ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Α. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ: εκφέρονται με οριστική (απλή ή δυνητική*) ή με δυνητική ευκτική**.

*Δυνητική οριστική είναι η οριστική ιστορικού χρόνου + ἂν (δηλώνεται κάτι που μπορούσε να γίνει στο παρελθόν ή το μη πραγματικό). **Δυνητική ευκτική είναι η ευκτική κάθε χρόνου (εκτός του μέλλοντα) + ἂν (δηλώνεται το δυνατό στο παρόν – μέλλον).

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ: εκφέρονται με υποτακτική, προστακτική ή με ευχετική οριστική ή ευχετική ευκτική. 3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: διακρίνονται σε κρίσεως και επιθυμίας, επίσης σε ολικής και μερικής άγνοιας. Το δεύτερο ζεύγος κατηγοριών τους προσδιορίζεται από την πιθανή απάντηση στην ερώτηση που διατυπώνουν (ναι ή όχι για τις ολικής άγνοιας, οτιδήποτε άλλο για τις μερικής άγνοιας). Εκφέρονται όπως και οι προτάσεις κρίσεως ή με υποτακτική (απορηματική), εάν πρόκειται για ερωτηματική πρόταση επιθυμίας.
(Επίσης, μπορεί να είναι απλές ή διμελείς. Στη δεύτερη περίπτωση περιλαμβάνουν δύο (2) ερωτήσεις. Τότε προτάσσεται συνήθως η ερωτηματική αντωνυμία πότερον ή πότερα, ενώ στο δεύτερο μέρος ο διαχωριστικός σύνδεσμος ἤ).

4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΙΚΕΣ: συνήθως σ’ αυτές παραλείπεται το ρήμα. Εκφέρονται όπως οι προτάσεις κρίσεως. Β. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΟΙΟΝ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΦΑΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΤΙΚΕΣ – ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση. Γ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΛΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή το υποκείμενο και το κατηγόρημα.
(Το κατηγόρημα διακρίνεται σε δύο είδη: α) μονολεκτικό – περιλαμβάνει μόνο ρηματικό τύπο, β) περιφραστικό – περιλαμβάνει συνδετικό ρήμα + κατηγορούμενο).

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν περισσότερους από έναν κύριους όρους.
(Προσοχή: φυσικά, ποτέ περισσότερα ρήματα του ενός).

3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις από τις οποίες λείπουν κάποιοι κύριοι όροι, που όμως εννοούνται εύκολα. 4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ – ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις στις οποίες υπάρχουν εκτός των κύριων όρων και δευτερεύοντες όροι, δηλαδή προσδιορισμοί).
(Προσοχή: στους δευτερεύοντες όρους μιας πρότασης περιλαμβάνεται και το αντικείμενο).

1 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

Δ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΡΙΕΣ – ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. 2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. Εξαρτώνται πάντα από μία κύρια ή κάποια άλλη δευτερεύουσα. Πάντως, σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο έχουμε τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.
ΕΙΔΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ (10): Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς. Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους µή, µὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. ΣΤ) ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ (ενδοτικές): εισάγονται με τους παραχωρητικούς συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, µηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε, με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα, καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, απορηματική υποτακτική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές. Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου ΔΕΝ εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΣΥΝΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΟΡΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
Α. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται πάντα σε ονομαστική. Το ρήμα συμφωνεί σε μία πρόταση με το υποκείμενό του, στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εξαίρεση: η περίπτωση της αττικής σύνταξης. Το υποκείμενο του ρήματος είναι όνομα ουδετέρου γένους πληθυντικού αριθμού και το ρήμα βρίσκεται στο γ΄ ενικό πρόσωπο (π.χ. τὰ παιδία παίζει).

‐

2 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

‐

Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό, αν τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται στο ίδιο πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο αντίστοιχο πρόσωπο στον πληθυντικό. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται σε διαφορετικό πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο επικρατέστερο πρόσωπο στον πληθυντικό αριθμό (κατά σειρά προτεραιότητας τα πρόσωπα είναι: πρώτο πρόσωπο, δεύτερο πρόσωπο, τρίτο πρόσωπο). Εξαιρέσεις: α) κάποιες φορές, αν και τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα, το ρήμα μπαίνει στον ενικό και στο πρόσωπο του υποκειμένου που είναι πλησιέστερο ή σπουδαιότερο. β) Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό, ακόμη κι αν το υποκείμενο είναι ένα. Αυτό συμβαίνει όταν το υποκείμενο είναι όνομα περιληπτικό. Η σύνταξη αυτή ονομάζεται κατά το νοούμενο ή κατά σύνεση (π.χ. τὸ πλῆθος ἐπεβοήθησαν, Λέσβος ἀπὸ τῶν Ἀθηναίων ἀπέστησαν).
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: α) Το υποκείμενο μιας μετοχής συμφωνεί μαζί της σε γένος, αριθμό και πτώση. β) Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται σε πτώση ονομαστική σε περίπτωση ταυτοπροσωπίας (οπότε είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο) και σε πτώση αιτιατική σε περίπτωση ετεροπροσωπίας (οπότε είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο).

‐ ‐

Β. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το κατηγορούμενο είναι πάντα ομοιόπτωτος προσδιορισμός σε σχέση με τη λέξη στην οποία αναφέρεται. Αν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση. Αν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό, συμφωνεί με το υποκείμενο υποχρεωτικά μόνο στην πτώση και τυχαία στο γένος και στον αριθμό. Αν το υποκείμενο δεν είναι κάτι ορισμένο, αλλά μια γενική έννοια (σε όλο της το είδος), τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει σε ουδέτερο γένος ενικού αριθμού, ανεξάρτητα από το γένος και τον αριθμό του υποκειμένου. Αυτό το κατηγορούμενο συνοδεύεται κάποιες φορές από τις λέξεις πρᾶγµα ή χρῆµα ή κτῆµα. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει κανονικά στον πληθυντικό αριθμό. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των υποκειμένων, εφόσον αυτό είναι κοινό και τα υποκείμενα έμψυχα. Φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, το κατηγορούμενο τίθεται στην προηγούμενη περίπτωση στον πληθυντικό αριθμό. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο επικρατέστερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι έμψυχα, αλλά διαφορετικού γένους και φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, τίθεται στον πληθυντικό αριθμό (επικρατέστερο γένος κατά σειρά είναι: το αρσενικό, το θηλυκό, το ουδέτερο). Το κατηγορούμενο μπαίνει στο ουδέτερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι άψυχα οποιουδήποτε γένους. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των εμψύχων, αν τα υποκείμενα είναι άλλα έμψυχα και άλλα άψυχα.

‐

‐

‐

‐

‐

‐

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΕΙΔΗ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ
1. ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. 2. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα, αλλά συχνά από ρήμα κινήσεως. Το επιρρηματικό κατηγορούμενο δηλώνει χρόνο, τρόπο, τόπο, σκοπό και τάξη (σειρά). Οι παρακάτω λέξεις είναι συνήθως επιρρηματικά κατηγορούμενα με τις προηγούμενες σημασίες: πολύς, µέγας, ἄφθονος, ἑκών, ἑκούσιος, ἑθελοντής, ἑθελούσιος, ἄκων, ἀκούσιος, ἄσµενος, ἥσυχος, ὑπόσπονδος, πρῶτος, τριταῖος, τελευταῖος, σκοταῖος, πελάγιος, ἀπότοµος, ἐνάντιος, ἀντίος, βοηθός, σύµβουλος.

3 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

όταν δηλώνει μερισμό. ΑΦΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ. όταν δηλώνει τοπική έκταση. ἀποβαίνω. τυγχάνω.α.α. β) με την πρόθεση κατὰ + αιτιατική. 2. 2. όταν δηλώνει έκταση ή χωρισμό). αλλά κυρίως από ρήμα αύξησης – εξέλιξης. εἰς. ‐ Πρόκειται για ένα κατηγορούμενο (πάντα ουσιαστικό) σε πτώση γενική. (Και το αντικείμενο μπορεί να δηλωθεί με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΕΣ. Το ρήμα εἰµὶ και τα συνώνυμά του: ὑπάρχω. προσαγορεύοµαι. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ 1. __________________________________________________ 1. του κατηγορουμένου.α. ‐ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ) ΟΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΜΕ ΤΥΧΑΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΥΞΟΝΤΑ ΑΡΙΘΜΟ. αντί να συμφωνεί συντακτικά με τον όρο στον οποίο αναφέρεται λογικά. Η γενική που εξαρτάται από επίθετα είναι γενική αντικειμενική. περί. πρὸς + αιτιατική. ἀκούω κ. Το κατηγορούμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στην ακόλουθη περίπτωση: με τις προθέσεις ἀµφί. πρός.α. πέφυκα κ.gr και sapiens@sch. ἡγοῦµαι κ. γ) με την πρόθεση ἐπὶ + αιτιατική. λαγχάνω. Όταν ένας προσδιορισμός. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ – ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: Το υποκείμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. Τα εκλογής ή προχειριστικά παθητικά: αἱροῦµαι. ύλη και αξία. 4. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. β) με τις προθέσεις ἐπί. Συνοδεύεται από συνδετικό ρήμα. διαίρεση. ὡς + αιτιατική. ἀποδεικνύοµαι κ. περί. εἰς. ὑπὲρ + αιτιατική. διατελῶ. __________________________________________________ 2. Η γενική κατηγορηματική αναφέρεται στο υποκείμενο του συνδετικού ρήματος και δηλώνει: κτήση. Το ρήμα γίγνοµαι και τα συνώνυμά του: καθίσταµαι. ἔφυν. 5. Τα κλητικά παθητικά: καλοῦµαι.gr/ sapiens@otenet. Ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση και μεταφράζεται με το ώστε + μτφρ. Προσοχή: τα ενεργητικά κλητικά. Η γενική του περιεχομένου εξαρτάται μόνο από ουσιαστικά. Ν Υ Σ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 1. κρίνοµαι. 3. ὀνοµάζοµαι. ὑπέρ. χειροτονοῦµαι. ἐκβαίνω κ. περί. κατὰ + αιτιατική. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση.philology‐online.3. Οι προσωπικές αντωνυμίες προσδιορίζονται κατά κανόνα από παραθέσεις. δοκῶ.α. ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΟΡΓΑΝΩΘΕΙ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. Τα δοξαστικά παθητικά: νοµίζοµαι. 4. συμφωνεί με κάποιον άλλο όρο. τότε το φαινόμενο λέγεται σχήμα υπαλλαγής. 4 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. φαίνοµαι. όταν δηλώνει αριθμό ή ποσό κατά προσέγγιση. ιδιότητα.gr . εκλογής και δοξαστικά δέχονται κατηγορούμενο του αντικειμένου. 3.

