,Π,ΡΤ,-1ΙΟΣ

¼ταν üμωò χÜπαηò εγχαταλεßφει την πατρßδα του χαι
τουò εýφορουò αγροýò του,

εßναι το πιο ταπεινωτικü απ'üλα να ζητιανεýει,

περιπλανþμßνοò με ττι μητÝρα του χαι τον γÝροντα πατÝρα του. με τα μιχρÜ παιδιÜ του χαι με τη σýζυγü του. ['ιατß θα ζει αυτüò ωò εχθρüò α.νÜμεσα σ' α,υτοýò. που στη
5

χþρα τουò θα χοτταφýγει. χαι υποφÝρονταò α,πü τη δυστυχßα χαι τη μισητÞ φτιß:,χεια ντροπιÜζει το ^1Ýνοò του χα,ι εξευτελßζει την ωραßα μορφÞ
του'
Ι(ι

χÜθε λυτÞò ταπεßνιοση χαι αθλιüτητα αχολουθεß.

Εφüσον λοιπüν δεν δεßχνεται τ-αμιÜ φροντßδα οýτε σεβασμüò προò Ýναν περιπλα,νþμενο Ü,νδρα xαl προ
_ξ

τη μÝλλουσα

γενιÜ του,
cιò πολεμοýμε θαρραλÝα

γι' αυτÞ την πατρßδα χαι για τα

πα.ιδιÜ μαò χι αò πεθαßνουμε. χωρßò να λογαριÜζουμε χαθüλου τη ζ.oÞ μ«ò.

»(οΔη
|,2, τεθνÜμεναιοΠρχ, απΡßιψ., επιχüò^(= τεθνÜναι - τεθνηχÝναι του θνÞσχω) με υποχ. το αüρ. τιιd δÞþνει τη διÜρχεια του χρÝουò του γÝθε πολßτη που φθÜνει ωò το παρüν, τη διαχρονιχüτητα του χρÝουò, η Ýννοια του οποßου
4, 

,;]

,1Ρ X-ltO Ι

Ε,1 ; I t Ι Ν ΙrΣ

!1Υ Ρ Ι Κο

Ι

λανθÜνει στο χαλüν (Ýστι)" του οποßου το απρμφ. εßναι υποχ. = εßναι λαμπρü, ωραßο χαι Ýντιμο, τιμητιχü να πεθαßνει (πÜντοτε ...). - Ýνß προμÜχοισι = μεταξý των προ-

μÜχων, - πεσüντα αναφορ. μτχ., που προσδιορßζεται απü την επüμενη χρον. μτχ. μαρνÜμενον με το χοινü υποχ. τßνÜ' μÜρναμαι = μÜχομαι" αγωνßζοßται. Üνδρ' &γαθδν χτ"ßρ. στο τινÜ = ωò Üνδραò γενναßοò.
περß ψεδ,οτ. = ýπÝρ'Þχτητ. αντων.,γ'κροσ.= ÝÞ, 3-4. τÞν αýτοý πüλιν, τßlν Ýαυτοδ πüλιν = την πατρßδα

-

περ[ Þ πατρ[δι.

-

τ1

του' η αιτ. αντιχ, τηò χρον. ψτχ. προλιπüντα' προλε[πω = εγχαταλεßπω' πßων, π{ειρα, πßον, συγχρ. πιüτεροò, υπερθ. πιüτατοò = παχýζ. εýφοροò. _ πτòοχòýειγ υποχ. του ßσ,τ, Ü_ νιηρüτατον' πτωγεýω τινüò, ωò στερητιχü με ¾εν. = στε*

ροýμαι χÜτι. επαιτþ, (ητιανεýω' Üνιη(α)ρüò Ξ ενοχλητιχüò, λυπηρüò, θλιβερüò, ταπεινωτιχüò, ατιμωτιχüò, εξευτελιστιχüò.

νÜμενον ¾ια την πατρßδα του, απÝφυγε την εχπλÞρωση του χρÝουò προò την πατρßδα χαι ωò β(φασπιò εγχατÝλειφε αυτÞ στην þρα του χινδýνου' οι στ. 3-10 παρουσιÜζουν

πομαι απü τον σχοπü μου, περιπλανþμαι. * σýν μητρß φ{λη' το φßλοò στουò λυριΖ-οýò, üπωò στο Ýποò, ωò χτητιχü' το σýν εισÜγει üλα τα αγαπημÝνα πρüσωπα τον προλιπüντοò τÞν πüλιν του- που επαυξÜνουν τη δυστυχßα αυτοý. º-8. ο γÜρ εισÜγει την αιτιολογßα τηò δυστυχßαòτου τρÝσαντοò που. σs αντßθεση προò τον Üνδρ' Üγαθüν τον μαρ-

5-6. πλαζüμενον η μτχ. τροπ.' πλÜζομαι, επLγ. = εχτρß-

την ταπεßνωση, τον ηθιχü ευτελισμü χαι την περιφρüνηση,
44 

º¾ΡΙ,.4ΙοΣ
;ιß)ι) συνεπܾεται τι δειλßα
;ι(/()ò
1ι.ια,

χαι η απεμπüληση του χρÝουò την πα,τρßδα' οι ΣπαρτιÜτεò ποτÝ δεν συγχþρεσαν

τÝτοια προδοτιχÞ στÜση Ýναντι του χρÝουò προò την ,ια,τρßδα, - επαχüλουθα αυτÞò: Ýχθρδò μετÝσσεται τοßσι = τ''σσεταL μετÜ, τοßσι = θα ζει μεταÞ-, αυτþν ωò Ýχθρüò, τ.α, ι7ιγορ. = μισητüò. - οýò χεν ßχηται = πρδò οýò θχητατ = ,rτουò οποßουò_. στη χþρα των οποßων θα Ýλθει. θα χαταφýγει. - εßχων χρησμοσýνη χαß qτυγερÞ πενßη' η μτχ.
τροπ. = ýπεßκων χαι οι δοτ. τα αντιχεßμενα, χρησμοσýνη, Þ ιχρÞ, χρεßα) = στÝρÞσÞ, αν&γχη, δυστυχßα- - ε'ßχων χρτò σμοσýνη χαß στυγερý πενßη= λυγßξοντα.ò χÜτω απü το βÜροò τηò στÝρησηò χαι τηò μισητΙlò φτþχειαò. υποφÝρονταò
α.πü ...

9-10. αßσχýνει γÝνοò = ντΡοπιÜζει" ατιμÜξει. εξευτελßζει το γÝνοò του (ü προλιπþν ÜνÞρ.). - χατÜ - ÝλÝγχει- τμÞση,

-

χατελÝγχεß = ασχημßζει, τ-ατεξευτε).ßζει. - Üγλαbν εßδοò βýτοý)= τη λαμπρÞ, ωρα,ßα μορφÞ του (ωò ΣπαρτιÜτη με τα δωριχÜ χαραχτηριστιχý.). - Üτιμ(η, Þ = α"ßμωσÞ: τÜπεßνωση_. εξευτελισμü ò. - χαχüτη€, Þ = δυστυχßα, αθλιüτητα, φαυλüτητα, συμφορÜ.
Ι1-12, Üνδρδò &λωμÝνου τεν. αντιχ. απü το ιýρη, χααþò χαι η γÝνωò - γÝνουò' ÜλÜομαc - þμαι (ÜλÞτηò) = περι-

πλανþμαι. - εß δ' οýδεμß' þρη γßγνεται ... = εφüσον λοιπüν δεν δεßχνεται χαμιÜ φροντßδα, δεν νοιÜζεται χανεßò .... αφοý επομÝνωò δεν λαμβÜνεται χαμιÜ πρüνοια.,. (¾,« Ýναν χατ'αυτüν τον τρüπο περιπλανþμενο Üνδρα)' þρη, ß,. ιων. αντt þρα, Þ 0ο". cura, χουρÜρω) = φροντßδα, πρü45 

,'ιΡΧ,,ιΙ() Ι

Ι;-1, 1Ι Ι Ν ΕΣ .,1\'Ρ Ι Κ()

Ι

νοια, προσοχÞ, μÝριμνα, ενδιαφÝρον' χρησιμοποιεßται, με Üρνηση, που τεν, αντιχ. χαι συνÞθωò με λÝξη που περιÝχει προτιρüò, j = φρουμπορsß χαι να υπονοgßται (οýροò, δ = δρ-ομαι), (Θειορεßριßò, επιστÜτηò, επßτροπ υò- δρ,Üω-þ, ται ýποπτη η διασωθεßσα γραφÞ: εßθ' οýτòυò αντß τηò αποαßδιßò. Þ = οεβαομüò, εχτßμηση, - αδετ.τÞò: εß δ'οýτωò).

ντß τηò αποδεχτÞò ¾ρα,φÞò: ο6τ' üπ[σι,τ γÝνεοò = τηò μελλοντιχÞò γενιÜò. Ýχουμε χα,ι τη μη αποδεχτýρ οýτ' üπιò -cδοò, Þ (θ. οπ - üπ ,οιπα\ = οεβασμüζ, οýτ' θλεοò'

-

που ενÝχει χα,ι την Ýννοια του φüβου fuια, θεοýò χαι ανθρþπουζ). η προσοχÞ σε χÜποιον Þ σε χÜτι (üπßξομ,αι' üπιδνüò' θλεοò, ü = οßχτοò. ευσπλαχνßοι|, επτρρ. κατüπιν).

!δπιò

-

εδþ. για την πατρßδοι β&ζ,

τß' αυτÞ την τια,τρßδα" - μαχþΤποταχτιχÝò σε α' μεθα χαß θνÞσχιυμεν προτρεπτιχÝò πληθ, για δτ|τωση συμμετοχÞò üλιυν στον χοινü αγþνα"

γÞò

13-Ι4, θυμþ, επτρρηματιχþò Ξ ιτε την ýυχÞ, θα,ρρα},Ýα" πÝρι τÞσδε. ανα,στρ, πρüθ. = τια, την πατρßδα αυτÞν

-

y,q,L προò αυτοýò αωστüσο στη μÜ,χη συμμετÝγ,ουν οι νÝοι * φυπευθýνεται σττß συνÝχεια, ο ποιητÞò- - ,Ι,υχÞ = ζιυÞ,

να χÝτυν ανττχ. τηò τροπ. γºχ. μηχμ φαδüμενοι= χωρßò λο"lαριÜζουμε χαθüλου τη ζω,η μαò, Ενιß τα αποσπÜσματα 1Σ1(=6D) χα,ι 2Σ, (= 7D,) fiθ-,

ραδüθηχαν ωò μßα
γ-ττι.

ελεγεßß οι

μελετητÝò τρüτειναν

τον

;

ß

619γ «Θοýριο)) του ΡÞγα, Φερα,ßου: βλ, lsidora Rosentlral
,ι,6

Το απüσπασμα αυτÞ{ εδþ τηò ελεγεßα,ò Ýχει επιδρÜσει 

ΤΥΡΤ.4,ΙΟΣ

l(aτnal:inea, '¸inflýsse Ιζα.lΙßηοs' und Tμtaios' auf den 'Γhurios des Rigas" (= ΕπιδρÜσετò του Καλλßνου χαß του

'fυρταßου στον Θοýριο του ΡÞγα) = βοΙßα Neohellenica
\9ºº, 12º-136). hΙÝτρο: Ελεγειαχü δßσ,ιιχο.

2,

ΙΙΡOΣΕΙΤΕΗ M0HDEΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΕΧCIλ{ΕΝOΤ
Ο Τυρταßοò Ýγραφε τιò πολεμιχÝò ελεγεßεò του χατÜ τον Β' ΙνΙεσσηνιαχü πüλεμο, Τα αποσπÜσματα (1)χαι (2), που ε-

δþ αχολουθεß. μαò παραδüθτμαν ωò μßα ελεγεßα, αλλÜ σÞμερα γßνεται αποδεΖ,τüò ο χωρισμüò τουò σε δýο χατÜλοιπα δýο διαφορετιχþν, με παρÜλληλο üμωò περιεχüμενο. ελεγειþν'. 'Του απ. (1) οι στßχοι που σþξονται εßναι μÜλλον η αρý"rιò ελεγεßαò. Δεν πρÝπει να μαò προβληματßζr, η χρÞση του «γ&,ρ» στην αρχÞ του στßχου χαι προφανþò χαß του ποιÞματοò, επειδÞ τοýτο συνηθßζεται συχνÜ στην αρχαßχÞ ποßηστ.'ΑυτÞ η ελεγεßα χαι οι Üλλεò δýο που α,χολουθοýν ανÞτουν στην χατητορßα των υποθηχþν, των ελεγειþν δηλ. με συμβουλευτιχü χαι προτρεπτιχü περιεχüμενο. Σ' αυτÝò ο Τυρταßοò πρατρÝπει τουò ΣπαρτιÜτεò να πολεμÞσουν με γενναιüτητα εναντßον των εχθρþν τουò, των ΝΙεσσηνßων. Ο λüγοò του βρτριε απÞχηση στιò φυχÝò των
,lι,μπολιτþν του. Οι ΣπαρτιÜτεò νßχησαν τελΡ"Ü. σθ

'Γο απüσπασμα τηò ΤποθÞτ"ηò (1) διαρθρþνεται
47

τΡεßò 

,1ΡΧlΙο Ι Ε;4, \ΙΙ Ν ΕΣ

. 1ΥΡ

Ι

Κο Ι

δα του.
β) '-aL

ενüτητεò ωò προò το περιεχüμενü του: α) οι στ, 7-2 εßναι εγχþμιο του Üνδρα, που δßνει τη ζωÞ του ¾ια την πατρß-

Οι

στ.

3-Ι2 περ,,Ýχουν την ταπεßνωση του ηττημÝγου

εγ.πσ.τ?LξομÝνου.

γ) Οι στ. 13-14 την προτροπÞ για αγþνα, για υπερÜσπιση τηò πατρßδαò y-σ.L ττlζ τιιτÞò.

Στουò δýο πρþτουò στßχουò τßθενται χαι αλλÞοσυμπλÝχονται τρειò Ýννοιεò: του 0ανÜτου, «τεθνÜμευαß». του γενναßου Üνδρα- «Üνδρ' &,γαθüν». γ"σ.L τ,ηò πατρßδαò, «τελßνο. Μüνο που στον Τυρταßο δεν Ýχουμε την αντιδιαστολÞ του θανÜτου ¾ια την πα.τρßδα απü τον φυσιχü θÜνατο. Τυρταßο Ýχειτßθιχü χÜλλοò" εtνα.ι «τιμÞεLζ»
Ο θÜνατοò. \ο «τεθνÜμgγqΕ», \LÜ την πατρßδα, στον
χσ.ι «Üγλαüò»,^

ρß πατρßδι». Το θÝμα μÜò εßναι γνωστü χqι απü τον Καλ-

χαι πÝφτει σττß μÜχτlπολεμòüνταò ωò Þρωαò. «Ýνt, προμÜχοισc πεσüντα / Üνδρ' &γαθüν ... μαρνÜμενον»υ. Η πτι5ση του μαχητÞ ωò Þρωα τον εξυφþνει ηθιχÜ στην χλßμαχα του ηρωιχοý ιδειüδουò χαι του χαρßζει με τον Ýντιμο θÜνατο ¾ια την πατρßδα τη μεταθανÜτια αθανασßα?

üπωò χαι στον Καλλßνο εßναι «χgl)jò,,. Εξυφþνει τον αποθνÞσχοντα ¾ια την πατρßδα το¼, «π6,ρß Þ πατρ(δc»; üτσ.γ αυτüò μÜχεται μεταξý των τρομÜχων. «ÝρÝ πρτιμÜχοισι»,

την τιμÞ χαι τον Ýπαινο, την ευ¾νωμοσýνη χαι τη μνημüνευση των γενει5ν στην πορεßα του χρüνου, Η Ýξα.ρση του

θÜρρουò χαι τηò γενναιüτηταò χαταφÜσΖ"9ται με την ειχü-

να του μαχητÞ στην πρþτη ¾ραμμÞ χαι μαχομÝνου.
.l8 

Τ\,Ρº,.1ΙοΣ

"μαρναμ"Ýνου», ωò «&,νδρüò Üγαθοδ». ºο <«χαλüν» του ()ανÜτου. ωò περιÝχον τη ¾ενναιüτητα. την αγαθüτητα.
τ,τιν «ÜρετÞν» του τολμþντοò

μαχητÞ. εßναι το ιδεþδεò, στο οποßο υψþνεται με την ηρωιχÞ πρÜξη του ο "1ενναßοò" που με το θÜνατü του διαβαßνει το χατþφλι τηò εισüδου
fiοοò την αιωνιüτητα.
τα.ι στο λο"lιχü

ΤÝτοιοò λüγοò ποιητιχüò

απευθýνε-

χι üχι στο θυμιχü μüριο τηò rΙ,"χÞò των ζιü-

ντων) ωò ερÝθισμα για μßμηση Þ για γÝνεση προσδüχιμου ενδεχομÝνου σε þρεò πολÝμου. Η πατρßδα τßθεται. üπωò χαι εßναι. πÜ,νω απü ττlζωÞ. Δεν εßναι τοýτο λüγοò χενüò. Εßναι υπαρξιαχÞ επιβεβαß<ο-

ση των γενναßων, που στιò μεγÜλεò þρεò τηò πατρßδαò στη διαδρομÞ του χρüνου επαληθεýουν ß.ιε τον ηρωισμü
τουò Þ χαι μg τη θυσßα τουò την τρανÞ αλÞθεια: η πατρßδα εßναι α.τßμητο αγα.θü ιαι σ.πα.ιτεß προσφορÜ. αγþνα χα.ι

την υπερÜσπισÞ τηò, για τη σωτηρßα τηò. IJ ελευθερßα τηò εßναι εγγýηση ζ-Þò, η «χεραιüτητÜ τηò προýπüθεση α.νÜπτυξηò, προüδου χαι ευη[Ιυσßα

για τη διαφýλαξÞ τηò,

^1ια

μερßα.ò,

Χωρßò αυτÝò τιò προßjποθÝσειò επιχρÝμεται η δουλεßα, ο εχπατρισμüò, η απþλεια των περιουσιαχþν στοιχεßων, η δυστυχßα. η περιπλÜνηση. η πεΡιφρüνηση, ο εξευτελισμüò χαι η συμφορÜ'. Η φυγομαχßα, η δειλßα συνεπÜγονται την απþλεια του τολυτιμüτερου α.γαθοý ενüò λαοý. τηò ελευθερßαò του. Ευ0Ýωò ο ποιητÞò θÝτει üχι απλþò την χατÜχτηστlττβ «πÞ, λειοò» χαι των ευφüρων εδαφþν τηò, των «πιüνων Ü,
49 

ΑΡΧlΙC) Ι EIL1II Ν ΕΣ .,1ΥΡΙΚο Ι

!ρþν» τηò, απü τουò εχθρOýò σε περßπτωση Þτταò, αλλÜ χαι τον ανα¾χαστιχü εχπατρισμü των ηττημÝνων με üλα. τα επαχüλουθα απþλειαò των περιουσιαχοßν στοιχεßων
τουò (3-4).

Η

μετÜ απü μια μαχρÜ περßοδο χοινωνιχοπολιτιχþν ζυμþσεων) ιι9 την Ýννοια τηò «πÜτρηò», ατιò <<πατρlδοò», 6ò η6λιτιχÞò χοινüτηταò με δομÞ οιχονομιχÞ, χοινωνιχÞ, νομιχÞ τÝτοια, που να ταυτßζεται με την Ýννοια του χρrß.τουò. διανÝμει τη γßα χαλλιÝργεια χαι ¾ßα εξασφÜλιση πüρων διαβßωσηò.
ΑυτÞ η «ηξ)gò,» φροντßζει ¾ια τουò πολßτεò τηò χαι τουò

««πüλιò» στουò αρχαßχοýò χρüνουò Ýχει ταυτισθεß Þδη,

προστασßα τηò απü τουò πολßτεò τηò. Αυτü τονßζει ο ποßητÞò. Οι εχθροß εßναι ανελÝητοι, αò εßναι χαι ομüφυλοι, χατÜ τουò χρüνουò αυτοýòυ' η χοινÞ πανεθνιχÞ συνεßδηση εβρÜδυνε πολý δυστυχþò. Φαντα.σθεßτε Ýναν λαü να εγχαταλεßπει με αλλοφροσýνη

Η Þττα συνεπÜγεται την απþλεια τηò στοργÞò χαι τηò μÝριμναò τηò πατρßδαò. που ζητεß ωò α.νταπüδοση την

τιò εστßεò του χαι να παßρνει τον δρüμο ττò προσφυγιÜò ,l,aL τ\ζ αβÝβαιηò περιπλÜνησηò -τÜτι που Ýζησε συχνÜ δυστυχþò, χατÜ χαιροýò, ο Ε¶ηνισμüò- χαι τüτε θα νιþσετε τη δýναμη απÞχηστ αυτÞò τηò τυρταßχÞò ειχüναò. Το ««προλιπεßν τÞν πüλινr» χαι το «rßΕlòρχgj6lγ»», η στÝρηση α-

χüγηιαι των

μÝσων βιοπορισμοý εßναι «,πÜντων Üνιηρüσε ευθεßα αντßθεση προò
r«χαλüν»».

τατον>») το οδυνηρüτερο σ.π'üλα,

το προηγοýγενο

ι

1

,ß

]

5ο 

Τr,ΡΤ,4Ι()Σ

αυτÞ την οδýνη επαυξÜνει αχüμη τραγιχüτερα για, τον αρχηγü τηò οιχογÝνειαò η ευθýνη του απÝναντι στουò γÝροντεò ^1ονεßò του. σαν του οβηΡιχοý Αινεßα. στα παιδιÜ
του χò(ι στη ^1υναßχα του. Ι-Ι στÝρηση τηò ελευθερßαò φÝρνει ττlδυστυχßα. η προσπÜθεια αποφυ^lÞò α,υτÞò τη φυγÞ, η α-

Και

να,ξÞτηση μÝσων διαβßωση< την περιπλÜ,νηση
ττ;ν αβεβαιüτητα

χαι

αυτÞ

χαι την απüγνωση. Η

αδυναμßα αντα.-

τüχρισηò του υπεýθυνου αρχηγοý τηò οιΖ"ογÝνειαζ ωò ¾ιου, .οò τατÝρα χα,ι (υò συζýγου τσα,χßζει ττlν αντοχÞ χαι εχμγι-

δενßζει ττß θÝληση, Ι-ιατß η προσουγιÜ εßναι σχληρÞ χαι η φτιßχεια χαταλυτιχÞ. Να γιατß αι πολßτεò πρÝπει να μÜ70νται ¾ια την χινδυνεýουσα, πατρßδα (5-6}, ºJον περιπλανþμενο ξÝνο δεν τον βλÝπουν, χσ,τÜ χανü,
να.- μg συμπÜθεια εχεßνοι. που στη χßßρα τουò χαταφεýγει ιι χσ"ταδιιογμÝνοò χαι δυστυχισμÝνοò. ΑντιθÝτωò μÜ}ιστα. 'Ι'ον βλÝπουν ω< εχθρü χαι παρßα. Και ο δýστυχοò ξÝνοò υταφÝρει απü τιò στερÞσειò. ττ|ν «χρησμοσýνην». απü τιò

,ι.νýγχεò διαβßωσηò" λυγßζει γÜτω απü το βÜροò τηò μισηιßßò φτþχειαò" χ,ηò «στυ).ερßιò πενßηò» (7-Β)

Νιιßθει ταπεινωμÝνοò χαι αδυνατεß να υπερασπισθεß την ι,t,"οπρÝτειÜ του". Πληγιüνεταß τια τη μεßιοσÞ του χαι ¾ßα r,,ν ιξευτελισμü του ωò ατüμου χα.ι ωò τρþην τολßτη ò,ι-ιαò
{

,,τιρÞφανηò, προφανþò, «πü),εωò» με ωραßουò χα.ι υπερÞ1νουò" ελεýθερουò πολßτεò.
ι._

Συνειδητοποιεθ

,ιò òιτßμωσηò

,

;

χοζß τηζ συμφορÜò. στην οποßα Ýχει πεφπÝχαι αντιλαμβÜνεται ιι"ε οδýνη την ευθýντ1 του απÝνcχ, στγ} γενιÜ του ωò συνυπεýθυνου ßσιοò με Üλλουò φυγο-

το μÝγεθοò

,τ 

,4ΡΧ.1 tO Ι Ε,|,1

Ι Ι Ν DΣ

ιlΥΡ Ι Κο Ι

μαχÞσαντε,ò Þ ωò θýματοò τηò φυγομαχßαò Üλλων (9-10), ¸γ.}εισε εδþ ο χýχλοò των αδιεξüδων με τα δεινÜ" που

συνεπÜγεται η απþλεια τηò ελευθερßαò τηò πατρßδαò, Οι
ειχüνεò με τον ρεαλισμü τουò δεν αφÞνουν διεξüδουò ελπßδαò, γιατß στο σχοτÜδι τηò δουλεßαò δεν φθÜνει το φωò τηò ελευθερßαò. στεΡων

χαι η πιθανüτητα γι' αυτÞ χινητοποιεß, üπωò παρουσιÜζεται, την εγρÞγορση του αποδÝχτη. Κεντρßζει πρþτα τον νου χαι ýστερα την υπερηφÜνεια. την ευαισθησßα y-aL τ,τι φιλοτιμßα του ΣπαρτιÜτη. Η παρÜδοση- χατ&, ττlν οποßα αι ΣπαρτιÜτεò προσÝτρεχαν στη φωνÞ τηò πατρßδα,ò σε þ* ρεò πολÝμου τραγουδþνταò τα εμβατfρια του ποιητÞ τουò, Ýχει χýροò ιστοριχÞò α),Þθειαò. Η φωνÞ του εýρισχε απÞχηση στιò ι}υχÝò των νÝων. Η ποιητιχÞ υπüμνηση ωò αιτιολüγηση τηò αρχιχÞò προτροπÞò για θυσßα Ýχει γαραχτÞρα ρεαλιστιχÞò εχφορÜò στοιχεßων πειθοýò. ΑυτÜ λαμβÜνονται απü τα ßδια τα πρÜγματα χαι εßναι υλιχÞò μορφÞò. ψυχολογιÞò χα.ι ηθιχÞò. εξοντωταÜ. για το σþμα y.aL "(La την φυχÞ. Πüσο χαι πþò να αντÝξει αυτÞ σ' Ýνα σþμα πονεμÝνο χαι μαραζωμÝνο απü την πεßνα χαι τη δυστυχßα; Οι δýο }rÝξειò «&τιμ(η» ,-«ι' «χαχüτηò» (10) συνοφßζουν
üλα τα επαχüλουθα των συμφορþν μετÜ την απþλεια τηò ελεýθερηò πατρßδαò. ¼ταν χÜνειò μαζß με την πατρßδα τα

Η αρχαßχÞ ΣπÜρτη, α¶Ü χαι των μεταγενÝχßüνων δεν γνþρισε τÝτοια δουλεßα. αΠÜ αχüμη

αγαθÜ διαβßωσηò, το σεβασμü των Üλλων, την τιμÞ χαι την αξιοπρÝπειÜ σου, üχι γιατß δεν την Ýχειò, αλλÜ γιατß
52 

,Π,ΡΤ.,1κ)Σ δεν σου την ανα¾νωρßζουν οι Üλλοι, τüτε

τι σου απομÝνει:

'Γην απÜντηση τη δßνει ο ποιητÞò, αφοý προηγουμÝνωò συνοψßζει τιò ολÝθριεò συνÝπειεò απü την απþλεια τºò ελευθερßαò τηò πατρßδαò. ΑυτÝò δßνονται με Ýνα εντυπω* ,ßιcιχü απü αισθητιχÞ Üποφη σχÞμα χýτJ.ου, που αρχßζει
ßJ.ε, νο

την Ýννοια του Üνδρα χαι ολοχληριüνεται
στßχο με την Ýννοια του γÝνουò του? που

στον επüμεεßναι η συνÝ-

7εια τηò ταρουσßαò αυτοý στη ζιοÞ, αλλÜ μετÜ τιò apwiιιχÝ.ζ συνÝπειεò τηò τυχüν φυγομαχßαò του. Κι αυτÝò, σε ;ι.ο)ιυσýνδετο, αναχεφαλò*ιþνονται σε δýο στßχουò αποφα,ιχÜ (11-12}: «εφüσον δεν δεßχνεται χαμιÜ φροντßδα»" ..,ßδεμ[α òÝρη», χαι χανÝναò σεβασμüò, «οýτ' αßδþò» σ'
,r,lτüν, που εγχòτταλεßπει την πατρßδα του, αλλÜ ,τ;τογüνουò του,

χαι στουò

'Γßτσι.

