούν μέρος αυτής της ίδιας της εργατικής τάξης . Έτσι, λόγου χάρη, ένας διευθυντής εργοστασίου, ενεργώντας σαν σατράπης, παρά το ότι είναι κομμουνιστής, παρά την προλεταριακή του προέλευση, παρά το ότι μέχρι πριν λίγα χρόνια δούλευε στο εργοστάσιο, δεν ενσαρκώνει στα μάτια των εργατών τα καλύτερα χαρακτηριστικά του προλεταριάτου. Ο Μολότοφ μπορεί, με ελαφριά τη συνείδηση, να βάζει το σημείο της εξίσωσης ανάμεσα στη δικτατορία του προλεταριάτου και στο κράτος μας με το γραφειοκρατικό του εκφυλισμό, κι αυτό που είναι χειρότερο με τους βάρβαρους του Σμολένσκ, τους απατεώνες της Τασκένδης και τους τυχοδιώκτες του Αρτιέμοφσκ. Αλλά, κάνοντάς το αυτό. δεν κατορθώνει παρά να δυσφημεί την δικτατορία χωρίς να εξαλείφει τη
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

δικαιολογημένη δυσαρέσκεια των εργατών. Αν περάσουμε τώρα στο ίδιο το Κόμμα: πέρα από όλες τις άλλες αποχρώσεις που βρίσκουμε μέσα στην εργατική τάξη, πρέπει να προσθέσουμε αυτούς που έχουν μεταπηδήσει από τις άλλες τάξεις . Η κοινωνική διάρθρωση του Κόμματος είναι πολύ πιο ετερογενής από την κοινωνική διάρθρωση του προλεταριάτου. Έτσι ήτα ν πάντα τα πράγματα, με τη διαφορά, φυσικά, ότι, το Κόμμα είχε μια έντονη ιδεολογική ζωή, αναχώνευε αυτό το κοινωνικό αμάλγαμα σε ενιαίο κράμα χάρη στην πάλη μιας επαναστατικής τάξης σε δράση. Αλλά η εξουσία αποτελεί μια αιτία , τόσο μέσα στο Κόμμα όσο και στην εργατική τάξη , για την ίδια τη διαφοροποίηση που αποκαλύπτεται στις ραφές που υπάρχουν ανάμεσα στα διάφορα κοινωνικά στρώματα. Η γραφειοκρατία των Σοβιέτ και του Κόμματος αποτελεί μια νέα τάξη πραγμάτων. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις, για ελλείψεις στη συμπεριφορά ενός συντρόφου, αλλά μάλλον για μια νέα κοινωνική κατηγορία, στην οποία θα έπρεπε να αφιερωθεί μια ολόκληρη πραγματεία. Αναφορικά με το «Σχέδιο Προγράμματος της Κομμουνιστική ς Διεθνούς», έγραψα στον Λεόν Νταβίντοβιτς (Τρότσκι) ανάμεσα σε άλλα και τα εξής: «Σχετικά με το τέταρτο κεφάλαιο (Η Μεταβατική Περίοδος) ο τρόπος με τον οποίο είναι διατυπωμένος ο ρόλος των Κομμουνιστικών Κομμάτων στην περίοδο της δικτατορίας του προλεταριάτου, είναι αρκετά αδύναμος. Χωρίς αμφιβολία αυτός ο αόριστος τρόπος διατύπωσης για το ρόλο του Κόμματος απέναντι στην εργατική τάξη και το κράτος δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός. Η αντίθεση ανάμεσα στην αστική και την προλεταριακή δημοκρατία δείχνεται ολοκάθαρα. Αλλά δεν αναφέρεται ούτε μια λέξη για να εξηγηθεί τι συγκεκριμένα πρέπει να κάνει το Κόμμα. για να πραγματοποιήσει αυτή την προλεταριακή δημοκρατία. «Να τραβήξει τις μάζες και να τις κάνει να πάρουν μέρος στην