Οὐκ ἔστιν ὅστις = κανείς. ο συγγραφέας συχνά χρησιμοποιεί ρήμα προσωπικό εκεί που θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει απρόσωπο. Τα ρήματα δοκεῖ και φαίνεται ως απρόσωπα δέχονται δοτική προσωπική. Πιθανώς αποδεκτή σύνταξη είναι: λέγω – ρήμα. Οποιοδήποτε παθητικό ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο μπορεί να είναι απρόσωπο. τότε αυτή η πρόταση είναι αναφορικοσυμπερασματική. Το ίδιο συμβαίνει συχνά και δίπλα σε ρηματικούς τύπους παθητικού παρακειμένου και υπερσυντελίκου. είναι ετερόπτωτος προσδιορισμός. Όταν έχουμε δευτερεύουσα απαρεμφατική πρόταση. τοῦτο – σύστοιχο αντικείμενο. τότε έχουμε σχήμα κατά πρόληψη. 20. οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ = ο καθένας. Αυτό γίνεται για να δοθεί έμφαση στο υποκείμενο του ρήματος. Με το γὰρ (και κάποιες φορές με το ὡς) εισάγονται κύριες αιτιολογικές προτάσεις. ἀληθὲς – κατηγορούμενο του αντικειμένου. Στα αρχαία ελληνικά. 9. όταν το ρήμα τους είναι ιστορικού χρόνου. παιάνων καὶ στεναγµάτων. Σε αυτήν την περίπτωση έχουμε σχήμα κατά ζεύγμα (το ρήμα που εννοούμε ονομάζεται ρήμα κατά ζεύγμα στο ήδη υπάρχον ρήμα). Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 5 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Με ρήμα κατά ζεύγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. Στην απόδοση όμως στα νέα ελληνικά. τότε εννοούμε και ένα άλλο ρήμα για τα αντικείμενα αυτά. κι όχι με το υποκείμενο. Το φαινόμενο ονομάζεται έλξη του αριθμού του ρήματος από το κατηγορούμενο. Στις απαρεμφατικές προτάσεις ισχύει η αντίστοιχη ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία ανάλογα με το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η απαρεμφατική. Χρονικές είναι συνήθως. Όταν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό και βρίσκεται κοντά στο ρήμα. Τα αμετάβατα ρήματα μπορούν να δεχθούν σύστοιχο αντικείμενο. Οι προτάσεις που εισάγονται με τους συνδέσμους ἐπεί. Όταν από ένα ρήμα εξαρτώνται δύο ή περισσότερα αντικείμενα. που εισάγεται με αναφορική αντωνυμία.5.gr . Όταν μια αναφορική αντωνυμία εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταση. αλλά δεν στέκονται όλα ως λογικά αντικείμενα του ρήματος. Παράδειγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. 13. το ρήμα ενδέχεται να συμφωνεί με το κατηγορούμενο ως προς τον αριθμό. 14. μεταφράζουμε το ρήμα ως απρόσωπο. 18. 10. 12. είναι επιρρηματικός προσδιορισμός απλής πλάγιας πτώσης.philology‐online. 11. ἐγὼ – υποκείμενο. Όταν το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης το βρίσκουμε και ως αντικείμενο της κύριας. 8. 17. Δηλαδή. Μια πλάγια πτώση. τότε μεταφράζουμε την αντωνυμία ως ερωτηματική. 16. αλλά όταν προσδιορίζει ρηματικό τύπο και δεν είναι αντικείμενό του. ἔστιν ὅστις = κάποιος. όταν προσδιορίζει ουσιαστικό ή επίθετο σε διαφορετική πτώση απ’ αυτό. το υποκείμενο της δευτερεύουσας προλαβαίνει και το καθιστά αντικείμενο η κύρια πρόταση. 7. ὁ ἐγὼ λέγω (η αναφορική πρόταση είναι επεξήγηση στο τοῦτο). Ανάλυση συμφυρμού: ὅτι ἀληθὲς ἐστὶ τοῦτο.gr/ sapiens@otenet. 6. Σ’ αυτήν την περίπτωση το υπάρχον απαρέμφατο είναι αντικείμενο του προσωπικού ρήματος και όχι υποκείμενο.gr και sapiens@sch. Συμφυρμός ή βραχυλογία: ὅτι ἀληθὲς τοῦτο λέγω δύο προτάσεις ενώθηκαν σε μία. 19. ἀντηχεῖ παιάνων καὶ στεναγµάτων. Δίπλα στα εις –τέος και –τὸς ρηματικά επίθετα μπορεί να υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου ή του ενεργούντος προσώπου. Ως προσωπικά δέχονται δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου ή της αναφοράς. 15. ἐπειδὴ είναι δευτερεύουσες χρονικές ή αιτιολογικές.

θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). Η μετοχή αυτή αναφέρεται πάντα στο υποκείμενο του ρήματος.χ.philology‐online. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και β) άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Με ρήμα σε δυνητική ευκτική έχουμε συνήθως μετοχές υποθετικές. Η αιτιατική απόλυτη μετοχή είναι συνήθως μετοχή απροσώπου ρήματος ή απρόσωπης έκφρασης. –τὸν σημαίνουν: α) μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. τιµωρῶ = βοηθώ. Μπορεί όμως να συντάσσεται και με μια πτώση που προηγήθηκε στην πρόταση. όταν η πρόταση απ’ την οποία εξαρτάται είναι καταφατική. Ἔχοµαι + δοτική = βρίσκομαι σε + μετάφραση δοτικής. οι οποίες δέχονται άρνηση µή. Ἐπιστέλλω = παραγγέλλω. Αν είναι αρνητική. Ἡγοῦµαι + απαρέμφατο = νομίζω ότι. 24.χ. ἡγοῦµαι + γενική = είμαι αρχηγός. 22. γ) εσωτερικό σύστοιχο– προέρχεται από την ίδια ρίζα με τον ρηματικό τύπο στον οποίο αναφέρεται. Μεταφράζουμε κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από τα συνδετικά ρήματα εἰµὶ και γίγνοµαι. μόνο όταν η μετοχή είναι αιτιολογική και συνοδεύεται από το ὡς ή το ὥσπερ. 33. 25. 26.gr/ sapiens@otenet.gr . Γενική παραθετική έχουμε μετά από ένα επίθετο που ισοδυναμεί με γενική πτώση ή μετά από κτητική αντωνυμία.gr και sapiens@sch. ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. δηλαδή πριν ενεργήσει το υποκείμενο του ρήματος. 23. Η πρόθεση πλὴν συντάσσεται κανονικά με γενική. τιµωροῦµαι = τιμωρώ. 27. 36. 30. 34.21. τότε έχουμε ρηματική χρονική πρόταση. Η παράθεση δίνει ένα επιπλέον γνώρισμα σ’ αυτόν. παραλείποντας στη μετάφραση τα ρήματα και αποδίδοντας τη μετοχή με ρήμα. 28. και το άρθρο αυτό συνάπτεται με μία μετοχή ή ένα απαρέμφατο. 32. Η επεξήγηση επεξηγεί τον προσδιοριζόμενο όρο. Ἔχω + τελικό απαρέμφατο = μπορώ να + μετάφραση του απαρεμφάτου. Στη μετάφραση όμως αποδίδουμε τη μετοχή ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. Τα κελευστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και απαρέμφατο. Από το ρήμα τυγχάνω εξαρτάται κατηγορηματική μετοχή. Από τοπικά επιρρήματα όμως σε –θεν έχουμε γενική της αφετηρίας. β) εσωτερικό ή του αποτελέσματος–δηλαδή το αντικείμενο δεν υπάρχει εξ’ αρχής. τοπικά και ποσοτικά. Με το πρὶν εισάγεται απαρεμφατική χρονική πρόταση. Όταν έχουμε εμπρόθετο προσδιορισμό ή επίρρημα ή γενική με άρθρο μπροστά τους. που εισάγεται με τον ίδιο χρονικό σύνδεσμο. Είναι δυνατόν το ρήμα να είναι και προσωπικό. 31. Γενική διαιρετική έχουμε και με επιρρήματα χρονικά. 35. –τή. Ο ιστορικός ενεστώτας έχει σημασία αορίστου ή παρατατικού. Διάκριση αντικειμένου: α) εξωτερικό–υπάρχει εξ’ αρχής. στην οποία ανήκει (πλὴν + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης). Τα ρηματικά επίθετα σε –τός. τότε δεν έχουμε επιθετικό προσδιορισμό. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. αλλά προέρχεται από την ίδια την ενέργεια του υποκειμένου. 29.

Νὴ ∆ία: ομωτική έκφραση ή προσφώνηση. Παραιτοῦµαι = παρακαλώ. Ἐκποδὼν = βγαίνω από τη μέση.37. Εὖ λέγω = επαινώ.χ. 40. 43. 38. Ως προς τη λειτουργία τους όμως μέσα στην πρόταση είναι όμοιοι (π. κακῶς ποιῶ = βλάπτω. Εὖ ἀκούω = επαινούμαι. είναι αντικείμενα του ρήματος). ∆ίκην δίδωµι τινὶ = τιμωρούμαι. (τὸν ἄνθρωπον = υπηρετώ. Η αιτιατική του χρόνου δηλώνει χρονική έκταση. ∆ίκην λαµβάνω παρὰ τινὸς = τιμωρώ. 44. ὅπως είναι δυνατόν να υπάρχει το αοριστολογικό ἄν.gr και sapiens@sch. γηροκομώ). Μας επαναφέρει στον πραγματικό χρόνο. Παράλλαξη έχουμε όταν δύο όροι συνδέοονται παρατακτικά και είναι ως προς τη μορφή τους διαφορετικοί (π. Από το ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας ή το ουδέτερο επιθέτου εξαρτάται γενική διαιρετική. Στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε αναγκαστική ετεροπροσωπία. είναι δυνατόν στην απόδοση να έχουμε παρατατικό απροσώπου ρήματος.philology‐online. . 39. 45.gr/ sapiens@otenet. Όταν έχουμε έλξη του αναφορικού. τότε σημαίνει αινιγματικός – η – ο (δηλαδή: αινιγματικά λόγια). Τα δυνητικά απαρέμφατα είναι αναγκαστικά ειδικά. ἐµποδὼν = γίνομαι εμπόδιο. 49. Λέμε λοιπόν ότι έχουμε αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. 46. η οποία παραλείπεται. Θεραπεύω + αιτιατική: (τὴν γῆν = καλλιεργώ). Συχνά αντί γενικής διαιρετικής χρησιμοποιείται επιμεριστική παράθεση. Η γενική του χρόνου δηλώνει χρονική διάρκεια. όταν αναφέρεται σε λόγια (δηλαδή: ποικίλα λόγια). αποδίδοντας το απαρέμφατο με ρήμα. 42. το αναφορικό έλκεται από μια δεικτική αντωνυμία. Οι κύριες παρενθετικές προτάσεις δεν συνδέονται παρατακτικά με άλλες κύριες. όταν δηλώνεται ότι ο σκοπός θα πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. λόγω εξάρτησής του από απρόσωπο ρήμα ή έκφραση. Κακῶς πράττω = δυστυχώ. 41. 47. τότε το υποκείμενο αυτού του απαρεμφάτου θα είναι πάλι ένα απαρέμφατο και θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη μεταξύ δύο απαρεμφάτων.χ. (τὸν θεὸν = λατρεύω). Χάριν ἀποδίδωµι = εκφράζω ευγνωμοσύνη. 48. σχεδόν πάντοτε. Η δοτική του χρόνου δηλώνει χρονικό σημείο. Ἐνθυµοῦµαι = έχω στο μυαλό μου. που είναι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. περιποιούμαι. 52. 7 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 50. Εὖ ποιῶ τινὰ = ευεργετώ. 53. Σ’ αυτήν την περίπτωση ισχύει η ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα και το δεύτερο απαρέμφατο.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Εὖ πάσχω = ευεργετούμαι. στη μετάφραση τα τρέπουμε σε ονομαστική. Το επίθετο ποικίλος – η – ον. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν χρειάζεται το δυνητικό ἄν. Εὖ ποιῶ = ευεργετώ. Εὖ πράττω = ευτυχώ. ως ευκόλως εννοούμενη. Όλα τα υποκείμενα των απαρεμφάτων. Στις δευτερεύουσες τελικές προτάσεις που εισάγονται με το ὡς. Αν μετά από δοξαστικό ή λεκτικό ρήμα έχουμε ως αντικείμενο απαρέμφατο απροσώπου ρήματος. έχω υπόψη μου. Στον υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. 51. 54. γενική και απαρέμφατο). δηλαδή στην αλήθεια. Το νῦν δὲ το βρίσκουμε συνήθως μετά από υποθετικό λόγο του μη πραγματικού.