τι απομÝνει:

,ß, συναßνεση χαι προτροπÞ, επßσηò σε δýο στßχουò
|.l).

με τρüπο φυσιχü αχολουθεß η χαταφα,τιχÞ ρηματι(13-

Σ'αυτοýò χυριαρχοýν δýο ρÞματα προιρεπτιχÜß «<μα1,,jμ,εθα» χαι «θνΙ,6χωμεν»' το πρþτο ρÞμα ενισχýεται ,,,,1ιασιολογιχÜ με το προσδιοριστιχü «θυμþ», που ενÝχει ,;1ν Ýννοια του θÜρρουò, χαι αναφÝρεται. üπιυò χαι το δεý,rò,ο ρÞμα, σε δýο αποδÝχτεò του ηρωιχοý περιεχομÝνου ιιιι,ò. που εßναι η πατρßδα γ"αß τα παιδιÜ. Η αρνητιχÞ μει,rγιχÞ Ýχφραση: «φυχÝων μηχÝτι φειδüμενοι»». χωρßò να }ι,1χριÜζουμε τη ζωÞ μαò, üπωò τßθεται, χαλýπτει προσ|t,,,1,ιστιχÜ ωò ισχυρÞ χατιßφαση χαι τα δýο ρÞματα, αλλÜ Ιτrι τουò αποδÝχτεò του σημασιολογιχοý πφιεχομÝνου tß.ι,τ:το χρÝοò των μαχητþν εßναι να αγωνßζονται με τεν53 

.1ΡΧ.4 Ι Ο Ι
ναιüτητα την πατρßδα

Ιß

t."1 Ι

Ι
^|

Ε Σ .,1Υ Ρ Ι Κ()
\ιια. την

Ι
οιχογÝνεια.? που

για

χαι

εßναι τα παιδιÜ,. αχýτταρο ανανÝωσηò πü τα οτοßα θα αναδειχθοýν οι αυριανοß μαχητÝò γ.αι θα προÝλθουν οι συνεχιστÝò του γÝνουò τουò. Γισ. την πατρßχσ,ι συνÝχενý.ò τηò

δα λοιπüν χαι ¾ια τα παιδιÜ ο ηρωισμüò χαι η θυσßα'. Σε μια ,.πüλινr»; πατρßδα, που εθÝραπευσε την «Üρ""Þr» 'Γυρταßου γ.σ.|. το χατεξοχÞν μÝσο αγωγÞò, η συμβολÞ του υπÞρξε χαθοριστιχÞò σημασßαò σε μια ιστοριχ{ß περßοδο,

που δοχιμÜστηχε η ισχýò τηò. Ο Τυρταßοò Ýζησε ιοò ΣπαρτιÜτηò χαι ωò τÝτοιον τον Ýνιωθαν οι συμπολßτε( του αχοýονταò τον παΡαινετ τχü χυ; προτρεπττχü λυριχü του λü¾Ο.

Β, ι, ΕΛΕΓΕΙΑ ΥΠΟΘΗΚFΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑ,ΤΡΙΔΑ
(ΖΣ = 7D = ιο.ι5-_]2\\
)

δ

νÝοι, ÜλλÜ μòßχεσθε παρ' ÜλλÞλοισι μÝνοντεò, μηδÝ φυγÞlò αßσχρÞò Üρχετε μηδÝ οüβου. ÜλλÜ μÝγαν ποιεßτε χαß Üλχιμò.ιν Ýν φρεσß θυμüν, μηδÝ φιλοφυχεßτ'
Üνδρ òΙσι

μαρνÜμενοι'

s τοýò δÝ παλαιοτÝρουò, òýν οýχÝτι γοýνατ' ÝλαφρÜ,

μÞ χαταλεßποντεò φεýγετε, τοýò γεραιοýò. αßσχρüν τÜρ δÞ τοýτο, μετÜ πραμτßχοισι πεσüντα χεßσθαι πρüσθε νÝων Üνδρα παλαýτερον, Þδη λευχüν Ýχοντα χιßρη πολιüν τε γÝνεòον, ιο θυμüν Üποπνεßοντ' Üλχιμον Ýν χονßηι,
54 

º¾ΡΤΑΙοΣ

αßματüεντ' αßδοßα φßλαιò Ýν χερσßν Ýχοντα σ,ßσχρÜ τÜ γ' üφθαλμοΤò χαß νεμεσητüν ßδεßν, χαß χρüα γυμνωθÝντα' νÝοισι δÝ πÜντ' ÝπÝοιχεν, üφρ'ÝρατÞò Þβηò Üγλαüν Üνθοò Ýχηι, ,},νδρÜσι μÝν θηητüò ßδεßν, Ýρατüò δÝ γυναιξι ζιοüò Ýòýν, χαλüò δ' Ýν προμÜχοισι πεσþν. ÜλλÜ τιò εδ διαβÜò μενÝτιο ποσßν ÜμφοτÝροτσι
στηριχθεßò Ýπß γÞò, χελοò üδοýσι δαχþν.

_η{β¸ÜΦÞΣπ{

Ιßμπρüò, νÝοι μου, πολεμÜτε μÝνονταò στη θÝση σαò ο Ýναò δßπλα στον ÜΠο
;/-αι

υην τρÝπεσθε σs ατιμωτιχÞ φυτÞ χι οýτε, να σαò

α.λλÜ να δεßχνετε μεγÜ).η χαι γενναßα ιjßυχÞ μÝσα σαò ισl να μη λογαριÜζετε τη ζωÞ σαò, üτα.ν μÜχεσθε

πιÜνει φüβοò,

εναντßον των εχθρþν'
,ι

χOßß τουζ ηλιχιωμÝνουò.

δεν εßναι

πια ελαφρÜ,

τουò γÝρουò, που τα πüδια τουò χαι τρÝπεσθε σε φυγÞ.

ιl7ßν τουò εγχαταλεßπετε

Ιßßναι στ'αλÞθεια ταπεινωτιχü Ýναò γÝροò, πεσμÝνοò α,νÜμεσα στουò προμÜχουò,
ν,l, χεßτετατ νεχρüò πιο

,rυτüò που Ýχει
ιι)
ß

πια λευχÜ μαλλιÜ χω γχρßξα "1Ýνεια χαι του φεýγει η γενναßα του φυχÞ μεò στον
55

μπροστÜ

απü

τουò νÝουò,

t

L 

,,lPXl.tO Ι fu,L

1

Ι ΙΝ

ΕΣ /Ιr' Ρ Ι Ιζο Ι

χουρνιαχτü,

χρατþνταò στα χÝρια του

τα.

αßμα

αιδοßα του βουτηγμÝνα στο

-Üθλιο χαι εξοργιστιχü θÝαμα τια να το βλÝπει χανεßòμε γυμνιυμÝνα τα μÝλη του σþματüò του' στουò νÝουò üμωò üλα ταιριÜζουν. üσο τουò λαμπρýνει το ωραßο Üνθοò τηò ποθητÞò νιüτηò'
ß5 Ýναò νÝοò εßναι αξιοθαýμαστοò στο να τον χαμαρþνουν χαι αξιαγÜπητοò στιò γυναßχεò,
üσο αυτüò ζει" ενþ δοξÜζεται. üτα.ν πÝσει μεταξý των

προμÜχων.

Εμπρüò" λοιπüν. χÜθε νÝοò. δρα,σχελþνταò σταθερÜ, αò μÝνει αχλüνητοò με τα δυο του πüδια.
στηριγμÝνοò στη ¾η χα,ι δαγχþνονταò μs τα δüντια τα

χεßλη.

Σ¼ßΑ
β' πληθ, πρüσ. για δÞλωση τηò ευθýνηò των νÝων =
1-2, þ νÝοι, ÜλλÜ μÜχεσθε, αποστροφÞ προò τουò νÝουò με τον παρα,χελευσματιχü ÜλλÜχαι την Προστ.. τþρα, σε
ε-

τþν, που, ¾ια να Ýχουν νιχηφüρο αποτÝλεσμα. πρÝπει στην παρÜταξÞ τουò να μÝνουν ο Ýναò χοντÜ" δßπλα στον
Üλλο, «ßστε να μη διασπþνται απü τον εχθρü οι γραβμÝò
_òο

μπρüò, λοιπüν. νÝοι μου. πολεμÜτε ...' παρ' ÜλλÞλοισι μÝνοντεò = μÝνονταò, χρατþνταò τη θÝση σαò ο Ýναò χοντÜ στον Üλλο' παραστατιχÞ δÞλωση τηò ειχüναò των μαχη- 

º-\,Ρ,Γ.,trΙοΣ

μηδÝ .,, φüβαυ: αποτρεκττÞΠροστ. : Üρχετε με δýο ,νßιχ. αρνητιχοý. μειωτιχοý περιεχομÝνου ηθιχÞò σημασß,ιr,: φυγÞò, φüβαυ, την οποßα αποδßδει στο πρþτο το προσß,ι,ιριστιχü αßσχρÞò'μπορεß "1ια Ýμφαση να νοτßθεß το Üρχειι ιυò δεýτερη πρüταστß, οπüτε η χÜθε πρüταση Ýχει το διι(ι ττlò αντιχεßμενο, Ýτσι χτ αλλιþò ταπεινωτιχü για üσουò ιρÝπονται σε φυγÞ Þ χαταλαμβÜνονται απü φüβο. \-4. ÜλλÜ ποcεßσθε: το ÜλλÜ αντιθετιχòß προò τα προη1ιιýμενα χαι ωζ επιτατιχü τηò Προστ.. χαθþò χαι τηò ε;ιιßμενηò φιλοψυχεtτε. που εισÜγεται με το επιδοτιχü μηιι,ι,)ò.
,)εl. üπωò

χαι

στα

παραπÜνω

= αλλÜ

να δεßχνετε'

χαß Üλχcμον θυμüν Ýν φρεσß = μεγÜλη χαι γενναßα φυχÞ 1,.,Ýσòι σαò. - φιλοφυχòßι = α¾απιß τη ζωοýλα μου, δεßχνο1ιαι φιλοσþματοò- λογαριÜζιυ τÜνω απ' üλα τη ζιοÞ μου. τι{αχ. μαρνÜμενοι χρον. με δοτ. ιοò εχθρυχÞò σημα.σßαò

μÝγαν

.

ÜνδρÜσc = üταν μÜχεσθe εναντßον ανδρþν, εχθρι5ν. 5-6. τοýò παλαητÝρουò Ξ τουζ "1εροντüτερουò, τουò γÝ-

Γ,()υò"

τον εα,υτü του' σ' αυτοýò α,ναφÝρεται χαι το επεξηγηματι-

στουò οποßουò περιλαμβÜ.νει βÝβαια ο ποιητÞò χαι

χιß συνþνυμο τοýò γεραιοýò, σε σχ, χýχλου, στο τÝλοò τηò ιlμιπεριüδου. - þν οýχÝτc γοýνατ' ÝλαφρÜ = σχ, βθτων. =
,ιιον οποßων τα γüνατα. τα πüδια δεν εßναι πια ελαφρÜ' ο ποιητÞò μηνýματα των τηρατθιþν. - μÞ χατα1νωρßζει λεßποντεò φεýγετε, η μτχ. χατη¾ορ. * μην τουò εγχαταλεß;ιετε χαι φεýγετε' το μÞ στο φεýγετε, 7-8. το απρμφ. χεßσθαι βs τα παρεπüμενÜ του

επdÞγη-

,)7j

στο υποχ. του Ýστ[: τοýτο, αßσχρbν καττι¾οΡ.
57

- μετÜ 

,1ΡΧ,1 Ιο Ι

E..,L,1I Ι Ν Ε

Σ,tΥΡ ΙΚο Ι

- η μτχ. β' αορ. πεσüντα χρον. 9-10. στη γτχ. πεσüντα αναφÝρονται οι αναφ. ψτχ,ι ßχοντα, Üποπνε[οντα, Ýχοντα με υποχ.: Üνδρα παλαιüτερον. χÜρη" τü -Þατοò = χεφαλÞ. _ πολιüò, Ü, üγ χαι -üò. üγ *
γφßζοò, φορüò, υπüλευχοò. - &ποπνε[ωχαυ -Ýω= εχπνÝω, ξεφυχþ; θυμδν &ποπνε{ιυ γατ χωΡßò το θυμüν. - χον[αχαι
χονßηχαι χüνιò -ιοò, -Ýωò1 εοò σχüνη, χουρνιαχτüò.

προμÜχοισι

-

μεταξý των προμÜχων.

11-12. Στα σχολιτ"rß εγχειρßδια ανÝχαθεν παραλεßπονται

οι δýο αυτοß στßχοι, που προχαλοýν αιδημοσýνη απü αισθητιχÞ Üποφη με τον ρεαλισμü τηò ποιητιχÞò εòχüναò: αßματüεντα ... ßδεßν. - αßματüεντα αßδοΤα = α.ιδοßα βουτηγμÝνα στο αßμα. - φßλαιò Ýν χερσßν Ýχαντα = Ýχονταζ, χρατþνταò στα χÝρια του. - νεμεσητüν (νÝμεσιò) = που προχαλεß αγα,νÜχτηση χαι οργÞ" εξοργιστιχü. - αßσχρÜ αναφÝρεται στα αßδοßα. που στο 0ÝαμÜ τουò προχαλοýν ηθιΖ"Þ αντßδρα.ση, Üθλιο, αποχρουστιχü θÝαμα στο να το βλÝπει χανεßò. - ßδεßν απρμφ. τηò α.ναφορÜò, του χατÜ τι = ωò πΡοò το να το βλÝπει χανεßò'ο στ.: Üθλιο χαι εξοργιστιχü
13-14. χρüα, σ.lιτ. στη μτχ. ßχοντα (11)' σ' αυτü η επιθετιχÞ μτχ. γυμνωθÝντα = (που ÝχεÞ γυμνωμÝνα τα μÝλη του σþματüò του, με γυμνÜ τα μÝλη του σþματüò του' χρþò, ü. χρωτüò χαι χροüò, χρι)τα χαι χρüα (χροιÜ, χρþ!ια) = επιφÜνεια του σþματοò, επιδερμßδα, δÝρμα, γενιχþò το σþμα του ανθρþπου. τα μÝλη του. - γdοισι δοτ. προσ. στο ÝπÝοιχεν (πÜντα) = οßουζ νÝουò ταιριÜζουν, οιρ58

θÝαμα στα, μÜτια, 

Τ\,Ρ,Γ.lΙοΣ üφρα (χεν} = ξωò Üν ßχη Üγλαδν Üνθοò Ýρα,ßò Þβηò'ενν. ωò αντLχ.. τοýτουò (τοýò νÝουò) = εφüσον, üιο τατÝχει αυτοýò (τουò νÝουò). λαμπρýνει, ομορφα.ßνει το λ,τμπρü Üνθοò τηò ποθητÞò νιüτηò. Ýρατüò (ßρωò, ÝρÜωι,,(ßζουν üλα.

-

ι.,},_

,ττουò λυριχοýò

με Ýμφαση: ÜνOοò
ηßνσ.τ

που βρßσχεται στον ανθü τηò ανθρþπινηò ηλιχßαò' γενιχþò Ýναò τýποò ουσιαστιχοý με μια τsνιχÞ ιδιüτηταò Üλλου ουσιαστιχοý εχφρÜ,ζουν μια Ýννοια

,,ι, -ιßιμαε) = αξιÝραστοò, αξιαγÜπητοò, ποθητüò,Þβη, Þ τ1 νεανιχÞ. χαι εφτlβιχÞ ηλιχßα. η νιüτη γενιμÜλιστα. η

-

ßβηò' τ1 Þβη απü μüνη τηò Ýτσι χι αλλιþò Üνθοò' πρβ. χÞρ θανÜτοιο, χüσμοò ÝπÝωνχτλ.

|5-16. ÜνδρÜσι δοτ. προσ. στο θηητüò (ενν. Ýστß) ο νÝοò'
ι,q,τ

θεατüò χ* θαητüò, Þ- ü, = αυτüò που μπορεß χανεßò να ι,ιν δει- α.ξιοθα.ýμαστοò. θαυμασ τüò' ßδεßν σ"πρβφ. τη( ανα-

* αφοý στυλþσει τα πüδια του χαλÜ' εý iιαβω(νω = διασχελßζω σταθερÜ. ανοßγω τα σχÝλη χαι ,,,ττιü γερÜ, δρα,σχελßζω σταθερÜ. - χαß οι ψτχ. στηριχθεßò γ,ιι δαχþν χρον., που προσδιορßξουν την επßσηò χρον. εý ß)ι,ιβÜò (üχι τροπ.). ΠαραστατιχÞ η ειχüνα του μαχητÞ, ,ι,,υ χαταβÜλλει üλεò τιò δυνÜμειò του τια τη νßχη, Ν4 Ý.τρο : ελεγειαχü δßστιχο,
/ßÜ<

ζιοüò, Þ, Þγ = ζιbν χατ fuüò - ζωντανüò. - η μτχ. πεσòýν χ.ρονιχοýποθ, - χαλüò = λαμrrρüò, Ýγδοξοò. Ιº -18. τιò = ο χαθÝναò . _ ο ÜλλÜ προτρεπτιχüò. _ ειj δια_ η μτχ. χρον.

τροòιÜζ' θηητδò ßδεßν = αξιοθÝατοò" θαυμαστüò. χαμα.ρωτüò.

}

Ε

ι

ξ

t

59 

Ι
,4ΡΧ4ΙοΙ

L/υτΙΝΙßΣ-Þ7?ΙΚ()Ι
ΠΕΡΙΗ(ολ{ΕΝΟΤ

ß ι

t
ΙΙΡOΣΕΓΓΕΗ ι{οRDΙπΚΑΙ

ß

{

ß

'Οπωò εßπαμε στην αρχÞ τηò ερμηνευτιχÞò επ{εργ«οΙ«ò του αποσπÜσßτατοò τηò προ7Γß,οýμεντ;ò αλεγεßαò. το απüσπασμα τηò ελεγεßαò αυτÞò εδþ, που παραδüθηχε ωò ενιαßα μαζß με την προηγοýμεντ1 απü τον Λυχοýργο ο"ον ««χατÜ ΛεοχρÜτουò», (106-107) λüγο του. σÞμερα θεωρεßται üτι ανÞχει σε Ü¿η αυτοτελÞ ελεγεßα. Το απüσπασμα διαρθρþνεται σε τρειò ενüτητεò: 1) στουò Ýξι πρþτουò σ,ιßχουò (1-6) συμτλÝχονται προτροπÝò με ακοτροπÝò- απαγορεýσειζ. που απευθýνονται προò τουò νÝουò. 2) Στουò στ. º*76 αιτιολογεßται ιι συμβουλευτιτ,üò λüγοò του ποιητÞ προò τουò νÝουò στιò χρßσιμεò στιγμÝò, που διÝρχεται η πατρßδα, αφοý βρßσχεται σε πü},φο. 3) Το απüσπασψα χλεßνει με Ýνα δßστιχο (17-1S)που αναφÝρεται στο χαθÞχον, που Ýχει ο χÜθε νÝο< χατÜ τη μÜχη. (Οι δýο αυτοß στßχοι επαναλαμβÜνονται στην ελεγεßα 3 Σ. = Β D. = 11 \Χß ωò στ. 27-22 αυτý6 Εμεßò αυτÞ την παρÜδοση του χειμÝνου παραχολουθοýμε στην εργασßα μαò εδþ. Και σ' üλα τα χεßμßνα, που ερμηνεýουμε αχολουθοýμε το χεßμενο χατÜ ΣχιαδÜ). Στο ελεγειαχü αυτü απüσπασμα ο ποιητÞò απευθýνεται προò τουò μÜχιμουò νÝουò τηò ΣτÜρτηò. τουò χατ{οχÞν προμÜχουò τηò πατρßδαò τουò'. Ο προτρεπτιτ"üò χαι αποτρεπτιχüò παρÜλληλα λüγοò του ποιητÞ εχφÝρεται χαταφατιχÜ στον πρþτο στßχο χαι αποφατιχÜ, στον δεýτφο

Ι

]

Ι

]

{

º 

1lασιολογιχÜ την χαταφατιÞ προσταχτιχÞ, ενþ ο αποφατιχüò «μηδÝ,) την αποφατιχÞ: «εμπρüò να μÜχεσθε .,. χαι
να μην αρχßζετε
,.. ».

ι.ον δýο πρþτων διστßχων: ««ÜλλÜ μÜχεσθε - μηδÝ φυ¾Þò ,,. &ρχετε» (1-2). «ÜλλÜ μÝγαν ποιεßσθε .,. θυμüν - μηδÝ φιλοφυχεΤτε,, (3-4). Ο προτρεπτιχüò «&λλÜ» ενισχýει ση-

...>»,

<<νOß

Ýχετε ... χαι να μην αγαπÜτε

Το τρßτο δßστιχο εχφρÜζει μια Ýννοια ολοχληρωμÝνη: ιο χαθÞχον των νÝων απÝναντι στουò ««ττα,λαιοτÝρουò .,., ηýò γηραιοýò,, (5-6). Ι{ συμπλοχÞ των «θÝσεων» (1:3) Ζ"αι των «Üρσεων» (.Ι:4) των δýο πρþτων διστßχων: «,Üλλil., μÜχεσθε» (εγπρüò, να μÜχεσθε) (1): «Ü,λ,λÜ ποιεßσθε» (εμπρüò, ναÝχετε) (3) χαι «μηδÝ &ρχετε» (χαι μην αρχßζετε) (2): «μτlδÝ φιλοψυχεßτε» (χαι να μην αγαπÜ,τε τη ζ<οÞ σαò) (4) συμπυγ-νþνsι το χρÝοò των νÝων απÝναντι στην πατρßδα χαι Το τρßτο δßστιχο εψπεριÝχετ 1,ο κ)Ýοò ιιον νÝων προò τουò "1Ýρουò. που εßναι επßσηò χτÝοò χαι /τροò τον εαυτü τουò. ΕπομÝνωò συνÜγεται üτι η εχπλÞρ(υστι του χρÝουò των νÝων πΡοò την πατρßδα χαι προò ι,τυò γÝροντεò συμμαχητÝò τουò εßναι τιμÞ χαι δüξα χαι,γι'
;ßροò τον εαυτü τουò, ,rυτοýò τουò ßδιουò,

ß
I

ι\πü τον αυτοσεβασμü του ατüμου προÝρχεται η αντι},Γιμε.νιχÞ θεþρηση αξιþν χαι αρχþν, που συνθÝτουν την ,,,rοχρÝωση αυτοý να τιò διερευνÞσει χαι να τιò αποδεχθεß Þ v.r τιò απορρßφει Þ χαι να τιò διαμορφþσει χατÜ την χρß,ιι/ τOυ y,aL να τιò προβÜλει, αν εßνα.ι φωτισμÝνοò) ωò χαν,ßνα- Þ ωò πρüχληση για προβληματισμü χα,ι στουò Üλ6ι 

.4ΡΧ,1 ΙΟ Ι Ir,,L 1ΙΙ Ν tßΣ,,Ιr' Ι' Ι Κ()

Ι

]
. ]

λουò. Απü αυτοýò τουò αξιωματιχοýò χανüνεò χ«, αrrιß αυ-

χινεßτατ το δρων υποχεßυενο, χαι μÜλιστα ο νÝοò. Απü α,υτÞ τη θÝση ξεχινÜ ο συμ.βουλευτιχιßò λιlγοò του ποιητÞ προò τουò νÝουò. Εßνα,ι χρÝοò τουò να μÜχονται για
ττlν πατρßδα σε ιüρεò πολÝμου.