ανοικοδόμηση», «να αναμορφώσει την ίδια του τη φύση», (στον Μπουχάριν αρέσει να αναπτύσσει αυτό το τελευταίο σημείο ανάμεσα σε άλλα, συσχετίζοντάς το ειδικά με την εκπολιτιστική επανάσταση): αυτά αποτελούν πραγματικές διαπιστώσεις από την άποψη της ιστορίας και είναι από καιρό γνωστά. Αλλά καταντάνε κοινοτοπίες αν δεν παρουσιάσουμε τη συσσωρευμένη πείρα δέκα χρόνων δικτατορίας του προλεταριάτου. Εδώ μπαίνει το ζήτημα της μεθόδου της ηγεσίας, μέθοδος που παίζει έναν τόσο σημαντικό ρόλο. Αλλά δεν αρέσει στους ηγέτες μας να μιλάνε γι αυτήν, από φόβο μη φανεί ότι και οι ίδιοι απέχουν πολύ ακόμα από το να έχουν «αναμορφώσει την ίδια τους τη φύση. Αν μου αναθέτανε να γράψω ένα σχέδιο προγράμματος για την Κομμουνιστική Διεθνή, θα αφιέρωνα πολύ χώρο σ αυτό το κεφάλαιο (Η Μεταβατική Περίοδος), στην θεωρία του Λένιν για το κράτος στην περίοδο της δικτατορίας του προλεταριάτου και στο ρόλο του Κόμματος και της ηγεσίας του στη δημιουργία μιας προλεταριακής δημοκρατίας, τέτοιας που θα έπρεπε να είναι, και όχι μιας γραφειοκρατίας των Σοβιέτ και του Κόμματος σαν κι αυτή που υπάρχει τώρα». Ο σύντροφος Πρεομπραζένσκι υποσχέθηκε να αφιερώσει στη σοβιετική γραφειοκρατία ένα ειδικό κεφάλαιο στο βιβλίο του : «Οι Κατακτήσεις της Δικτατορίας του Προλεταριάτου τον Ενδέκατο Χρόνο της Επανάστασης». Ελπίζω ότι δε θα ξεχάσει το ρόλο της γραφειοκρατίας του Κόμματος, που παίζει έναν πολύ πιο μεγάλο ρόλο στο σοβιετικό κράτος από εκείνον που παίζει η αδελφή της στα Σοβιέτ. Εξέφρασα την ελπίδα ότι θα μελετήσει αυτό το ειδικό κοινωνικό φαινόμενο από όλες του τις απόψεις. Δεν υπάρχει κομμουνιστική μπροσούρα που, σε σχέση με την προδοσία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας της 4ης Αυγούστου 1914, να μη 

δείχνει σύγχρονα τον ολέθριο ρόλο που έπαιζαν οι γραφειοκράτες ηγέτες του κόμματος και των συνδικάτων στην ιστορία της πτώσης αυτού του κόμματος. Από την άλλη πλευρά, πολύ λίγα έχουν ειπωθεί, κι αυτά πάρα πολύ γενικά, για το ρόλο που έπαιξε η γραφειοκρατία μας των Σοβιέτ και του Κόμματος, στο τσάκισμα του Κόμματος και του σοβιετικού κράτους. Πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο υψίστης σημασίας, που δεν μπορεί ωστόσο να γίνει κατανοητό και να εκτιμηθεί στην ολότητά του, αν δεν μελετηθούν οι συνέπειες της αλλαγής της ιδεολογίας του Κόμματος και της εργατικής τάξης. Ρωτάτε τι έχει γίνει το πνεύμα επαναστατικής δράσης του Κόμματος και του προλεταριάτου μας; Πού είναι η επαναστατική τους πρωτοβουλία; Πού είναι τα ιδεολογικά τους ενδιαφέροντα, η επαναστατική τους αξία , η προλεταριακή τους περηφάνια; Σας προξενεί κατάπληξη το ότι υπάρχει τόση απάθεια, αδιαφορία, αθλιότητα, οπορτουνισμός