Προλαβὼν ἐπιµέλοµαι = φροντίζω από την αρχή. τότε: α) είναι πλάγια ερωτηματική. Στο οὐδ’ εἰ η άρνηση αντανακλά στην απόδοση. Οι μετοχές απροσώπων ρημάτων απαντούν συνήθως σε ουδέτερο γένος. Οι δευτερεύουσες συμπερασματικές απαρεμφατικές προτάσεις. 67. όταν τονίζεται ο τρόπος που θα γίνει η πράξη.τ.ν. Ἄλγος = πόνος. Ἀκούω + γενική πτώση (δηλώνεται άμεση αντίληψη). έλκεται από την αναφορική αντωνυμία και μπαίνει στην ίδια πτώση μ’ αυτήν. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων είναι συχνά αιτιολογικές. Υποθετική μετοχή έχουμε συνήθως με δυνητικό απαρέμφατο. ενώ το οὐδ’ εἰ όταν η απόδοση είναι αρνητική. Ζηµία = πρόστιμο. 71. 64. διὰ + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου. όταν οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τα εἰ καί. 68. 61. µε τα οἷος και ὅσος).θ. οὐδ’ εἰ. ἴθι και ἄγε των ρημάτων φέρω. Εἶδος = μορφή. Οι προτάσεις που είναι ολόκληρες β΄ όρος σύγκρισης λέγονται κύριες παραβολικές. 58. β) είναι τελική. 56. υποφέρω. ἥκω + τροπικό επίρρημα. τότε αυτή είναι αναφορικοσυμπερασματική (σ. Το φεῦ ονομάζεται σχετλιαστικό επιφώνημα. όταν τονίζεται το περιεχόμενο της πράξης. πυνθάνοµαι (δίπτωτο ρήμα) + αιτιατική και γενική πτώση. 63. λογίζονται συχνά ως παρακελευσματικά μόρια και όχι ως ρήματα. Αντίστροφη έλξη είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο προσδιοριζόμενος από μια αναφορική πρόταση όρος. Προς κάτι το πραγματικό γίνεται η παραχώρηση. 70. Μεταφράζουμε λοιπόν το γνωμικό αόριστο με το «συνήθως + χρόνο ενεστώτα». 57.philology‐online.λ. καὶ ἂν (κἄν). αν ακολουθεί πρόταση με το ὅπως + οριστική μέλλοντα ή με το ὅπως + υποτακτική. Μετά από ρήματα επιμέλειας – αμέλειας. Οι προστακτικές φέρε. 69. δυνητική ευκτική και χρόνο μέλλοντα.χ. Καθορῶ = διακρίνω. Πόνος = κόπος. 65. Το ἐπεὶ μετά από ισχυρή στίξη ισοδυναμεί με το γάρ. εἶµι και ἄγω αντίστοιχα. ἂν καὶ κ. εκφράζουν υποκειμενικό συμπέρασμα που μπορεί να πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση.. 72.gr/ sapiens@otenet.Το καὶ εἰ χρησιμοποιείται όταν η απόδοση είναι καταφατική. Με τα ρήματα ἔχω. 62. Φιλότιµος = αυτός που αγαπά τις τιμές. Ἐφίεµαι = επιθυμώ. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 8 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 60. αν στην πρόταση που ανήκουν υπάρχει άλλο ρήμα (π. Ἀναντλέω-ῶ = υπομένω. αντί να μπει στην κανονική πτώση της συντακτικής του θέσης μέσα στην πρόταση. ἐπεὶ φέρ’ εἰπέ). Όταν έχουμε απαρεμφατική πρόταση που εισάγεται με αναφορικό.55. οι οποίες εισάγονται με το ὥστε.» είναι τροπική. ἀκούω + αιτιατική πτώση (δηλώνεται έμμεση αντίληψη). τιμωρία. Μια μετοχή αορίστου που συνοδεύεται από άρνηση και μεταφράζεται με το «χωρίς να. 66. κεῖµαι. ὑπολαµβάνω = θεωρώ. 59.gr . Στις εναντιωματικές ή παραχωρητικές προτάσεις. η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το μη πραγματικό.gr και sapiens@sch. δυνητική οριστική. έχουμε συνήθως γενική της αναφοράς.. Ο γνωμικός αόριστος ισοδυναμεί με ενεστώτα. οι οποίες εισάγονται με τα καὶ εἰ.

γι’ αυτό το αντικείμενο μπαίνει σε γενική διαιρετική. γιατί. όταν αναφέρεται σε πρόσωπα. 81. Η γενική αυτή είναι γενική διαιρετική. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ισχυρότερος από τον πρώτο. Η ενέργεια του ρήματος μεταβαίνει σ’ ένα μέρος της έννοιας του αντικειμένου. Η απαγόρευση στα αρχαία ελληνικά εκφέρεται με τους εξής τρόπους: α) µὴ + προστακτική ενεστώτα. όταν το νόημα που εκφράζει ο εμπρόθετος προσδιορισμός προηγείται από το νόημα που εκφράζει το ρήμα της πρότασης. πρόσθεν ἤ. Περὶ µηδενὸς ποιοῦµαι τι = δε θεωρώ κάτι σπουδαίο. 76. Παρὰ + δοτική = εμπρόθετος του ενώπιον (τόπου μεταφορικά). αλλά εξαιτίας κάποιων γεγονότων που έχουν προηγηθεί και δηλώνονται με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ἕνεκα + γενική.gr/ sapiens@otenet.τ.λ. τότε το αίτιο είναι τελικό.) και μετατρέποντας το αναφορικό σε δεικτική αντωνυμία.χ. μπορούμε να έχουμε επεξήγηση στη γενική αυτή. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι αριθμητικό. Η ονομαστική που προηγήθηκε ήταν το ἐγὼ. επειδή κ. Οι αναφορικοαιτιολογικές προτάσεις μεταφράζονται με έναν αιτιολογικό σύνδεσμο στην αρχή τους (π. Έχουμε δίπλα του μια γενική ή μια αιτιατική της αναφοράς. όταν δηλαδή προηγείται νοηματικά το ρήμα. Κακῶς ἀκούω = κακολογούμαι. τότε έχουμε ασύμμετρη σύγκριση. 85. έχουμε πτώση όμοια με προηγούμενη. ὕστερον ἤ. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι μια γενική πτώση αναφορικής ή δεικτικής αντωνυμίας. 83. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 9 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.gr και sapiens@sch. χωρίς να εννοείται κάποια αιτιατική ως αντικείμενο. 77. Κακῶς ποιῶ = κακοποιώ. μπορούμε να βρούμε στη θέση της αιτιατικής μια γενική πτώση.73. Κακῶς λέγω = κακολογώ. με τη μεσολάβηση ενός καί (π. Όταν το ρήμα ἔχω προσδιορίζεται από τροπικό επίρρημα. Προκινδυνεύω τινὸς = διακινδυνεύω για κάποιον. Το τελικό απαρέμφατο δεν είναι ποτέ χρόνου μέλλοντα. 74. γίνεται αυτό που ορίζει το ρήμα. ὁµοίαν τὴν γνώµην ἔχω καὶ σύ – σε θέση δοτικής αντικειμενικής στο ὁµοίαν. Περὶ ἐλάττονος ποιοῦµαι = θεωρώ κάτι κατώτερο. Παρὰ + γενική και ενεργητικό ρήµα = εμπρόθετος της προέλευσης. Σε αντίθετη περίπτωση. Με επίθετα ισότητας – ομοιότητας. β) µὴ + υποτακτική αορίστου και γ) οὐ + οριστική μέλλοντα. 79. Ο εμπρόθετος προδιορισμός ἕνεκα τινὸς είναι αναγκαστικό αίτιο (δηλώνεται αιτία) ή τελικό αίτιο (δηλώνεται σκοπός). 80. 82.philology‐online. Θα είναι αναγκαστικό αίτιο.χ. Το ὡς χρησιμοποιείται συχνά και ως πρόθεση. μπορεί να εκφέρεται ομοιόπτωτα με τον πρώτο όρο με ή χωρίς το ἤ. Κακῶς πάσχω = παθαίνω κακό. 75. 84. αντί να έχουμε δοτική αντικειμενική. Προτάσεις που εισάγονται με τα πρότερον ἤ.gr . τότε δεν είναι μεταβατικό. Παρὰ + γενική και παθητικό ρήµα = εμπρόθετος του ποιητικού αιτίου. Δηλαδή. η οποία συνοδεύεται από το ἤ. 78. Με ένα ρήμα που συντάσσεται με αιτιατική. Το μοναδικό ρήμα που δέχεται τελικό απαρέμφατο σε χρόνο μέλλοντα είναι το µέλλω. Κοντά σε συγκριτικό βαθμό επιθέτου ή επιρρήματος η δοτική είναι του ποσού ή αλλιώς του μέτρου – διαφοράς. 86. είναι δευτερεύουσες χρονικές. ως υποκείμενο του ρήματος ἔχω).

Τα παθητικά μονόπτωτα ρήματα δεν έχουν ποτέ αντικείμενο. η) ἢ + ολόκληρη πρόταση. 88. 89. ἐνδεῖ. μόνο που σ’ αυτό δεν υπάρχει γενική πτώση ως αντικείμενο.gr . είναι δοτική προσωπική ηθική. Μια δοτική προσωπική κοντά στις μετοχές ἡδοµένῳ. Το σύστοιχο αντικείμενο παραλείπεται συνήθως: α) όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό. στ) ἢ πρὸς + αιτιατική. Μπορούν να έχουν σύστοιχο αντικείμενο. δοτικές ή αιτιατικές του χρόνου και όχι ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί. όταν είναι έναρθρα. 90. Τα χρονικά επιρρήματα πάλαι. 91. τότε αυτή είναι το αντικείμενο του απροσώπου ρήματος. 92. Η ονομαστική απόλυτη μετοχή μπαίνει είτε στη θέση γενικής απόλυτης μετοχής είτε αντί για συνημμένη μετοχή και διατηρεί την επιρρηματική της σημασία. δ) Ὀµνύω συµµαχίαν (αντί για: όµνύω ὄρκον συµµαχίας). ὡς + απαρέμφατο. ο οποίος τώρα μπαίνει συνήθως σε ουδέτερο γένος πληθυντικού αριθμού (ή πιο σπάνια ενικού) και παίζει πια αυτός το ρόλο του συστοίχου αντικειμένου. 94. γ) ἀντὶ + γενική. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΣΤΟΙΧΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ: α) Παῖσον διπλᾶ (αντί για: παῖσον διπλῆν πληγήν). δ) πρὸ + γενική. β) Ὀξὺ βοῶ (σύστοιχο αντικείµενο σε ουδέτερο γένος ενικού αριθµού). µέτεστι όταν δεν υπάρχει κοντά απαρέμφατο.87. αὐτίκα. 1. ε) παρὰ + αιτιατική. οπότε είτε παραμένει η πλάγια πτώση είτε μπαίνει και αυτή στην πτώση του αντικειμένου και παίζει τώρα το ρόλο του. µέλει. 93. β) ἢ + ομοιόπτωτα και ἢ + ομοιότροπα. 2. χαρακτηρίζονται ως γενικές. Το αντικείμενο παραλείπεται στις εξής περιπτώσεις: α) όταν εννοείται ευκόλως από τα συμφραζόμενα. β) όταν εκφράζει μια γενική έννοια και γ) όταν πρόκειται για το μοναδικό αντικείμενο που μπορεί να πάρει ένα ρήμα. β) όταν συνοδεύεται από μια πλάγια πτώση. αν υπάρχει μια δοτική. έχουν ως υποκείμενο μια σύστοιχη έννοια. ἀχθοµένῳ. Τρόποι εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης: α) γενική συγκριτική. τότε συνήθως είναι αναφορική – τελική. βουλοµένῳ. πρῶτον.gr/ sapiens@otenet. Το ίδιο συμβαίνει και με το ρήμα παρασκευάζεται. Δίπλα σε απρόσωπα ρήματα που ήταν δίπτωτα στην ενεργητική διάθεση.gr και sapiens@sch. που όμως δεν κρύβει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (που είναι υποκείμενο απροσώπων ρημάτων).philology‐online. Τα ρήματα δεῖ. Το φαινόμενο της ονομαστικής απολύτου μετοχής είναι μια συντακτική ανακολουθία. ζ) ἢ κατὰ + αιτιατική. παίρνουν αντικείμενο σε γενική και υπάρχει δίπλα τους μια δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου. µεταµέλει. Όταν μία δευτερεύουσα αναφορική πρόταση έχει το ρήμα της σε μέλλοντα. γ) Ἐγράψατο µε ἀσεβείας (αντί για: ἐγράψατο µε γραφὴν ἀσεβείας). Ν Υ Σ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 10 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Επίσης. θ) ἢ ὥστε.

