ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

........................................................................... 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός.............. 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ ............................................................................ 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά......................... 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ ............................................................................... 91 Η τελευταία απάτη................................................................. 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄...................................................... 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας............................................................... ........................................................................................................................................... .. 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄............................................... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε.............................. 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών .......................... 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας ..... για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές .. ........................................................................ Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού................................................................................................ 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων........................................................................ 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους......... µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα...... 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄..........................................................................................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ......................... 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων ................................................................................... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄.................................................................................................................. πού χρησιµοποιεί ο διάβολος........................................ 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.............. ................. 99 ................................. βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη .... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ .............................................. 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄.................................................................................. .................... όταν είµαστε πληγωµένοι ........... εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του.................................................................................................. για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα ............................... 85 Ο πόλεµος και η απάτη........ ................................... 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας.......................................................... 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ................ 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄.................................................................................................................................................................................................................................................. 82 Τί πρέπει να κάνουµε.......... 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄................................... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄............................................... 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών... 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄.......... ..................................................... όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους........................................... 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄............................. 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος.......................................... 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις. ............................ ................................................. ............................................ 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄............................................................................................................................ ......... αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του ...................................... Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους............................... 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε................................................................................................................................................................................................ 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες.............................................................................................................................. ......................................................................................................... 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄................................................ 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄....... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας .............................................................................................................................. για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας............................................................................................................................................ πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν............................................................................................................... για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε......................................................................................................... ...................................

.................................................................................. 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ ... 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας .............................................................................................................................. 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή...................... όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία ................................................................................................................... 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας .......................................... 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄................................................................. ....................................................................... 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο......................................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ................................................................................................................ 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον....................................................................................................... 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄..... 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ ............................................................................................ Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες.......... 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ............................................. 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται ....... 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄............................................................... δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα............................................................................................................................................................................. 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ..................... 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας ...... 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής........................... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά .. ................................... 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄.................................................................................. 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄.................................... 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄............................................................................ που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ................................................ 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας....................................... 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο.............. .............................................. 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ ................. 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ ...... 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄................. 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών................. για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄................................................................................................. 137 ............................................................................................................................................. . ................................. ............................................................................................................................................................................................ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄...................................................................................................................................................... 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές................................................................................................................................................................... 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄..............................................................................................ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄.................. 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του.................................................................................................................................... που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε................................................................................................................ 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ ....................... 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄.................................................................... 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης ......................................................................... 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας .. 115 Η προσευχή ............................................................................. 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄...... 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄............................. ..........................................................................

.......................................................... 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της.......................... 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου.................................................... δηλαδή................................................................................................................................................................................................................................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄.............................................. 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά ..................................................................... για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού ...... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ ................... 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 147 Η νοητή προσφορά.................................. 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ ........................................... δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό ............................................................ 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ .......................................... 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της ......................................................................................................... 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία...................................................................... 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της ............................................................................................ 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄........................................................................................................................................................................................ 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ ................................................................. 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ ....... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ ................................................................................................................................................................................................ για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της ........ 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄....................................................................................................................................................................................................... πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός ................................... 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ .................................................. 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄.................................................. 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της ......................................................................................................................................................... 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας .......... 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου................................................................................................... 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ .. 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής .......Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας............ 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία.................. για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή ......................... 173 ....... 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ................................................................... αλλά µόνον τον Θεό................... 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος........................................................................................................................ µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής ............................................................................................................................................................................. 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ .................................................................................................................. δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό .......................... 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ ........................................................................... 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως ............................................................................. 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ....................... Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της................... 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς ........................................................ 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ ......................................... 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ ............................................... 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον........ 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄............................................................................................................................................................................................ 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία.. 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε .............................................................................................. πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού ............................................................................................................. 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι.........................

......................... 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ .. 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας........................................................................................................................................................................................................................................................................................ 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας........................................................... 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς .......................................................................................... 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄................................................................. 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό........................... 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄.... 182 ......................... Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του ........................................................ 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄............................................................................ 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας.........ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄..........................................................................

.

1 .

.

.

4 .

.

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. ασκητικ. ριη' 85). 19 . να είναι σε µ ας. περί άποταγ. αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις.)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ. κηρία δε µ έλιτος.

20 20 .

2). 12. το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ . «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται. αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο. όχι µ όνο το αγαθό. 21 .21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού.

). έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. Προτύτερα όµ ως από αυτά. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή. κατάνυξι. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε. µ ία χαρά άρρητη. είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. αλλά απο το Θεό. θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια. σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. 18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν. είτε προσεύχεσαι. 22 . ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά. είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς. ιβ'. Φιλοκαλ. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού. καρδιακά δάκρυα.

23 23 .

24 24 .

αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. νόµ ος του νού. ή δειλίας. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο.(Παρ. ο Θείος ∆ α µ ασκηνός. η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. 20 Επειδή. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι. 25 .(Βιβλ. στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. κεφ. προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. κεφ.25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. Η λογική θέλησις. ή δισταγµ όν απιστίας. ιη' 3). και νόµ ο του νοός. κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών. καταφρονεί». µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού. η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. «Ηγουν. 7). κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. νζ'). ονοµ άζει συνείδησι. νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. 99). 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. ή διψυχίας. Θεολόγ. η επιθυµ ία του Θεού. ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν.

ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά. να µ ην µ πορή να νικηθή. και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές.26 22 Σηµ είωσε εδώ. µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας. 26 . όσο και αν είναι άγριο. ούτε συγγνωστά. αδελφέ. καθώς λόγου χάρι. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται. Γιατί κανένα φυσικό. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι. Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι.

καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. οταν 27 . κάποτε. ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. της φιληδονίας. όσο και στην κτίσι.) και τούτο ποιήσωµ εν». δηλαδή. να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή. τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη . καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. Οµ ως. και οι ασθενείς αυτοί. «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα. καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός. για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). Πλην. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί . τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών. γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής. εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών.27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό.

οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις. χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά. µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε». ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. 37. να µ η θέλη.14). ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό. Σηµ είωσε. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού.28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του. 28 . ∆ η λ α δ ή. ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη. ούτε να γυρίση να τα δη.

γνώριζε. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. Το επιθυµ ητικό. δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. καθώς η φύση. όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. φθόνου. µ ίσους. ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της. µ ε τις δοξολογίες. παρά µ ε την αντίστασι. Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή. µ ε την άγάπη. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς. της άγνωσίας και απλά. ταραχής και απλά. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. µ ία µ εγάλη ευκολία. Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει.29 24 Συνήθεια θα πεί. λογιστικό. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. της αδιακρισίας. και θείας γνώσεως. Οπότε. φιλοδοξίας. την απιστία. ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. τον φθόνο και µ ίσος. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. φιλαργυρίας και απλά. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. ή τη άντιστάσει». Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. την αδιακρισία. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. 29 . της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. της έκδικήσεως. Παροµ οίως. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. µ ε την εύχαριστία. οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη.

ε' του κατά Ματθαίον λέει. Κεφαλ. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. ιε'. 30 . Και τρίτον. το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. όχι µ όνο να ησυχάζουν. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. οτι. στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. µ ε δάκρυα αγάπης. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. δηλαδή. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς. όσο και όταν λείπουν. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα. το. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. οτι να µ η κάνουν στους άλλους. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. καθώς φέρεται και στους φίλους του. οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς. αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. σαν γνήσιους φίλους. ένα µ εν.

31 31 .

32 32 .

33

33

34

34

35

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

27

36 .36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος.

37 37 .

και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες. όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. ότι.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. αναποδογυρίζουν τα πλοία. 38 . κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών. να τά χάνουν για το ανέλπιστο. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια.

δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας.39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο. 39 . κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων). όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο.

40 .40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'. 14). 3. παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ.15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του.

ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. µ πορεί να υποτεθή. 41 33 . 34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. πλανηθέντες από τα δεξιά. γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. οτι. Φιλοκαλ. δηλαδή.γ’ σελ. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό.). για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε. 61. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. είναι. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. άλλα και αν αυτά. έπεσαν σε πάθη ντροπής. είτε γυναικών. ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν.

ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε.18). που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. 6. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. και σώφρονα εκείνον. κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. 42 . εξέκλινεν από κακού. Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού. όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας. εαυτώ πεποιθώς. ι8' 16). σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών. σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του. ο δε άφρων. µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας. Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ.

43 43 .

ότι. εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν». εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. πτώµ α» (Λόγος.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει. Και πάλι. 44 . κβ΄). όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία. «παίδευσις υπερηφάνω.

45 45 .

46 46 .

47 47 .

Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη. λέγει. ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους. µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται. «Προηγούµ ενος. 48 . για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό.48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού. ότι.

«όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον.49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). 49 38 . οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν. Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους. άλλα κατά πολλά ενεργητικήν. ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας. από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο». οτι.

αλλά και πως είναι Τρία. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή. είναι ένας έρωτας νοερός. όχι µ όνο πως «είναι ένας. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας. κατά τον άγιο Μάξιµ ο. 40 Βλέπε το λη΄ κεφ. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. η δύναµ ις του Υιού. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος.50 39 Σηµ είωσε ότι. και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα.

σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού. διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή. 51 . επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α. πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι. σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α. η νοερά και η λογική ψυχή.51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι.

µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . από δέ το άλλο.52 41 Γι’ αυτό.20). µ ε λόγο και µ ε σοφία. «Πάντα γαρ φησι. απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. 1. ο γέγονεν» (Ίωάν. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως. Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. 1. Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα. ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων. από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. από το ένα µ έρος. οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική. 13. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν. από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ .3). όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα.5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα. και απο τα επακόλουθα. παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ.

αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων. 53 .

γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος. 54 . Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι.54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών. πρώτα και το πιό σηµ αντικό. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ .

κεφ. η' της τρίτης εκατοντ. άγιος (Ησ. ο θρόνος του Θεού. σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος. ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών. 1. όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. είναι. Ιεραρχ. άγιος.). το. 6. ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. έλεγε· «Αδελφέ. 55 43 . τόσον Άγγέλων. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων.13). κατά τον άγιο Κάλλιστο. Αλληλούια.55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων. Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν.3). είναι ο ίδιος υµ νος. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. των Κυριοτήτων. Χερουβίµ και Σεραφίµ . Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». δηλώνει δε ανακυλισµ ό. ο ίδιος ύµ νος είναι το. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι. Αγιος. κατά τους θεολόγους. κεφ.

56 56 .

57 57 .

58 58 .

Ευκτικό. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον. το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. µ ε το οποίο ευχόµ αστε. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία. 46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει.). δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο. Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. Οι τρεις δε τρόποι. Ερωτηµ ατικό. µ ε το οποίον ερωτούµ ε. Όριστικό. το άγνωστο. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. λδ΄). συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. το όχι και το ξεκάθαρο. σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί. µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε.59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ. Ό δε πέµ πτος.

60 . λδ'). γ΄ ). ιδ' και ις'. όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. 48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες. πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν. οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. Και άλλα τέτοια πολλά. δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ. 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει.60 αιώνος (Επιστολ. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία. Γιατί οι υιοί του Θεού. έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων. κεφ. 9). κστ΄). (Γεν. τόσο στα Θαµ ναθά. ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. ιστορ. Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει. ια'). ς'). Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν.) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α.

61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή. 61 .

62 62 .

αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού. διότι. στην Μυριόβιβλο του Φωτίου.63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. ωσάν µ ήρµ υγκας. λέγει. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 . ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός.

που λέγει. οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού. 64 .64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία. ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια».

65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός. δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού.ρκγ' Φιλοκαλ. Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)».) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. Οπότε ο θεολόγος εκείνος . δηλαδή την φαντασία των αισθητών. 65 . δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο).). αλλα τον ενεργεία και απαθή. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ. έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή.). όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων. σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία. αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ. Φιλοκαλ. του δ' του κατά Λουκ. όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες. Γεώργιος ο Κορέσσιος. «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα. 52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων.). 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ . Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην. έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης. κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος.

Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο. αποφύγαµ ε την διάπραξι. Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. Η πείρα είναι είδωλο. γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας. 66 . εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. πολεµ ήση. όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του.66 54 Βλ. γλυτώνει από την πάλη.

ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά. δηλαδή τον Θεό. (Περί θείων ονοµ άτων. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. γίνεται στεφάνι και κύκλος.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. β΄ η ελικοειδής. α'). προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. 67 . γιατί. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. καθώς. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. δι’ εαυτού δε. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. ως σωµ ατικό όργανο. κεφ. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές. µ ε ενέργειες. όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. η οποία γίνεται. δ'). κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν.67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος. παραδείγµ ατος χάρι. όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. επάνεισι µ εν προς εαυτόν.

πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής. αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται.68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου. όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. που ανάβει την ίσκα. 68 . τόσο ασθενέστερες. τόσο δυνατώτερες. τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται.

µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. κατηγορείται όµ ως. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. 69 . παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. θα ντραπή και θα κατακριθή. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία). αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα.69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. αδελφέ. τον χάρτη της φαντασίας σου. αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας. Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. επαινείται µ εν από τους θεατές. όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. Και πάλι. όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα.

για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. Κυριακ. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. ψευδοµ αρτυρίες. λέγοντας. λέω. λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές. το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. 15. φόνοι.18-19). ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. βλασφηµ ίες. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. µ οιχείες. λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. του β΄ µ έρους). Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού. παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς). Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. µ αρτυρεί ο άγιος. Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας. όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος. 70 . όπως προείπαµ ε.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν. 12. ος'). οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. κλοπές.43)· αυτό. και το κ΄ κεφάλ. η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α. πβ'). πως το ακάθαρτο πνεύµ α. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. εις τα Φώτα· βλ. οτι εκείνο που είπε ο Κύριος. το µ αρτυρεί ο Κύριος. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα.

έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. δεν ευχαριστείται. οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. όσο η όρασι. έτσι και η φαντασία. η λεπτότερη. Γιατί γνώριζε. πολύ δύσκολα σβύνουν. όπως λένε οι θεολόγοι. οτι καθώς. που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). 71 . άν ίσως δεν κάνη ορατά. Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη. η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο.71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο.