και τόσα άλλα πράγματα που θα μπορούσα ο ίδιος να προσθέσω; Πώς γίνεται άνθρωποι που έχουν ένα αξιόλογο επαναστατικό παρελθόν, που η προσωπική τους εντιμότητα παραμένει αναμφισβήτητη, που έχουν δώσει επανειλημμένα αποδείξεις της αφοσίωσης τους στην Επανάσταση, να έχουν μεταβληθεί σε άθλιους γραφειοκράτες; Από πού προέρχεται αυτή η φριχτή «Σμερντιακόφτσινα» για την οποία μιλά ο Τρότσκι στην επιστολή του για τις δηλώσεις του Κρεστίνσκι και του Αντόνοφ - Οβσένκο. Αλλά αν μπορούσε να περιμένει κανείς ότι. αυτοί που έχουν μεταπηδήσει από την αστική και μικροαστική τάξη, οι διανοούμενοι, τα «άτομα» γενικά, θα γλιστρούσαν πίσω από την άποψη των ιδεών και της ηθικής, πώς μπορούμε να εξηγήσουμε ένα παρόμοιο φαινόμενο σ' ότι αφορά την εργατική τάξη; Πολλοί σύντροφοι έχουν σημειώσει το γεγονός της παθητικότητάς τη ς και δεν μπορούν να κρύψουν την απογοήτευσή τους. Είναι αλήθεια ότι άλλοι σύντροφοι έχουν δει, στην διάρκεια μιας κάποιας καμπάνιας για τη συγκέντρωση του σταριού, συμπτώματα μιας ρωμαλέας επαναστατικής συμπεριφοράς, που αποδείχνουν ότι τα ταξικά αντανακλαστικά υπάρχουν ακόμα μέσα στο Κόμμα. Τώρα τελευταία, ο σύντροφος Ισένκο μου έγραψε (ή καλύτερα τελευταία έγραψε στις θέσεις που έχει στείλει και σε άλλους συντρόφους) ότι η συγκέντρωση του σταριού και η αυτοκριτική οφείλονται στην αντίσταση του προλεταριακού τμήματος του Κόμματος. Πρέπει, δυστυχώς, να πούμε ότι αυτό δεν είναι σωστό. Τα δυο αυτά γεγονότα απορρέουν από συνδυασμούς που έγιναν στις ανώτερες σφαίρες και δεν οφείλονται στην πίεση της κριτικής των εργατών. Πολιτικά είναι τα κίνητρα και μερικές φορές κίνητρα μιας ομάδας ή μιας φράξιας, θα 'πρεπε να πω, που κάνουν ένα μέρος των υψηλά ιστάμενων ανθρώπων του Κόμματος να ακολουθεί αυτή τη γραμμή. Δεν μπορούμε να μιλάμε παρά για μια μόνο προλεταριακή πίεση -την πίεση που καθοδηγείται από την Αντιπολίτευση. Αλλά, πρέπει να το πούμε καθαρά, αυτή η πίεση δε στάθηκε αρκετή για να διατηρήσει την Αντιπολίτευση μέσα στο Κόμμα, κι ακόμα περισσότερο, δε πέτυχε να αλλάξει την πολιτική του γραμμή. Συμφωνώ με τον Λεόν Νταβίντοβιτς, που έχει αποδείξει, με μια σειρά αναμφισβήτητα παραδείγματα, τον πραγματικό και θετικό επαναστατικό ρόλο που έπαιξαν ορισμένα επαναστατικά κινήματα με την ήττα τους: η Κομμούνα του Παρισιού, η δεκεμβριανή εξέγερση της Μόσχας το 1905. Η πρώτη εξασφάλισε τη διατήρηση τη ς δημοκρατικής μορφής διακυβέρνησης στη Γαλλία. Η δεύτερη άνοιξε το δρόμο προς τη συνταγματική μεταρρύθμιση στη Ρωσία. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των «καρποφόρων» αυτών ηττών δεν διαρκούν πολύ αν δεν ενισχυθούν από ένα νέο επαναστατικό ξεσήκωμα.