δέδοικα. 8. Ρήματα που σημαίνουν απόλαυση: ἀπολαύω. 11. οἰκῶ. βλάπτω. 2. ἀφειδῶ. φυλάττοµαι. ὀνίναµαι. πενθῶ. κλαίω. Ρήματα καταδίωξης ή απόδρασης: θηρῶ. Ρήματα που σημαίνουν απόπειρα: πειρῶ. µνηµονεύω. µεστῶ. κακῶς λέγω. θηρεύω. θωπεύω. 3. θιγγάνω. ἀκροῶµαι. Ρήματα που σημαίνουν γενικά αίσθηση (αφή. εὖ λέγω. ὄµνυµι. διώκω. ἀδικῶ. κακουργῶ. ακούω (+αιτιατική. εὐλογῶ. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 11 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. σιγῶ. φοβοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν πλησμονή: βρίθω. γεύση. Ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη με λόγους ή έργα: ὀνίνηµι. Ρήματα που σημαίνουν φροντίδα ή επιμέλεια και τα αντίθετά τους: φροντίζω. ἐξαµαρτάνω.gr/ sapiens@otenet. ἔχοµαι. χρῄζω. θρηνῶ. παύοµαι (=σταµατώ). δεῖ µοι τινός. στέροµαι. γλίχοµαι. π. ἐξικνοῦµαι. 4. 2. λαµβάνοµαι. ἀποφεύγω. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φθάνω. περιµένω. πλήθω. ἐκπλήττοµαι. διαµαρτάνω. Ρήματα που σημαίνουν επιτυχία: τυγχάνω. ἐφίεµαι. ὀσφραίνοµαι. ὀρέγοµαι. µεταµέλει µοι τινός. Ρήματα που σημαίνουν στέρηση: δέω. ΓΕΝΙΚΗ ή ΔΟΤΙΚΗ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. προνοῶ. µεταλαµβάνω. 9. θεραπεύω. εὐεργετῶ.χ. ἀντιλαµβάνοµαι. κληρονοµῶ. ἐπιµελοῦµαι. ἐπιλαµβάνοµαι. ὄζω. οσμή. ψεύδοµαι (=αποτυγχάνω) 13. σπανίζω. ἐφικνοῦµαι. 12. δακρύω. σιωπῶ.philology‐online. γέµω. κρατῶ (+αιτιατική=νικώ). εὐπορῶ. Ρήματα που σημαίνουν μνήμη ή λήθη: µιµνήσκοµαι. µέτεστί µοι τινός. κήδοµαι. δέοµαι. ψαύω. λήγω. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. 4. ἀλγῶ. πνέω. 7. ἀγαπῶ. γεύοµαι. όσφρηση. ἐπιλανθάνοµαι. ἐπιορκῶ. ἀντέχοµαι. εὖ ποιῶ. κοινωνῶ.gr και sapiens@sch. τιµωροῦµαι (=τιµωρώ). θαρρῶ. λανθάνω. Τα ρήματα: ὁρῶ. δηλώνεται έµµεση αντίληψη). Ρήματα που σημαίνουν επιθυμία: ἐπιθυµῶ. ακοή): ἅπτοµαι. εὐλαβοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν μετοχή: µετέχω.gr . ὠφελῶ. 5. ἐπιλείπω. ἐρῶ (=αγαπώ). φεύγω. 5. ἀπορῶ. αἰσχύνοµαι. ζηλῶ. κακοποιῶ. ὀλιγορῶ. µεταµέλοµαι. ᾔσθετο βοήν). ἀποδιδράσκω. ἀκούω (για άµεση αντίληψη). ποθῶ. ἄρχοµαι. πειρῶµαι. ἐνεδρεύω. ἀµελῶ. φιλῶ. κακῶς ποιῶ. καταπλήττοµαι. µένω. 10. κελεύω. σπεύδω.ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: (ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΛΑΓΙΑ ΠΤΩΣΗ – ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ. Ρήματα που σημαίνουν φειδώ και τα αντίθετά τους: φείδοµαι. 3. πίµπλαµαι. ἁµαρτάνω. αἰσθάνοµαι (+αιτιατική κάποιες φορές. Ρήματα που σημαίνουν αποτυχία: ἀποτυγχάνω. µέµνηµαι. οἰµώζω. µέλει µοι τινός. δράττοµαι. ποθῶ. ἐρῶµαι (=επιθυµώ). Ρήματα που σημαίνουν έναρξη ή λήξη: ἄρχω. λοιδορῶ. 6. Ρήματα αμετάβατα που χρησιμοποιούνται ως μεταβατικά: αἰδοῦµαι. κολακεύω.

ταιριάζει και τα συνώνυμά τους. Ρήματα που σημαίνουν προσέγγιση ή συνάντηση απλή. από τις οποίες η µία είναι κατηγορούµενο της άλλης). πελάζω. πρωτεύω. 17. 6. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φεύγω + γενική (=κατηγορούµαι για κάτι). κατά. ἐπιµείγνυµαι. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἐν. εἴκω (=υποχωρώ). 16. αἰσθάνοµαι + γενική. 8. ἀπολείποµαι. ἐπί. φιλική ή εχθρική διάθεση: πλησιάζω. Ρήματα που σημαίνουν ισότητα και ομοιότητα: ἰσοῦται. Ρήματα που σημαίνουν ακολουθία. Ρήματα σημαίνουν πρέπει. ἀπέχοµαι. στασιάζω. αρμόζει. ἡγεµονεύω. παρά. τυραννῶ. παραχωρῶ. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. συναλλάττοµαι – διαλλάττοµαι – καταλλάττοµαι (=συµφιλιώνοµαι). ἀρέσκω. ἔφυν. πολεµῶ. ὁµολογῶ. ἔοικα. 10. λύω. Ρήματα που σημαίνουν απαλλαγή: ἀπαλλάττω. 9. διαφορά. ἀφίεµαι. κεράννυµι.. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. Ρήματα που σημαίνουν αρχή ή εξουσία και τα αντίθετά τους: ἄρχω. προσίηµι. τιµωρῶ (=βοηθώ). δουλεύω. περί. διαφέρω. ἀπειθῶ. 5. ἀπειλῶ. 18. ὀργίζοµαι. ἀρήγω (=βοηθώ). ἑάλω + γενική (=καταδικάζοµαι για κάτι). πλεονεκτῶ. ἐκ. Ρήματα που σημαίνουν αποχή: ἀπέχω. θάνατο). ἡγοῦµαι + ειδικό απαρέµφατο = νοµίζω ότι. κρατῶ (+γενική=εξουσιάζω). χαλεπαίνω (=οργίζοµαι). πρός. χρῶµαι (συχνά συντάσσεται µε δύο δοτικές. πέφυκα. ἐνοχλῶ. 7. ἐπιτιµῶ. Ρήματα διαφόρων σημασιών: ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ.χ. λοιδοροῦµαι. χρῶµαι + δύο δοτικές (η µία κατηγορούµενο της άλλης)..π. ἡγοῦµαι (+γενική=είµαι αρχηγός). 11.gr και sapiens@sch. Ρήματα που σημαίνουν άμιλλα: ἁµιλλῶµαι. σύν.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . µειονεκτῶ. 22. σπονδὰς ποιοῦµαι. µείγνυµαι. ὑστερῶ. εἰς χείρας ἔρχοµαι (=συµπλέκοµαι). Ρήματα που σημαίνουν φιλονικία: διαφέροµαι. ὑπό. συλλαµβάνοµαι (για έµψυχα). ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: 12 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἀµφισβητῶ. ἀκολουθῶ. συντυγχάνω. περίειµι. συνᾴδω (=συµφωνώ). κρατιστεύω. 2. ὁµοιάζω. 12. ἀµύνω (=βοηθώ). ὑπερτερῶ. πρό. Θυµήσου: ἁλίσκοµαι = κυριεύοµαι (για άψυχα). ἄπειµι. µάχοµαι. ὁµονοῶ. ἀριστεύω. 19.14. ἐντυγχάνω.philology‐online. δεσπόζω.. ἐρίζω. βασιλεύω. περιγίγνοµαι. 3. Ρήματα που σημαίνουν απομάκρυνση: διέχω. στρατηγῶ.gr/ sapiens@otenet. Ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική ενέργεια – διάθεση: εὐνοῶ. 21. ὑπέρ. Ρήματα που σημαίνουν συμφωνία: συµφωνῶ. ἐπιβουλεύω. Ρήματα που σημαίνουν σύγκριση. 15. Ρήματα που σημαίνουν καταγωγή: εἰµί. γίγνοµαι.. υπεροχή: ἡττῶµαι. λείποµαι. πείθοµαι. βοηθῶ. 20. 4. λυσιτελῶ. Ρήματα που σημαίνουν χωρισμό: χωρίζοµαι.. Ρήματα που σημαίνουν έριδα ή συμφιλίωση: σπένδοµαι (=συνθηκολογώ). ἐλευθερῶ. Ρήματα που σημαίνουν επικοινωνία. φθονῶ. ένωση: ὁµιλῶ. συναρµόττω (=ταιριάζω). κρίνοµαι + γενική (=τιµωρούµαι σε. διαδοχή: ἕποµαι. προέχω.

παύω. ὀνοµάζω.(ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ ή ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ: α) Η μία αιτιατική. εἰσπράττω. καθίστηµι. Ρήματα που σημαίνουν: δρῶ. ἀνερωτῶ. πιπράσκω. ἀξιῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀποκρύπτω. τιµωροῦµαι. δικάζω. εὐεργετῶ (τα ρήµατα αυτά έχουν εξωτερικό και σύστοιχο αντικείµενο). ἀγοράζω. ἐρωτῶ.gr . ἀποστερῶ. ἄγαµαι. τα εκλογής.gr και sapiens@sch. κενῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπενθυµίζω. ἱκετεύω. 4. Ρήματα που σημαίνουν: ποιῶ. 4. ζηλῶ. ἄγω. µισῶ. χειροτονῶ. λαµβάνω.philology‐online. 7. πληροφοροῦµαι. κρίνω. 1. Προσοχή: τα ρήματα αὔξω. είναι το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. η γενική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. µακαρίζω. ειναι το ΑΜΕΣΟ αντικείμενο. ἐργάζοµαι. 5. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. αἱροῦµαι. ὠνοῦµαι (=αγοράζω). Η άλλη. Ρήματα που σημαίνουν: λαµβάνω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀπαλλάσσω. 3. 2. παρέχω. (Στις παραπάνω 2 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) 13 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. πωλῶ. τίθηµι. 3. εὐδαιµονίζω. 5. ἀγορεύω. ἀποδίδοµαι (=πωλώ). ἐκτιµῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἔχω. 3. 4. κρίνω. διώκω. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6. 2. ἐρηµῶ. αἴρω συντάσσονται με προληπτικό κατηγορούμενο του αντικειμένου. δίδωµι. προσαγορεύω. 2. µανθάνω. ἀπολύω. ποιῶ. οἰκτίρω. γεµίζω. β) Η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης (με κατηγορούμενο του αντικειμένου σε αιτιατική συντάσσονται τα κλητικά ρήματα. χωρίζω.gr/ sapiens@otenet. καλῶ. παραλαµβάνω. ἐλευθερῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀκούω. µεστῶ. 1. κωλύω. δοξαστικά και τα συνώνυμα του εἰµὶ και του γίγνοµαι). Ρήματα που σημαίνουν: νοµίζω. τιµῶ. 1. Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθημα: θαυµάζω. ἐπαινῶ. εἴργω (=εµποδίζω). (Στις παραπάνω 5 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) Ν Υ Σ ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. ἡγοῦµαι. ἀποφαίνω. Ρήματα που σημαίνουν δικάζω και ανταποδίδω: αἰτιῶµαι. ἑστιῶ (=κάνω τραπέζι σε κάποιον). Ρήματα που σημαίνουν: πληρῶ. γράφοµαι. τρέφω. Ρήματα που σημαίνουν: ἐνδύω. διδάσκω. ἀποδείκνυµι. η οποία είναι πρόσωπο ή περιεκτικό ουσιαστικό. λέγω. ἕλκω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀνταλλάσσω. το πράγμα ή το άψυχο. ἀποστερῶ.