τιò ηθιχÝò αρχÝò εχκηγÜζει χαι η Ýννοια του χρÝουò προò την πατρßδα. προò τουò "γÝροντεòχα.ι προò τον εαυτü μαò, Ο χ9üνοò χαι η δοχιμασßα διαμορφþνουν το περß¾ραμβα τιυν ηθιχþν ορßων, μÝσα στα οποßα «πρÝπει» να

τÝò

1

,

,

Ι

Το αποτÝλεσμα

τ7jò

üμωò δεν χρßνετα,ι μ.üνον απü ττßθÝληση χαι απü ττι συναßσθτlση του χαθÞχοντοò. αλλÜ. χαι ατd ορισμÝνουò ο.ρ«-

μÜ,χηò

,

ß
]

τιωτιχοýò χανüνεò ¾ια τουò αρχα,ßουò μαχτßτÝò. ιßπòοò το « μ Ü χεσ θ α e π αρ' Üλλßßλ ο ι σ ι μ Ýνο ν τ εò,,' η ορμητιχ üττρα χα,η ^1ενναιιßτητα ενισχýονται πÜντα απü τη στρατιιυτιτÞ ταχταfl στιò μÜχεò. ΒασιχÞ προýπüθεση üμωò εßναι η αποβολÞ του ιοüβου χ,αι η α,ποφυτÞ τηò τροπÞò οε φ"ß.Þ, που εßνα.ι ηθιχþò «αßσχρÞ». Οι υαχτρÝò. του εξοπλßζουγ την φυχÞν τουζ. τον «θυμ.üν», με μεγαλοσýνη χα.ι "λ"Þ χαι υπερνιχοýν μÝσα τουò τη φυσιχÞ α"γÜκη τια τη ζ.Þ

Ι

j
I

ß Ι

στην þρα του χινδýνου. α.υτοß χερδßξουν ττl'νßχη χαι ττß δü| ξα. την τιμÞ χαι το χλÝοò" το .«χδδοζ» τιον επιχþν ηρþ- | ,**ο*η. üταν οι νÝοι μαχητÝò με α.υτοσυνειδησßα -"« | λαμβÜνουν το βÜροò τηò ευθýνηò ¾ια την προστασßα .ε..rυ | «παλαιοτÝρω?)), των «ττßραcþν» συμμòιχητþν τι)υζ με τη Ν

Ι

'ß;

δυσχινησßα τουò χατÜ τη μÜχη" χερδßζουν μ-αζß με .ηυ θουμασμü χαι την υπερηφÜνεια;"Ο" ωò πατÝρων. αλλÜ χ«ι

|

| 

1¾Ι,º-.4ΙοΣ

ιτιν ευ¾νωμοσýνη χαι τον Ýπαινο
μ,üν»>, αου

για τον

««&λχιμον θυüταν μÜ-

επιδειχνýουν

«ÜνδρÜσι

μαρνÜμενοι»,

¾ονται εναντßον των εχθρþν. Ι\,ΙπροστÞÜτεò οι νÝοι? αΖJ.üνητοι στιò θÝσειò τουò" φιλüß:ιμοι χαι τολμτροß, συνεπεßò προò το γιÝοòχατ υπεýθυνοι, ι:υγενεßò
;ιÝ,θε φορÜ που τουò

χαλεß να την υπεΡασπßσουν χαι να τη ß)οξÜσουν, τια να δοξασθοýν. Ο ποιητιχüò λü^ßοò Ýχοι βÜß}οò χαι διÜρχεια χαι προπαντüò εßναι πηγαßα εξωτερßχευση τÞ( φυλετιχÞò φ»χÞò, τηò προιχισμÝνηò με ποιητιÞ
ευαισθησßα.

χαι ωραßοι πÜντα, μÜχονται ¾ια την πατρßδα,

Απü τον º στtχο εισÜγεται ,ρ"ε τα «γÜρ» η αßτιολογßα των προη¾ηθεισþν θÝσεων. ΚατÜ πρωθýστερο χαραχτηρßζεται ωò «αßσχρüγ» το επüμενο «,τοýτο»r, που επεξηγεßται με το «χεΤσθαι» y.σ.L αα παρεπüμενÜ του χαι χυρßωò με τιò μετοχÝò, που δßνουν μια σειρÜ διαδοχιχþν ειχονιχþν
φÜσεων με εντυπωσιαχü ρeαλισμü: «ßχαντα .,., &ποπνεßο-

πρüχειται για αισθητιχÝò διαβαθμßσειò του ποιητιχοý λüτου, που αποδßδουν τη διαδοχÞ επιμÝρουò στιγμþν του αποθνÞσχοντοò γÝροντα μαχητÞ μεταξý των προμÜχων'. Ο ποιητÞò με τον ρεαλισμü του στοχεýει στην πρüΖ.λη,;τ1 πειθοýò στουò νÝουò χαι συναισθÞματοò «αßδοýò»,
ντροπÞò χαι φιλοτιμßαò για την εγχατÜλειφη απü αυτοýò ι,υν ηλιχιωμÝνων χαι ¾ßα την ενδεχüμενη τροπÞ τουò σε
,1,,,γÞ.
t

ντα ..., ßχοντα ..., γυμνωθÝντα

,,.»»

(9-13). Ουσιαστιχþò

ß

ι,

ß)ασμü των νÝων προò τουò γÝροντεò. αλλÜ χαι των ¾ε63

Η σπαρτιατιχÞ ατωτÞ Ýδινε μαγÜλη

σημασßα, στον 

ß

,4ΡΧlη

]

Ι F-.,L,LII Ν ΕΣ ΛΥΡ ΙΚ() Ι

ρüντων προò τουò νÝουò, που αναδεßχθψαν γενναßοι στο πεδßο τηò μÜχηò. Ο συνδυασμüò του ηθιχþò ωραßου χαι

Ι

,

τηò γενναßαò πΡÜξηò Þταν γνþρισμ,α πειστιχü οr.«ρ"ου τιατιχοý ιδεþδουò. Εßναι ντροπÞ να πÝφτει Ýναò γÝροò μεταξý τ-ν ,rρομÜ-

ß

ß j

χων χα,ι οι νÝοι να τρÝπονται σε φυγÞ. IΙþò θα μrrοροýσαν να επιτρÝφουν τοýτο οι νÝοι στον εαυτü τουò: Πþò θ" Þ-

Ι

ß ß

παιο χαι απεχθÝòι Ο òιισθητιχüò ρεαλισμüò τηò ειχüναò με τη στJ.ηρüττρÜ τηò προχα,λεß την ηθιχÞ διαμαρτυρßα xaL ττlν αν.ßδραση, την αποστΡοφÞ του χαλαισθητιχοý χριτηρßου χαι τη διÝτερση τ(rν μηχανισμιßν ηθιχÞò αντßστασηò.'Ετσι ο ,rοι'η- j τý6, γÝροντα,ò χι αυτüò, σοφüò με πλοýσιεò εμπειρßεò" επιτυγχÜνει τον στüχο του'αγγßζει τιò νεανιχÝò φ"χÝò, δ.r.ι- | χÝò τηò σοφßαò του τεροντιχοý λüγου, που τþρα ολοrλη| ρþνεται με ισχυρÞ αντßθεση προò τα προηγηθÝντα. Στουò νÝουò, αντßθ ε,ßα προò τουò γÝρουò. üλα ταιριÜ- | ζουν, üσο αυτοß βρßσχονται στο λαμπρü Üνθοò τηò,rοθη- | τÞò νιüτηò (13-14).'. ΚÜθε λÝξη εδþ Ýχει τη δροσιÜ rοι' Ν "ηυ ωραιιßτητα ττßò νιüτηò, üσοι την πÝρασαν
)

γενετÞσια χþρα του χαι με γυμνÜ τα μαραζωμ;γq ^γÝριχα μÝλη του. να ιεßτεται πεσμÝνοò στο χιßμα. θÝαμα αποτρü-

ταν δυνα.τü να ανεχθοýν αυτοß να βλÝπουν Ýνα.ν λευχανθÝντα γÝροντα να μÜχεται στην πρþτη γραβμÞ χαι να πÝφτει μεò στον χουρνιαγ:ü τηò μÜχηò ξεφυχþνταò μπροστÜ απü αυτοýò που δεßλιασαν; Τι θα αισθÜνονταν οι νÝοι. üταν θα Ýβλεπαν Ýναν γÝροντα., πληγωμÝνο θανÜσιμα στη

,

,

,
'

]

j

,|

l

"""υΙ"ι,

"ι."Ι 

º¾ΡΤ,4ΙοΣ ποθοýν χαι üλοι, üσοι την Ýχουν, τη χαßρονται χαι την ,Ζπολα.μβÜνουν. ¼μωò νιüτη δεν εßναι α.νεμελιÜ
Γτ]ν

η μüνον χαι απüλαυσÞ, μüνο σφρßγγοò χαι ομορφιÜ. ΣυνεπÜγεται χα.ι υποχρεþσειò στιò χρßσιμεò στιγμÝò, χαι μÜλιστα τηò
πα,τρßδαò,

Αυτοýò, των οποßων οι μεγÜλεò αποφÜσειò εßναι φυσιχü γνþρισμα του λαμπροý Þθουò τουò, που δεν Ýγει τη συντομßα τηò παροδιχüτηταò τηò νιüττlò, επειδÞ το «Üγλαδν Üνθοò» αυτÞò μαραßνεται πολý γρÞγορα. α.λλÜ το Þθοò διαρχεß, üσο χαι η ζ.Þ του χÜθε ανθρþπου. Κσ,),ιßτυχεò οι χοινωνßεò, που παιδαγωγοýν αριστεßò νÝουò
μ-Ýνουò νÝουò.

πρÜξειò ηριοιχÝò. που εßναι συνÝχεια τºò υ,τευθυνüτηταò. που χαραχτηρßζει τουò ορθþò παιδαγωγη-

χω

χαι τουò προπÝμπουν στη ζωÞ, εξοπλισμÝνουò με θÝληση ισχυρÞ χαι αποφασισμÝνουò να πραγματþσουν ü.τι χαλü ιουò ενστÜλαξα.ν στην φυχÞ οι μεγÜλοι. Και μια μοναδιχÞ πρÜξη εßναι χι αυτÞ, που βιοýται ωò ,rντßδωρο στιò φυχÝò των νÝων χατý. τιò σßιγμÝò των με* γÜλων αποφÜσεων χαι εξωτερυχεýεται ωò ηρωιχÞ θυσßα. I'ια μια τÝτοια αντιπροσφορÜ του προò την πατρßδα, που
,ον γαλοýχησε? ο νÝοò εßναι θαυμαστüò«θηητüò»" σ"ουò

,ßνδρεò χαι αξιαγιßπητοò στιò γυναßχεò, «Ýρατδò γυναιξ[ν»

(Ι5). ιßσο ζει",
,ιχι\ψτl

χι üταν πÝφτει νεχρüò. Η ομορφιÜ συνυπÜρχει με ,ιlνιüτη στη ζωÞ χαι διεγεßρεß τον ερωτισμü, αλλÜ χαι με ,ιlν ηρωιχÞ θυσßα, που προχαλεß τον θαυμασμü (16). Η
ιτßση του νÝου για την πατρßδα «Ýν προμÜχασι» ßχF-ι ι,lν ηθιχÞ ομορφιÜ ºου «χαλοý,, Þρωα, που Ýδωσε τη ζωÞ
ο5

χαι ,.χαλüò»,,ιυροßοò ηθιχÜ χαι αισθητιχÜ,

;ι 

ΑΡΧΑ ΙΟ Ι ΕΛΙ1 ΙΙ Ν ΕΣ ΛΥΡ ΙΚΟ Ι

χεò y,aL για τα παιδιÜ, ¾ια την ωραßα σ' üλεò τιò εποχÝò πατρßδα, χαι μÜλιστα, üταν αυτÞ εßναι μεγÜλη, για ü,τι υ-

υποθετιχþò ωò εχφραστιχÞ επινüηση για Ýξαρση του «χαλοδr»,.του ηρωιχοý Þθουò των νÝων, που εßναι Ýτοιμοι να αγωνισθοýν ωò πρüμαχοι ¾ιOÝ τουò γÝρουò. ¾ια τιò γοναß-

πÜνω στο «Üγλαδν Üνθοò» τηò ,,ÝρατÞò Þβηò». Τþρα το «rχαλüν» αντιτßθεται προò το προηγοýμεγο «αßσχρüν», η υποθετιÞ φυγÞ εξουδετερþνεται ποιητιχÜ, χαι ωò σχÝψη χαι ωò πρÜξτ{ ο «τρÝσαò» δεν υπÞρξε παρÜ
του

πýρξε χαι

προσδοχÜ παιδαγωγþνταò ορθþò τα τÝχνα τηò χαι με το ιδεþδεò. Οι νÝοι πρÝπει να εßναι πÜντα Ýτοιμοι χαι ηρωιχü

για ü,τι

πρüσφερε"

για ü,τι οραματßζεται χαι

για προσφορÜ για θυσßα..

τ"αι

για εγχþμιο χαι για αγÜπη αλλÜ χαι

18)ß. ¸τσι ξεπληρþνεται το χτÝοò προò την πα.τρßδα, .rr. λÝγει ο ποιητÞò. Με την αρετÞ χερδßζεται η φημη, με τη
θυσßα για το χοινü χαλü ο αιþνιοò Ýπαινοò.

αποφασιστιχüτητα προò το χαθÞχον χαß στηριγμÝνοò γερÜ στα δυο του πüδια, δαγχþνονταò τα χεßλη με ορμητιχÞ θÝληση να μÜχεται μÝνονταò σταθερÜ στη θÝση του (17-

þρεò του πολÝμου -Üμποτε να μην ιfoχονται!α χαθßναò, χαι μÜλιστα ο νÝοò, οφεßλει να δρασχελßζει με

Και στιò

.

1

ß

1

66 

º,\,Ρº,..1ΙοΣ

trΛΕΓΕΙΑ ΠΡΟΣ "ΗΡΑΚΛΕΙΔΑΣ" * ιι\\') 13Σ = 8D
3.

Üλλ','ΗρακλÞοò ι,Üρ Ü,,,τχηταυ 1,Ýνοò ÝστÝ, θαρσεßτ" òιýπω Ζεýò αýχÝνα λοξüν Ýχει'
μηδ' Üνδρþν πληθýν δειμαßνετε, μηδÝ φοβε;"σθε, ßθý.ò δ' Ýò προμÜχουò d:σπßδ' ÜνÞρ ÝχÝτω,
Ýγ_θρην

,

μÝν φυχÞν θÝμενοò, θανÜ,του δÝ μ.ελα[ναò χÞραò <üμò}ò> αýγαßò Þελßοιο φ(λαò. ßστε γÜρ ιb<"Αρεοò πολυδαχρýου Ýργ' Üßδτlλσ.,
εý δ' üργÞν ÝδÜητ' ÜργαλÝου πολÝμου.

χαß μετÜ,ιιευγÞγχrυ, τε δcòυχü,ιτò,ιν τ' ÝγÝ<νε>σθε ι ιb ,ιÝοε, Üγ,φοτÝρων δ' ßò χüρον ÞλòΙσατε. cii μÝν γÜρ ,τολμιüσL παρ' Üλληλοισι μÝνοντεò Ýò τ' αýτοσχεδßην χαß προμòΙχουò ßÝνσ.ι, παυρüτεροι θνÞσχαυσι. σαοýσι δÝ λαüν üπßσσιο' τρεσσÜνττον δ' ιßνδριjν πÜσ' Üπüλιολ' ÜρετÞ. ,, οýδεßò Üν ποτε ταýτα λÝγòον Üνýσειεν Ýχα.στα, 6σσ', Þν αßσχρÜ μÜθηι" ¾ßνεται Üνδρß χαχÜ' ÜργαλÝον γÜρ üπισθε μετÜφρενüν Ýστι δαßζειν
αßσχρüò δ' Ýστß νÝχυò χαταχεßμενοò Ýν κονßηισι νιüτο,ι üπισθ' αßχμÞι δουρüò Ýληλòßμενοò.
Üνδρüò φεýγοντοò δη'tιοι Ýν πολÝμòοι'

, ß
Ι
§

ÜλλÜ τιò εý διαβÜò μενÝτω ποσßν Üμ.φοτÝροιστ !1 § , , ^, οrηριχθεßò Ýπß γÞò, χεßλοò üδοýσι δαχþν,

Ι

}

ιηΖ 

,4

ΡΧ,ΙΙο Ι F;L.Ι ΙΙ Ν ΕΣ,,1ΥΡ Ι ΚΟ Ι

μηροýò τε χνÞμαò τε χÜτω χαß στÝρνα χαß τjμαυò Üσπßδοò εýρεßηò γαστρß χαλυψòßμενοò' zs δεξιτερÞι δ' Ýν χειρß τινασσÝτω üβρßμον Ýτχοò, χινεßτòο δÝ λüφον δεινüν ýπÝρ χεφαλÞò' Ýρδων δ' üβρεμα Ýργα διδασχÝσθω πολεμßζειν, μηδ' Ýχτüò βελÝων ÝστÜ,τω Üσπ(δ' Ýχòον, ÜλλÜ τιò Ýγγýò ßþν αýτοσχεδüν Ýγχεß μαχρþι

_1ßι Þ ξßφεc

οýτÜζων δÞßον Üνδρ' ßλÝτω, χαß πüδα πÜρ ποδß θεßò καß Ýπ' Üσπßδοò Üσπßδ' Ýρßεßσαò, Ýν δÝ λüφον τε λüφωι χαß χυνÝην χυνÝηι
χα'ι στÝρνον στÝρνιοι πεπλημÝνοò Üνδρß μαχÝσθιο, Þ ξßφεοò χþπη,2 Þ δüρυ μαχρüν Ýχων.

s

ýμεßò δ',
π

δ

γυμνÞτεò, ýπ'Üσπßδοò Üλλοθεν Üλλοò

τιýσσοντεò μεγÜλοcò βÜλλετε χ:ερμαδßοιò δοýρασß τε ξεστοßσιν Üχαντ[ζοντεò Ýò αýτοýò, τοßσι πανüπλοισιν πλησßον ßστòßμενοι,

Λ{ ßξ1 j ..'-' ;:.ß

_!m[$Αδτ

!

Εμπρüò, λοιπüν, δεßχνετε 0Üρροò
αÞττητου ΗραχλÞ'

- γιατß

εßστε γενιÜ του

ο Δßαò δεν Ýχει αποστρÝφει αχüμα το πρüσωπü του απü

εμÜò' μη φοβÜστε το πλÞθοò των ανδρòüν χαι μη φεýγετε
Ýντρομοι,
68 

ΤΥΡº,"1ΙοΣ
,rλλÜ, ο χÜθε Üνδραò

φÝρνει πολλÜ δÜχρυα, ,ττοχτÞσατε πεßρα τηò ορ"l.Þò του χαταστρεπτιχοý

προχωρþνταò μεταξý των προμÜχων αò κρατÜ την ασπßδα, 'ι αφοý αφηφÞσει τη ξωÞ χαι αγαπÞσει τιò μαýρεò μbßρεò rou θανÜτου το ßδιο, üπωò χαι τιò αχτßνεò του Þλιου. Ι'νωρßζετε βÝβαια üτι εßναι ολÝθρια τα Ýργα του 'Αφη, που

;ολÝμου
τ,τι υπÞρξατε ανÜμεσα χα,ι σ'αυτοýò που τρÝπονται σΕ

χαι στουò διþχτεò. ιιt νÝοι. μου, χαι δοχιμÜσατε χατÜ χüρσν χαι τα δυο. ß\υτοß üμωò, που τολμοýν, μÝνονταò ο Ýναò δßπλα στον
ιου;lÞ

Üλλο.
να προχωρOýν στη

τρομÜχων.

μÜχη εχ του συστÜδην χαι μεταξý των

πßσω' ιßταν üμωò δειλιÜζουν οι Üνδρεò, χÜνεται χÜθε εßδουò
αρετÞ.

πεOαßνουν σε μιχρüτερο αριθμü χαι σþζουν χαι.το πλÞθοò

üσαχαγÜ συμβαßνουν σ' Ýναν Üνδρα, αν αυτüò πÝσει σε
πρÜξειò ατιμωτιχεò'

ls Κανεßò ποτÝ δεν θα μποροýσε να τß,ειþσει üλα αυτÜ, αν ανÝφερε Ýνα - Ýνα χωριστÜ

γιατß εßναι φοβερü να χτυπÜ χανεßò απü πßσω τρυπþνταò την πΛατη ινüò Üνδρα, που τρß:τεεται σε φυγÞ σε πüλεμο φονιχü'
,,ßναι ανÜξιο ò Ýναò νεχρüò, που χεßτεται πεσμÝνοò μÝσα στη
6g 

,.1

ΡΧ,lΙΟ Ι

I:-,L 1Ι Ι Ν ΕΣ

"lr'Ρ

ΙΚ ( )

Ι

σχονη20 τρυπημÝνοò

τßσßο στην πλÜτη με την αιχμÞ του

δüρατοò.

Εμπρüò. λοιπüν. ο χαθÝναò δρασχελßζοντσ,ò αò μÝνει στη θÝση του με τα δυο-του πüδια
στηριγμÝνοò στη γη, δαγχþνονταò με τα δüντια τα χεßλη, αφοý χαλýφει μηροýò χαι χνÞμεò προò τα χÜτω

χαι στÝρνο χαι þμουò με το χοßλο πλατιιß,ò ασπßδαò' 25 χαι με το δεξß χÝρι αò τινÜζει δüρυ βαρý χι αò ΖουνÜει τηζ περιΖ€φαλαßα.ò το φοβερü λοφßο πÜ.νω απü το χεφÜλι του' μετÝχονταò σε πρÜξειò πολεμιχÝò αò διδÜσχεται να πολεμÜ
χι αò μη στÝχεταl εΖ*üò βολÞò χρατþνταò ασπßδα^ αλλÜ ο χαθÝναò πολεμþνταò σιüμα με σþμα, με δüρυ
,

μαχρý
.]0

χι αφοý πα,τÞσει πüδι απÝνα,ντι σε πüδι χαι στηρßξει
ασπßδα απÝναντι σ' ασπßδα

Þ με ξßφοò χτυπþνταò, αò φονεýει τον εχθρü'

χαι αγγßξει λοφßο με λοφßο χαι τεριχεφαλαßα με
περιχεφòιλαßα

χαι στÞθοò με στÞθοò, αò μÜχεται εναντßοý του εχθροý, χρατþνταò του ξßφουò τη λαβÞ Þ δüρυ μαχρý. 35 Κι εσεßò" γυμνÞτεò, χαλυμμÝνοι χÜτω απ'την ασπßδα, Üλλοò απü δω χι Üλλοò απü χειχτυπÜτε με μεγÜλεò
jl9 LΡòò -!-^- -

χαι με χαλüξυστα δüρατα. ατοντßζονταò εναντßον των 

Γ
Π,ΡΤ.-1ΙοΣ

εχθρþν,
χα"()þò

πλησιÜζετε τουò ενüπλουò αντιπÜλουò.

»ωΔΑ
|-2. &λλ(Ü) ανÞχει στο θαρσεßτε'

ο

ÜλλÜ με Προστ. για

Ýμφαση = ψπρüò, δεßχνετε θÜρροò. φα,νεßτε θαρραλÝοι.

*

'Ι{ραχλÞοò- Ýουò.,.. ÝστÝ: οι ΣπαρτιÜτεò πßστευαν üτι χατòß,γονταν απü τουò απογüνουò του ΗραχλÞ' το επßθ. ÜγιχÞτου ωò χαραχτηΡιστιχü του ΗραχλÞ ανÞΖ-ει χαι στουò απογüνουò ΣπαρτιÜτεò. - γßνοò χατητορ. = γενιÜ, * Ζεýò

-1ουò'.μÜλλον σημαßνει: ο Δßαò δεν Ýχει αχüμα αποστρÝφει

,.. ßχει'η φρÜση δημιουργεß προβλÞματα στουò φιλολü-

αχüμη εχθριιüò απÝναντß μαò' επομÝνωò, εßναι αχüμη ευμενÞò προò εμÜò. Αποδßδει δηλ.η φρÜση την χßνηση τηò χεφαλÞò, χαταφατιτο τρüσωπü του απü εμÜò. δεν Ýγινε

χÞò Þ αρνητιχÞò" που δτβ,þνει συγχατÜβαση Þ Üρντlση, α-

ντßστοιχα,
3-α. μÞ .,. δειμαßνετε = μη φοβεßσθε' δειμαßνετε .,, φοβεßσOε

σημòισßα

;τον Ενεστ. (χαι Παρατ,) φÝβομαt το δειμα(νω (δεßμα, τü , φüβοò, τρüμοò' χα.ι αρσ. δεßμοòχαι δειμüò, ü) = δrßδrυ _ ßθýò (-εßα, -ý) στο ÜγÞρ φοβοýμαι, - πληθýò, Þ = rλÞθοò. Üνδραò στραμμÝνοò χατευθεßαν προò χÜποιο σχοπü, που ,,ροχωρεß προò τα εμπρüò.

συνþνυμα' αρχαιüτερο, ομηριχü, το φοβεßσθε με παθ. - φεýγω Ýντρομοò, τρÝπομαι σε φυγÞ, φοβοýμαι'

.τlν ασπßδα. - Ýò προμÜχουò = ψεταξý των προμÜχων.
7Ι

-

Üσπßδ'(α) ÝχÝτω = αò χρατÜ 

Ι

ΑΡΧ.-1Ιο Ι IL,L

1

Ι ΙΝ

ΕΣ ;Ι1' Ρ Ι Κο Ι

5-6, θÝμενοò φυχÞ, ÝχθρÞν, η μτχ.χΡον., το ÝχθρÞνχατητοΡ. στο ψυχÞν = ζωÞ' Ýχθρδν τ(θεμαι = βχQqßρω = γισþ" αποστρÝφομαι, «φηφþ, δεν λογαριÜξω.- (θÝμrνοò) δÝ
,.. χÞραò φ(λαò - τ[θεμα[ τcνα φ[λον = φιλιδ = α¾ffiτþ, Þ ΚÞρ-üò εßναι η θεÜ του θα,νÜτου. ο θÜνατοò' οτ ΚÞρεò θα-

πολλη' χυ,ρατ:εηρßξονται ωò μÝλαιναι, διüτι Ýφερναν το σχοτÜ,δι του θανÜτου, - δμþò αýγαßò = üπωò. το ßδιο, στον ßδιο βαθμü με τιò αχτßνεò του
νÜτοιο (Ομ. β 302) Þταν

λιΙ (Ýστß)' πολυδÜχρυοò -ýου χαι πολýδαχρυò -υοò χσ,ι δαχρυüαò -εντοòχαι πολυδÜχρυτοò -ýτου = που φÝρνει πολλÜ δÜχρυα, που προχαλεß πολλÜ χ),Üματα: ο '¶ρηò ωò ο

ηε^ιοιο = η^ιου. º-8. þò εισÜ.γει την ειδ. πρüτ,ι '¶ρεοò = '¶ρεωò.., αtδη-

a l/

a\/

πολλÜ δÜχρυα στουò οιχεßουò τ(ýν νεχρþν. * '¶ρεοò ßργα, ομηριχü = Ýρ¾α του πολÝμου. πüλεμοò' συνþνυμτ1 Ýχφραση πολεμÞcα ßργα, - αßδτlλα, ομηρ. = ολÝθρια, γ"αταστρε(πιθανüν δÜτlμι, λατ. disco, doceo) = μαθαßνω. αποχτþ πεßρα., -η ¾εν. ÜργαλÝου (ÜλγαλÝου. Üλτοò)πολÝμου απü το üργÞν: μÜθατε χαλÜ την οργÞ, αποχτÞσσ.τε πεßρα τηò οργÞò του χαταστρεπτιχοý, φονιχοý πολÝμου.
9-10. οι εμπρüθετεò ψτχ. μετ& φευγüντων και μετÜ, διωχüντων χατηγοροýμενα του ýμεßò υποχ, του ÝγÝνεσθε = υπτιχÜ. - üρτÞ, αντιχ. του ÝδÜητ(ε), β'«üΡ. του αγl. δÜω

θεüò του πολÝμου με τουò σχοτωμοýò που φÝρνει προχαλεß

πÞρξατε μαζß με τουò τρεπομÝνουò σε φυγÞ χαι με τουò διþχοντÝò τουò. γνωρßσατε χαι την τροπÞ σε φυγÞ χαι την χαταδßωξη' φεýγω = τρÝπομαι σε φυγÞ' διþχω = χατα72 

Γ
ºl,Ρ,Γ-tΙοΣ

ßjιιüχω τον τρεπüμενο σε φυγÞ στη μÜ,χη' (στη διχανιχÞ ορολογßα: διþχων= οχατÞ"ιοροò' φεýγων = ο χατη¾οροýΞ χαι τα δýο τα ζÞσαμενοò). ÜμφοτÝρων. ουδ. ÞλÜσατε

τε ιa.L ºα γνωρßσατε στον μÝγιστο βαθμü' Ýò χüρον Ýλαý,,.,,

-

= δοχιμÜζω Ζ"ατÜ χüρον. 11-12, ot μÝν γÜ,ρ τολμþσι .,. ßÝναι: η αναφορ. πρüτ. υ,τοχ. του επομÝνου θνÞσχουσι. - παρ' ÜλλÞλοισι μÝνοντεò,

τροπ. μτχ. - μÝνονταò ο Ýναò χοντÜ στον ÜΠον (βλ. απ. 2 Σ., στ. |). - ßÝναι το τελ. απρμφ. απü το τολμþσι' χαι οι δýο εμπρüθ. προσδ. απü το ßÝναι: Ýò αýτοσχεδ(ην χαß

προμÜχαυò' αýτοσχεδ(η =γαχη εχ του συστÜδην, συμπλοχÞ σιüματοò με σþμα: αυτοß που τολμοýν μÝνονταò ιι Ýναò χοντÜ στον Ü,λλο να προχωροýν στη μÜχη εχ του συστÜδην χαι μεταξý των προμÜχ<ον ... 13-14. παυρüτεροι = λιτü.rροι' δηλ. απü εχεßνουò που δεν τολμοýν να μÜχονται σþμα με σþμα χαι μεταξý των προμÜχων' (παýριιò = μιχρüò, λßγοò. βροχýò, σýντομοò' λατ. parvus - μιχρüò' ι]aupef = φτωχüò' parum = πολý λßγο).- σαοýσι, ομτρ. του σαüω= σþζιο. -λαüò, οιτηρ.ληγÝò)

ιων. λειüò, ü, αττ. = 1) Üθροισμα, πλÞθοò ανθρþπων, 2) λαüò. - τρεσσÜντων Üνδρþν γεν, απüλ. χαι ωò μτχ.
ι)ò^

χρονιχοýποθ. = üταν φοβηθοýν. δειλιÜσουν οι Üνδρεò, τραποýν απü φüβο σε φυγÞ' οι ΣπαρτιÜτεò ονüμαζα.ν φεοοαντηºουò δειλοýò στη μÜχη χαι τουò πφιφρονοýσαν μÝχρι 0ανÜτου. ÜρετÞ η αλÞ σþματοò χαι φυχÞò, που χαρατ-τηρßζει τουò γενναßουò Üνδρεò, του)ò «&,γαθοýò Üνδραò».