72 . όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία).72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία. όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι.

σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε. άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο.73 Γι’ αυτό. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 . που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος. καλή και κακή.

όπως βλέπουµ ε στο βίο του. που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε. οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή. κατά παραχώρησι Θεού).74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. µ ας διδάσκει καθαρώτερα. ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. 74 65 . Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά. δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α.

και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν. αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον. ότι ο µ οναχός εκείνος. 75 . ναί. ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει. έπεσε. αλλά σηκώθηκε και νίκησε. ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα.75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία.

76 76 .

77 .

78 .

Και από µ προστά. όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. δεύτερον τα πάθη. όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. τα οσφρητά. 79 67 . µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται.79 Γνώριζε. όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. λοιπόν. τα ακουστά. από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. Και γενικά. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω. όταν από φανερή αιτία του κακού. τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. αγαπητέ. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

112

113

113

114

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο. Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α.122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο. Και τόσο περισσότερα. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο.). για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων. παρούσες και µ έλλοντικές. όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του. σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ. και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων.20). εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ . δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ . 5. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός. ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος. Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. περασµ ένες. Εις τα Γενέθλ. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού. όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού».15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. όσο αισθάνεται κανείς. 5. 122 92 . να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού.

123 123 .

124 124 .

125

125

126

126

127

127

128 128 .

129

129

130

130

131

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά.135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. 26). άρα απέθαναν όλοι. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 5. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν.15). όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους.

Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). 136 99 .15). πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. 26). που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. άρα απέθαναν όλοι. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. 5.15). Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια. ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά.15). διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία). σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. 5. 5. δεν τον ενώνουν όµ ως.

δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του. 137 . Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ. οα΄ της β΄ εκατοεντ.).137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου. αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α.

138 . 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. αυτοί λέγω. Λ΄). διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη. 102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ. Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. 72. µ β΄). δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια. ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά. επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους. ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α.24) 138 101 . όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ . αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν. αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί.

139 139 .

ότι ό. αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη. Και ακόµ η λέγει.140 103 . αυτός είναι ο αγιασµ ός. είναι ασεβές και τολµ ηρό.τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄). 103 Επειδή. το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό. 140 .

141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. µ ην αµ φιβάλλης. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. 141 . διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. 105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. µ ην αµ φιβάλλης. όπως οι γυναίκες. 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

142 .142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

143 .143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται. 111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.

144 144 .

145 145 .

λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή. 5...".». στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ . όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής.146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί. όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. δεν θα έχης παρρησία. σπάνια προφέρονται σε οριστική. 118.17). τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές. Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές. κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο. ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα. αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ . 3. 118. αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε. δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή.. που ειναι η δόξα µ ου. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ.19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν. Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν. µ ικροί και µ εγάλοι. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία.6). ου µ οιχεύσεις. αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως. Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ .111). θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας.1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών. ου φονεύσεις. Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή. ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται. Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές. ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό. µ ία υπρβολή.. όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε. αν θέλη. 111. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο. Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. 146 112 .. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής. Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας. όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός. ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο.". 28. 118." λέγει ο Θεός. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. αλλά όλες. φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ .49).48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ . ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη. φύλαττ εόλες τις εντολές.

147 147 .

148 148 .

και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. 149 . ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι. κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς. το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν".149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη. στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος". αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό.

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

11. εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο.29) 156 .156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα. όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά. Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ. εκείνος είναι πράος και ειρηνικός. και όποιος είναι πράος στην καρδιά.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

όπως οι γυναίκες.160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. 160 .

όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης. Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό. Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ . β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι.3.161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα.17). τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. Ησ. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του. και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο.8 και Ψαλµ . διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου. ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης. 11. 63. 29.10). Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος. 161 117 . 59. µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του.

αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. 162 119 . την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. αφού ρώτησε τους φωστήρες.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . όχι κατά την αληθινή του ουσία. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. όσο και των πνευµ άτων. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος.28). αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. επειδή κανένα κτίσµ α. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος. τα άστρα. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. τόσο των σωµ άτων. 7. Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες.

πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 .163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας. χωρίς ταραχή. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε. που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του.

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». όσο και στον µ η΄. να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες. αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας». ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά. όσο και στους αγίους και εναρέτους. για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι. Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν. στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι.169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. 122 169 . Ο θείος Χρυσόστοµ ος.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

10. Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά. Ότι. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή.1). όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν. δηλαδή. δεν το καταστρέφουν όλο. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό. αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. ούτε πολύ συχνά. καταστρέφουν την ευλάβεια.

174 174 .

175 .