ἄξιόν ἐστι. δυνητικά ή αποπειρατικά. δοκεῖ.. κωλυτικά ή απαγορευτικά.gr . οἷόν τ’ ἐστιν (=είναι δυνατόν). ᾄδεται.gr και sapiens@sch. Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις: δοκεῖ. ἀνάγκη ἐστι.α. 1. Ρήματα που σημαίνουν: ἐξισώνω. ἐκ. κελευστικά ή προτρεπτικά. ὁµολογεῖται κ. Το τελικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το να + υποτακτική. προσήκει..8.α. πρό. Μερικά σύνθετα ρήματα με τις προθέσεις: ἐν. δυνατὸν ἐστίν. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. γνωστικά. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπάρχουν δύο κατηγορίες απαρεμφάτων: α) το άναρθρο (που διακρίνεται σε τελικό και ειδικό) και β) το έναρθρο (που χρησιμοποιείται όπως τα ουσιαστικά). συνδιαλλάσσω. ἔνεστι (=είναι δυνατό).gr/ sapiens@otenet. β) Ως αντικείμενο διαφόρων κατηγοριών ρημάτων. ὁµοιάζω. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. δεικνύω. παραγγέλλω. σύν. Ειδικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: λεκτικά. χρεών ἐστι. λέγεται. µεταδίδω. ενδέχεται. ἔξεστι. θρυλεῖται. Ρήματα που σημαίνουν: ἀναµιγνύω. Ειδικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα: ἀγγέλλεται. δοξαστικά. 1. ἀδύνατόν ἐστιν. τιµῶµαι. δεῖ. ΤΟ ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ: α) Ως υποκείμενο απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων. καιρὸς ἐστίν. Ρήματα που σημαίνουν: µετέχω. χρή. 14 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. δίδω. εἵµαρτο (=ήταν πεπρωµένο). Ρήματα που σημαίνουν: τιµῶ. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. ῥαδίως ἔχει (=είναι εύκολο) κ. εἰκός ἐστιν. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπόσχοµαι. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. Ν Υ Σ ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η γενική είναι το ΑΜΕΣΟ. 2. 5. Το ειδικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το ότι + ειδική πρόταση ή άλλη πρόταση επιθυμίας. µέλει. ἀναγκαίως ἔχει. όσα σημαίνουν αποφασίζω ή διανοούμαι να. σπάνια τα αισθητικά. 4.philology‐online. ὥρα ἐστίν. 3. 2. πρέπει. Τελικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους πλην μέλλοντα) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: βουλητικά ή εφετικά. νοµίζεται. καλῶς ἔχει. φθονῶ. κατά. πάρεστι. 3. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. Ρήματα που σημαίνουν: παραχωρῶ. εὖ ἔχει. 1. εἵµαρται (=είναι πεπρωµένο).

6. 7. γίγνοµαι. Στην περίπτωση αυτή έχουμε άναρθρο απαρέμφατο. με ρήματα κίνησης: πέµπω. ἀλγῶ.gr και sapiens@sch. Ως κατηγορούμενο με συνδετικά ρήματα. φαίνοµαι. ἐπιτήδειος. διαγίγνοµαι. θαῦµα. Ως απόλυτο απαρέμφατο σε στερεότυπες εκφράσεις. οἱ στρατιῶται εἶχον τὰς ἀσπίδας ἐκκεκαλυµµένας. αἱροῦµαι. 4. Ρήματα που δέχονται κατηγορηματική μετοχή: Στο υποκείμενό τους: Α. ὁ λέγων. του κατά τι ή της αναφοράς i. ὑπάρχω. ἥκω.λ. ἀγανακτῶ. Μετοχή μάλιστα με άρθρο είναι σίγουρα επιθετική. π. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Η ΜΕΤΟΧΗ 15 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Εἰµί. φανερὸς εἰµὶ (σηµ. Έναρξης – λήξης (ἄρχω. β) ως κατηγορούμενο (κοντά στα ρήματα: εἰµί. Μεταφράζεται συνήθως με το να + υποτακτική ή με το ότι + υποτακτική. παύοµαι). Β.: αν τα ρήµατα οἴχοµαι και φθάνω συνοδεύονται από µετοχές µέλλοντα. τυγχάνω. οὗτοι ἤκουον τὴν χώραν δῃουµένην. β. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. Μεταφράζεται συνήθως με αναφορική πρόταση. γ) όταν είναι κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός. Έχει συνήθως άρθρο. β) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου ή του αντικειμένου ενός ρήματος.3. καθίσταµαι. ουδέτερα αντωνυμιών ή στα επιρρήματα ὧδε. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η κατηγορηματική μετοχή δεν έχει ποτέ άρθρο. ὁ διώκων. ὀργίζοµαι. οἱ ἐκπλέοντες ἐκ τοῦ λιµένος ἔµποροι. Ως προσδιορισμός: α. β) το όνομα που προσδιορίζει δεν έχει άρθρο.τ.τ. οὗτος ἦρξεν ἀδικῶν. το οποίο μεταφράζεται ως ουσιαστικό.χ. φθάνω. οἴχοµαι.gr/ sapiens@otenet. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. π. ἱκανός.χ. τάττω κ. χαίρω. Το ενεργητικό παύω συντάσσεται µε κατηγορηµατική µετοχή που προσδιορίζει το αντικείµενό του. λήγω.λ. ἡδύς. ii. παρασκευάζοµαι.). γ) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός. ἀγαθός. Δέχεται άρνηση οὐ (όταν φανερώνει κάτι το συγκεκριμένο) και µὴ (όταν φανερώνει κάτι το γενικό ή το υποτιθέμενο). ἄχθοµαι. λανθάνω. Η επιθετική μετοχή δεν έχει άρθρο όταν: α) το υποκείμενό της προηγείται. δ) ως ουσιαστικό. ὑπάρχω. ii. π. Δέχεται άρνηση οὐ.χ.χ. κίνδυνος. Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά. ἄρχοµαι. του σκοπού ή του αποτελέσματος i. π. γι’ αυτό λέγεται και αναφορική μετοχή. Χρησιμεύει: α) ως επιθετικός προσδιορισμός ουσιαστικού (συνήθως το ρόλο αυτό παίζει μια επιθετική μετοχή με άρθρο). διατελῶ.philology‐online. οὕτω. Γ. με ρήματα σκόπιμης ενέργειας: δίδωµι. φόβος. από τα επίθετα: ἄξιος. από τα ουσιαστικά: σχολή. δῆλός εἰµι. έχοντας την έννοια του σκοπού ή της αναφοράς. γίγνοµαι). Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το που + οριστική ή με το να + υποτακτική. ἥδοµαι. Ως ανεξάρτητο απαρέμφατο αντί προστακτικής και ευκτικής σε επιφωνηματικές εκφράσεις. διάγω.χ. Ψυχικού πάθους (ἀγαπῶ. τότε αυτές είναι τελικές). π.gr . 5. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Αναλύεται σε αναφορική πρόταση. λυποῦµαι κ. κυρίως σε ορισμούς. Χρησιμεύει: α) ως κατηγορούμενο. βαίνω.

Υποθετική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Παίρνει άρνηση οὐ ή µὴ και μεταφράζεται με χρονική πρόταση. Μεταφράζεται με τα εάν. υπάρχουν ισάριθμες κατηγορίες μετοχών με τις προηγούμενες επιρρηματικές σημασίες. επειδή + οριστική. Στο υποκείμενο ή στο αντικείμενό τους: Α. οἷον. υπόθεση. με επίρρημα ή με εμπρόθετο προσδιορισμό. Ε. ἀπεῖπον.gr . ἅτε. σύνοιδα. λαβών. Μεταφράζεται με αιτιολογική πρόταση. Συνοδεύεται με τα καί. κακῶς ποιῶ. σε μια τέτοια μετοχή υπολανθάνει ένας υποθετικός λόγος. Σε άλλη περίπτωση μεταφράζεται με μετοχή (‐οντας. δηλαδή με το όταν + οριστική ή υποτακτική. τρόπο. καίπερ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι + οριστική ή με το να + υποτακτική. αν + οριστική ή + υποτακτική. κάµνω. Η υποθετική μετοχή ισοδυναμεί με δευτερεύουσα υποθετική πρόταση. Παράδειγμα: Ἠκούσαντες ταῦτα ἀπήλαυνον. ἔχων. οἷα δή. και ανάλογα βάζουμε και τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο. καρτερῶ. Ο σχηματισμός αυτού του υποθετικού λόγου γίνεται με τον παρακάτω τρόπο. Εναντιωματική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. καίτοι και με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους. Β. ὑποµένω.philology‐online. ἐπίσταµαι. λαµβάνω. χάριν φέρω. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι ή πως + οριστική. γιγνώσκω. Η τροπική μετοχή με άρνηση μεταφράζεται με το χωρίς να. ώστε μαζί με την απόδοση να σχηματίζεται υποθετικός λόγος. γνώσης. μολονότι + οριστική. Παίρνει άρνηση οὐ. Επομένως. Σχηματίζουμε υποθετική πρόταση βάζοντας το ρήμα στον ίδιο χρόνο με τη μετοχή. Νικῶ. Με το ὡς εκφράζεται μια υποκειμενική αιτιολογία. και αν. Μεταφράζεται με το για να + υποτακτική. Ανοχής. ἀδικῶ. σκοπό. καµάτου (ἀνέχοµαι. ἡττῶµαι.λ.). Παράδειγμα: Βουλόµενοι αὐτὸν ἀποκτεῖναι πέµπουσι τὴν Σαλαµινίαν ναῦν. Ισοδυναμεί με παραχωρητική δευτερεύουσα πρόταση. Παίρνει άρνηση µή. Χρονική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Τροπική μετοχή: συνήθως συναντάται σε χρόνο ενεστώτα (αλλά και σε άλλους χρόνους). καὶ ταῦτα. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων και των ρημάτων ψυχικού πάθους είναι συνήθως αιτιολογικές. Β. ‐ώντας). Παίρνει άρνηση οὐ. δίπλα σε ρήμα κινήσεως μεταφράζονται με το με + αιτιατική. Παράδειγμα: Πολλοὶ ὄντες εὐγενεῖς κακοί εἰσι. εναντίωση. Στ. Μεταφράζεται με τα αν και. Τελική μετοχή: συναντάται πάντα σε χρόνο μέλλοντα. λείποµαι. Παίρνει άρνηση µή. δηλαδή με τα γιατί. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 16 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η επιρρηματική μετοχή εκφράζει χρόνο. ἀγγέλλω κ. Αιτιολογική μετοχή: συναντάται σ’όλους τους χρόνους (σπάνια σε χρόνο μέλλοντα). δηλώσεως. µέµνηµαι). φέρων. ἀπείρηκα).gr/ sapiens@otenet. ἀπαγορεύω. πυνθάνοµαι. Ε. εὐ ή καλῶς ποιῶ. Κάποιες φορές μπροστά από μια τελική μετοχή βρίσκεται το ὡς. Α. Δεν ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση.gr και sapiens@sch. Παίρνει άρνηση οὐ.τ. χαρίζοµαι. ∆είξης. ἅτε δή. κατανοῶ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. αιτία. Δ. αἰσθάνοµαι. πάνυ. Επομένως. διότι. µάθησης και µνήµης (ἀκούω.∆. κρατῶ. Παράδειγμα: ∆ίκαια δράσας συµµάχους ἕξεις θεούς. αγγελίας και ελέγχου (δείκνυµι. µανθάνω. Συνοδεύεται κυρίως από ρήματα κινήσεως. Αίσθησης. Συνοδεύεται συνήθως από τα μόρια: ὡς. Παράδειγμα: Ἔπλεον πολεµήσοντες και Οἱ Ἑλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόµενοι αὐτόν. στην κατάλληλη έγκλιση. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το και ή που + οριστική ή με το να + υποτακτική. ἀποδείκνυµι. οἷον δή. Οι τροπικές μετοχές ἄγων. Γ. ἁλίσκοµαι. καρτερίας. περιορῶ. ὁρῶ. οἶδα. εὑρίσκω.