-

15-16. λÝγων υποθ. μτχ., =
73

εß λݾοι'απüδοση Üν

Üνý- 

ΑΡ Xlto Ι

LL

1ΙΙ Ν ΕΣ

.,ν Ρ Ι κο Ι

σειεν, υτοθ, λüγοò τηò απλÞò σχÝφηò' Üνýω = πρατματοποιþ, εΖ.τελþ. τελειþνω, εχπληρþνω. χατορθþνω' συη νταχτιγÞσειρÜ χαι η μτφρ. : οýδεßò ποτÝ Üνýσειεν Üν ταýτα λÝγων ( = εß λÝτοι) ßχαστα = χανεßò ποτÝ δεν θα μποροýσε να τελειþσει üλα αυτÜ, αν τα ανÝφερε, αν (τα) απαριθμοýσε ßνα - Ýνα ξεχωριστÜ' το ξχαστα συνÜπτεται με το χαχÜ. - ýσσα ... γßγνετατ ,., χαχÜ απüδοση στην υπüθ. Þν ,., πÜθτ, του αορßστωò.επαναλαμβανομÝνου' ýσσα = δσα' χαχÜ - αßσχρÜ με ηθιÞ σημασßα' το αßσχρÜ σýστοιχο
αντLχ, = αισχΡÜπαθÞματα' δσσα χαχÜνποχ.

χþò).δρδò

ftu = χτυπþ, διατρυπþ, σχοτþνω' μετÜφρενον, τü = το μÝροò ανÜμεσα στουò þμουò xa.L σττl ρÜχη, πλÜτη (γενιδÞιαò= ολÝθριοò. φονιχüò, χσ.ºα,σ.τρεπτ.αüò.
¾εν. χτητ. στο μετÜφρενον * ενüò

φοβερü. απαßσιο (ÜλγαλÝον)'υποχ. τηò απριßσ. Ýχφρασηò το δαtζετν + αιτ.: μετÜφρενον'υποχ. του απρμφ. τινÜ- δαt-

= συμβαßνουν' Üνδρ[ = σ' Ýναν Üνδρα' γ(νενταß τινß τι = συμβαßνει σε χÜποιαν γ.Üτι. 17-18. ÜργαλÝον (Ýστß)= εßναι στ"ληρü" ολÝθριο, φριτ.τιß,

του γßγνεται

-

Üν-

φεýγοντοò1

Üνδρα

πημÝνοò στα νþτα. χτυπημÝνοò στα νþτα' Ýλαýνω= χτυ74

λüò. - νÝχυò. ü (νÝκυα) = νεχρüò (λατ. neco= φονεýω). _ χαχχεßμενοò = χαταχεßμενοò, - Ýν χονßτ}σι, ομηρ. = χον[αιò' χονßη, Þ = χüνιò -Lοò xaL -εωò - σχüνη, χþμα' γι' αυτοýò που Ýπεφταν στη μÜ.χη. νþτον ÝλÞαμÝνοò. οβÞΡ. τρυ-

που τρÝπεται σε φυγÞ σε χαταστρεπτιχü πüλεμο, 19-20. αßσχρüò (ηθιχÞò σημασßαò, αντßθετη προò τα χαλüò} = º) επονεßδιστοò, φαýλοò,2) ανÜξηò. ταπεινdò. δει-

-

=

j

a 

Γ
ι

-ΓΥΡΤ..1ΙοΣ

πιß. τρυπþ (με αιχμηρü αντιχεßμενο)' η αιτ, νιßιτον ωò ε,,ιρρ. προσδ. τüπου. - αßχμÞ δοτ. του οργÜνου' δουρüò ,)ιjρατοò.

21-22.
λουò).

Οι στßχοι αυτοß

σττlν ελεγεßα 2,29,30 (χατ' Ü,λ-

χÜτω, στο χνÞ, αιτ. χαι οι επüμ_ενεò: χαß μ,αò, τ),εοναξει' οι δýο αυτÝò στÝρνα χαß [ýμουòαντιχ. τηò μτχ. χαλυφÜμενοòτηò αυτÞò σημασßαò προò.τη ψτχ. δαχþν (βλ οχ. 2, 30), - Üσπ[δοò εýρε[ηò -ε[αò^ οφτlρ-, τι τεν. τ-τητ. απü το γαστρß, δοτ, του οργÜνου * με το χοßλο μÝροò (τηò) πλατιÜò ασπßδαò' η ασπßδα, με το χοßλον μÝροò τηò σχÝπαξετα μÝλη του σι5μα23-24. μηροýò τε χνÞμαò τε. ομηρ" το

τοò του μαχητÞ απü μπροστÜ. 25-26. δεξιτερÞ Ýν χειρ(, ανα,στροφÞ πρüθ . Ýν δεξιτερß1 =

Ýν δεξιÜ χειρß. - τινασσÝτω - χινε(τιο υποχ, τßò, - üβριμοò σφοδρüò' (πρβ, üβρι= στιβαριßò, βορýò. ισχ_υρüò, βßαιοò, «θυμüν»», ορμητιτ-ιßò' üμüθυμοò = αυτüò που Ýχει ισχυρü

Ýργα, Ü,διΖ,οò, α,νü_ βριμοεργüò= α.υτüò που πρÜττeι βßαια σιοò). - ξτχοò. τd = δüρυ (πρβ. ÝγχÝσπαλοò = α,υτüò του πÜλλει το δüρυ). λüφοò, δ = το λοφßο- η ουρÜ τηò πεΡι-

χεφαλαßαò. - δεινüν, στο λüφον επιθ, προσδ, - ýπÝρ χεφα, λßlò ýπÝρ (τÞν) χεφαλÞυ = πÜνω απü το χεφÜλι (για την
=
ουρÜ, τηò

-

περιχεφαλαßαò, το λοφßο τηò, που χουνιÝτα,ι ανÜλογα με τιò χινÞσειò του οπλßτη που μÜχεται με ορμÞ), 2º-28, Ýρδιον = οιιÞΡ. (χαι ßρδων), τροπ, μτχ,, συ¾¾ε-

νεýει ετυμο).ογιχÜ με το θργον, συνþνυμο του πρÜττιον' εδþ το üβριμοò = πολεμιχüò, * διδασχÝσOω - ÝστÜτιο υπι»χ,
75 

,4ΡΧιlΙο Ι I:IL Η Ν ΕΣ .4ΥΡ Ι Κο t
1

πτολεμßζω = πολεβþ. - μηδÝ ÝστÜτω Ýχτδò βελÝωιl = οýτε να στÝχεται εχτü< βολÞò . Ýχων αιτιολ. μτχ.
τßò,
= πολý χοwÜ, σþμα με σþμα (βλ. στ.12 αýτοσχεδ;ην), ßγχει' - ξ[φει δοτ. του οργÜνου. οýτÜζων .εροπ.

- πολεμßζωχαι

29-30. Ýγγýò ßþν = πλτßσιÜζονταò.

-

αýτοσχεδüν, ομηρ.

_

πληγþνονταò. χτυπþντα<.
= εχθρüò.

_

-

δÞL'οò=

εχθριχüò.

μτχ.

=

δÞι'οò &νÞρ

ÝλÝτω = αζ ψονεýσει' το αßρþ = χαταλαμβÜνω. συλλαμβÜνιυ, χυριεýω, φονεýω (ανα,λüγιυò προò το α-

-

ντιχεßμενü του).

λüφφ, χυνÝη" στÝρνω.

31-32. πÜρ = παριΙ. * Ýρεßδω (ßρεισμα, τü' Üγτηρßò, Þ) = στηρßζω, - χυνÝη. Þ= περιγ,ιφαλαßα' το Ýγ γιε τιò δοτιχÝò:

τþ.

33-34. πεπλημÝνοò μτχ. παθ. Παραχ. ταυ πελÜζω (πÝ,Ιαò = 6|ηοlον) = 7ò}ηοι'Üξω. - μÜχομαι &νδρß = μÜχομαι εναντßον ενüò Üνδρα' με δοτ, ωò Ýχθραò σημαντιχü, χþτη = λαβÞ ξßφουò - ξ(φεοò (ασυναßρ. τýπ.), - ßχω = χρα35-38. γυμνÞò, δ

-

στη μÜχη. Αν εßναι Ýτσι; τüτg Ýχομε εδþ την παλαιüτερη

οι οποßοι ωò πολßτεò πλÝον Λαχεδαιμüνιοι Ýπαιρναν μφοò

σμÝνοò πεξüò...Φαßνεται üτι πρüχειται τßα τουò εßλωτεò,

Þτοò = γυμνÞτηò= ο ελαφρÜ οπλι-

μαρτυρßα περß των ειλþτων»: ΣχιαδÜò. 1, σ. 60). - πτþσστυ, παρÜΠηλοò τýποò τον πτÞσσω - ζαρþνω απü φüβο, Χρýβομαι' πτþσσω ýπ' &σπßδαò= χρýβομαι, προφυλÜσσο-

μαι χÜτω απü τηý ασπßδα. - χειρμÜδιον, τü = πÝτρα (τüσο μεγÜλη που να χωρÜει στο χfoι' πΚρεòχρησιμοποιοý-

ι6 

Γ
,Γ¾ΡΤ,.1ΙοΣ

σαν στη μÜχη Þδη οι ομηρ. Þρ.rò). - οι δοτ. χειρμαδßοιò, ysuδοýρασι = δüρασι του οργÜνου, βÜλλετε^ Προστ. =

πÜτε, φονεýετε.

ξεστδν δüρυ = δüρυ που εßναι λεßο απü το ξýσιμο, γυαλιστερü. ωραßο (ξÝω = λειαßνω, ξýνω). - Ýò τοßσι πανüπλοιαýτοýò = εναντßον αυτþν, των εχθρþν.

-

-

οι η δοτ. απü το πλησ[ον ßστÜμενοι = στÝχογταò πλησßον τ<ον πανüπλων: ωò ουσ. εδþ = των,ενüπλων' η λÝξη βρß-

-

σγ"εταLεδþ γιοι πρþτη φορÜ χαι αργüτερα, στην τραγωδßα (ΣχιαδÜò. 1, σ. 61) ωò επßθετο. ΝΙÝτρο: il.εγειαχü δßστιχο.

ΠΡοΣΕΓτΕΗ ΜοΡΦtΙΣ Κυ ΠΕΡm)ζCIΜΕΝοΤ
Ι(αι στην ελεγεßα αυτÞ Ýχουμe τα ßδια βασιχÜ θÝματα των προηγουμÝνων ελεγειþν του Τυρταßου. Προστßθεται üμιυò χι Ýνα νÝο θÝμα. που αναφÝρεται στην χατα"l,ιογÞ των
Σπαρτιατþν απü τον ΗραχλÞ. Οι ΣπαρτιÜτgò υπφηφα-

νεýονταν
τουò,

ωζ

«'Ηραχλεßδαι»,

για την ηρωιÞ χαταγωγÞ

Ι{ ελεγεßα αρχßζει, üπωò την Ýχουμε: 1) με προτροπÞ τροò τουò μαχητÝò γενιχþò να αποβd,,λουν τον φüβο του 0ανÜτου (1-10), 2) Προχωρεß με αιτιολογßα τηò προτΡοπÞò προò τουò νÝουò να δεßχνονται γενναßοι (11-14). 3) Ο δειλüò περιφρονεßται (15-20). 4) Ο γεννα.ßοò μÜχεται εξοτλισμÝνοò μs την πανοπλßα του γ.αι με θÜρροò ,gναντßον .ων εχθριüν (21-34).5) Στον αγþνα ¾ια την πατρßδα χαι
77 

;1

ΡΧ1 ΙΟ Ι I-Δ,

Ι

Ι ΙΝ Ι|-Σ

ßΙΥ Ρ t Κ Ο Ι

οι ¾υμνÞτεò μπOΡοýν να προσφÝΡουν τη συνδρOμÞ τουò. Η τατρßδα χρειÜ,ζεται τη βοÞθεια üλων (35-3Β).
Στου< δýο πρþτου< στßχουò τßθενται δýο θÝματα; η χαταγιογÞ των Σπαρτισ,τòßιν απü τον ανßχ7ßτο ΗραχλÞ χαι η

ευμÝνεια του Δßα ατÝναντß τουò, ¼πωò τßθεται το πρþτο θÝμα, στην αρχÞ, παρενθετιχþò, προχαλεß ευÜρεστα συναι-

μιÜ, Ο |,αρακττlρLσμüò του μυθιχοý Þρωα ωò «ÜνιχÞτου» συνεπÜγετατ χαι τια τουò α,πογüνουò του την υποχρÝιοση να, δεßχνοντα.ι αντÜξιοι εχεßνου. ΑλλÜ χαι το δεýτερο 0Ýμα. ττlò ευμενοýò διÜθεστlò του Δßα ατÝναντι στου( ΣπòιρτιÜτεò" δßνgι σ' αυτοý< θÜρροò χαι δýναμη να δεßχνονται, σ.νtχτροι. üπωò ο γενÜρχη< του<. Η ειιüνα του Δßα" που δεν Ýχει αποστρÝφει το βλÝμμα του, gßναι εντυπωσιαχÞ'.

σθÞματα στουò αποδÝχτεò του ποιητιχοý λüγου' η αναδρομÞ στην προγονιχÞρß(α"γεννÜτα συναßσθημα ττßò υτερηιοÜνειαò. αλλÜ. χα,ι τηò ευθýνηò ¾ια τη βαριÜ ΖJ,ηρονο-

ποιητÞ με ευστοχßα. ¼ταν Ýναò λαιßò Ýχει μÝσα του μυθιχÝò, προγονιχÝò χαταβολÝò ηρωισμοý χαι υφιüνει παρÜλληλα με πßστη βλÝμμα ιχεσßαò προò τον ουρανü. τüτε μπο-

φυγολογιτ-Þ προπαρασχευÞ των Σταρτιατ<ßν. του αντιμετωπßζουν σοβαριß χßνδυνο- Ýχει γßνει απü τον
ιf

'Ετσι

11

Ι

\

ρεß να πορεýεται αντιμÝτωποò προò τον χßνδυνο (3). Η πρüρρηστ1 αυτÞ επαληθεýτηχε συγνý" στην ιστοριÞ αÞτττlτο ηρÜχλειο μÝνοò εßναι γνþρισμα του Ελληνισμοý, που δεν τον φüβισε ποτÝ η αριθμητιχÞ υπεροχÞ χαι η υτεροπλßα τòον εχθρòüν στο διÜ7s

πορεtα. τηò φυλÞò μαò.

Το 

Τ,ΡΤ.lΙΟΣ
ωò πανεθνιχü Ýστηβα του χτüνου. Το λαχεδαιμüνιο Þθοò ,ιε στουζ αιþνεò συχνÜ θριαμβιχοýò βωμοýò,

'Τοýτο δεßχνεται πÜντωò απü την ασυγχρÜτητη ορμÞ ιων μαχητþν, που σπεýδουν να συΡ,ρουσθοýν ανÜμεσα (4): να προ, στουò προμÜχουò, üπωò τουò θÝλει ο ποιτρÞò ασπßδα γερÜ για προστασßα, χωχωροýν χρατþνταò την να λογαριÜζοιlν το ενδεχüμενο του θανÜτου', Ο

ρßò'üμrò

θÜνατοò για ττΡ πατρßδα πρÝπει ¾ια τουò γενναßουò μααγαπητüò üσο χαι η ζωÞ, γητÝò να εßναι στον ßδιο βαθμü Η .«ý"rοη απü τον ποιητÞ ττlò ξωÝlò μΕ τον θÜ,νατο, εßνα,ι τολμτρÞ πρωτοτυπßα. Και üμωò οι Þρωεò με τον θÜνατü

τουò χερδßζουν την αθανασßα, που Ýχει διÜρχεια υπερχρονιχÞ χαι υπφισχýει, συνεπþò, ττlζ πφιορισμÝνηò ζωÞò (56).

μÞ δßνει αξιωματιχü χýδειμαßνετε - μηδÝ φοβεßσθε - ÝχÝτ<ο» Η βεβαιüτητα του ποιητÞ για την ροò στον τυρταßχü λüγο. χατßσχυση στιò φυχÝò των αχροατþν του θÜρρουò χαι τηò τιßλμηò, τηò εσωτεΡιχÞò υπερνßχησηò τηò φιλοζωßαò Χαι ισüτιτηò αυτοπροαßρετηò αντιμετþπισηò του θανÜτου ωò
τη θÝληση των μου προò τη ζωÞ χραταιþνει τη νßχη Þ τη θανÞ.

Η διαδοχÞ προσταχτιχþν τýπων:

««ÜλλÜ θαρσεßτε -

μαχφþν για

Καη μετÜ το εισατωτιχü, θα Ýλεγα, μÝροò (1-6), αχολουθεß μια αποστροφÞ του ποιητÞ προò τουò νÝουò, 0Ýμα

αγαπημÝνο του Τυρταßου (7-10), Στουò στßχουò αυτοýò χυριαρχοýν δýο Ýννοιεò γνωσιολογιχοý περιεχομÝνου: η ÝνýοιÜ ττlò γνþσηò? που τη δηλþνει το ενεστωτιχü ρÞμ" 

,4ΡΧlΙο
«l,στε». γ-αß η Ýννοια

Ι r-,L

1Ι Ι Ν

ΕΣ,,1ΥΡ Ι ΚΟ t

χρυα χαι τιò συμφορÝò. την τροπÞ των φοβηθÝντων σε φυτην χαταδßωξη αòsγ «φευγüντων,» απü τουò νιχητÝò. γ{γ

üπιυò τα ολÝθρια Ý:ρ\α, τα. «Ýργ' Üßδηλα>, του 'Α,ΡÞ, την ορι γÞ του χαταστρεπτιχοý, του «Üρ¾αλÝαυ», πολÝμου, τα δÜ-

νÜ τουò: «ÝδÜτjτε, ÝγÝγεσθε. ÞλÜσατε». Η γνþση ωò ατüχτημα σπουδÞò χαι μüχθου χρüνου μαχροý προηγεtται τηò πεßραò. χωρßò χαταν&γιτl να την προýποθÝτει. Η πεßρα παρÝχει στον μαχητýιπσ.ρασºÜσsLò,

πραγματιχþν συμβÜντων, üλα, φυσιχÜ, με τα παρεπüμε-

,òτιòπεßραòπOυ την εχφρÜζουν" σε πολυσυνδετο. ρÞματα παρελθοντιχοý δÞλωση χριßνου για

Εμπειρßεò σχληρÝò. που Ýζησοιν οι νÝοι, προò τουò οποßουò απευθýνεται ο Τυρταßοò.

ναι πÜντα ο φυχοφυσιχüò χüσψοò των μαχητþν σε συνδυασμü με τη γνþση χαι την πεßρα. που παρÝχει ο πιßλεφοò1 ,κÜπευχτÝον χαχüν»,. Θα προσÝξατε

Η Ýχβαση μιαò μÜχηò συνυπÜρχει με την α,βεβαιιßτητα, ΑλλÜ γ_αταλυτιχüò παρÜγονταò ¾ια. την χατÜληξÞ τηò εß-

Ýστω, φαινομενιÞ αντßφαση προ( τα προηγοýμενα. Ο ποιητγßò προτρÝπει στουò πρþτουò στßχουò τουò νÝουò να μη χÜνουν το θÜρροò τουò χαι να μÜχονται μεταξý τιον προμÜχων ¾ια τη νßχη.'Εχει εμτιστοσýνη στο αÞττητο αυτþν. Εδþ αναφÝρsται σε στιγμÝò πολÝμου, που οι νÝοι γνþρισαν χαι τη νßχηχαιτην τροπÞ σε φυγÞ, Κι ιßμωò αυτÞ εßναι η πρα¾ματιχüτητα. Οι μÜχεò Ýχουν διÜφορεò φÜ_ σειò. Μπορεß την προÝλαση να τη διαδÝχεται η υποχþρηση χαι τÜνÜπαλιν. Η τελιτ"Þ Ýχβαση òτυτþν χρßνει το απο-

μια

λανθÜνουσα, 

,Π,ΡΤ-lΙοΣ
τÝλεσμα. ενüò πολÝμου, νßχηò Þ Þτταò,

δßπλα στον Üλλο μεταξý των προμÜχων σε γιý,γηεχ του συστÜδην (11-12). Το θÜρροò χαι η τüλμη. η ()ουχυδßδειοò χαι χÜλβειοò «ÜρετÞ,», εßναι προδπüθεση ()ριαμβßχÞò νßχηò. Η γνþση χαι η πολεμιχÞ εμπειρßα. Ýστω χαι χατÜ Ζ,üρον" εßναι στοιχεßα συμπληρωματιχÜ. Κι σ,χüφτl,οι τολμηροß χαι γενναßοι μαχητÝò εχτßθενται λιγüτεοο στον χßνδυνο, χι αò αγωνßζονται μεταξý των προμÜχιον. Ν'ΙÜλιστα ωò πρüμαχοι εßναι υπεΡα.σπιστÝò των μαχομÝνων στιò πßσω τραμμÝò. Αντßθετα, üσοι δειλιÜζουν αυτελßζουν την Ýννοια τηò αρετÞò χαι οι ßδιοι περνοýν ωò ,.τρÝσσαντεò» στην περιφρüνηση χαι στον εξευτελισμü (13Ι1).

-ιονºαL ο Ýναò

Ο πüλεμοò χερδßζεται απü μαχητÝò τολμηροýò, που μÜ-

πολιτειαχÞ χαι χοινωνιχÞ συμπεριφορÜ απÝναντι στον «τρÝσαντα» Þταν eθιμιχü δßχαιο τια τουò Σπα,ρτιÜτεò. Ο μοναδιχüò, που επÝστρεφε στη ΣπÜρτη
Ν,{ια τÝτοια
σι|»οò απü τη ιτÜχη των Θερμοπυλþν.

αντιπαραβολÞ των συγχεχριμÝνων ()ετιχþν αποτελεσμÜτων τηò γεννα,ιüτηταò χατÜ τη μÜχη

νßß ßτεριφρüνησηυ.
ßιροò την ηθιχÞ

Η

πÝθανg απü την χοι-

ταπεßνωση?

που

υφßσταται

ο

δειλüò,

ο

-τρÝσσαò», στοχεýει στην ενßσχυση του φρονÞματοò των νÝων, που σπεýδουν "ιια τη μÜχη. Δεν πρÝπει να αμφιτα-

λαντεýονται αυτοß ωò προò την εχλογÞ τουò. Ο ποιτρÞò εßναι σαφÞò. Κα.ι συνεχßζει, þστε να αφαιρÝσει απü την φυγ.ßlτουò χÜθε χατÜ.λοιπο αΡνητιχþν παραγüντων (15-20).
[ßßναι πολλÜ, αμÝτρητα. τα .«χqχÜ», τα «αßσχρÜ» επα,

8ι 

ß

,1ΡΧlΙο Ι Γ,4,

LLΙ Ν ΕΣ

/lΥΡ ΙΚ() Ι

,J

ß

χüλουθα τια Ýναν Üνδρα. που πÝφτει χαμÞÜ στην χλßμαχα των ηθιχþν αξιþν (15-16), Η δεßνωση του λüγου εδþ

χατατεßνει στη διÝγερση των ηθιχþν αντιστÜσεων των νÝων, þστε να τουò προλÜβει απü την πτþση. Η Ýννοια των ««αßσχρþν» ωò επαχüλουθιυν τηò ηθιχÞò μεßωσηò, του εχ-'
πεσμοý του ««τρÝσσαντοòΣ,, γποΡεß να επηρεÜσει προληπτι-

χþò χαι ÜποºρεπτLιþò τουò ρÝποντεò προò τη δειλßα χαι

με τρυπημÝνη την πλÜτη (17-13); Εßναι ευτελÞò, «αßνιαχτü με τρυπημÝνα τα νþτα απü αιχμÞ δüρατοò (1920), Η αποτρüπαιη ειχüνα με τη συσσþρευση μεßωτιχþν εννοιþν ¾ια τον «,φεýγοντα Üνδρα» στουò στßχουò 19-20 προχαλεß την αποστροφÞ, χεντρßζει την υπερηφÜνεια χαι \r, τη φιλοτιμßα των νÝων χαι ενισχýει τη θÝλησÞ τουò, þστε να αποφýγουν αυτü που σßγουρα μποροýν: τη δειλßα χαι την τροπÞ σε φυγÞ. Ταπεινωτιχüò ο θÜνατοò του «τρÝσσαντοò», ενþ του γενναßου ΧαθαγιÜζει τη μνÞμη του. Στο συμβουλευτιΖü μÝροò που αχολουθεß ο ποιητÞò δßνει
πραχτιΖ"ÝòπαραινÝσειò ¾ια τη μÜχη με γνþση του θÝματüò του. Γιη αυτü θα τον θεþρησαν, ßσωò, μεριχοß χαι ωò στρασχρüò», Ýναò νεχρüò. που χθßτεται πεσμÝνοò μεò στον τωυρ-

Ποιοò θα Þθελε ενδεχομÝνωò να φαντασθεß τον εαυτü του να πÝφτει ωò τρεπüμενοζ σε φυ¾Þ, ωò ««φεýγων ÜνÞρ» (18) μÝσα στη φωτιÜ του πολÝμου, χτυπημÝνο ò απü πßσω

προò την τροπÞ σε φυγÞ.