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

Το πιο λυπηρό γεγονός είναι ότι κανένα αντανακλαστικό δεν παρουσιάστηκε από μέρους είτε του Κόμματος είτε των μαζών σήμερα. Επί δύο χρόνια, μια εξαιρετικά οξεία πάλη διεξάχθηκε ανάμεσα στην Αντιπολίτευση και τους ανώτερους κύκλους του Κόμματος. Στη διάρκεια των δύο τελευταίων μηνών ξετυλίχθηκαν γεγονότα που θα έπρεπε να ανοίξουν τα μάτια και των πιο τυφλών. Όμως κανείς ως τα τώρα δεν έχει την εντύπωση ότι οι μάζες του Κόμματος έχουν επέμβει. Κατανοητός είναι επίσης ο πεσιμισμός ορισμένων συντρόφων, που μπορώ να τον αισθανθώ εξίσου μέσα από τα ερωτήματά σας. Ο Μπαμπέφ, μετά την αποφυλάκισή του από τις φυλακές του Αμπαγιέ, ρίχνοντας μια ματιά γύρω του. άρχισε να αναρωτιέται τι απέγινε ο λαός του Παρισιού, οι εργάτες των προαστίων Σεν Αντουάν και Σεν Μαρσό, εκείνοι που στις 14 του Ιούλη 1789 είχαν καταλάβει τη Βαστίλλη και στις 10 του Αυγούστου 1792 τον Κεραμεικό, εκείνοι που είχαν πολιορκήσει την Εθνοσυνέλευση στις 30 του Μάη 1793, χωρίς να αναφέρεται σε τόσες άλλες ένοπλες επεμβάσεις. Συνόψισε τ ις παρατηρήσεις του σε μια μόνο φράση στην οποία νιώθει κανείς την πίκρα του επαναστάτη: «Είναι πιο δύσκολο να διαπαιδαγωγηθεί ο λαός στην αγάπη για την ελευθερία παρά να την καταχτήσει». Έχουμε δει γιατί ο λαός του Παρισιού ξέχασε τα θέλγητρα της ελευθερίας. Η πείνα, η ανεργία, η εξόντωση των επαναστατικών στελεχών (πολλοί απ' αυτούς οδηγήθηκαν στη λαιμητόμο), ο παραμερισμός των μαζών από την ηγεσία της χώρας, όλα αυτά φέρανε μια τόσο μεγάλη ηθική και φυσική κόπωση στις μάζες, ώστε ο λαός του Παρισιού και της υπόλοιπης Γαλλίας χρειάστηκε τριάντα εφτά χρόνια ανάπαυλας πριν αρχίσει μια νέα επανάσταση. Ο Μπαμπέφ διατύπωσε το πρόγραμμά του σε δύο φράσεις (μιλάω εδώ για το πρόγραμμά του 1794): «Ελευθερία και εκλεγμένη Κομμούνα». Πρέπει τώρα να ομολογήσω κάτι: δεν άφησα ποτέ τον εαυτό μου να τον αποκοιμίσει η αυταπάτη ότι είταν αρκετό για τους ηγέτες της Αντιπολίτευσης να παρουσιαστούν στις συνελεύσεις του Κόμματος και στις εργατικές συγκεντρώσεις για να κάνουν τις μάζες να περάσουν με το μέρος τη ς Αντιπολίτευσης. Πάντοτε θεωρούσα τέτοιου είδους ελπίδες, που προέρχονταν ειδικά από τους ηγέτες του Λένινγκραντ (αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους Ζινόβιεφ -Κάμενεφ) σαν μια κάποια επιβίωση από την περίοδο που οι ίδιοι έπαιρναν τις πανηγυρικές υποδοχές και τις επίσημες επιδοκιμασίες σαν έκφραση των πραγματικών αισθημάτων των μαζών και τα απόδιδαν στη φανταστική δημοτικότητά τους. Θέλω να πάω πιο πέρα: για μένα αυτό εξηγεί την απότομη μεταστροφή στην στάση τους. Περάσανε στην Αντιπολίτευση, ελπίζοντας να πάρουν γρήγορα την εξουσία. Γι αυτό το σκοπό ενώθηκαν με την Αντιπολίτευση του 1923 (η πρώτη Αντιπολίτευση του Τρότσκι στη Μόσχα). Όταν κάποιος «της ομάδας χωρίς ηγέτες» κατηγόρησε τον Ζινόβιεφ και τον Κάμενεφ ότι εγκατέλειψαν το σύμμαχό τους Τρότσκι, ο Κάμενεφ απάντησε: «Είχαμε ανάγκη τον Τρότσκι για να κυβερνήσουμε. Για να ξαναμπούμε στο Κόμμα αυτός είναι ένα νεκρό βάρος». 