οριστική – πρτ + ἄν] β) Εἰ ἐκεκτήµην οὐσίαν.gr και sapiens@sch. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήµατος] Το δεύτερο είδος εκφράζει: ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2ο ΕΙΔΟΣ: 17 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἐπ’ ἀστράβης ἂν ὠχούµην. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν. οριστική – πρτ + ἄν] γ) Εἰ µὲν ἠδίκησέ µε.gr .philology‐online. γ) Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον. β) Δυνητική οριστική: θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. οὐκ ἂν ἔπασχον. β) σε αιτιατική (των απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων) και έχει υποκείμενο συνήθως απαρέμφατο ή αντωνυμία σε ουδέτερο γένος. Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται: α) σε γενική (μόνο των προσωπικών ρημάτων) και έχει υποκείμενο επίσης σε γενική πτώση. ενδέχεται να υπάρχει οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήματος ή έκφρασης. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν. Παραδείγματα: α) Εἰ ἦσαν ἀγαθοί. ΟΙ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ 1ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική κάθε χρόνου -------------------------------------------------------------------------------> κάθε έγκλιση Παραδείγματα: [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική] [Έγκλιση αποδόσεως: υποτακτική] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] α) Εἰ εἰσὶ βωµοί. γ) Απόδοση: εκτός από δυνητική οριστική. δηλαδή να έχουν δικό τους υποκείμενο.ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΤΟΧΗ: Όλες οι επιρρηματικές μετοχές μπορεί να είναι απόλυτες. β) Εἰ σὺ βούλει. Το πρώτο είδος εκφράζει: ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου ---------------------------------------------------------------> δυνητική οριστική Διευκρινήσεις: α) Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι.gr/ sapiens@otenet. λεξάτω. ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος. ἐπανέλθωµεν. εἰσὶ καὶ θεοί. το οποίο δεν έχει καμμία συντακτική σχέση με άλλο ρηματικό τύπο της πρότασης.

[Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική ευκτική] β) Εἰ ῥᾳθυµίᾳ µᾶλλον ἢ πόνων µελέτῃ ἐθέλοιµεν κινδυνεύειν. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική µέλλοντα] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα: 4ο ΕΙΔΟΣ: 1η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 18 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. β) Ἐὰν πάντα ἀκούσητε. Είναι δε εξαρτημένο. [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] δ) Εἰ γένοιτο φανερὸν τὸ µέλλον συνοίσειν τῇ πόλει.gr και sapiens@sch. εὑρήσεις. οὐκ ἂν ζώῃ. περιγίγνεται ἡµῖν µὴ προκάµνειν τοῖς µέλλουσιν ἀλγεινοῖς. από τις οποίες η καθεμιά δηλώνει διαφορετικό πράγμα.gr/ sapiens@otenet. οι οποίες σε κάθε περίπτωση είναι τυχαίες και βοηθητικές της μελέτης μας. Κάποια Συντακτικά της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας δεν κάνουν αυτήν την κατηγοριοποίηση και εντοπίζουν έξι (6) διαφορετικά είδη υποθετικών λόγων. Και στις δύο περιπτώσεις. ἄν. γ) Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. ἐναγὴς ἔστω τοῦ Ἀπόλλωνος. ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική µέλλοντα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική μέλλοντα. προστακτική και δυνητικό απαρέμφατο (μόνο στην περίπτωση που αυτό βρίσκεται σε εξάρτηση). ενδέχεται να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου (κυρίως ενεστώτα και μέλλοντα). α) Εἴ τις µὴ τρέφοιτο. υπογραμμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στην εκφορά και δήλωση των υποθετικών λόγων. πλην του μέλλοντα).χ. δ) Δυνητικό απαρέμφατο: θεωρείται το απαρέμφατο που συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν. Παραδείγματα: α) Ἐὰν ζητῇς. νοµίζω ἂν ἑλέσθαι ὑµᾶς ἀντὶ πολλῶν χρηµάτων. κρίνατε.philology‐online. β) Απόδοση: εκτός από δυνητική ευκτική. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητικό απαρέµφατο] Το τρίτο είδος εκφράζει: ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ____________________________________ Σημείωση: Διακρίνουμε στο 4ο είδος υποθετικού λόγου τρεις διαφορετικές υποκατηγορίες. όταν προηγείται μέσα στην απόδοση του υποθετικού λόγου κάποιο ρήμα εξάρτησης (βλέπε παρακάτω παράδειγμα [δ]). ο μέλλοντας και ο παρακείμενος. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] γ) Εἴ τις τάδε παραβαίνοι. ευκτική).gr . Θυμίζουμε δε ότι ο χαρακτηρισμός τους δεν εξαρτάται από απαριθμήσεις. ενδέχεται να υπάρχει προστακτική και φράσεις ισοδύναμες με μέλλοντα (π. Υπόθεση Απόδοση ἐάν.3ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + ευκτική ----------------------------------------------------------------------------------------------> δυνητική ευκτική Διευκρινήσεις: α) Δυνητική ευκτική: θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν και εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους.

ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική ενεστώτα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική ενεστώτα.gr . που αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και βρίσκεται κυρίως σε χρόνο αόριστο. η επαναληπτική ευκτική εκφράζει την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.χ. ενδέχεται να υπάρχει και δυνητική οριστική (κυρίως αορίστου). Παραδείγματα: α) Εἴ τινα τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν.gr/ sapiens@otenet. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] β) Ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ. β) Γνωμικός αόριστος: είναι ο αόριστος που μεταφράζεται σαν ενεστώτας με την προσθήκη του «συνήθως…» και χρησιμοποιείται γνωμικά στη θέση του. παρακείμενος). ζηµίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση η δυνητική οριστική. ενδέχεται να υπάρχει γνωμικός αόριστος και φράσεις ισοδύναμες με ενεστώτα (π. [Έγκλιση αποδόσεως: γνωµικός αόριστος] Η 2η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ ____________________________________ Υπόθεση Απόδοση εἰ + επαναληπτική ευκτική-----------------------------------> οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου Διευκρινήσεις: α) Επαναληπτική ευκτική: είναι μία μορφή ευκτικής σε δευτερεύουσα πρόταση. οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν.γ) Ἤν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωµαι χρόνον. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική υπερσυντελίκου] γ) Εἰ Ἀγησίλαος ἴδοι τοὺς νέους γυµναζοµένους. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική παρατατικού] β) Εἴ τις ἀντείποι.gr και sapiens@sch. ἀπέκτεινον. Με τη βοήθεια της κύριας πρότασης. γ) Δυνητική οριστική: θυμίζουμε ότι θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ἐπῄνεσεν ἄν.philology‐online. απαντά σε χρόνο αόριστο. β) Απόδοση: εκτός από οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου. [Έγκλιση αποδόσεως: φράση ισοδύναµη µε µέλλοντα – ευκτική] Η 1η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΤΟ ΠΡΟΣ∆ΟΚΩΜΕΝΟ ____________________________________ 2η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση ἐάν. ἄν. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική οριστική αορίστου] Η 3η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 3η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 19 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. συνήθως. Παραδείγματα: α) Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ ὁ θάνατος. ἐτεθνήκει. κάκιστα ἀπολοίµην.

Σε κάθε υποθετική πρόταση αντιστοιχεί και μια κύρια.Μερικές παρατηρήσεις για υπενθύμιση: Υποθετικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν κάποια υπόθεση. ἄν.χ. 3ο και 4γ είδη)· είναι όμως και προτάσεις επιθυμίας (στα: 4α και 4β είδη). Οι υποθετικές προτάσεις κατά το περιεχόμενο είναι προτάσεις κρίσεως κατά κανόνα (στα: 1ο. 20 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Ο υποθετικός λόγος που είναι ενταγμένος μέσα στον πλάγιο λόγο ονομάζεται εξαρτημένος. Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή ηγούμενο (=προηγούμενο) και η κύρια ονομάζεται απόδοση ή επόμενο ή συμπέρασμα. ενώ το ρηματικό επίθετο το τρέπουμε σε απαρέμφατο (συνήθως ΕΝΣ) ως υποκείμενο του δεῖ (απρόσωπη σύνταξη).philology‐online. –τέον.χ. ἐάν. 1. και γι’ αυτό κανονικά βρίσκονται μπρος από αυτή. Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούν τη βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης. γραπτέος – α –ον. αλλά για αντικείμενο. 4. Με το μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π.gr/ sapiens@otenet. 2ο. Μεταφράζονται: 1. ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: Α) Τα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τός.gr και sapiens@sch.χ. Β) Άλλα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τέος.) μαζί με το ἐστὶ (που μπορεί και να εννοείται). 7. Σε κάθε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία υποθέσεις ή αποδόσεις ή και τα δύο μαζί. π. –τή. π. 2. Διαφοροποιούνται στη μετάφραση. Ανάλυση απρόσωπης σύνταξης ρηματικού επιθέτου: παίρνουμε το απρόσωπο δεῖ. συντάσσονται και με δοτική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). Σημαίνουν ό. –τόν. κάτι που υποθέτουμε. Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται κανονικά σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. Μεταφράζονται: με το πρέπει να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. –τέα. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και 2. 3.χ. από το οποίο προέρχεται το ρηματικό επίθετο. Έχουν ενεργητική και παθητική σημασία.χ. Όταν έχουμε απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου. Όταν έχουν παθητική σημασία.τι και η μετοχή του ΕΝΣ ή του ΑΟΡ ή του ΠΡΚ του ρήματος από το οποίο προέρχονται. διδακτέος αυτός που πρέπει να διδαχθεί). ο υποθετικός λόγος καλείται σύνθετος. Άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. 8. το παίρνουμε μαζι με το ἐστὶ και δεν ψάχνουμε για υποκείμενο. Και οι δύο μαζί αποτελούν ένα λογικό σύνολο. στη σύνταξη δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλλα επίθετα. τότε απ’ αυτήν βγάζουμε την αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου έχει γίνει τώρα αντικείμενο του απαρεμφάτου. Γενικά. Ο υποθετικός λόγος που έχει μόνο μία υπόθεση και μία απόδοση ονομάζεται απλός. κρυπτός – ή – όν. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται).gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . Αν υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου βρίσκεται στην πτώση που απαιτεί το ρήμα. 5. ἤν. Στην απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου συχνά έχουμε μια δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ. 6. που ονομάζεται υποθετικός λόγος. ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ: Α) Απρόσωπη σύνταξη: στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε το ουδέτερο ενός επιθέτου σε –τέον ή –τέα (πληθ.

gr και sapiens@sch. δοξαστικά. Εδώ όμως υπάρχει υποκείμενο στο ρήμα εἰµὶ κανονικά σε ονομαστική και το ρηματικό επίθετο παίζει το ρόλο του κατηγορουμένου σ’ αυτό το υποκείμενο. ∆εῖ θεραπεύειν (ἡµᾶς) τοὺς θεοὺς ∆εῖ εὐεργετεῖν (ἡµᾶς) Τοὺς φίλους εὐεργετητέον (ενν. αισθητικά. Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ α) Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος κατά τη σύνταξη είναι δύο ειδών: ευθύς και πλάγιος.gr/ sapiens@otenet.). Υπάρχει και δοτική του ποιητικού αιτίου. Θεραπευτέοι εἰσὶν οἱ θεοὶ (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). αλλά ο λόγος δεν εξαρτάται από αυτά τα ρήματα.). 4. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: Θεραπευτέον ἐστὶ τοὺς θεοὺς (απρόσωπη σύνταξη) (ανάλυση). εκτός του ουδετέρου. όπως ακριβώς ειπώθηκε από τον ομιλητή.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆εῖ θεραπεύεσθαι τοὺς θεούς ∆εῖ βοηθεῖσθαι τοὺς φίλους • • • . δ) Ο πλάγιος λόγος εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων: • Από λεκτικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο ή ειδική πρόταση. ερωτηματικά. λόγω του συνδετικού εἰµί. Από αισθητικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. γνωστικά. 2. γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη. γ) Πλάγιος ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αλλαγμένος και όχι με τις ίδιες λέξεις που ειπώθηκε από τον ομιλητή. όπως και στην απρόσωπη σύνταξη. ἐστὶ) (απρόσωπη σύνταξη) τοὺς φίλους (ανάλυση). αλλά ο λόγος εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα λεκτικά. –τέα (θηλ. 1. 21 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Από γνωστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση.philology‐online. Ισχύουν τα ίδια. Το υποκείμενο όμως στην ανάλυση γίνεται αντικείμενο του απαρεμφάτου στην κατάλληλη πτώση. 3.Β) Προσωπική σύνταξη: το επίθετο μπορεί να βρίσκεται σε όλα τα γένη με τις καταλήξεις – τέος (αρσ. Η ανάλυση είναι ίδια. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα των ίδιων κατηγοριών με τη σημείωση [β]. Βοηθητέοι εἰσὶν οἱ φίλοι (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). Από δοξαστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο. β) Ευθύς ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αμετάβλητος και με τις ίδιες λέξεις.