;

!

|

]

τηγü. Εντοýτοιò τα θÝψατα αυτÜ απαντþνται ωò χοινοß τüποι στιò πολεμιχÝò ελεγεßεò γενιχþò. Κýριο γνþρισμα τηò σπαρτιατιχÞò αγωγÞò Þταν να παΕΖ 

Τ¾Ρ,Ι,,ιΙ()Σ

ραυÝνουν οι μαχητÝò στιò θÝσειò τουò' αλλÜ το ßδιο ßσχυε y.aL "iLa τουò Αθηναßουò. που υπüσχοντα.ν στον üρχο τουò να, μην εγχαταλεßφουν ««τüυ παραστÜτηγ» χα,ι üτι θα αμýνονταν χα.ι μüνο1 αου _ζ «χαΙ μετÜ πολλþγτ» ηfßθ την πατρß-

δα. Πανεθνιχü ιδεþδεò λοιπüν! Οι στρατιωτιχÝò οδηγßεò

του ποιητÞ εßναι ψυχολογιχÝò üσον αφορÜ την ατοφcßσισταüττρα των ανδρþν. που πρÝτει να εχδηλιüνεται ωò ݺχòιτ7ß θÝληση με τη στÜση του σþματοò χαι με τιò εχφρασταÝò συσπÜσειò του προσþπον |2|-22). (Την ειχüνα αυ-

τÞ εßδαμε χαι στην προη^lοýμενη ελε^lεßα χαι εßναι σαφÝò
ιßττ ταιριý.ξει
τΙ1<

,ιι α,ντιγραιοεßò;}'.

χι εδþ.¸τσι ÝγραφÝ τιò δýο ελεγεßεò 0 ποιηÝτσι τιò ερμÞνευσαν οι μελετητÝò Þχατ τιò διÝσιοσαν Þ

ß)ιßρατοò σε συνδυασμü με το χοýνημα του λοφßου τηò περι,Ζεφαλαßαò (25-26) α.ποδßδει εντυπωσιαχÜ το πολεμιχü
ιι.Ýνοò του μαχητÞ

Συγχρüνωò üμωò με την φυχολογιχÞ προταρασχευÞ ο βο{χητÞò πρÝπει να λαμβÜνει ιaL τα χατÜλλÞα, ατΡατιω,,"ιÜ ψÝτρα.,ιüστg να εßνατ χαι αποτελεσματιχýò χ* axtvδυνεò για ττß ζωÞ του οι χινÞσειò του χυ"ι οι πρÜξειò του χατÜ, τη μÜχη: να χαλýπτει το σþμα του με τη μεγÜλη ασπßδα του. ενÝργεια αμυντιχÞ, σε παραστατιχü πολυσýνδοτο δοσμÝνη"(Β-2α). º'ο αλüγιστο θÜρροò εγ"θÝτει χÜποτο μÜταια σε χßνδυνο τη ξωÞ. ß)ι επιθετιχÝò χινÞσειò χαλýπτουν πολλοýò στßχουò σε ,)ιαδοχιχÝ< ειχüνεò πολý πα,ραστα.ττχÝò' η εξαχüντιση του

χαι την ασυγχρÜτητη αποφασιστιχüτη-

r

Ζ_α,ι

ορμÞ του.

8ι 

ΑΡΧΑΙο Ι ΙhlΙ Ι Ν ΕΣ,.1r,ΡιΚο Ι

ο πολεμιστÞò με τη συμμετοχÞ του στα Ýργα του πολÝμου

Την χαλýτερη στρατιωτιτ"Þ διδαχÞ τη λαμβÜνει βÝβαια

üχι με την αποφυγÞ των βελþν προστατευüμενοò τ,Üτω απü την ασπßδα του (27-2Β)'. Η χρÞοη προσταχτιχþν τýπων απü τον ποιητÞ («τινασσÝτòο, διδασχÝσθω, ÝστÜτω,
ÝλÝτω») στιò διαδοχιχÝò προτροπÝò του δεν αφÞνει περι-

ιαι

παιτεß μÝγιστο ηρωισμü Ζ"υρßωò. αλλÜ χαι σωματιχÞ αλχÞ. Η μÜχη χερδßζεται τρòüτα μÝσα στην φυχÞ χαι ýστερα με τα üπλα χαι με την χραταßωση του σþματοò. Αυτü τονßξει ο ποιητÞò. Το ρÞμα «μαχÝσθιο» κρσ.τÜ üλο το βÜροò των τεσσÜρων στßχων (31-34), που δßνουν με διαδοχιχÝò γετοχÝò σε πολυσýνδετο χαι με εντυπωσιαχÝò παραστατιχÝò ειχüνεò ττ1 συμπλοχÞ του μαχφÞ με τον αντßπαλü του". Προýπüθεση χατßσχυσηò εßναι η πÜλη «φυχÞ τε χαß σþματ,». Αυτü Ρrα\ , ν εξÜλλου υπÞρξε στη διαδρομÞ του χρüνου το χýριο χαραχτηριστιχü των αγþνων του'Εθνουò; αντιμετιßπισε ο'Ελληναò μαχητÞò συχνÜ τον εχθρü στηρßζονταò το πüδι του δßπλα στο πüδι εχεßνου, την ασπßδα του απÝναντι στην α,σπßδα. αγγßζονταò την περιχεφαλαßα του με το λοφßο τηò χaL το στÞθοò του με του εχθροý χαι χρατþνταò ξßφοò Þ
8.τ

Τα αγgÝμαχα üπλα εßναι δεßγμα γενναιüτηταò του χρÞστη μαχητÞ. Η τροσÝγγιcτ1 τοιJ εχθροý ατον εχθρü (30).

θþρια αμφιταλαντεýσεων χαι δισταγμþν, ΑυτÞ εßναι η μüνη επιλογÞ του πολεμιστÞ. Να, ρßχνεται στη μÜχη πολεμþνταò σι§μα με σþμα, «Ýγγýò Ýþν αýτοσχεδüν» {29), Ζρατþνταò δüρυ μαχρý Þ πληγþνονταò φονιχÜ με ξßφοò 

Γ
ΤΥΡº,.1ΙοΣ
δüρυ

μαφý.
χαι τουò «γυμνÞταò>» των

αρχααþν χρüνων, τουò ελαφρÜ οπλισμÝνουò, που συββÜλλουν στο υα χερδηθεß μια μÜχη με τη συμμετοχÞ τουò
σ αυτη'. l\αß πα^ι μια παραστατιγ"Þ θιχüνα? που παριστÜνει τη συμμετοχÞ στη μÜχη των γυμνητþν, οι οποιοι, χα. ,1 τ, ,\

Δεν ξεχνÜ üμωò ο Τυρταßοò

ΙΙ

λυμμÝνοι με τιò ασπßδsò τουò. γ.τυποýν απ' üλεò τιò μεριÝò τουò εχθροýò με πÝτρεò χοιι αχοντßζουν εναντßον τουò δüρατα φονιχÜ. πλησιÜζοντα,ò αυτοýò σε απüσταση βολÞò
{

Ι5_3Β).

Η πολψιχÞ ελεγεßα αποδßδει

εντι)π(ýσßα]τÜ την ειχüν,χ

ιßÜχηò, αλλÜ, χυρßιοò εßναι Ýνα ε:,ιßτευγμα φυχολογιχÞò
προσÝγγισηò του μαχητÞ απü τον ποιητÞ πατριþτη χαι Üριστο γνþστη των πολεμιχþν Ýργων.

ΠρÝπει ο λüγοò του να Üγγιξε τιò φυχÝò των απογüνων του αÞττητου Ηρατ"λÞ χαι να διχαßωσαν αυτοß τιò προσδοχßεò του ποιητÞ, Η ηρωιχÞ χαι Ýνδοξη χαταγωγÞ ενüò λαοý βαραßνεß αποφασιστιχÜ στην πορεßα του χαι επηρεÜξει χαταλυτιχÜ την παρουσßα του στην ιστοριÞ διαδρομÞ του, εφüσον εßνυι «'ΗραχλÞοò ÜνιχÞτου γÝνοò»,

Ε5 

,4ΡΧlΙΟ Ι

Ιr,Ι.,ΙΙΙ^| ΕΣ -,1ΥΡΙΚ() Ι

3.

ΕΛΕΓΕΙΑ

ΥΠΟΘΗΚΗ
(oD = ιΖ\\'}

αýτ' Üν μνησαßμην οýτ' Ýν λüγωι Üνδρα τιθεß'ην οýτε ποδòýν ÜρετÞò οýτε παλαιμοσýνηò,
οýδ' εß Κυχλþπòον μÝν Ýχοι μÝγεθüò τε β(ην τε,

νιχþιη δÝ θÝων Θρτltχιον ΒορÝην, s οýδ' εß Τιθω,ιοßο φυÞν χαριÝστεροò εßη, πλουτοßη δÝ Μ|δεòο χα'ι Κινýρετο μòΙλιον, οýδ' εß Τανταλßδειο ΠÝλοποò βασιλεýτεροò εtη, γλþσσαν δ' ¶δρÞστου μεcλιχüγηρυν Ýχαι, οýδ'εß πÜσαν Ýχοι δüξαν πλÞν θοýριδοò ÜλχÞò' 10 οý γÜρ ÜνÞρ Üγαθüò γßνεται Ýν πολÝμòοι εß μÞ τετλα[τlμÝν üρþν φüνον αßματüεντα, χα'ι δηßων üρÝγοιτ' Ýγγýθεν ßστÜμενοò.
a

Þδ'ÜρετÞ, τüδ'Üεθλον Ýν Üνθρþποισcν Üριστον χÜλλιστüν τε φÝρειν γ[νεται Üνδρß νÝιοι. ιs ξυνüν δ' Ýσθλüν τοýτο πüληß τε παντß τε δÞμωι,
δστιò ÜνÞρ δcαβÜò Ýν προμÜχοισε μÝνηι νωλεμÝωò. αßσχρÞò δÝ φυγÞò Ýπ'ι πÜγχυ λτßθηται,
θαρσýνηι δ' θπεσιν τüν πλησbν Üνδρα παρεστòüò'
,Ζο

φυχÞ, χα'ι θυμüν τλÞμονα παρθÝμενοò,

οýτοò ÜνÞρ Üγαθüò γßνεται Ýν πολÝμωι. αßφα δÝ δυσμενÝιον Üνδρþν Ýτρεψε φòßλαγγαò
86 

Γ
-ΙΥΡΤ-;1ΙΟΣ

τρηχεßαò' σπουδÞι δ' Ýσχεθε χδμα μòßχηò,
αýτüò δ' Ýν προμÜχοισι πεσþν φ[λον ò3λεσε θυμüν, Üστυ τε χαß λαοýò χαß πατÝρ' εýχλεtσαò, s πολλÜ διÜ στÝρνοιο χα'ι Üσπßδοò üμφαλοÝσσηò

χαß διÜ θþρηχοò

πρüσθεν ÝληλòΙμενοò.

τüν δ' üλοφýρονται μÝν üμþò νÝοι ÞδÝ γÝροντεò, ÜργαλÝωι δÝ πüθωι πÜσα κÝχηδε πüλιò,

χαß τýμβοò χαß παßδεò Ýν Üνθρþποιò Üρ[σημοι ;ιι χαß παßδων παßδεò χαß γÝνοò Ýξοπßσω'
οýδÝ ποτε χλÝοò Ýσθλüν Üπüλλυται οýδ'üνομ'αýτοδ,

Üλλ' ýπü τÞò περ Ýþν γßνεται ÜθòΙνατοò, ýντιν' Üριστεýοντα μÝνοντòß τε μαρνòßμενüν τε γÞò πÝρι χα'ι παßδòον θοýροò "Αρηò üλÝσηι.

,,,

εj δÝ φýγηι μÝν χÞρα τανηλεγÝοò θανòßτοιο, νιχÞσαò δ' αßχμÞò Üγλαüν εýχοò ßληι.
πòΙντεò

μιν τιμþσιν. üμιδò νÝοc ÞδÝ παλαιοß, πολλÜ δÝ τερπνÜ πaθcbv Ýρχεται εßò ¶ßδην.

,

γτlρòßσχων δ' Üστοßσι μεταπρÝπει, οýδÝ τιò αýτüν βλòtπτειν οýτ' αßδοδò οýτε δßχηò ÝθÝλει,

πÜντεò δ' Ýν θþχοισιν üμþò νÝοι οß τε χατ' αýτüν εßχουσ' Ýχ χþρηò ο'ß τε παλαιüτεροι. ταýτηò νýν ττò ÜνÞρ ÜρετÞò εßò Üχρον ßχßσθαι πειρτΙσθω θυμþι μÞ μεθιεßò πολÝμου.

8Ζ 

ι
Α Ι,Χ.1 Ι()

Ι Ε,1, ΙΙ Ν ΓΣ,,ΙΥΡ Ι Κ() Ι
|

4{','('i

r::r.' ,

-ιΔΕ*ΛßΕflf
οýτε

"'ι ι'ι'

ι
1

Δεν θα μνημüνευα χι οýτε θα λογÜριαζα Ýναν Üνδρα για τα.χýτητα ποδιþν οýτε για ιχανüτητα στην πÜλη,

οýτε χι σ,ν εßχε μÝγεθοò χαι δýναμη των Κυγ}þπων χαι νιχοýσε στο τρÝξιμο τον Θραχιχü ΒοριÜ' 5 οýτε χι αν Þταν στην χορμοστασιÜ ωραιüτεροò απü,τον Τιθιονü χτ εßχε περισσüτερα πλοýτη απü τον Μßδα χαι τον Κινýρα. οýτε χι αν Þταν ισχυρüτεροò βασιλιÜò απü τον Τανταλßδη ΠÝλοπα χαι εßχε τη γλυχüλαλη γλþσσα του ΑδρÜστιιυοýτε χι αν εtχε χÜθε λογÞò δüξα. εχτüò απü την πολεμιχÞ ανδρεßα' 1ιlγιατßδενδεßχνεταιαυτüòγενναßoòÜνδραòστoν πüλεμο. αν δεν Ýχετ το θÜρροò να βλÝπει το αιματηρü φονιχü τη6

ß

ι

χαι αν δεν λαχταρÜ να στÞνεται αντιμÝτωποò

μÜχηò

Ι

ß
1

εχθροýò.

στουò

j

ριστο.

Αυτü εßναι ανδρεßα. αυτü για τουò ανθρþπουò Ýπα.θλο Ü-

]

ß
1

χαι εßναι πολýτιμο για Ýναν νÝον Üνδρα να το χερδßζει, 15 Εßναι χοινÞ τιμÞ χαι ¾ια την πιßλη χαι ¾ια üλο τον

{

Ι

88|

ι 

11,Ρº,,.ιΙοΣ

λαü τοýτο,
αν Ýναò Üνδραò δρασχελßζονταò μεταξý των προμÜχων μÝνει στη θÝση του σταθερý,χαι ξεχνÜ εντελþò την ατιμωτιχÞ φυγÞ. εχθÝτονταò σε χßνδυνο τη ζωÞ του χατ την χαρτεριχÞ,}»χÞ
του.

ιaL αν ενθα,ρρýνει με λüγια τον συμπολεμιστÞ του,
στÝχονταò δßπλα του' αυτüò αναδειχνýεται γενναßοò Üνδραò στον πüλεμο' χαι πολý ¾ρÞγορα συνÞθωò τρÝπει σε φυγÞ των εχθρþν τιò
2ιΙ

φÜλαγγε<
τι< στJ.ηρÝò.

χαι μθ σπουδÞ αποχροýει τη σφροδρüτητα τηò

ιßποιοò πÜλι πÝσει μεταξý των προμÜχων χαι χÜσει τη (ωÞ του.
αφοý δοξÜσει την πατρßδα χαι τον λαü χαι τον πατÝρα
ß

μÜχηò'

του.
,lr

ι ι

χαι δεχθεß χατÜστηθα. πολλÜ πλÞγμα,τα. διαμ"περÞ

ι
ι

στο στÝρνο χαι στην ομφαλωτÞ ασπßδα χαι στοý θþραχα"

μαζß νÝοι χαι γÝροντεò, χαι συl,τJ.ονισμÝνη τον χηδεýει üλη η πüλη' ,τι ο τýμβοò του χαι τα παιδιÜ του εßναι περßβλεπτα
,γυτιßν τον θρηνοýν μετα,ξý των ανθρþπων
()

χαι τα παιδιÜ τιον παιδιþν του χαß η μÝλλουσα γενιÜ
;

ß)υ'

,rλλÜ. αν χαι θαμμÝνοò στη τη, χερδßζει την αθανασßα.
89

,,,,τÝ δεν χÜνεται η λα.μπρÞ δüξα οýτε το üνομα αυτοý" 

,4ΡΧ,lΙ() Ι

I,-,L 1ΙΙ Ν

ΕΣ ιlΥΡ ΙΚο Ι

αυτüò. που τυχüν τον σχοτ(üσει ο πολεßτοχαρÞò ¶ρηò, ενþ ξεχωρßζει δα του χαι τια τα παιδιÜ του, 35 Κι αν ξεφýγει τον πιχρüτατο θÜνατο

χαι μÝνει σταθερÜ στη θÝση του χαι πολεμÜ για την πατρß-

τια τη γενναιüτητÜ

του

χαι χερδßσει λαμπρÞ τολεμιχÞ δüξα, αφοý νιχÞσει. ιßλοι τον τιμοýν. το ßδιο νÝοι χαι γÝροι" χαι μεταβαßνsι στον ¶δη, αφοý γευθεß πολλÜ ευχÜριστα
στη ζιοÞ του' üταν γηρÜσχει. ξεχωρßζει μεταξý των πολιτþν χαι χανεßò 4() δεν θÝλει να του στερÞσει οýτε τον σεβασμü οýτε τα

διχαιιßματÜ του. αλλÜ üλοι οι χαθÞμενοι, το ßδιο υÝοι χαι συνομßληχοß του
xaL πιο ηλιχιιομÝνοι. του παραχωροýν τη θÝση τουò. Ο χÜθε Üνδραò λοιπüν αò προσπα,θΙlσει

0αρραλÝα

,

να φθÜσει στην χορυφÞ αυτÞò τηò αρετÞò, χωρßò να
αποφεýγει τον

πüλεμο.

]

ß

»¼ΝΑ

{

7-2, οýτ' Üν μνησα[μην - οýτ' Üν τιθε(μην απüδοση δι- j πλÞ που προτÜσσεται στη διπλÞ υπüθεση, στ. 17-12: ,ß μÞÞ

ß

τετλαßη χαß μÞ üρÝγοιτο: απλÞ σχÝφη του λÝγοντοò' μ..η{ ξý απüδ. χαι υτüθ, παρεμβÜλλονται ενδοτ. προτ. που ει- | σÜγονται με το οιjδ'εß + ευχτ. χαι εχφρ&ξουυ ,-, «»"Ýò, με| την δια απüδοση, επßσηò":""«"rΟ στ-Ýφη λÝτου"οò _f
"ου 

1ΥΡΤ-lΙ()Σ
I

ποιητÞ' μιμνÞσχομαι = θειορþ χÜτι Üξιο μνεßαò, μνημονεýω, αναφÝρω, * dυ λüγω τ[θεμαι, συνþν. του προητουμÝνου = λογαριÜζω. αναφÝρω στον λüγο μου, χÜνω λüγο. οι γεν. ÜρετÞò - παλαισμοσýνηòττò αιτßαò, ενþτl"γεν. πο-

δþν εξαρτÜται απü το &ρετÞò = Jια τÞν ταγýτητα των τοδιþν. - παλαισμοσýνη = παλαιστιτÞ δεξιüττßτα, ιχαγüτητα στην πÜλη, μυιχÞ δýναμη. Εννοοýνται οι αθλητιχÝò
ιχανüτητεò των δρομÝων χαι των παλαιστιüν. 3-α, βßη = δýναβÞ ("ρβ.Ομ. Ι 106-115, 190-192).

ιαπη¾. μτχ. = τρÝχονταò, στο τρÝξιμο. - Θρη|χιοò βορÝτlò -αò: πρασωποτοßηση του βορρÜ, που φυσÜ" ορμητιχüò απü τη ΘρÜχη χαι αποδßδεL ποLτlτLχÜ την πολεμιχÞ ορμÞ του μòßχητÞ' θυμÞσου τουò στßχουò απü τα «ΠαρÜχαιρα» του Ι ΙαλαμÜ: «ανÜξιοò üποιοò τα φτερÜ του Ι φτερý. απü σχÝι|η Þ απü πρÜξη / δε γοργανοßγει τα. χαρÜ του. / για να

-

θÝιον

πετÜξει / βοριÜò θραχιÜò, με τουò ανÝμουò Ι τροòτουò πολÝμουò» χαι του Βιζυηνοý α.πü τον «Απιιχωρισμü»: «φυσÜ

βοριÜò, φυσÜ θραχιÜò, / "γεννιÝται μπüρα φοβερÞ / ψεπαßρνουν. μÜνα,. σαν φτερü / σαν πεταλοýδα τρυφερÞ» χλπ.,
ι

στουò οποßουò αποδßδεται η φυχιχÞ ταραχÞ των αποχωριζομÝνων μÜναò χαι γιου με τη σφοδρüτητα του βοριÜ, 5-6. φυÞν, αιτ. του χατÜ τι' ψýη = διÜπ),αση του σþμα"γιοò του βασιλιÜ τηò Τροßαò ΛαομÝδοντα, φημιζüταν ¾ια την ,ιμ"ορφιÜ του. ΚατÜ παροßχληση τηò γυναßχαò του Ηοýò οι
(Ιεοß του

ιοò, παρÜστημα, χορμοστασιÜ (φý-ομαÞ,

- ο ΤιOωνüò,

χÜρισαν αθανασßα ωò γÝρου τ-σ.ι üχι ωò νÝου,'Τ,}ιεοα, απü ευσπλαχνßα, τον Ýχαψαν τξßτξν-α. - χαρ(ειò 9Ι 

..tΡ*-4Ι ο Ι L.. V1I Ι Ν DΣ

ιD? ΙΚο Ι

πλοýτη του.

εσσα - εγ = χαριτωμÝνοò. χομφüò, ωραßοò. του Μßδηò -αò βασιλιÜò τηò Φρυγßαò.
ΣΟ

βη, ψημπορþνταò να αντÝξει τη συμφορÜ, θρηυßυrοò ,rα- Ι ραχÜλεσε τον Δ[α χαß τη μεταμüρφωσε σε βρÜγο Σ- Ι "ο» πýλου. üρουò τηò Λυδßαò- απd τιò χορυφÝò .ο" οr.οßο» ,οε- Ι χουν ωò ρυÜχια τα δÜχρυα τηò τραγιχÞò μÜναò. Ο f, "ε.λφιßò τηò Πßλοφ εßχε επßσηò περιπετειþδη μοßρα. Ο ΤÜνrα- | λοò, γιοò του Δßα, ωò ομοτρÜπεζοò των ολυμπßων θÝλr,ο. I ýα δοχιμÜσει τουò θεοýò χαι Ýσφαξε τον οrrοΙο ß τιο "ου. "ου παρÝθεσε σ' αυτοýò ωò γεýμα. Οι θεοß αντιλÞφθηχ«υ ,η Ι φριχιαστιχÞ πρÜξηχαι ανÝστησαν τον ΠÝλοπα, «rüý ο».,,χüΠησαν την ωμοπλÜτη του, που πριßλαβ. *οι'Ýφ«γr'η
Δ Þμ ητ ρ α,

Λητþ. ωò μητÝρα μιßνον δýο παιδιþν. ,ο" J Απüλλωνα χαι τηò ¶ρτεμηò. Για την ÝπαρσÞ.ηò «".η οι' I θεοß την τιμþρησαν σχοτþνονταò τα παιδιÜ τη;. Η ,Vd Ι
ρωνεýτηχε
ττ1

ρα επßσηò.τηò Νιιßβηò, που ωò μητÝρα δþδεχα,r«,δ,þυ.ι.-

* μÜλιον - λλιον ιων. = μÜλλον = ,r.ρι.οο«5rrρο. 7. ΠÝλοψ, ο ΤαντÜλου. βασιλιÜ τηò Φρυγßαò *«ι'

στον Παχτωλü ποταμü, που Ýγινε ««χρ υσορρüηò». _ Κινýρεω ¾εν. του: Κινýρηò -αò" μυθιχüò βασιλιÜò τηò Κýπρου, που τον αγÜπησε ο Απü)Üων χαι τον Ýχαψε πýφπλουτο. ß
j

τον χòßρισε στον Διüνυσσ. Αυτüò ¾ια ανταμοιβÞ τοý Ýδωσε ωò δþρο να μεταβÜλλεται σε χρυσÜφι ü,τι Üγγιζε. ΑλλÜ, επειδÞ χαι η τροφÞ του γινdταν χρυσÜφι. χατÜ συμβουλÞ του θεοý, ýστφα απü παρÜχλησÞ του, ,rλýθη"ε

ξατ,ουστüò γι* τα Ýνα χυνÞγι εßχε συλλÜβει Ýναν σÜτυρο. που

- Μßδεω

yev,

]

]

,r«rÝ-

J

Ι

Ο

Τ Üν τ αλ ο ò

«"ºr,-υ"'

ηιε

σ

e

αιþν ια δß

L

'l

«Ι,*

"«;

I 

Γ
π,Ρº,ΑΙ()Σ

πεßνα στον ¶δη. ΜετÜ απü αυτÞ την περιπÝτειÜ του ο ΠÝλοψ χατÝφυγε στη χερσüνησü, που πÞρε την ονομασßα τηò ιοò νÞσοò αυτοý απü το üνομÜ
του.-

Πελοπüννησοò, αφοý

ττlν χατÝλαβε ολüχλτρη μετÜ την αρχιχÞ εγχατÜσταÞ του στην Π[σατηòΗλεßαò (Θουχ, 1, 9). Εχεß νßχησε με δüλο σε αρματοδρομßα, τον βασιλιÜ τηò Οßνüμαο, που σχο-

τþθηχε στον αγþνα βs τη συντΡιβÞ του Üρματüò του, του οποßüυ εßχε αφαιρÝσει απü τον Üξονα την περüνη ενüò τροο υπηρÝττßò του μlgρτßλοò. που τον εξαγüρασε ο ΠÝ-

χοý

λοψ. ΝΙετÜ τοýτο ο ΠÝλοφ συζεýχθηχε την χüρη του Οßνο-

τηò ΠελοποννÞμÜου 'ΙπποδÜμειαν" Ýγινε χυρßαρχοò üληò σου χαι απÝχτησε τρειò Λιιουò: τυν ¶τρÝα, πατÝρα του Ατηò τραγιχÞò οιγαμÝμνονα χαι του ΜενελÜου χαι "1üνο χογÝνειαò των ¶τρειδþν. συνÝχεια τηζ τρα,τιχÞò γενιÜ,ò

των Πελοπιδþν χαι Τανταλιδþν' τον ΘυÝσττb πq,τÝΡα του Αßγßσθου (θυμÞσου τα θυÝστεια δεßπνα, ττßσυνωμοσßα Αßγßσθου - ΚλυταιμÞστραò εναντßον του ¶γαμÝμνονοò), χαι τον \οýσιππον, που τον σχüτωσε η ßδια η μητÝρα του, * βασιλεýτεροò. συ¾χΡ. του βασιλεýò ωò επß0, = ισχυρüτεροò βασιλιÜò.