Εντούτοις, η αφετηρία, η προϋπόθεση, θα έπρεπε να είναι ότι το έργο της διαπαιδαγώγησης του Κόμματος και της εργατικής τάξη ς ήταν ένα μακρόχρονο και δύσκολο καθήκον κι αυτό χειροτέρευε ακόμα περισσότερο επειδή τα μυαλά έπρεπε πρώτα απ' όλα να καθαριστούν απ' όλες τις ακαθαρσίες που τους είχαν μπάσει η πραχτική των Σοβιέτ και του Κόμματος και η γραφειοκρατικοποίηση αυτών των θεσμών. Δεν πρέπει να χάνουμε από μπροστά μας το γεγονός ότι η πλειοψηφία των μελών του Κόμματος (για να μη μιλήσουμε για τους νέους κομμουνιστές) έχει την πιο λαθεμένη αντίληψη για τα καθήκοντα, τις λειτουργίες και τη δομή του Κόμματος, δηλαδή την αντίληψη που τους διδάσκει η γραφειοκρατία με το παράδειγμά της. με τη διαγωγή της στην πράξη και με τις στερεότυπες φόρμουλές της. Όλοι οι εργάτες που προσχώρησαν στο Κόμμα μετά από τον εμφύλιο πόλεμο, στο μεγαλύτερο μέρος τους έγιναν μέλη μετά το 1923 (στη στρατολογία Λένιν). Όλοι αυτοί δεν έχουν ιδέα για το πώς ήταν προηγούμενα το κομματικό καθεστώς. Η πλειοψηφία τους είναι χωρίς την επαναστατική ταξική εκπαίδευση που καταχτιέται στην πάλη, στη ζωή, στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Παλιότερα αυτή η ταξική συνείδηση αποχτιόταν μέσα στην πάλη ενάντια στον καπιταλισμό. Σήμερα αυτή πρέπει να διαμορφωθεί με τη συμμετοχή στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Αλλά καθώς η γραφειοκρατία μας μετάτρεψε αυτή τη συμμετοχή σε κούφια φράση, οι εργάτες δεν μπορούν να αποχτήσουν πουθενά αυτή τη διαπαιδαγώγηση. Αποκλείω, φυσικά, σαν αντικανονική μέθοδο ταξική ς διαπαιδαγώγησης, το ότι η γραφειοκρατία μας, με το να μειώσει τους πραγματικούς μισθούς, με το να χειροτερέψει τις συνθήκες εργασίας, με το να ευνοήσει την ανάπτυξη της ανεργίας, σπρώχνει τους εργάτες στην πάλη και σφυρηλατεί την ταξική τους συνείδηση. Σύμφωνα με την αντίληψη του Λένιν, και όλων μας, το καθήκον των ηγετών του Κόμματος είναι ακριβώς να προφυλάξουν το Κόμμα και την εργατική τάξη από τη διαφθορά των προνομίων, της εύνοιας, των ιδιαίτερων δικαιωμάτων που είναι σύμφυτα με την εξουσία λόγω των επαφών της με τα υπολείμματα της παλιάς αριστοκρατίας και της μικρομπουρζουαζίας. Θα έπρεπε να έχουμε προετοιμαστεί ενάντια στην κακοήθη επίδραση της ΝΕΠ, ενάντια στον ιδεολογικό και ηθικό πειρασμό της μπουρζουαζίας. Ταυτόχρονα είχαμε την ελπίδα ότι η ηγεσία του Κόμματος θα είχε δημιουργήσει ένα νέο, πραγματικά εργατικό και αγροτικό μηχανισμό. Νέα, πραγματικά προλεταριακά συνδικάτα. Μια νέα ηθική για την καθημερινή ζωή. Πρέπει με ειλικρίνεια και σαφήνεια να το αναγνωρίσουμε αυτό, και με φωνή δυνατή και κατανοητή να πούμε: ο μηχανισμός του Κόμματος δεν εκπλήρωσε αυτό το καθήκον. Στο διπλό αυτό καθήκον της προφύλαξης και της εκπαίδευσης έδειξε την πιο μεγάλη ανικανότητα: χρεοκόπησε. Το άφησε άλυτο. Είχαμε πειστεί προ πολλού. και οι οχτώ τελευταίοι μήνες θα έπρεπε να είχαν αποδείξει στον καθένα ότι η ηγεσία του