η προστακτική. ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΘΥ ΣΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΡΙΣΗΣ Στον ευθύ λόγο. ο τετελεσμένος μέλλοντας και ο γνωμικός αόριστος στην οριστική. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται ή σε ειδική πρόταση ή σε ειδικό απαρέμφατο ή σε κατηγορηματική μετοχή. Θεωρούνται. ο υπερσυντέλικος. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. επιπλέον.gr . ευχετικά. ο αόριστος στην οριστική. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με τρεις εγκλίσεις: οριστική. οι οποίες όμως θα εξεταστούν παρακάτω. ιστορικοί χρόνοι η ευκτική. ο μέλλοντας. πλην του μέλλοντα)]. όταν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο. η δυνητική και ευχετική ευκτική όλων των χρόνων. το απαρέμφατο και η μετοχή. έχουμε δύο (2) είδη κύριων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν κρίση. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων κρίσεως (καταφατικών ή αποφατικών). Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός.gr/ sapiens@otenet. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές. [Διευκρινήσεις: Δυνητική οριστική θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ο ιστορικός ενεστώτας και η δυνητική οριστική. ανάλογα με το είδος του ρήματος εξάρτησης (συμβουλέψου παραπάνω τη γενική σημείωση [δ]). το απαρέμφατο και η μετοχή. [Διευκρίνιση: ακόμη θεωρούνται αρκτικοί χρόνοι η υποτακτική. καθώς και η υποτακτική. Δυνητική ευκτική θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν· Εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους. απαγορευτικά και αποτρεπτικά).philology‐online. προτρεπτικά. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). σε σχέση με το θέμα που μας απασχολεί].• Από βουλητικά (επιθυμίας) ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι τελικό απαρέμφατο (το ίδιο ισχύει και για ρήματα κελευστικά. που θα μας απασχολήσουν παρακάτω: στους αρκτικούς (κύριους ή βασικούς) και στους ιστορικούς (δευτερεύοντες ή παραγόμενους). παρακλητικά. Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας.gr και sapiens@sch. συμβουλευτικά. όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο]. Από ερωτηματικά ρήματα· μετά από αυτά ακολουθεί δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση. [Διευκρίνιση: υπάρχουν φυσικά και ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. ο παρακείμενος. αιτητικά. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 22 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. η ευκτική. αφού ανήκουν στον πλάγιο λόγο επιθυμίας. • ε) Οι χρόνοι των ρημάτων στην αρχαία ελληνική γλώσσα διακρίνονται σε δύο (2) βασικές κατηγορίες.

μάθηση. Στην περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου συνήθως έχουμε ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης. Ν Υ Σ λεκτικά. ανάμνηση.philology‐online. ανάμνηση.gr και sapiens@sch. Στις περιπτώσεις του παρατατικού και του υπερσυντελίκου. γνωστικά. ἐπαγγέλλοµαι. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι.Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Στον Πλάγιο Λόγο γίνονται: Ειδική πρόταση Ειδικό απαρέμφατο Κατηγορηματική μετοχή Στον Ευθύ Λόγο: ΟΡΙΣΤΙΚΗ ὑβριστὴς εἶ. δεικτικά. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. που δεν υπάρχει απαρέμφατο και μετοχή.gr 1. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. δεικτικά. γνωστικά. ἀπειλῶ κτλ. λεκτικά. δυνητικό απαρέμφατο και δυνητική μετοχή). δηλωτικά. δεικτικά. γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ὄντα. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα.gr/ sapiens@otenet. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ὄντα. νοµίζει µε ὑβριστὴν εἶναι. ώστε να την τοποθετήσουμε στην ανάλογη με αυτόν πτώση. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. αντίληψη. προσδοκῶ. προσέχουμε το υποκείμενο του απαρεμφάτου να βρίσκεται σε αιτιατική. δηλωτικά. τοποθετούμε αντίστοιχα το απαρέμφατο και τη μετοχή του ενεστώτα και του παρακειμένου. δοξαστικά. αισθητικά. αισθητικά. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς εἴην. 23 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. προσέχουμε τον όρο στον οποίο αναφέρεται αυτή. 4. ὑβριστὴς ἂν εἴης. Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει ειδική πρόταση με δυνητική έγκλιση. Στην περίπτωση της κατηγορηματικής μετοχής. αισθητικά. 2. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. αντίληψη. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν εἶναι. ὑπισχνοῦµαι. γνωστικά. ὄµνυµι. ὑβριστὴς ἂν ἦσθα. 3. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. μάθηση. ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) . δηλωτικά. Ρήματα Εξάρτησης Ο ρηματικός τύπος στον πλάγιο λόγο (ρήμα ειδικής προτάσεως ή ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή) είναι του ίδιου χρόνου με αυτόν στον ευθύ λόγο. αγγελτικά και τα: ἐλπίζω. λέγει ὡς ὑβριστὴς εἰµί. έλεγχο. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην.

άγνοια κ. απόκριση. γιατί από αυτήν εξαρτάται και το είδος της μετατροπής που θα επιλέξουμε. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο με απλή οριστική. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική.κ. δεν επιδέχεται καμία μεταβολή στον πλάγιο λόγο σε ό. πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο. θαυμασμό. Η οριστική και δυνητική ευκτική στις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως. Η παρατήρηση [6] ισχύει και για τις περιπτώσεις της απλής οριστικής και της δυνητικής ευκτικής. δήλωση. μετατρέπεται στον πλάγιο λόγο σε ευκτική του πλαγίου λόγου.Η μετατροπή του ευθέως λόγου (κύριες προτάσεις κρίσεως) σε πλάγιο. [Διευκρίνιση: η ευκτική του πλαγίου λόγου βρίσκεται πάντοτε στον εξαρτημένο λόγο και στις προτάσεις κρίσεως και στις προτάσεις επιθυμίας. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [4] τα παραδείγματα με το σύμβολο ). μόνο όμως στην περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου.gr και sapiens@sch. στις κύριες προτάσεις κρίσεως. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (βλέπε στον πίνακα [β] της σελίδας [4] του παρόντος). δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική.τι αφορά την έγκλιση (και φυσικά το χρόνο· Βλέπε παραπάνω παρατήρηση [1]).gr/ sapiens@otenet. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης. με τη μορφή του ειδικού απαρεμφάτου ή της κατηγορηματικής μετοχής. Το είδος του ρήματος εξάρτησης μας είναι αδιάφορο (αν είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). Η δυνητική οριστική του ευθέως λόγου. Αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και γι’ αυτό εξαρτάται πάντοτε από ρηματικό τύπο ιστορικού χρόνου. γνώση. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η κατηγορία στην οποία ανήκει το ρήμα αυτό. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν ερώτηση.philology‐online. Σε κάθε άλλη περίπτωση η έγκλιση διατηρείται. 6. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως.ο. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης (αν δηλαδή είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). ανάλογα με τη σημασία του. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως σε ευκτική του πλαγίου λόγου. 5. στις κύριες προτάσεις κρίσεως.gr . Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 24 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση]. 7. Δηλώνει υποκειμενική γνώμη ή ανεπιβεβαίωτη φήμη του παρελθόντος]. Η απλή οριστική και η δυνητική ευκτική του ευθέως λόγου. απόδειξη. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [2] τα παραδείγματα με το σύμβολο · Και στην περίπτωση αυτή ισχύει η παρατήρηση [1]). Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. 8.

∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης εἴη. (=από ποιον τόπο.) πόσος. (=από πού. ὅπου οἷ. Παρατήρηση: [ΠΙΝΑΚΑΣ Β] Αντίστοιχες αναφορικές αντωνυμίες & επιρρήματα (πλάγιες ερωτήσεις – πλάγιος λόγος) ὅς. [δυνητική ευκτική] (για τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει αντίστοιχα δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση με δυνητική έγκλιση).) πῶς. ὅστις ὁπότερος ὅσος. Σε ποιο µέρος.gr και sapiens@sch. (=σε ποιο µέρος. ὁπηλίκος ὁποδαπός οὗ. ὅποι ὁπόθεν ᾗ. [απλή οριστική] ερώτηση απόκριση δήλωση απόδειξη αίσθηση γνώση άγνοια θαυμασμό αμφιβολία αγωνία σκέψη εξέταση ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἐστίν. ποῖ.philology‐online. (=ποιος από τους δύο.gr . τίς οὕτως εὐήθης ἂν ἦν.) ποδαπός. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας 25 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ποῖος.) πῇ.) πόθεν. (=πού. Ν Υ Σ Ερωτηματικές αντωνυμίες & επιρρήματα (ευθείες ερωτήσεις – ευθύς λόγος) Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. πότερος. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη. έχουμε δύο (2) είδη κυρίων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν επιθυμία.) ποῦ. [δυνητική οριστική] τίς οὕτως εὐήθης ἂν εἴη. ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.) πηλίκος.Παρακολούθησε τους δύο παρακάτω πίνακες: [ΠΙΝΑΚΑΣ Α] Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως Εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν Γίνονται πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως τίς οὕτως εὐήθης ἐστίν. (=τι λογής. ὁποῖος ἡλίκος. ὁπόσος οἷος. ὅπως Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Στον ευθύ λόγο. (=πόσο µεγάλος ή ποιας ηλικίας. τίς.gr/ sapiens@otenet. ὅπῃ ὡς.

gr . [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με όλες τις εγκλίσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και αυτές. αποτρεπτική και απλή προστακτική. ανάλογα με το νόημα που εκφράζουν.philology‐online. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων επιθυμίας (καταφατικών ή αποφατικών). ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. ἐκέλευε µε λέγειν. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. απαγορευτικά παρῄνει ἰέναι εἰς τὴν πόλιν. αιτητικά ευχετικά βουλητικά Προτρεπτική υποτακτική παραινεῖ ἰέναι εἰς τὴν πόλιν. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται – σε κάθε περίπτωση – σε τελικό απαρέμφατο (για τα είδη των ρημάτων εξάρτησης σ’ αυτήν την περίπτωση.gr και sapiens@sch.gr/ sapiens@otenet. Ευχετική ευκτική 26 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.(καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). αποτρεπτικά εὔχεται γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. ευχετική ευκτική. προτρεπτική και αποτρεπτική υποτακτική. ηὔξατο γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ) ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. συμβουλέψου στη σελίδα [1] του παρόντος τη γενική σημείωση [δ5]). έχουν διάφορες χαρακτηριστικές ονομασίες: ευχετική και απαγορευτική οριστική. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. Τύποι του πλάγιου λόγου ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ συμβουλευτικά παρακλητικά ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις στον πλάγιο λόγο) στον πλάγιο λόγο στον ευθύ λόγο Ρήματα εξάρτησης Προστακτική Αποτρεπτική προστακτική Αποτρεπτική υποτακτική Ν Υ Σ λέγε µὴ ποιεῖτε µὴ ἀφῆτε ἴωµεν εἰς τὴν πόλιν γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος κελευστικά προτρεπτικά Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα κελεύει µε λέγειν.

η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική. [Διευκρίνηση: τα ίδια ισχύουν και για την περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου κρίσης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη σχέση ταυτοπροσωπίας ή ετεροπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου επιθυμίας με το ρήμα εξάρτησης. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν απορία. Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας τρέπονται στον πλάγιο λόγο σε τελικό απαρέμφατο του αντίστοιχου χρόνου με το ρήμα της πρότασης στον ευθύ. φροντίδα. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο κυρίως με απορηματική υποτακτική. σκέψη. 2. εξέταση.gr/ sapiens@otenet. αφού τα λόγια μας ή τα λόγια κάποιου άλλου μεταφέρονται στον πλάγιο λόγο από ένα τρίτο πρόσωπο. Δεν αποκλείεται όμως και η περίπτωση της ταυτοπροσωπίας. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση].gr και sapiens@sch. στον ευθύ λόγο Ν Υ Σ ποῖ τράπωµαι. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. όταν το ίδιο πρόσωπο μεταφέρει τα δικά του λόγια σε κάποιον άλλον.Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις επιθυμίας από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο) Ρήματα εξάρτησης Τύποι του πλάγιου λόγου Απορηματική υποτακτική Όσα δηλώνουν: απορία απόπειρα σκέψη φροντίδα εξέταση προσοχή προφύλαξη 27 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online. Σε περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου η έγκλιση του ρήματος μένει αμετάβλητη. Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (συμβουλέψου σχετικά τον πίνακα [β] στη σελίδα [4] του παρόντος). [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για ετεροπροσωπία. ἠπόρουν ὅποι τραποίµην. την οποία επεξεργαστήκαμε παραπάνω αναλυτικά]. προσοχή και προφύλαξη. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό.gr . Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ στον πλάγιο λόγο Παραδείγματα ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΛΑΓΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ἀπορῶ ὅποι τράπωµαι. απόπειρα. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις επιθυμίας σε ευκτική του πλαγίου λόγου. Η απορηματική υποτακτική στις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον παρακάτω πίνακα το παράδειγμα με το σύμβολο ).