ταυ '¶ργουò. φημιζüταν ^1ια την ευγλωττßα του' ο Πολυνε[χηò, ψετÜτη σýγτ"ρουσÞ του 8.

Ο ¶δραστοò βασιλιÜò
αδελφü του ¸τεòιχλÞ

!,ιε τον

του ¶δρÜστου xaL συζεýχθηχε την χüρη αυτοý ¶ργε(αν, '¶δρα, ΙßατÜ παρüτρυνση του ταμπροý του Ι/ολυνεßχου ο τÝθτγεεπιχεφαλÞò τηò εχστρατεßαò τιον επτÜ εναντß-

ταυ Οßδ{ποδοò με το τραγιχü τÝλοò, χατÝφυγε στην αυλÞ

για

τη διαδοχÞ

στον

θρüνο

"rοò

c)3 

ΑΡ Χ,.1Ιο Ι

Ιr.1-

1Ι Ι Ν

Ι'Σ,l\¸

Ι ΚΟ

Ι

ον των Θηβþν ¾ια.τιμωρßα του ¸τεοχλÝουò.

ºα

τρα¾ιχÜ

sπαχüλουθα εßναι γνωστý.. - ü, Þ μειλιχüγηρυò, τü μειλιχüγτlρυ φε[λιχοò, -ιοζ = χαρμüσυνοò, γλυχüò, πρÜοò + χüλαλοò, γλυχομßλητοò. 9. θοýροò" ü, θοýριò, Þχαr θοýριοò, δ = Ýφορμτ}υ, ορμητιτ-üò. πολεμιχüò. σφοδρüò. αχÜθεχτοò' θοýριò &λχÞ = πg: λεμιχÞ δýνα,μη, ορμÞ, γενναιüτητα' (θοýρcον = πολεβιχü Üσγα, θριΔσχω = πηδcß, ορμþ). - πλÞν + ¾εν. = εχτüò σ.πü. 10-12, Üγαθüò= γενναßοò.
1,Þρυò, ¾Ü"ρυò -υοò, Þ = φωνÞ. ομι),ßα) = γλυχüφωνοò. ^ßλυ-

τÝτληχα, τÝτλαα (= τολμþ) που χρησιμοτοιεßται ωò Εγ. του τλÜω -þ (= τολμþ, υπομÝνω). * δρòßιν. χαττi1(. [J"τχ, α,πü το τετλα{η. - αßματüειò = αιματηρüò' φüντιò= φονιχd,
θÜνα,τοò.
(.δηι'üω

-

τετλαßηΕυΖ,τ. Παραχ. του

-

* δÞιοò = εχθριχüò. ολÝθριοò' ωò ουσ. =_ εχθρüò φονεýιυ. χαταστρÝφιο, ερημþνιο. λεηλατιß' δηß'-

το εß τετλα(τ1. του η απüδοσÞ του εßναι στην α,ρχγß: οýτ' Üν

οτÞò, Þ, -Þτοò = μÜχη, σφαγÞ, πüλεμοò ολÝθριοò)' η γεν. δηßιον απü το Ýγγýθεν' ßστÜμενοò γ.αττf{. μτχ. επßσηò ατü

μνησα(μην' μεταξý τουò παρεμβÜλλονται" ιßπιοò εßπαμε, οι ενδοτιχÝò προτ. απßσηò σε Ευχτ. ωò υποθÝσειò χαι αυτÝò με σημασßα παραχωρητιχÞ. * ο χαß (δηtιον) ιοò απüδ. στο
προηγοýμενο μÝν ψε τη σημασßα του δd. 13-14. το Þδε^ αντß τüδε (= το ανωτÝρω) απü Ýλξτß τροò το &.ρετÞ' Þδευπυχ,,üπ<»òχαττο επüμενο τdδε" του γ(γνεται' ÜρετÞ χαι &εθλον γσrτιγ.' Üεθλον = &θλον = βραβεßο,

Ýπαθλο (&θλιοò = δ πλÞρηò Üθλων, μüχθωγ, αγþγι»γ. χαι
,ο4 

ºl,ΡΤ.4ΙοΣ
Ýλεεcνüò = Üξιοò ÝλÝου, αßχτου, δυστυχισμÝγοò, αλλÜ χαι: στεροýμενοò Þθουò χαι αρχþν). - φÝρειν α.πρμφ. ττ αναφορÜò με υποχ, &νδρα νÝον qηü τη δοτ. προσ. Üνδρ[ νÝφ, - Üριστον χÜλλιστüν τε φÝρειν γ{νεται = Üριστο χαι λαμπρü, που αξßζει χυρßωò να το Ýχει. 15-ß9. ξυνüò, Þ, üν (ξυν, συν), χαττl"γ. στο Ýσθλüν = χοινüò. * Ýσθλüν. ωò ουσ. = χüσμημα,, στολßδι, τιμÞ, χαýχηψα, - πüληι, -ει, δτιω δοτ, προσ.' πüληοò -εωò' η πüλιò με την Ýννοια του χρÜτουò. - δÞμοò = λαüò' τια τουò αττιχοýò = ο δημοχρατοýμενοò λαüò. η ßδια. η δημοχρα,τßα. το δημοχρατιχü πολßτευμα. - ýστιò τλπ, επεξηγοýν το προηγοýμενο τοδτο, υποχ. του ενν. Ýστß, - üστιò = ÝÜν τιò μÝνη, υπüΘ. με απüδ. τοýτο (Ýστι). του αορßστωò επαναλαμβανομÝνου' η μτχ. διαβÜò χρον.' διαβαßνω.'βλ. υποθÞχη 1, στ, 29. - νωλεμÝωò ιαι νωλεμÝò = αδιÜγοπα, διαρχι5ò, αχατÜπαυστα, ατ"αταπüυητα, σταθερÜ, - üστιò = ÝÜν τιò Ýπß - λÜθηται, τμÞση = ÝπιλÜθηται = εÜν γÜποιοò λησβονÞσει, ξεμßσει' με ¾εν.: φυτÞò ωòλÞθηò σημαντιιü' αßσχγιdò εδþ = ατιμωτιχüò. - πÜγχυ = πÜνυ = εντελþò, εξολοχλτρου, ολωσδιüλου, πÝρα για πÝρα. "λÞμων (τλÞναι) = χαρτεριχüò, υπομογòτιχüò, σταθφüò, τλÞ_ μων θυμüò = }LαΡτερLχÞφυχÞ, χαρδιÜ (üπωò εδþ). - ταρθÝμενοò χατÜ συγχοπÞ τηò παρÜ' παρατßθεμαι = ριψοχινδυνεýω, διαχυβεýω, θÝτω σε χßνδυνο' η μτχ. γιον. - (üστιò) = ÝÜν τιò θαρσýνη"τδν πλησßον Üνδρα αντιχ. - παρeστþò γιον. μτΧ. = ενþ στÝχεται χογτÜ του. η-22. ο στ. οýτοò .... Ýν πολÝμω αναχεφαλαιωτιτ.Þ α95

γι' αυτü 

,4Ρ X..1IO[ L,,,L

LLI Ν

ΕΣ

.,1r, Ρ Ι Κο

]

πüδ. στιò προηγηθεßσεò αναφοριχοýποθετιχÝò προτ.' δ ÜνÞρ Üγαθδò Ýν πολÝμòο εßναι το ιδεþδεò τηò ηρωιχÞò εποχÞò χαι μÜ).ιστα το χεντριχü σημεßο τηò σπαρτιατιÞ ατω¾Þò.

αüρ.-

γΡιοò.-

α[φα = ταχÝωò,. ευθýò αμÝσωò, _ ßτρεψε ¾νωμ. συνÞθωò τρÝπει, - τρη(α)χýò -òßα -ý = σγληΡüò, Ü-

-

δýσχολα," μüλιò

ταμÝνοò τýποò του β' οορ. Ýσχε ταυ ßχω. εδω = συγχρατþ, αναχαιτßξιυ. αποχροýω. απωθþ. - χýμα μÜχηò, yeταφορ. = ßη σφοδρüτητα. ορμητιχüττγσ. τηò μÜχηò. 23-24. πεσòbν χρονιχοýποθ,ψαχ.' φßλον θυμüν = την φυ-

σπουδÞ = 1) βε ξÞλο, πρüθυμα, eσπευσμÝγωò, 2) χαι μετÜ βßαò. _ θσχεθε, τνωμ. αüρ.. εχτε-

χÞ του' (τα φßλοò ωò χτητ. αντων., επειδÞ αυτü που ανÞχει σε χÜτι τοý εßναι αγαπητü. εßνα.ι μÝροò τηò ýπαρξÞò

του: φ[λη μÞ"τιρ. ,|,υχÞ - φλοò πατÞρ. θυμüò), _ üλλυσι φ[λον θυμüν - χÜνει την φυχÞ του, τη ζωÞ του. πεθαßνει, Üστυ = πüλιν= πατρßδα. - λαοýò = λqüν =συμπολßτεò, εýχλεtσαò χρον. μτχ.' εýχλεß'ζω = δοξÜζω.

-

25-26. πολλÜ. συστ. αντιχ. του ÝληλαμÝυοò(του Ýλαýνομαι) πρüσθεν = τρυττιιτÝνοò σε πολλÜ σημεßα μπροστÜ. υε

πολλÜ τρυπÞματα εψπρüò, Ýχονταò πολλÜ τρυπÞματα

μπροστÜ' τ,cßτι πολý τιμτριχü.

διÜ στφνοcο = διαμÝσου του στÝρνου- του στÞθου ò' χατÜ πριοθýστερο . - üμφαλüειò. -εσσα, -ει, = ομφαλωτüò, χωνοειδÞò' η ασπßδα εßχε στο χÝýτρο τηò εξωτεριχÞò επιφÜνειαò εξοχÞ που λεγüταν üμφ«λüò.

_

2º-28. δμþò = ομοßωò, παρüμοια, το ßδιο. _ Þδd = χαι' ÞμÝ, ... ÞδÝ -_ χαι..,,χαι' (το Þ εμφατιχü χαι ερωτηματιχü
òι6 

ΤΥΡΤ,lΙοΣ
= αλÞθεια. πρÜγματι * μÝν, δd πρβ Þ-τοι. Þ-δη) Üρ (με ανομοßωστlαπü το &λγαλÝοò) = οδυνηρüò, αλγαλÝοò

-

τερβολιχÞ, δυνατ/ß επιθυμßα, συγχλονιστιχü πüθο. χÝχηδε Πρχ. βε σημ. Ενεστ. του χÞδομαε ("1ια τον φροντßζω
νεχρü). χηδεýω.

γεινüò. υπερβολιχüò' ÜργαλÝφ πüθω,δοτ. αιτßαò = απü υ-

φýγι (τιò). - χÞρα θανÜτοιο. αντßχ. = θÜνατον- μοßρα θανÜ.του' τανηλεγÞò (τÜν-, τε[νω + Üλγοò) = πιχρüτατοò. _
ο7

- θοýροò βλ. στ. 9. - üντιν'üλÝσηηπρüτ. με Υποτ. ενÝχει υποθ, σημ.. που ενυπÜρχει στο üντινα = Üν τινα. 35-39. εß φýγη ποιητιχÞ σýνταξη το εß ψεΥπατ, αντß ÝÜν

β.ρßσημοι) ιαι πÜνω στουò στÞνονταν επιτýμβιεò πλÜχεò με τα, ονüματα των νεχρþν. γßνοò Ýξοπ[σ<υ = τ1 μÝλλουσα "γεντÜ, οι απüγονοι (του πεσüντοò). 31-32. χλÝοò Ýσθλüν = λαμπρÞ δüξα- αιþνια δüξα. αθÜ,νατη φÞμτ1. - Ýþν παΡαχωρ. μτχ. = σ,ν γ-σ.L εßναι ýπδ γÞò = χÜτω απü τη γη, θαμμÝνοò. νεχρüò. - γßγνεται ÜθÜνατοò- πεΡνÜ στην αθανασßα. στην αιωνιüτητα, 33-34. 6ντινα, στο ενν. υποχ. των προηγουμÝνων οýτοò, αντιχ. του üλÝση' Üρcστεýοντα = διαχριγüβεγο στη μÜχη με τη \ιgνναιüττlτÜ του' 0ι ψτχ. Üμστεýοντα, μÝνοντα (= ταραμÝνοντα στη θÝση του, χωρßò να υποχωρεß χαι χυρßωò χωρßò νατρÝπεται σε φυγτß), μαρνÜμενονχρονιχÝò =
θÝστ1

29-3α. &ρ[σημο( (εßσιν) = περßβλeπτοι. λαμπροß. Ýγδοξοι (&ρ(, αχþφστο προθεματιχü μüριο + σÞμα' πρβ. Ýρ{: Üρε[ων, Üρι-στοò, Ýρ(-τιμοò, Ýρ(-τμ.ητοò). Οι τÜφοι των ηρωιχþò ποσüντων, στη ΣπÜρτη. βρßσχοντα.ν σε περßβλεπτη

gνþ .... 

.4ΡΧ4Ιο Ι L,V ιΙΙ Ν ΕΣ,4ΥΡ

Ικ() Ι

g - το ττò ισοδýναμο με το πÜò = _ θυμφ. δοτ, του τρüχαθÝναò' τιò Üνηρ = ο χÜθε Üνδραò. που = θαρραλÝα. - μεθßτlμι πολÝμου = αποχωΡþ, αποφεý-

ληχτιχü

- εß = Üν Ýλγ εýχοò= αν χερδßσοι χαýδüξα' εýχοò «ßχμÞò = πολεμιχÞ δüξα' αßχιÞ = η χημα, αιχμÞ του δüρατοò, το δüρυ' χατÜ συνεχδοχÞ, ο πüλεμοò, η μÜχη'η τεν. «ßχμÞò τηò ιδιüτηταò. - τιμòδσw ενν. τοδτον. - νÝοι ÞδÝ παλαιο( = νÝοι χαι γÝροι. - παθþν γιον. μτχ., - ßρχεται = μεταβαßνει. 39-40. μεταπρÝπω = διαπρÝπω. ξεχωρßζω" διαχρßνομαι. - βλÜπτω τινÜ τwοò = αποτλεßω, στερþ χÜποιογ απü γÜτι' βλÜπτειν (τοýτον) αßδοýò - δ[χηò, το απρμφ. τελ. απü το ÝθÝλeι = ιανεßò δεν θÝλει να του στερÞσει τον σεβασμü - το δßχαιο. το διχαßωμα. 41-42. θþχοò (θÜσσομαι = χÜθομαι) = χÜθισμα, Ýδρα.' οß Ýν θþχοισιν (üντεò)- χαθÞμενοι. - οß χατ' αýτüν = οι ομÞλιχεò, συνομfγ,ιχοι' εßχω Ýχ χþρηò = παραχωρþ τη θÝση μου. Και οι γÝροντεò αχüμη σηχþνονταν απü τιò θÝσειò τουò στιò συνεδρßεò τηò εχτ,λησßαò χαι τηò γερουσßαò xaL τιò παραχωροýσαν στουò Þρωεò του πολÝμου. 43-44, εßò Üχρον ÜρετÞò = στην χορυφÞ τηò αρετÞò, τηò ανδρεßαò' ταýτηò ÜρετÞò = τÞò τοιαýτηò &ρετÞò = τηò ανδρεßα,ò αυτοý του εßδουò. - νýν = λοιπüν' εισÜγει ºο )ιατανιχÞσαò χρον. βτχ.
συμπÝρασμα.

¾ω τον πüλεμο' η μτχ. μεθιεßò + γεν, τροπ, μτχ. - χωρßò να αποφεýγει, χωρßò να επιδιþχει τη μη συμμετοχÞ του, την αποφυγÞ ....

ΜÝτρο:

ßεγειαχü δßστιχο.
οR 

7ΥΡ,Γ.4ΙΟΣ

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ MOBDID ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧCIΜΕΝΟΤ

Ι{ συμβουλευτιχÞ αυτÞ ελεγεßα, η υποθÞχη. αποδßδεται στον Τυρταßο, αλλÜ αμφισβητεßται η πατρüτητÜ τηò. Εßναι το μεγαλýτερο ποßημα, που σþθηχε απü τυ, μη αμφισβητοýμενα χαυ απü τα, α.μφισβητοýμενα" ωò προò τη ¾νησþττρÜ. τουò. Ο Diehl χαι ο §θest το περιλαμβÜνουν υεταξý των γνησßιον' Ü.λλοι, üπωò ο Wilamowitz. το θεωροýν (rò μη γνÞσιο. [ΙÜντωò το τοßτα πρÝπετ να σþξεται ολü-

δýναμη σþματοò. δεξιοτεχνßα αρματοδρομÝα, σωματιχü χÜΠοò, πλοýτη" ευγενßχÞß αρχοντιχÞ χαταlω"γý1, χαλ).ι-

χληρο.'Εχει αριστοτεχναýß δομÞ χαι ομολογουμÝνωò απτßχεß σιÝÞειò χαι ιδÝεò του Τυρταßου. α.ν χαι τοýτο μπορεß να οφεßλεται στο γεγονüò üτι η πολεμιÞ ελεγεßα γενιχþò χινεßται μÝσcι σ' Ýνα, τÝτοιο ιδεολογιχü περßγραμμα. .Αυτü το παρατηρÞσαμε χι ευεßò χυ.τý. ττρ ερμηνεßα των γνησßιον ελεγειþν του Τυρταßου σε σχÝση προò τη μüνη διασωθεßσα ελε^lεßα του Καλλßνου'. Η ελεγεßα διαρθρþνετòιι στιò εξÞò ανüτητεò: 1)πα"ρα,τßθεντòßι τα ιδεþδη ττlò σ.ργα,ßχýlò εποχÞò: ταγ.3ττρ,α, δρουÝων, δεξιοτεχνßα χαι δýναμτ1 παλòιιστιüν, δια.στÜσειò χαι μυιχÞ

φιονßα χαι ευφρÜδεια, σε αντßθεση προò την τυρταßχÞ πολεμιχÞ αρετÞ (1-9). 2) Γνωρßσμα.τα τηò τυρτα.ßχÞò σ,ρετýò (10-22): η τüλμη
του μαχητÞ. η γενναιüτητα? το αγωνιστιχü φρüνημα_

αυτοθυσßα χαι η αλληλετγýη του προμÜχου, η χατßσχυση

η 

j

!

,1ΡΧ,ΙΙο Ι Γºt,lΙ ΙΝ

ΕΣ,t'Ρ Ικο Ι

χαι ο θρßαμβοò. 3) Ο τρωιχüò θÜνατοò των πεσüντων χαι οι τιιτÝò που απονÝμονται σ' αυτοýò (Β4Þ: πÜνδημοò θρÞνοò, τ-ηδεßα με δημüσιεò τιμÝò, περßβλεπτοò τýμβοò, μεταθανÜτια μνημüνευση χαι αθανασßα, χαýχημα τια τουò απογüνουò. 4) ΑνταμοιβÝò του Þρωα που επιστρÝφει σþοò χαι Ýνδοξοò απü τη μÜχη β5-α2}: τιμÝò απü üλουò, πολλÝò ευχÜριστεò συγχινÞσειò. σεβασμüò απü üλουò χαι παραχþρηση διχα.ιωμÜ.τιον, εχδηλþσειò σεβασμοý χαι εχτßμησηò δια
βßου.
5) ΑυτÞ τl σ,ρετÞμε τα γνωρßσματÜ ττιò εßναι το ýφιστο

ιδεþδεò, που οφεßλει να το φθÜσει χανεßò χαι στον πολß* τειαχü χαι στον ηρωιχü χþρο (α3-α4}. Με τον πρþτο στßχο τη6 ελεγεßαò ο λυριχüò ποιητÞò εξωτεριχεýει. αντιθετιχÜ προò ιδεþδη τηò εποχÞò του. διχÝò του θÝσειò, που εχφρÜζουν μια θεþρηση αρχþν χαι αξιþν

του υποχειμÝνου διαφορετιχÞαπü του συνüλου, Το ποßη-

μααρχßζειμεÜρσηδιμερÞ:«oýτ,Üνμνησαßμτ1ν-oýτ.(Üν) τιθεßμην» (οýτε θα μνημüνευα - οýτε θα λογÜριαζα), που Ι ενισχýεται στη συνÝχεια σημασιολογν"ý. ψετα συνταχτιχÜ παρεπüμενÜ τηò, τα οrrοß« μ, την πüιχλßα του περιεχομÝß νου τουò χα,ι με ττlδιÜρθρωσÞ τουò επαναφÝρουν ενισχυτι- j χÜ τη διαφοροποßηση ταυ «Ýτþ» προò το «σý», üσον αφο- J ρÜ την παραδοχÞ ιδsωδþν μιαò εποχÞò χαι δομþν μιαò Ι χοινωνßαò, αυτþν του αρχααοý χüσμου. ß 'Ν αßρεται στο ýφοò του πνευματιχοý ηγÝτη, που Ο ποιητÞò
,ιι

αμφισβητεß αναιρεß τα χρατοýνr« Ο, ":]ηχιστον,

"»"ΟΙ 

Τr,ΡΤ.lΙΟΣ

πßστη προò αρχÝò χαταξιωμÝνεò Þδη, αλλÜ üχι απüλυτα συνειδητοποιη,ιÝνεò, üπωò φαßνεται τουλÜχιστον. Αυτüò θÝλει να διδÜξει τη διχÞ του πßστη, να πεßσειχαι τουò Üλλουò, να παραινÝσει χαι να εμβÜλει χαι στιò φυχÝò των πολλþν τη διχÞ του θεþρηση ενüò ýφιστου χρÝουò. αυτοý προò την πατρßδα. Τον ποιητÞ δεν τον συγΖ.ινοýν σωματιχÜ χαρßσματα.: η τα,χýτητα των ποδιþν. τß δεξιüτητα χαι δýναμη στην πÜλη, αθλÞματα ολυμπιαχþν αγþνων, που δüξαζαν τουò νι* χητÝò' τον αφÞνουν αδιÜφορο σωματιχÜ χαρßσματα r.uγλωπεßου μεγÝθουò, ιχανüτητα αρματηλÜτη, σωματιχü χÜλλοò, πλοýτη, αρχοντιχß1 χαταγωγÞ χαι σ.ξιþψατα, χαλλιφωνßα χαι ευφρÜδεια χαι γενιχþò χÜθε δüξα συναφοýò προò τα παραπý,νω χαρßσματα περιεχομÝνου. Απü αυτÞ τη δüξα ξεχωρßζει ο ποιητÞò εχεßνη, που χερδßξει χανεßò με την πολεμιχÞ ανδρεßα (1-9). Η αντιδιαστολÞ αυτÞò απü «πÜσαν δüξαν» χαταφÜσχει τη σημασßα τηò χαι εξαßρει το βαθýτερο περιεχüμενü τηò. ΕνδειχτιχÜ μüνον ο ποιητÞò την παρÝβαλεπροò ορισμÝνεò αρετÝòπαραδεχτÝò στην εποχÞ του χαι τιò γενßχευσε με το ««πÜσαν δüξαν»», που περιλαμβÜνει βÝβαια χαι Üλλεò αρετÝò' για τον ποιητÞ üμωò δεν Ýχουν αυτÝò την ßδια σημαντιχüτητα. που Ýχει γιΟ αυτüν τl «θοδριò ÜΜÞ», που με την παρÜθεσÞ τηò στο τÝλοò χλεßνει αυτÞν την ενüτητα χαι δßνει το λογιχü συμπÝρασιτÜ τηò, ενþ συγχιüνωò θÝτει χαι τη μετÜβαση στη νÝα ενüττρý. ΠÜντωò η θÝση του ποιητÞ εßναι αξιολογιΖÞ χαι üχι τελεßωò απορριπτιχÞ. Στιò δýxaL ε}ιθݺεL τη διχÞ του 

Ι
.,1ΡΧ,,1Ι()Ι

ß

{

LLιΙΙΝΙßΣ

ι1]r'ΡΙΚ()Ι

ß

{

δεßχνεται «Ü¾αθüò», γενναßοò στον πüλεμο. Ο ποιητÞò αρχßζει τη δεýτερη ενüτητα (10-22} με τον παινο του «Üγαθοδ Üνδρüò» χαι με αυτüν τηγ χλεßγει. Ο εχφραστιχüò αυτüò τρüποò εßναι τ1 «δαχτυλοειδÞò δομÞ». συνηθισμÝνη στο Ýποò χαι στην σ.ρχαßχÞποßηση, που αποβλÝπει στην Ýξαρση βασιχιßν θÝσεων γ-αι ιδεþν του ποιητý1. χý,τι που Þδτ1 απαντÜται στην προοιlηριχÞ ρα,φωδιχÞ ποßηση, Εννοιολογιτ.-þò θεωροýμενοò ο επαναλαμβανüμενοò στην αρχÞχαι στο τÝλοò τηò ενüτηταò ßδιοò στßχοò δßνει Ýνα περιεχτιχü «σχÞμα χýγλου». Ι,Ι εξαιροýμενη Ýννοια Ýχετ περιεχτιχüτερο λογιχü βÜθοò χαι πλÜ.τοò απü τιò πε* ριτ.λειüμενεò υπÜ,λληλεò Ýννοιεò του χýχλου. των οποßων üμωò εμπεριÝχει μÝροò γντορισμÜτων τηò Ζ,αθεμιÜò ξεχωρτστÜχαι αθροιστιχι5ò üλων μαζß. Ο γενναßοò Üνδραò, που διαχρßνεται στον πüλεμο ¾ια τη ρþμη σþμα.τοò χαι φ"χÞò, ¾ια την «ÜλχÞν» του, χα.ι μÜλιστα ο νÝοò. αυτüò εßναι το ποιητιχü ιδεþδεò. ΧαραχτηριστιχÜ γνιορßσμα.τα αυτοý εßναι η χÜλβειοò «αρετÞ )cαε τüλμη»" το θÜρροò χαι τß παλτγ"αριÜ στη φονιχÞ μÜχη. που χòιρßζουν τον Ýπαινο χαι την ευγνωμοσýνη τηò πατρßδαò χα.ι των πολιτþν. Ο γενναßοò μαχητÞò, ο Þρωαò προμÜ*
,«&,νÞρ», που