Κόμματος προχωρούσε στον πιο επικίνδυνο δρόμο. Και συνεχίζει να ακολουθεί αυτό το δρόμο. Οι μομφές που της απευθύνουμε δεν αφορούν τόσο την ποσοτική πλευρά της δουλειάς της, αλλά πολύ περισσότερο την ποιοτική πλευρά. Αυτό το σημείο πρέπει να υπογραμμιστεί, αλλιώς θα κατακλυσθούμε πάλι από ένα κύμα αριθμών για τις αναρίθμητες κι ολοκληρωτικές επιτυχίες που πέτυχαν οι μηχανισμοί του Κόμματος και των Σοβιέτ. Είναι καιρός πια να βάλουμε τελεία και παύλα στον στατιστικό αυτό τσαρλατανισμό. Ανοίξτε τα πρακτικά του 15ου Συνέδριου του Κόμματος. Διαβάστε την εισήγηση του Κοσιόρ για την οργανωτική δράση. Τι βρίσκετε εκεί; Παραθέτω κατά λέξη:
Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067 

«Η μεγαλειώδης ανάπτυξη της δημοκρατίας μέσα στο Κόμμα... Η οργανωτική δραστηριότητα επεκτείνεται πλατιά». Και μετά, πίσω απ' όλα αυτά: στατιστικές, πολλές στατιστικές και πάλι πολλές στατιστικές. Κι αυτά λέγονταν τη στιγμή που υπήρχαν στους φακέλους τη ς Κεντρικής Επιτροπής ντοκουμέντα που απόδειχναν τη φοβερή αποσύνθεση των μηχανισμών του Κόμματος και των Σοβιέτ, διώξεις και μια τρομοκρατία που έπαιζε με τη ζωή και την ύπαρξη των αγωνιστών και των εργατών. Να πώς περιγράφει η «Πράβντα» της 11 του Απρίλη την εξουσία της γραφειοκρατίας μας: «Στοιχεία οπορτουνιστικά, εχθρικά, τεμπέλικα και ανίκανα, ξοδεύουν το χρόνο τους για να κυνηγήσουν τους καλύτερους σοβιετικούς εφευρέτες πέρα από τα σύνορα της ΕΣΣΔ. Πρέπει, με όλη τη δύναμή μας. με όλη την αποφασιστικότητά μας, με όλο το θάρρος μας, να καταφέρουμε ένα ισχυρό χτύπημα ενάντια σ' αυτά τα στοιχεία». Παρόλα αυτά, γνωρίζοντας τη γραφειοκρατία μας, δε θα παραξενευόμουν αν άκουγα κάποιον να ξαναμιλά για την «τεράστια και μεγαλειώδη» ανάπτυξη της δραστηριότητας των μαζών του Κόμματος, για την οργανωτική δουλειά της Κεντρικής Επιτροπής που φυτεύει τη δημοκρατία. Είμαι πεπεισμένος ότι η γραφειοκρατία του Κόμματος και των Σοβιέτ, που εξακολουθεί να υπάρχει, θα συνεχίσει με την ίδια επιτυχία να καλλιεργεί γύρω της τέτοια πυώδη αποστήματα, παρά τις θορυβώδεις δίκες που γίνανε τον περασμένο μήνα. Η γραφειοκρατία αυτή δε θα αλλάξει από το γεγονός ό τι υφίσταται μια εκκαθάριση. Δεν αρνούμαι, φυσικά, τη σχετική χρησιμότητα και την απόλυτη αναγκαιότητα μιας τέτοια ς εκκαθάρισης. Θέλω μονάχα να υπογραμμίσω ότι δεν είναι μόνο ένα ζήτημα αλλαγής προσώπων, αλλά πρώτα απ' όλα ένα ζήτημα αλλαγής μεθόδων. Κατά την γνώμη μου, ο πρώτος αναγκαίος όρος για να καταστεί η ηγεσία του Κόμματός μας ικανή να παίξει έναν διαπαιδαγωγικό ρόλο, είναι να περιοριστούν το μέγεθος και οι λειτουργίες αυτής της ηγεσίας. Τα τρία τέταρτα του μηχανισμού θα πρέπει να απολυθούν. Τα καθήκοντα του υπόλοιπου τέταρτου θα πρέπει να έχουν αυστηρά καθορισμένα όρια. Το ίδιο θα πρέπει να γίνει με τα καθήκοντα, τ ις λειτουργίες και τα δικαιώματα των κεντρικών οργανισμών. Τα μέλη του Κόμματος πρέπει να ανακτήσουν τα δικαιώματά τους, που έχουν καταπατηθεί, και να τους δοθούν άξιες λόγου εγγυήσεις ενάντια στο δεσποτισμό στον οποίο οι ηγετικοί κύκλοι μας έχουν συνηθίσει. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς αυτό που συμβαίνει στις κατώτερες γραμμές του Κόμματος. Είναι ειδικά στην πάλη ενάντια στην Αντιπολίτευση που εκδηλώνεται η ιδεολογική μετριότητα αυτών των στελεχών, όπως και η φθοροποιός επιρροή που αυτά ασκούν πάνω στις προλεταριακές μάζες του Κόμματος. Αν, στις κορυφές, υπήρχε ακόμα μια ορισμένη ιδεολογική γραμμή, μια ιδιόμορφη και λαθεμένη γραμμή, ανακατεμένη, είναι αλήθεια, με μεγάλη δόση κακής πίστης, στις κατώτερες γραμμές χρησιμοποιούνταν η πιο ξέφρενη δημαγωγία ενάντια στην Αντιπολίτευση. Οι πράκτορες του Κόμματος δε διστάζουν να χρησιμοποιούν τον αντισημιτισμό, την ξενοφοβία, το μίσος ενάντια στους διανοούμενους, κλπ. Είμαι πεπεισμένος ότι κάθε μεταρρύθμιση του Κόμματος που βασίζεται στη γραφειοκρατία θα αποδειχτεί αυταπάτη. Συνοψίζω: Αν και σημειώνω, όπως και εσείς, την έλλειψη πνεύματος επαναστατικής δράσης ανάμεσα στις μάζες του Κόμματος, δε βλέπω τίποτα το εκπληκτικό σε αυτό το 

φαινόμενο. Αυτό είναι αποτέλεσμα όλων των αλλαγών που έγιναν στο Κόμμα και στο ίδιο το προλεταριάτο . Είναι αναγκαίο να ξαναδιαπαιδαγωγήσουμε τις εργαζόμενες μάζες και τις μάζες του Κόμματος μέσα στα πλαίσια του Κόμματος και των συνδικάτων. Αυτό το προτσές θα είναι δύσκολο και μακρόχρονο, αλλά είναι αναπόφευκτο. Έχει ήδη αρχίσει. Η πάλη της Αντιπολίτευσης, η διαγραφή εκατοντάδων και εκατοντάδων συντρόφων, οι φυλακίσεις, οι εξορίες, ενώ έχουν αποφέρει μέχρι τώρα λίγα για την κομμουνιστική διαπαιδαγώγηση του Κόμματός μας, έχουν, όπως και να 'χει, έχουν μεγαλύτερα αποτελέσματα από ολόκληρο το μηχανισμό παρμένο σαν σύνολο. Στην πραγματικότητα οι δύο παράγοντες ούτε μπορούν να συγκριθούν: ο μηχανισμός έχει σπαταλήσει το κομματικό κεφάλαιο που κληρονομήσαμε από τον Λένιν, όχι μόνο κατά τρόπο ανώφελο αλλά και βλαβερό. Αυτός έχει καταστρέψει, ενώ η Αντιπολίτευση οικοδομούσε. Μέχρι τώρα, έχω επιχειρηματολογήσει στηριζόμενος στα γεγονότα της οικονομικής και πολιτικής ζωής μας. που έχουν αναλυθεί στην πλατφόρμα της Αντιπολίτευσης. Αυτό το έχω κάνει ελεύθερα, μια και καθήκον μου ήταν να υπογραμμίσω τις αλλαγές που έχουν γίνει στη σύνθεση και στην ψυχολογία του Κόμματος και του προλεταριάτου σε σχέση με την ίδια την κατάληψη της εξουσίας. Αυτά τα γεγονότα έχουν ίσως δώσει έναν μονόπλευρο χαρακτήρα στην έκθεσή μου. Αλλά χωρίς την προσπάθεια να δοθεί μια προκαταρκτική ανάλυση, θα ήταν δύσκολο να καταλάβουμε τη ν προέλευση των οικονομικών και πολιτικών λαθών που διαπράχτηκαν από την ηγεσία μας αναφορικά με τους αγρότες και τα προβλήματα της εκβιομηχάνισης, του εσωτερικού καθεστώτος του Κόμματος και. τελικά, της διεύθυνσης του κράτους. Με κομμουνιστικούς χαιρετισμούς Κρίστιαν Ρακόφσκι Αστραχάν, 6 Αυγούστου 1928

Απρίλιος - Ιούνιος 2007

1067