εκφερόμενος συνήθως με ειδικό απαρέμφατο. Η απορηματική υποτακτική διατηρείται. 3. 4. 2. Το πρόσωπο αλλάζει. Το ρήμα εξαρτήσεως παραλείπεται. αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. Η δυνητική οριστική διατηρείται. 5. τότε: α) η δυνητική οριστική. χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην αλλαγή των προσώπων κατά τη μετατροπή. ερωτηματικό). Η κατηγορηματική μετοχή μετατρέπεται σε οριστική. 9. 1. Η ευκτική του πλαγίου λόγου μετατρέπεται σε οριστική ή υποτακτική. 6. 3. Σε κάθε άσκηση μεταβολής του ευθέως λόγου σε πλάγιο ή και το αντίστροφο. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. 10.gr/ sapiens@otenet.Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τις δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. πλην του αορίστου) ή η υποτακτική μετατρέπονται σε ευκτική του πλαγίου λόγου. Ν Υ Σ ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 28 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 2. Αν το ρήμα.gr . ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ ΣΤΟΝ ΕΥΘΥ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ) 1. Κατά τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ γίνονται οι εξής μεταβολές: Η οριστική διατηρείται και στον ευθύ.philology‐online. κατά τη μεταφορά τους από τον ευθύ λόγο στον πλάγιο. 7. από το οποίο εξαρτώνται στον πλάγιο λόγο. η δυνητική ευκτική και η οριστική αορίστου διατηρούνται πάντα στον πλάγιο λόγο· β) η απλή οριστική (όλων των άλλων χρόνων. Το τελικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε προστακτική. άνω τελεία. Η δυνητική ευκτική διατηρείται. διατηρούν το επιρρηματικό είδος τους. Ο πλάγιος λόγος (ιδίως της κρίσης) συνεχίζεται και ύστερα από ισχυρό σημείο στίξης (τελεία. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις. Το ειδικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε οριστική. χρησιμοποιεί οριστική ή υποτακτική.gr και sapiens@sch. 2. Αν ο συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει τον πλάγιο λόγο ή την εξαρτώμενη απ’ αυτόν πρόταση ως αντικειμενική γνώμη (αντικειμενική παράσταση). 8. αντί της ευκτικής του πλαγίου λόγου. είναι ιστορικού χρόνου. στον πλάγιο λόγο διατηρούν αναλλοίωτα το χρόνο και την έγκλισή τους. 3.

αιτία. ‐ με ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ με ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ τόπο. παρὰ περὶ Ν Υ Σ µετὰ σύμπραξη. τρόπο. τόπο. ‐ ‐ τόπο. διανομή ή μερισμό. αιτία ή σκοπό. τόπο (χρήση ποιητική). παραβολή ή σύγκριση. αναφορά (και στις τρεις περιπτώσεις έχουμε χρήση ποιητική). σύγκριση ή παραβολή.ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΥΡΙΩΝ ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ σημαίνουν: ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ἀντὶ ἀπὸ ΜΟΝΟΠΤΩΤΕΣ ΔΙΠΤΩΤΕΣ ΤΡΙΠΤΩΤΕΣ ἐκ .gr και sapiens@sch. χρόνο. αιτία ή ανταπόδοση. συνοδεία. προσθήκη. χρόνο. αναφορά. αναφορά. προέλευση. αντικατάσταση. χρόνο. αιτία. τόπο. σύγκριση. τόπο. σκοπό. αιτία. ποσό. χρόνο. τόπο. ‐ αιτία. τόπο. τρόπο. αιτία. τόπο (χρήση ποιητική) . αναφορά. συμφωνία. εξουσία ή εμπρός σε κάποιον. τόπο ή χρόνο (χρήση ποιητική). χρόνο. κατεύθυνση. χρόνο. τόπο. χρόνο. τρόπο. όρο ή συμφωνία. αναφορά. ύλη. υποταγή. χρόνο. βοήθεια ή συμπαράσταση. πρὸς ὑπὸ τόπο. προσθήκη. τόπο. χρόνο. όριο (με απόλυτο αριθμητικό). μέσο ή τρόπο. 29 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. τόπο. ποσό.philology‐online. αναφορά. χρόνο. τόπο. τόπο. χρόνο. χάρη ή ωφέλεια. εναντίον. σκοπό. τόπο. εξάρτηση ή επίβλεψη.gr . χρόνο. τόπο. αιτία. σκοπό. σειρά ή ακολουθία. τόπο (χρήση ποιητική). εχθρική ή φιλική σχέση ή ενέργεια. αιτία. συνοδεία. τόπο. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ τόπο. αιτία. χρόνο. αναφορά. κατεύθυνση απλή ή εχθρική. τόπο (χρήση ποιητική). τόπο. τόπο. χρόνο. άμεση καταγωγή. μέσο ή τρόπο. καταγωγή. αναφορά. υπεράσπιση. αναφορά ή αιτία. συμφωνία ή αναφορά. ασυμφωνία ή εναντιότητα. τόπο. ύλη. σκοπό. συμφωνία. εξάρτηση. αιτία. σκοπό. υπεράσπιση.ἐξ πρὸ ἐν σὺν εἰς ἀνὰ διὰ κατὰ ὑπὲρ ἀµφὶ ἐπὶ με ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ τόπο. τόπο. τρόπο. τόπο. τόπο. όργανο ή τρόπο. έμμεση καταγωγή. χρόνο. υποταγή.gr/ sapiens@otenet. σκοπό. τόπο. μέσο ή τρόπο. υπέρβαση μέτρου ή ορίου. έλλειψη ή εξαίρεση. ‐ ‐ ‐ τόπο. χρόνο. απασχόληση με κάτι. τόπο. αναφορά.

καί εἰ.gr . ἄν. ἤν Παραχωρητικές Προτάσεις εἰ καί.philology‐online. ὅτε. ὡς (=διότι). µή οὐ Υποθετικές Προτάσεις εἰ. ὡς Επιθυμία Ενδοιαστικές Προτάσεις µή. Κρίση ἐάν καί.gr και sapiens@sch. καί ἄν. οὐδ’ εἰ. ἐάν. ἐπειδή. µήδ’ ἐάν Ν Υ Σ Επιθυμία ή Κρίση Κυρίως Κρίση Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΡΝΗΣΗ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου µή Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική Ιστορικού Χρόνου Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική µή µή και σπάνια οὐ Απλή Οριστική Υποτακτική Ευκτική Οριστική Υποτακτική Ευκτική µή ή οὐ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξέγηση Επιρρηματικός Προσδ.gr/ sapiens@otenet. ἐπεί.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Ειδικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτι. της Αιτίας Επιρρηματικός Προσδ. κἄν. διότι. ὅπως. ὡς ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση Αιτιολογικές Προτάσεις ὅτι. του Σκοπού Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση Σαν βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης Για να εκφράσουν την εναντίωση προς την κύρια πρόταση 30 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἄν καί. οὐδ’ ἐάν. ὁπότε Κρίση Τελικές Προτάσεις ἵνα.

του Χρόνου Συμπερασματικές Προτάσεις Κρίση ή Επιθυμία Πλάγιες Ερωτηματικές εἰ. ὡς. εἰ . ὅταν ὁπόταν κτλ. ἐπεί. ὥστε.gr/ sapiens@otenet. πρίν. ερωτηµατικές αντωνυµίες και επιρρήµατα.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Χρονικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτε. ἐφ’ ᾧ.gr .ἤ εἴτε – εἴτε. ἐφ’ ᾧ τε ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση ή Επιθυμία ΑΡΝΗΣΗ µή ή οὐ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ Οριστική Υποτακτική Ευκτική Απαρέμφατο ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Επιρρηματικός Προσδ.philology‐online. ὁπότε.gr και sapiens@sch. αναφορικές αντωνυµίες και επιρρήµατα Κρίση ή Επιθυμία Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ µή ή οὐ Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απαρέμφατο Δυνητικό Απαρέμφατο µή ή οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απορηματική Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Για να εκφράσουν το συμπέρασμα ή το επακολούθημα (ή σχέση τρόπου ή σκοπού) Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση 31 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἐπείδη.

Παράθεση (από συγκεκριμένη έννοια σε αφηρημένη) 2. Επεξήγηση (από αφηρημένη έννοια σε συγκεκριμένη) 1. Σηµείωση 2: Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙ ΚΟΙ Με επίρρημα τόπου χρόνου τρόπου ποσού 1.Οι προσδιορισμοί είναι δευτερεύοντες όροι της πρότασης που χρησιμεύουν για να προσδιορίσουν ή να επεξηγήσουν άλλη λέξη της πρότασης. 1.τ. Αντικειμενική 10. Ύλης ή περιεχ.gr και sapiens@sch. αὐτός. ἔρηµος. Υποκειμενική 9. Αλεξανδρίδης Φιλόλογος Π Ρ Ο Σ Δ Ι Ο Ρ Ι Σ Μ Ο Ι Ο ΝΟ ΜΑΤΙ ΚΟ Ι ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ 1. Δημιουργού 3. µέσος. Με πλάγιες πτώσεις σαν επίρρημα ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ χρόνου αιτίας ποσού τόπου αξίας τόπου χρόνου οργάνου μέσου τρόπου συνοδείας αιτίας ποσού αναφοράς προσωπική τόπου χρόνου αιτίας αναφοράς ποσού τρόπου Σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται επίσης: α) οι επιρρηματικές προτάσεις. δ) το επιρρηματικό κατηγορούμενο. Αντικειμενική 2. ἕκαστος. Ιδιότητας 1. Διαιρετική 4. Αναφοράς Ν Υ Σ 5. Συγκριτική Σηµείωση 1: Ομοιόπτωτοι + ετερόπτωτοι προσδιορισμοί = ονοματικοί προσδιορισμοί. Η υποδιαίρεση των προσδιορισμών είναι η εξής: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΩΝ Αλέξανδρος Γ. ἔσχατος.gr . 32 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Αιτίας 7. Κτητική 2.philology‐online. β) οι επιρρηματικές μετοχές. Επιθετικός προσδιορισμός (μόνιμη ιδιότητα) 2. ἄκρος. ὅλος. γ) το απαρέμφατο του σκοπού ή του αποτελέσματος. Κατηγορηματικός προσδιορισμός (παροδική ιδιότητα) πᾶς.gr/ sapiens@otenet. 6. µόνος. Με τους προσδιορισμούς η πρόταση γίνεται επαυξημένη. Αξίας 8. Αναφοράς Με πρόθεση τόπου χρόνου τρόπου ποσού αιτίας σκοπού αναφοράς κ. ἅπας.λ.

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ Ο Κ Ι Τ Κ Αλέξανδρος Γ. Αλεξανδρίδης Α Τ Φιλόλογος Ν Υ Σ 33 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.gr και sapiens@sch.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr ΠΟΣΟΥ: µάλα µᾶλλον µάλιστα ἅλις (=αρκετά) ἄγαν (=πολύ) λίαν πάνυ σφόδρα πολύ ΤΡΟΠΟΥ: παµψηφεὶ πανδηµεὶ ἀδακρυτὶ κρύβδην συλλήβδην (=γενικά) βάδην πρηνηδὸν (=µπρούµυτα) τυχόν (=ίσως) ΔΟΤΙΚΟΦΑΝΗ: (δηλώνουν τρόπο) σιωπῇ πάντῃ σχολῇ (=βραδέως) τῇδε (=έτσι) εἰκῇ (=στην τύχη) προῖκα (=χάρισµα) σπουδῇ (=βιαστικά) κοµιδῇ (=πάρα πολύ) ᾖ (=όπου ή όπως) .