σχολεò πολεμιχÝò στιγμÝò, που διÝρχεται η πατρßδα του. αυτüò προβα).λει το διχü του πρüτυπο. Και τοýτο εßνα.ι ο

Ι

ß

ß

Ý-

,

,

ι

,

χοζ, βε την αποφαστστιχüττρα, την ισχυρÞ θÝληση, αυτüò που δεν γνωρßζει τη φυ¾Þ χαι αΠηλÝγγυοò ενθαρρýνει
τουò συμπολεμιστÝò του

]

χαι τρÝπει σε φυγÞ τουò εχθροýò, αυτüò εßναι το πρüτυπο του ποιητÞ, γιατß σþζει την παΙο2

ι

ß

Ι

ι

ι 

ΤΥΡº\.1ΙΟΣ

τρßδα χαι τουò συμπολßτεò του απü τον χßνδυνο,

ΑυτÞ εßναι η θÝοη του ποιητÞ, η οποßα α.χολουθεß την προηγηθεßσα Üρση, προò την οποßα αντιπα,ρατßθεται χαι τελιχþò υπερÝχει αυτÞò, Το διχü του πρüτυπο δεν αναφÝρεται σε μυθιχÝò αρετÝò, αλλÜ σε αγþνισμα σþματοò χαι φ"χÞò, που χερδßξεται απü νÝουò χυρßωò. που αγαποýν την χινδυνεýουσα πατρßδα τουò χαι θυσιÜζονται γι' αυτÞ με αντιχÜρισμα την αληθινÞ δüξα για την πολεμιχÞ ανδρεßα. την «θοýρcδα ÜλχÞγ» που επιδειχγýουγ. Γι' αυτοýò η μνημüνευση χαι ο λüγοò ο ετχωμιαστιτüò, ^γι'αυτοýò η αθανασßα. Προò αυτοýò πρÝπει να στρÝφονται τηò πατρtδαò τα τÝχνσ.. ¾ια να βρßσχουν τα αληθινÜ. üχι -"α μυθιχÜ,. πρüτυπÜ τουò. Η πατρßδα τουò των χρüνων αυτþν (7οò αι. π.Χ.) τÝτοιουò τουò περιμÝνει στιò þρεò των πολεμιχþν χινδýνων (β'Μεσσηνιαχüò πüλεμοò). Οφεßλουν να διχαιþσουν τιò προσδοχßεò τηò χαι να φανοýν αντÜξιοι τηò εμπιστοσýνηò που Ýχει σ'αυτοýò. Στην τρßτη ενüτητα (23-34) ο ποιητÞò συγτεντρþνει την προσοχÞ μαò στον ενδεχüμενο θÜνατο του μαχητÞ χαι στιò μεταθανÜτιεò τιμÝò προò αυτüν. Τþρα το ποιητιχü ιδεþδεò παρουσιÜζεταß με συ¾χετφιμÝνα γνωρßσμα,τα. χαθþò τοýτο υφþνεται πÜνω απü τιò ανθρþπινεò αδυναμßεò χατÜ ττlν αναμÝτρηση με τον χßνδυνο χαι με τον θÜνατο σε επιχεßμενη σýγφουση με τον εχθρü. Η πιθανÞ μÜχη εßνα Ýναò τρüποò προβολÞò τηò ποιητßχÞò ιδÝαò, που την παρουσιÜζει ο ποιητÞò ωò πρÜξη του ατüμου πολυσÞμαντη για τουò πολλοýò χαι "(Lσ. τιò συνÝΙο] 

,,1

ΡΧ,.1

Ιο Ι

IιL

ΙΙ Ι Ν ΕΣ,,1\' Ι' [ Κ()

Ι

λαοý, που τον χαθοδηγοýν οι τγÝτεòτου στον χþρο τηò ιδÝαò χαι τηò πρÜξηò. Και ο ποιητÞò εδþ θÝτει συγχεχριμÝνα θÝματα- για να, διδÜξει χαι να παραινÝσει: το θÝμα του

βαßνοντα με τιò εξελßξειò τουò χαθορßζονται απü τον βαθμü χαι απü το ποιüν συμμετοχÞò σ' αυτÜ των γενεþν ενüò

τεLÝò τ¾ιò στη διαδρομÞ του ιστοριχοý γßγνεσθαι. Τα συμ-

θρÞνου' με τη συμμετοχÞ των οιχεßων. νÝων χα.ι γερüντων. üλου του λαοý. τηò πÜνδημτlò χηδεßαò, του περßβλεπτου τÜφου''. τηò αιþνια δüξαòχσ"ι αθανασ[αò5,
_<

Ο θÜνατοò ενüò μαχητÞ. που μÜχεται μεταξý των προμÜχων" εtναι πÜνταπιθανüò. Χαρßζει üμιυò δüξα στην πα,τρßδα του, στον λα.ü του χαι στον πατÝρα του, Εδþ δεν μνημονεýεται τß μητÝρα χαι η σýζυγοò, üπωò σε προη"lοýμενεò ελεγεßεò. αΠÜ μüνον ο πατÝραò, μÜλλον ωò α"ρχη¾üò τηò οιχογÝνειαò. ΣυγχλονισμÝνη τον θρηνεß γ.αι τον χηδεýει τ1 πüλη του βs πÜνδημεò τιμÝò στÞνοντÜò του .«Üρbτlμον». περßβλεπτο τÜφο. που εßναι μνημεßο ευγνωμοσýνηò, αλλÜ χαι χαýχημα τια την πατρßδα, ¾Lα ºσ, παιδιÜ, χαι τα εγγüνια του Þρωα. ¾ια τιò μÝλλουσεò γενιÝò. Γιατß üχι μüνο θυσιÜζεται τια το σýνολο αυτüò ωò τρωαò, αλλÜ χυρßωò γιατß πÝφτει πολεμþνταò με γενναιüττßτα χτυπημÝνοò χατÜστηθα. χωρßò να Ýχει στρÝφει οýτε στιγμÞ τα νþτα στον εχθρü (23-29). Ο μα.χητÞò ιοò ιδεþδεò πρüτυπο αποχτÜ τþρα οντüτητα, που προχαλεß τον θαυμασμü. Η γενναßα πρÜξτlμετουσιþνετα.ι σε δüξα. λαμπρÞ, σε χαýχημα. γ"αι σε χλÝοò. Με την ταφÞ του περνÜ στην αθανασßα. Ο ποιητιχüò λüγοò
ιΟ4 

,Π,Ρ,Ι,.-1Ι()Σ

εγγßζει τþρα χαι το συναßσθημα χαι το λογιχü. Το ýψοò τηò θυσßαò του γενναßου προσεγγßζεται μüνο με τον στοχασμü. Ο μαχητÞò, που χατενßτ,ησε το φüβο του θανÜτου, τα.ρÝχει διδαχÞ χαι αγιογÞ στιò επερχüμενεò γενιÝò, χαθþò με τον θÜνατü του προβÜλλεται üχι το α"lαθü τºò ζωÞò, αλλÜ το μεγαλεßο τηò ηρωιχÞò πρÜξηò ¾ια τη συνÝχεια τηò ελεýθερηò πορεß-αò τηò πατρßδαò χαι των παιδιþν τηò στο μÝλλον. Η αθανασßα, που χερδßζουν οι Þρωεò, Ýχει διÜρχεια χαι Üφθαρτη λÜμι]ßη. ºο χοινc,ινιχü Þ πτιλιτειαχü ιδεþδεò Ýχει Þδη τεθεß απü τον τοιητÞ. Τοýτο διαφÝρει απü το ομηριχü, το ηρωιχü ιδεþδεò. χατÜ το οπιιßο ο ßßριυαò αγωνßζεται, ¾ια να χερδßσει προσωπιχÞ δüξα χαι τιμÞ. διÜχριση χαι προβολÞ α.νÜμθσα στουò πολλοýò, ¾ια την τýχη των οποßων δεν φα.ßνεται να συμπÜσχει, Στο αρχαιχü ιδειΔδεò Ýχουμε Þδη το σπÝρμα τηò θεωρητιχÞò προβολÞò του σωχρατιχοý χαι περßχλειου ιδεþδουò, Οι χοινωνιχÝò μεταβολÝò των αρχαßχþν χρüνων εßχαν Þδη θÝσει τιò βÜσειò. πÜνòο στιò οποßεò στÞριξε α,ργüτερα 11 χλασσιχÞ εποχÞ τη θεþρηση των διχþν τηò προτýπιυν. Για τη σπαρτιατιχγß χοινωνßα,, με την ιδιüτυπη οργÜνωσÞ τη{, η διÜσωση τηò μνÞι-ιηò των απερχομÝνων για εξαιρετιχÞ προσφορÜ εßχε πολý μεγÜλη σημασßα, Τοýτο Þταν Ýνα σημαντιχü χßνητρο για διÜχριση χαι για θυσßα. Τþρα ο ποιητÞò μεταβα.ßνει στιò αμοιβÝò προò τουò διαχριθÝντεò στο πεδßο τηò ιτÜχηò χαι επιστρÝψαντεò στην πατρßδα (3542). Ιο5 

Τ0 ΒΗß}tÝ

ΛγΡιΚΗ ΓºΦιΗΣΗ Α^κΑιΦ{, ΑΡι{ΙΦΤ(ΛΗ{, ΑΡ,ΧιΔοΧΦ{, β 4Κχ/ΛΙΔΗΣ, ΦζΦΓΔΙ{, Κ ΑΔΔΙ/γΦΣ,
{ι/ΛΩΔιΔΗΣ, ΣοΛΩΛ, Τ/ΡΙΑιΦΣ ΤοΜCIΣ Α.

ΜετÜφραση, κεßμενο, σχüλιο, ερμπνεßα: ΙωÜννηs Αχ. Μπüρμηαs 

Τ0 ΒΗρßÝ

e ßΗ.,

*iaÝ τ

ΑΡΧΑßοι,Σ,γ,Γ..ß.,'Ρ 

1\ΥΡΙΚΩΝ,\ΟΓ()Σ

ΙΣº'ΟΡΙΚΙ]Ι ΠΡΑΞΙ:Ι

Κ.\Ι 

ΑΡΧΑΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Διεýθυνση σειρÜò:

Ι.Σ. Χριστοδοýλου - Σ.Ε.Π. Ελληνιχοý Ανοιχτοý Πανεπιστημßου

Φιλμ-μοντÜξ Ν[ι ιΙιß ιιι:dßα Α,Ε. Εχτýτωση: tRtS λ.Ε.
ι

ISBN: 960-442-514,5 SF.'Γ: qbo-442-51)-7 Θ Ζοοο Εýüσsιò Ζßτροò ΕþιχÞ Ýχδοστ1, προσφορÜ τια την ιχπαδιυση, οιò ιφßμφδ« Τ¼ ΒΗΜΑ & των Ετδüσαων Ζrγφò 

ΛγτικΩι{ Λοτο>
ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ
ι

Ι(αλλßνοò. Τυρταßοò, Σιμωνßδηò, Λρχßλοχοò, Σüλων, Αλχαßοò. ΘÝογνιò, Αρ.ιστοτÝλτlò, Βαχχυλßδηò

Α,ΤΟΝ4ΟΣ
Ιtρüλοß,οò - μετÜφραση

'

-

σχüλια

Iο:Üννηò ΜπÜρμπαò

Εκιοτεßτ ΖΗτροτ 

'Ε^lιι γÜρ Þγοýμαι πüλιν πλεßω ξýμπασαν üρθουμÝνην þφελεΤν τοξ ßΕιþταò Þ χαθ' ßχαστον τþν πολιτþν' εýπραγοýσαν,
Üθρüαν δÝ σφαλλομÝνην.
€)ιιυχυδßδηò

,{.,ι_,,,,ß

-;ρξ

ßÜψονΚν

:ýν :ο)::þν

>:υòιþτατον

,«ß μÝγrοrου

ΙDοýταρ75ιò

^-üλειοò. 

ΓΙΕΡΙΕΧΟΜΕj\Α

ιιι)OΔοΓΟΣ
ι, κΛΛΛι]\()Σ |']),, γι ßα, ΙΙιιλιιlτιχιß σÜλτιισlτα (ιΣ.
=

Ι)
2Ι

ιΙ). = ι\\Ι.)

α1

,ι' ι. lßλεγοßα. ΥτοθÞχη
(

.,.,ι,),ι,,ι,ΛιOΣ
ι )],...
ü

)9
¾ια.

την Πατρßδα"
4L

l.

Ι).= ι ο.I -ι.ι\\l.)

1,1λι:γεßα. ΥποθÞχη

ι. lßλεγεßα. "Πρδò'Ηραχλεßδαò"
4. l,)λεγεßα. ΤποθÞχη

(.:Σ. ;Ι).,

για την Πατρßδα
(3Σ. = 8ρ.
=

ι

ι_l.ι

5-::\\'.)

,54 ι ι \\;.) 6Ζ
ΙΙο Ιι7
86

Ιι'ι. IßlτβατÞριο ι.
)]Ι\4()

('ρΙ), = ι:\\/.)

(;)

Λ. ι. lΙγχιßlτιο. Σ,τουò ποσüντεò στιò θερμοπýλοò
11|.=5Ι),=:üΡ,)

ιΙΛΙΙ)] ο ΚΕΙΟΣ

lt. ΕπιγρÜμματα

ι. Επιτýμβιο

4. Στιò θ)ορlτοπýλοò

στον ΜΘ¾ιστßα (ι3Σ,=s3D,) l. Στουò Λαχεδαιμονßουò που Ýτεσαν στιò Θερμοτýλεò 1ι αΣ.=9:ο.1 ι. Σιουò πεσüντεò με τον Λειονßδα (Κ. Μερεντßτηò)
{\4.'1

Ι]ο
Ι3ο

Ι]ο

Ι.]ο 

5, Στουò ΜαραθωνοlτÜχουò Αθηναßουò (Μ.) 6. Στουò Κορ'ινθßουò που Ýπεσαν στη Σαλαμßνα (Μ,) Ζ. Στουò πεσüντεò Þριυεò το_,ν νΙηδιχιßν 1Μ.)

Γ' l. Στην Αρετ'
4. ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ

8. Σε ποσüντοò Þριοεò

1Μ,)

Ι3ι

Ι]Ι IJI Ι3Ι
ι67

(7Σ.=ι7t),,=7.1Ρ.)

I. Ο τοιητÞò οπλßτηò (ιΣ.=ιΙ)., ι\\'.) Ζ. Ο τοιητÞò οπλßτηò (_,Σ. :Ι). .,$,.ι _l. Ο ποιητÞò οπλßτηò (;Σ.-- ι)Ι).,,,.,ò\\,.)

Ι75

ι79
Ι79

s. Ζωßι χαι

+. Σeβα,σμüò προò πεσüντθζ ι 1$|.::91
θ

Ι).

ι79
ι

(ιι \\

.)

Ι79
Ι7 9,

Üν ατ

οò (ι οΣ.=

6.1D,= ι,ß 3\\".,1 

|.:ΚΔ( )'l'l,.Σ

ΚΛΙ ΙjΚΔ().ΣΙr'»
(,

-

»'''r'l'ρ4ιΙτΕΙΣ

Σιτ ιδý"ò Α ρχαßιü ò Λυρισlτüò ) Ι)ßι,lι Ι (,\ιιrhι,l()gii l,yricx Graeca) \\ cs1 ([1111§j òι Elegi Greeci)
Ι'ιιι,,, ( |,vrica Gr:ιeca SεΙccι:ι)
Ι ,,

,Ι,ι.|

-

l):ιιτc

\'ι ιßllι
νΙερεντß-;τ;ò 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

(

)ι Λρχα,ßοι'Ελληνεò Λυριχοß δεν Ýχουν γßνει ωò τιδρòι ευ1.,ýτερα γνιοστοß, χυρßωò εξσ,πßαò τηò ελλιποýò διδασχα-

γρÜμματα των οιχεßων τμημοß,των των ΑΕΙ, τουλÜχιστον στα χρüνια των διχþν μαò σπουδþν. ΚατÜ τιò τÜευταßεò δεχαετßεò οι Λυριχοß βρÞχαν τη θÝση τουò στα προγρÜμματα των ΑΕΙ χαι Ýχουν γßνει μÝρι-

λßαò τουò χατÜ τα παλαιüτερα προ"lρÜμματα στη ΔευτgροβÜ,()μια Ιζχπαßδευστι χαι τηζ απουσßαò τουò απü τα προ-

μνα, των συνταχτþν των πρO¾ραμμÜτιυν τηò Δευτερο* βÜθμιαò Εχπαßδευσηò, χωρßò üμωò να μαò επιτρÝπει τοýτο νòι εßμαστε ιχανοποιημÝνοι απü την πεΡιοΡισμÝνη διδα-

σχαλßα τουò απü μετÜφραση στο ΓυμνÜσιο χαι }<ατ' επLλογÞ. χατÜ χαιροýò" απü το αρχαßο χεßψενο στο Λýχειο. Απü αυτÝò τιò διαπιστþσειò ξαχßνησε η συ¾τραφÞ αυτοý του βιβλßου, για να χαλýφει χÜποιο χενü στον χþρο τηò
εχπαßδευσηò χαι τηò πνευματιχÞò μαò ζωÞò γενιχþò. 1ι 

Ι

ΙΙ,,().,1(.)Ι,()Σ

του Αρχιλüχου, που Ýχω γρÜφει στο παρελθüν μαζß με Üλλεò χαι περιλαμβÜνεται στο βιβλßο βου «φ1).6}ο¾LγÝò χαι ΔιδαχτιχÝò ΔοχιμÝò στουò χλασσιχιιýò». Θα Þταν χαρÜ μου, αν τ1 αποδοχÞ χαι του τωρινοý βιβλßου μου διχαιþσει αυτÞ την τιμτßτιχÞ, αλλÜ χαι δεσμευτιχÞ"για μÝνα δημüσια αναγνιßριση απιß Ýναν εγχρατÞ διδÜσχαλο τηò χλασσιχßßò φιλιιλογßαò. στγßν οποßα, μαò χαι-

χαι

ραγþγησαν αεßμντlστοι διδÜσχα,λοι. üπιυò ο πατÝραò του,
σεβrΙ"σμιοι

Üλλιιι. lτιιυ προσφÝρουν αχüμτl.ττßν επιστ7j-

μονιχÞ διατ-ονßα τουò, ΑνεξÜρτητα üμωò απü το αποτÝλεσμα τηò διχÞò μου προσπÜθειαò, ο λüγοò τιον Λυριχιßν θα τÝρπει πÜντοτε με

γραπτßß Þ διδαχτιχß1 προσπÜθειÜ μα,ò για προσÝγγισÞ του δεν θα α'νταποχρßνετα,ι ßσιυò προò την αγÜπη μα,ò ¾ι' αυτüν. Αρχεß να μο* χθοýμε για χÜρπωστι των διαχρονιχþν αληθειþν πOυ εμπεριÝχει χαι να χαιρüμαστε με τOυò αναγνòüστεò μα,ò Þ ιý.ι ψε τουò μαOτßτÝò μαò την ομορφιÜ του, ιßσο μποροýμε.
7ι

τη γλυχýττlτÜ, του. Δεν πειρÜ,ζει, που

Θεσσαλονßχτ1 Ι4 Σεπτεμβρßου

20()(}

ι(),\ΝΝι,ι! ηΧ.

ινι ι ι

Λι,ι\ι ι ι/\Χ

ιü 

]IΡΟ,4,οΓοΣ

πιλεγμÝνεò στο τÝλοò του βιβλßου στιμειþσειò νομßζω üτι ι-ßναι υ,γιιε.τÝò. Ωστüσο Ýχρινα üτι θα Þταν χιÞσιμοò Ýναò βιβλι,ι,γραφιτ"üò πßναχαò, τον οποßο χατÞρτισε η φιλüλο,1.οò Μα.ρßα Ξανθοý, που την ευχαριστþ γι' αυτü. 'Ισωò η

Για τη βιβλιογραφιχÞ

ενημÝρωση του αναγνþστη οι ε-

αγÜπη τηò ¾ια τουò Λυριχοýò βρÞχε ανταπüχριση στη
φροντßδα τηò ¾ια την ενημÝρωση τ(ýν ενδιαφερομÝνων ¾ια ττlν επιλετπιχÞ βιβλιογραφßα αναγνωστþν. Ο χ. Ζßρραò
ιßν,γ,ι ττÜντα, πριßOυμοò να συνδρÜμεß την προσπÜθεια του
,ιΙι r r[,ιΙφιtα
'1,ια,

ιß.,τι χαλιß χαι χρÞσιμο.

χατ' εξοχ/ßν τφιτιχÞ,του αεßμνηστου Αριστüξενου ΣχιαδÜ, τou οποßου ταραχολοýθησα μα.θÞματα αρχαßαò τραγωδßαò. Ý,πουò χαι λυριχþν ποιητþν, Η διδαστ,αλßα του με επηρÝασε γενιχþò με τη βαρýτητÜ τηò, στουò προσανατολισμοýò μου. Λπιß τη θÝση αυτÞ θα Þθελα να ευχαριστÞσω χαι τον χα0τlγτlτÞ ιDÜντß ΚαχριδÞ, που πρüσφατα σε διÜλεξÞ του,

ΙνΙντμονεýιυ εδþ το στßμαντιχü δßτομο βιβλßο για τουò αρχαßιßυò Λυριχοý< «Αρχαßχüò Δυρισμüò»" μιοι εργασßα

στην οποßα χαOÞλωσε το αφοατÞριü του*, αναφÝρθηχε με επατνετιχÜ λüγια στην sΡμηνευτιχÞ δοχιμÞ μ,«ò επωδοý
Ττ1

οl.ι,ιλητÞ
1τÝνου:

διÜλ{η οργÜνωσε ο "Φιλüλοτοò" στη ΦλοσοφιχÞ ΣχολÞ του Α.Π.Θ. με ,. Φßυη ΚαχριδÞ. Το θÝμα ττ6 Þ-υαν: "Η χατÜρα -Lου απαρνηΑρχßλοχοò. επωδüò 79 aD".
-υον

"ου

ΑυτÞ η ενüτητα του Προλüγου τρÜφτττε
μ.ε

ΜÜρτιο του ι998 χαι η διÜ-

λοξη εßχε ^γßνει στιò αρχÝò Μαρτßου του Ýτουò αυτοý Þ λßγο ενωρßτερα. αν δεν

απα«ß τþρα η μνΙlμη.

r5 

ιß
ΙΙΡΟ.,Ι()Ι'()Σ

]

Τα υπÝροχα ερωτιχÜ. συμποτιχÜ Þ συμßτοσιαχÜ. σατιριχÜ χλπ. λυριχÜ ποιÞματα απαιτοýν Ýναν ξεχωριστü τüμο. Εýχομαι οι εχδüσειò «Κ. ΖÞτροò» να ολοχληρþσουν αργüτερα αυτüν τον σχεδιασμü μου, Η σοβα,ρüττßτα των επιλογþν του εχδοτιχοý αυτοý οßχου σε συνδυασμü με το
αισθητιχü αποτÝλεσμα

προχαλεß ευÜρεστα συναισθÞματα στον αναγνþστη. Η χÜθε «σειρÜ)) των βιβλßων του Ýχει χαß τη διχÞ τηò βαρýτητα.'Ετσι η σειρÜ «ΑΡχαßοι Συγγρα,φεßò» υποχ?εþνει τον σοβαρü χαι απαιτητιχü αναγνþστη να ομολογÞσει τη
βαρýτητα που δßνεται χαι στην επιλογÞ τηò ποιüτηταòγ"αl

τηò φροντßδαò για χÜτι το <ιχαλüν>,

στο αισθητιχü μÝροò τι,ον εχδüσει"ον.

αποδοχÞ τηò πριßτασÞò μ.ο" απιj τον εχδüτη χ. Κων/ντßνο ΖÞτρο να περιληφθεß χαι η διχÞ μου εργασßα
στον χýγλο αυτü με χÜνει να νιþθω την ανÜ"l,χη να τον ευχαριστÞσω γι' αυτü. 0 αναγνþσττßò üμòυò εßναι πÜντα ο

Η

τελιχüò χριτÞò ενüò βιβλßου Ευχαριστιü αχüμτ1 τον γ". Κων. ΚορδαλÞ- που με φΡο-

ντßδα χαι ο ßδιοò χαι τß σýζυγüò του μüχθησαν ^ß/ια τη στοιχειοθεσßα του βιβλßου μου üχι με λßγεò δυσχολßεò.

Θα Þταν παρÜλειφÞ μου να μην ευχαριστΙßσω χαι ττ1 φιλüλογο Μαρßνα ΛυπουρλÞ. που επιμελÞθηχε τη διüρθιυση των δοχιμßων του βιβλßου αυτοý με τιò ποιχßλεò δυσχολßεò του. Η χ. Μ. ΛυπουρλÞ αφιÝρ<οσε πολýτιμο γι' αυτÞ χρüνο σττιν πρüληφη χαι στη διüρ()«υστß σφαλμÜτων- που γßνονται στα στÜδια ολοχλÞρωστlò τηò εχτýπωσηò ενüò βιβλßου με πρþτον υπεýθυνο φυσιχÜ τον συγγραφÝα.
14 

ΠΡΟ:lοΓοΣ λυριχþν ποßητþν μα"ò. FJ «πιßλιò - πÜτρη» σε þρεò χινδýνου χαι πολÝμου, σε περιιßδουò στÜσεων, σε φαινüμενα διαπÜληò χαι αντιπαλ,ßττlταò ιδεþν, αντιπαρÜθεσηò χαι σýγχρουσηò χοινωνιχþν χαι πολιτιχþν προβλημÜτων, αλλÜ, y,aL σε.στιγμÝò ομοφυχßαò, ομüνοιαò, ο Ýπαινοò τηò αρετÞò χαι του αγαθοý, το εγχþμιο των ηρþων, ο ýμνοò τηò ειρÞνηò απü τουò ποιητÝò ενüò λαοý, που πÜλεφε ¾ια την ελευθερßα γ,αι τη δημιιχρατßα στο πÝρασμα του χρüνου. εßναι μφιχÜ απü τα (ΙÝlτατα.. που 0Ýτουν οι λυριχοß ποιητÝò. τουò οπüßουò επιλÝξαμε στο Ανθολüγιü μαò. Μ" αυτοýò βρισχüμαστε μαχριÜ ατü τον μýθο χατ χοντÜ σττγ εποχÞτουò χαι στο περιβÜλλον τουò. Οι λυριχοß ωò πολßτεò παραχολουθοýν τα

αυτÞò.

δριßμενα χαι μετÝχουν χαι οι ßδιοι σ' αυτÜ. Τα ηοιÞματÜ τιιυò εξι^ιτεριχεýουν προσιοπιχÜ συναισθÞματα χαι βιþματα χαι δßνουν σε προσωπιχÞ βÜση θεþρηση τηò εποχÞò τουò χαι των συντελουμÝνων στη διÜρΖ"εια τηò προσωπιχÞò τουò παρουσßαò. Οι λυριχοß ζουν στο χÝντρο τηò εποχÞò τουò γ.αι εßναι αυμμÝτοχοι των ποιχßλων γεγονüτων

ΑυτÞ την ειχüνα. üπωò εßναι φυσιχü, παρουσιÜζουν χαι τα ποιÞμοιτα. που επιλÝξαμε στο βιβλßο μαò αυτü. ΑυτÜ μαò φÝρνουν γ"ατευθεßαν στην εποχÞ των ποιητþν χαι τα
0ÝματÜ τουò, που προσπαθοýμε να προσε¾γßσουμε. βαò οδηγοýν στιò παρυφÝò τηò ιστορßαò. Γι'αυτü χαι τÝθηχε ο

τßτλοò του βιβλßου μαò. που εßναι δηλωτιχüò του συσχετισμοý του λυριχοý λüγου με την ιστοριχÞ πρÜξη:

ß3 

ΠΡ(),1οΓοΣ στροφÞ προò χÜποια ιχανοποιητιχüτερτl μορφÞ ανθρωποχεντρικÞò παιδεßαò θα προχýφουν πολλÜ χαλÜ.

Με τη

Απαιτεßται üμωò αγÜπη για τουò αρχαßουò συγγραφεßò, προσει,τιχüò προτραμματισμüò διδαστ"αλßαò, χρüνοò εκσφγÞò χαι. βÝβαια. ορθßß επιλογÞ διδαχτÝων χειμÝνων. Τα χεßμενα πρßπει να χαλýπτουν üλα τα εßδη του αρχαιοελληνιχοý λüγου, πεξοý χαι ποιητιχοý. Ποιοò εßπε üτι τα επιχÜ αριστουργÞματα χαι οι υπÝροχοι λυριχοß πρÝπει να διδÜσχονται μüνον απü μετÜφραση; Αυτü το χενü των προγραμμÜτων τηò ΔευτεροβÜθμιαò Ετ.παßδευσηò το χαλýπτουν ωò Ýνα βαθμü πλÝον, αλλÜ μüνον ¾ια τουò σπουδαστÝò των φιλολογιχιüν τμτßμÜτων. τα εναλλασσüμενα

προγρÜμματα αυτþν των τμημÜτ<ον των Φιλοσοφιχþν Σχολþν των ΑΕl. Η προσÝγγιση μορφÞò χαι περιεχομÝνου των αρχαßων ελληνιχþν τειμÝνων θα μαò αποχαλýι|.,ει τον Üνθρωπο με τα ενδιαφÝροντÜ του χαι τα προβλÞματÜ του. Πþò μπορεß να αγνοοýνται οι λυριχοß; Αυτü προσπαθþ να πα,ρουσιÜσω χαι με αυτü το βιβλßο μου, üπωò χαι με ÜΠα Þδη γνωστÜ στουò φßλουò συναδÝλφουò, που μοχθοýν φιλüτιμα χαι αθüρυβα στον δοχιμαζιßμενο συχνÜ χþρο τηò παιδεßαò. Αò ευχηθοýμε απü τιò

αντιπαλüτητεò χαι τουò προβληματισμοýò να προÝλθει χÜτι το χαλü για τα παιδιÜ μαò, επομÝνωò ¾ια το μÝλλον ττ πατρßδαò μαò, Ο θεματολογιχüò χýχλοò των λυριχòüν ποιημÜτων που επÝλεξα επιτρÝπει την προσÝγγιση ποιχßλων διαχρονιχþν μηνυμÜτων, πÜντα σε σχÝση με τη μορφÞ του λüγου των
ιΖ 

ΛΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΥΡΙΚΟΙ 

1. ΚΑΛΛΙΝΟΣ

()

αι.,π.Χ. χαι Þταν σýγχ,ρ(}νοò τιιυ Λρχιλüχου. Πατρßδα του Þταν η'Εφεσοò τηò Ι\Ι Λ,τß,τζ, Λò,ν Ý,χουμε Üλλα στοιχεßα για τη ζωÞ του. ß,)ιι,ιρι:ßται τατÝραò τηò ελεγειαχÞò ποßησηò. üπωò ο¼ι,,?ρ()ζ τ7ιò επιχÞò. Απü ττlν ποßησÞ του μαò σþζονται μüν,ιν λßγοι στßχοι χαι γιΟ αυτü δεν μποροýμε να Ýχουμε μια
Ιι,Ζλλßνοò Ýξτßσε στα μÝσα του
7ου

ιιßιν(ιπOιγßτιχÞ

ειχüνα του ωò ποτητÞ. Εχεßνο που εßναι φα-

νεl,ιß εßναι üτι Ýγραφε επηρεασμÝνοò απü το ομηριχü Ýποò
1rι:

νÝουò εχφραστιχοýò τρüπουò, που εßναι η απαρχÞ τηò νιlττò γl« την εποχÞ του ποßησηò, τηò λυριχÞò ποßησηò,
)Jττlν εποχÞ του η πατρßδα του 'Εφεσοò χινδýνευσε σο-

|Ι,ιρßι απü τουò Κιμμερßουò, που επÝδραμαν εναντßον τηò. Λι,ιιιß ζοýσαν στην ΤαυριχÞ Χερσüνησο, στην Κριμαßα, ιπÝδραμαν στη Μ. Ασßα χÜτω απü την πßεση τιον Σχυ(ΙιΙιν. που

εισφαλαν στην Κριμαßα. Οι ΚιμμÝριοι προξÝνη,αν μεγÜλεò χαταστροφÝò στιò ß.ληνιχÝò πüλειò τηò Μ. ΑΖ, 

..1Ι)Χ,,Ι

Ι

()

Ι

Ι L.1,.Ι

t I Ν ΒΣ

ΛΥΡ ΙΚο Ι

αΖ"μÞ. στην οποßα βρισχιßταν, υπÞρξε δελεαστιτ.ιßò στüχοò ττον βαρβÜρων εισβολÝιυν.

Με την

σßα.ò χσ.ι τüτε χαι η'Εφεσοò διÝτρεξε πολý

μεγÜλο χßνδυνο.

αυτÝò τιò χρßσιμεò στιγμÝò τηò πατρßδαò του ο Καλλßνοò προσπαθεß να αφυπνßσει τουò νÝουò, òüστε να σπεýσουν

Σ'

,1

ταξý των προμÜχιον. IΙροò α,υτοýζ α.πευθýνει την ελεγεßα του) τη μüνη. απü την οποßα σ«üOηχαν οι στßχοι αυτοý του αποστÜσματοò.

τια τη σωττßρßα τηò χαι να πολεμÞσουν γενναßα με-

ι

j

J

μÝχριò τεý χατÜ,χεισθε: χüτ' Üλχιμαν Ýξετε θυμüν. ιü νÝοι; ιΖýδ' αßδεßρθ' Üμφιπερcχτßοναò
τßδε λ[ην μεθιÝντεò: Ýν εßρÞνηι δÝ δοχεßτε

Þσθαι. ÜτÜρ πüλεμοò γαßαν òßπασαν Ýχει

χαß τιò

ÜποθνÞσκτυν ýστατ' ÜχòιντισÜ,τòο,

Üνδρ', οýδ' εß προγüνòον Þι γÝνοò Üθανοß,τιον. πολλòßχι δη'ιοτÞτα φuycbv χα'ι δοýπον Üχüντων

Ýλσαò. τü πρòδτον μειγνυμÝνου πολÝμου. οý ycip χòοò θòΙνατüν γε φυγε7ν εßμαρμÝνον Ýστßν

τιμÞÝν τε γÜρ Ýστι χαß Üγλαüν Üνδρß μcßχεσθαι γÞò πÝρι χαß παßδων χουριδßηò τ' Üλüχου δυσμενÝσιν' θòΙνατοò δÝ τüτ' Ýσσεται, üππüτε.χεν δÞ Μοßραc Ýπιχλþσòοσ', ÜλλÜ τιò ßθýò ßτω Ýγχοò Üνασχüμενοò χαß ýπ'Üσπßδοò Üλχcμον Þτορ

Ýρχεται, Ýν δ' οß'χcοι μοßρα χßχεν θανòßτου, Üλλ' ü μÝν οýχ Ýμοηò δÞμòοι φßλοò οýδÝ ποθεινüò. 

Λ-..ι.ιllΝοΣ
τýν δ' ι)λtγιι< στενÜ,χει χα'ι
λ,,ιτ,,,ι 1,.ßρ

μÝγαò Þν τι νÜθηι'

ιτιßμπαντι πüθοò' χρατερüφρονοò Üνδρüò υνιßιrχι)ιιι|)ξ, ζòýιογ δ' Üξιοò ÞμιθÝωγ,

ιß,,ιslτ,, τιχρ μιν πýργον Ýν üφθαλμοΤσιν üρþσιν' ß1,,ßτ,ι γÜρ πολλþν Üξια μοýνοò Ýιüν.

λ{ΕτΑΦΡΑΣΗ

/,Ι'

,rr'

j , "; j

,Ι

"Ι

ΙΙò ιιιßιι il,r 1ιÝνr ιτ αδòrα,νεßò; ΙΙιßτε 0α φα.νεßτε ¾ενναßοι, ν/ιιι 1rιιuι Δεν ντρÝπεσ,τε τß)υò γειτονιχιιýò λαοýòιιιιιl ,τδιαφιιΡεßτε τιjσο πολý; Δßνετε την εντýπωση πα)ò
[Ιρ(οχιστε ,ιτ rιpy'ιvrι, ιν,ß., τειßλεμοò χατÝχει üλη τη χþρα ....
,,

ß ) γ.ττ()Ýναò την þρα που ξεφυχÜ αò ρßξει

για τελευταßα

l'ιατß εßναι τιμτρα.ü χαι λαμπρü για
1τÜχεται

φιιρÜ τιι αχüντιü του.

Ýναν Üνδρα να

ιßα, τ7ιν τα.τρßδα χαι για τα παιδιÜ του χαι ¾ια τη γυναßχα του ,να"ντßον των εχθρþν' ο θÜνατοò θα Ýλθει τüτε, üταν, ιßπιυò εßναι φυσιχü,
,,ρßσιιυν οι Μοßρεò' εμπρüò, ο χαθÝναò αò προχωρεß
χ

ι/.τθυθεßαν,

χαι σφßξsι χÜτω απü την ασπßδα ιτ; γενναßα χαρδιÜ του, üταν πρωταρχßζει η σýγχρουση. |'ια.τß σε χαμιÜ περßπτωση δεν ορßζει η μοßρα να ξεφýγει
tιι αφοý υφþσει το δüρυ
23 

,"1Ι'Χ..lΙ( ) Ι

1:,

Ι,

Ιll¾lßΣ,.1}'Ι)ΙΚ()Ι

ο Üνθρωποò τον 0Üνατο.
αχüμα χι αν χατÜγεταL απü προγüνουò αθανÜτουò,

ΣυχνÜ επιστρÝφει χανεßò στο σπßτι του" αφοý γλυτþσει απü τη σφα,γÞ τηò μÜχηò χαι τOν βριßντο τ<ον αχοντßων,
15

αλλÜ συνÞθιοò ο θÜνατοò τον βρßσχει μÝσα στο σπßτι
εν<ü

του.

Και

αυτιßò

δε,ν

ε,ßναι αγαπτlτιßò οýτε ποOητüò στον

λαü.
τον Üλλο. αν σχοτ<ο()gß_ τον θρηνοýν αδýνατοι χαι ισχυροß.

γιατß üλοò γενιχÜ ο λα.üò ποθεß Ýναν yevvaio Üνδραüταν πεθαßνει. χαι üσο ζει εßναι αυτüò Üξιοò ημιθÝ<ον'

γι' α,υτιß σαν πýργο τον βλÝπουν μπροστcß τουò' γιατß, ενιü εßναι μιßνοò του, πρÜττει τüσα που αξßζουν
2ιΙ

üσο

οι πρÜξειò πολλþν μαζß.

»ωßΑ
1-2. μÝχριò τεý = Ýωò πüτε' τεý ερωτ. αντ(υν. γενιχÞò πτ., ιων. αντß τοý = τßνοζ ( απü το τÝο = τ€δ, χατÜ ιων. συναßρ. - κατÜχειμαι - μÝνω χατÜχοιτοò, απρατòþ, αδραγþ._ χüτε. ιωγ. = πüτε, _ Üλχιμοò (ÜλχÞ = γενναιüτητα, ανδρεßα) - γεννα,ßοò. ανδρεßοò' χüτ' ,,. 0υμcßν = πüτε θα Ýχετε, θα επιδεßξετε γενναßα φυχÞ. πüτε θα φανεßτε γενναßοι, - Üμφιπερcχτßονεò, οß (Üμφß + περ[ + ρ, χτc- > χτß-ζω) = αυτοß που Ýχουν χτßσει τιò χατοιχßεò τουò χοντÜ πΡοò τιò χατοιχßεò Üλλων. που χατοιχοýν γειτονιχÜ., περßοιτ;οι. γεßτονεò' πρβ. ομ. β.65 «Üλλουò τ' αßδÝσθητε περιχτ[οναò Üν7,t 

κ4,LtΙΝΟΣ
()ριýπ

}-,l, ι].,δε λ[ιρ * λ[αν = τüσο πολý * μεθblμι βμαυτüν) = ,rφ,ßινιιßl,τι ,τδl,rα,νÞ<, οχνþ, αμελþ, αδιαφορþ. - δοχεßτε=
,1,,riv,,,ι{lι ,

ιτò

».

ιßlιτ.l,;, )J,ιιι στlμεßο αυτιß Ýχουν εκπÝσεν μεΡιχοß στßγοι.
!|, χα[ τιζ = ιι χα()Ýναò . ýστατα, υπερθ. τον ýστερον

δßνετε την εντýπωση üτΓ ýμεßò ντυγ., του Þσθαι ßι, , ßρßlντ1' ßlμαι= βρßσχομαι σε ειρÞνη. ÜτÜρ, ιων, = αλλÜ,
=

ßια τιλε.ιιταßα φιιρÜ, (προτοý ξεφυχÞσει), (ι"'/, rιlrl)y'v ßστι ε,ßναι τιμτlτιχ<\' τιμßειò, ,ß ßτßσ τι

ε.σσα1

ι ß|/ ιlι,ιιιßι] ) εßναι λαμτρü. Ýνδοξο. - Üν;,λαιjι, ß)ρß, ßßιιι. τl(Ιιχß1 ,ττα ετιß()ετα, - πÝρι = πεΡ[ = ýπÝρ._ χουριδ(ι1 ,1λιτ,ιζ: νüμιμτßσýζυγοò, σýξυγοò' Üλοχοò (Ü + λÝχι)ò χλßντ1) Ξ 7ß συ¾χοιμþμενη στο ßδιο χρεβÜτι, αυτÞ

- εν =

,ti,t) ιfιν Jlßl,ντρΕυ('ταν ο Ü.νδραò απü Χüρην - Χοýρηνλeγüι,ι,ν χ,ιυριßßßι1 Üλοχοò = (απλþò) σýζυγοò' μποροýσε Ýναò ,ß,νß)ραò να Ýχει ωò συγχοιμþμενη γυναßχα χσ.ι χÜποια Üλλτ1. χ,,,υριδßη ωò μη νüμιμη, Þταν üμωò χοινωνιχþò αποδεχ"τÞ

π.χ. μια δορυÜλωτη τ,),π., αλλÜ αυτÞ δεν λεγüταν

σττlν 7]ριυιχÞ ετοχ!ß'θυμÞσου παραδεßγματσ, απü το Ýποò

χαι τ7ßν τρα"lωδßα' πρβ. του Αισ . «þ παßδεò ¸λλÞνων ß|τε χλπ.,, ( ΠÝρσαι 401 - 404). ,\-(). δυσμενÝεò - εßò (δυσ + μÝνοò) = εχθροß' η δοτ. ωò ανιιχ. του μÜχεσθαι. -θÜνατοò ξσσεται = θα Ýλθει ο θÜναιιιò, * ßιχχüτε= cων. üπüτε'ο διπλασιασμüò του χγιαχαιJτι τß)υ μÝτρου.

- ΙνΙοßρα( αυτÝò Þταν τρειò: η ΛÜχεσιò, η '¶φοποò ι,ι,ι τl Κλιυθòý χαι χαθüριζαν τη μοßρα του χÜθε ανθρþπου
,τιγιj.
35

- χεν δÞ - βÝβαια,

φυσιχÜ.

üπωò

εßναι

φυ- 

.4

Ρχ,1

η

Ι

Ε.,1, 1 ΙΙ Ν

ΕΣ ΛΥ Ρ ΙΚ() Ι

χ,ρεπl,ο τηò ανÜγχηò, που οδηγεß τον Üνθρ<οπο στον θÜνα-

με τη γÝννησÞ του' η ΛÜχεσιò υποδηλþνει τον λαχνü, παυ προορßζεται τßα τον χÜθε Üνθρωπ ο' η ¶τροποòτο αναπü*

γεννιÝται. Ειχονßζονται στην τÝχντ1 ωò σýμπλεγμα ¾υναι* χιüν με αυστηρÜ χαι σοβαρÜ χαραχτηριστιχÜ Þ ωò Üqχημεò γριÝò. για υποδÞλωση τηò αντßδρασηò του ανθρþπου προò τη σχληρüτητα, που επιδειχνýουν αυτÝò σ..,χνÜ στη ζωÞ του. - Ýπιχλþσιοσι, Τποτ. αορ. που εισÜγεται με το

ληλοδιαδοχÞ των γεγονüτιον. Ißßναι χüρεò του Δßα. που ονομÜστηχε ΜοιραγÝτηò, με αδελφÝò ττγ Εýνομßαν, τη Δ{χην xaL την ΕßρÞνην. I,Ι βοýλησÞ τουò εßναι χαι βοýλτlση του πατÝρα τουò Δßα. Η Μοßρα εχφρÜζει ιοò αφηρημÝνη ιδÝα την εßμαρμÝνην (με[ρομαι). το μερßδιο ττlò ζωÞò, που ορßξουν οι τρειò α.δελφÝò τια τον χÜθε νÝο Üνθρωπο που

το σε χÜποια φÜση τηò ζωÞò του' η Κλιυθιý εßναι αυτ/ßπου χλòüθει το νÞμα τηò ζωÞò του χÜOε αν()ριüπου με την αλ-

γιον. üχχüτε χαι το αοριστολογιχü χεν

(δÞ) = üταν ορß-

. - ÜλλÜ προτρεπτιχü που [ΙροσταχτιÞ ß|τω = εψπΡüò, λοιπüν. χß)ησιμοποιεßται με αò προχωρεΓ τιò = πÜò τιò = ο χαθÝναò. - ßθýò ωò επßρρ.

σουν, üπωò βÝβαια εßναι φυσιχü

-

εýθýò = χατευθεßαν, προò τα εμπρüò.

10-11. ξγχοò, τd= δüΡυ. ÜνÝχομαι = υφþνω.
δοò

_ýπ'Üσπ[-

Þ"ορ,τü, -οροò = χαρδιÜ' Üλχιμον Þτορ =γενναßα χαρδιÜ. - Ýλσαò = χρον. μτχ. του ε(λω = σφßγγω, συμπιÝζω, συνθλßβω' εß2ω Þτορ = σφßγγω την χαρδιÜ βου = συνθλßβω, χαταπνßγω χÜθε δυσÜρεστο συναßσθημα. φüβο, ανησυχßα τ,λπ. για να
Ζ6

- ýπ'Üσπ[δα

= χÜτω απü την ασπßδα.

- 

λ-.,1.{.1ΙΝaJΣ

|

ßιιý 1rιιι,,

,ιιιιλτßσ(ý τß, γ_α()ΙßχOν μου. προστατεýω
ττ1 Ι,ι,ιß1

τη τενναßα

χαρ-

μß)υ. - τü πρþτον^ επιρρηματιχþò = ««ευßΙιßò ι,,ò,.. 1l,ßλιò. απü την πρþτη στι"ιμÞ - μειτνυμÝνου ποΙß1,,,,, 1ιν. ττπüλ, χρον. = μüλιò αρχßζει ο πüλεμοò. η μÜ-

/ιß, ,ι ßτß)λεμ,ιχγ1
ν,χ

σýγχρουση, η σýρραξη. Ι,Ι 1.1. οý χ(ýò - οý πιυò;: με χανÝνα τρüπο (δεν). * θdò,,ν φ,.ιßl,ιο,., 9αη9φg,jγρ τον θÜνατο. γλυτþνω απü τον
, εßμαρμßνον Ýστß = εßναι τ"αθορισμÝνο. ετιτρεπτü

ßΙÞνα,τιl,

ατιιΙ ιτ1 1ιιι(ρα. ι(ναι ¾ιJαφτß\ (μεßρομαι' μοßρα). - οýδ' εß θι" ιιýτι. χαι αν ε,ßνα.ι' οýδ' εt γÝνοò = ßτßιιßι1 .rν,ι ( ηιßδ' ι,',.}ιι,

ι)

ιιι'ι1

e χ,rι αν

ι,ιτ,ι γι,τγß1. οýτε χαι αν αχüγσ, χσ.τý,γετσ"ι' προγüνων Üθα, ι,,lττ,lι, . ,ιεν, χα,,ττιγορ, τηò χαταγωγÞò = απü αθÜνατουò
ιιl,ιι 1ßινσ,τ,, Ι,Ι Ι ', πολßòß χι = πολλÜχιò - δηιοτÞτα,.α.ναOι, στη χρον. 1ιιχ, φυγιýν' δηιοτÞò, Þ-Þ"οò (δÞcοò) Ξ χαταστροφÞ, σφα1ß1.

ιßναι στιι γÝνοò. ισ,τÜ,

τι»

γÝνοò. ωζ πΡοò την

μÜχτ1' φεýγrο δηcοτÞτα = γλυτþνω απü τη σφαγÞ τηò 1ι,'ιγ,ιlC. σιßζομα,ι απü ττlσφαγÞ, διαφεýγω τη σφαγÞ (εßτε
χ τýχτ1< εßτε απü δειλßα. üπωò εδþ. Απü τη συνÝχεια προ-

ι

χýπτει τοýτο), εγχαταλεßπιο απü δειλßα τη θÝση μου στη j 1τ,ß.χτlχαι γλυτþνω. - δοýτοò. = γδοýποò (χαι οι δýο λ. ιlχι,ποßητεò) ^χρüτοò, βρüντοò. - &,χοντεò, οß = τα αχüντια. Ι Ιρβ. Σολωμοý,'Τμνοò ειò την Ελευθερßα: «αχοýω χοýφια
τß)υφÝχια. / αχοýω σμßξιμο σπαθιþν. / αχοýω ξýλα, ß ατιιýτυ πελÝγ-ια, / αχοýω τρßξιμο δοντιþν». - ßρχεται, δ Üτ,ßlρ φυγιüν = επιστρÝφει (στο σπßτι του) ο Üνδραò, αφοý ,ι,ß()τlχε εγχαταλεßπονταò απü δειλßα τη θÝση του στη σφα27

ιιι 

.4ΡΧ.lΙΟ Ι Π4/

1ΙΙ Ν t

Σ,ÞΥΡ ΙΚο Ι

αüρ. του χιχÜνω = συναντþ, βρßσχω. ο θÜνατοò.

μÜχηò. - χßχεν Þ μοßρα θανÜτου (τοýτον τüν Üνδρα) Ýν οßχφ = συνÞθωò η μοßρα του θανÜτου βρßσχει αυτüν τον Üνδρα μÝσα στο σπßτι του' ,rρβ. Ομ. Ζ 489. χ[χεν,lνωψ.
γÞ "ηò

- μοßρα

θανÜτου =

16-17. 6 μÝν = αυτüò üμωò (δ φυγιbν δηιοτÞτα χαß δοδτον &,χüντων}- ζμοηò - παρ'üλα αυτÜ, üμωò (αν χαι σþθηχε).

δÞμφ = η δοτ, απü τα φ(λοò οýδÝ ποθανüò Ýστι = δεν εßναι αγαπητüò οýτε επιθυμητüò στον λαü. δεν τον α-

-

γαπÜ οýτε τον θÝλει ο λαüò. - üλßγοò χαß μÝγαò, πφιληηχ. = βι)τφοß χαι μεγÜλοι, απü Üποψη χοινωνιχÞò δýναμηò, αδýνατοι χαι ισχυροß. φτωχοß χαι πλοýσιοι, üλοò ο λαüò. - στενÜχι,ι μτβ. = θρηνþ χÜποιογ' το αγτιχ. του ρ. τδν δÝ αναφÝρεται σ'αυτüν. που μÝνει στη θÝση του χαΞÜ τη μÜχη χαι αγωνßζεται με γενναιüτητα εναντßον των εχθρþν. - Þν ττ πÜθη - χατ' ευφημισμü, αν πεθÜνει, αν
σχοτωθεß.

18-19. λαþ σýμπαντι πüθοò (Ýστß) = σ' üλο τον λαü υπÜρχει πüθοò, üλοò ο λαüò ποθεß' η τsγ. αντιχ. Üνδρδò ψε τον επιθ. προσδ. χρατφüφρονοò απü το πüθοò' χρατερüφρων (χρατφüò + φρÞν) = γενναßοò - η μτχ. γιον. θνÞσχον1ρ,ò σθ γεν. χατÜ το &νδρδò υποχ.. (αλλÜ üχι γεν. απüλ.).

-

αξßζει üσο οι ημßθεοι.

ζþων μτχ. χρον. του ζþω - ζþ γε ενν. υποχ. ü χατερüφρων ÜνÞρ. - ÞμιθÝων γεν. αντιχεßμ. απü το Üξcüò (Ýστι) =
20-21,'þσπερ πýργον χατη¾ορ.
σº,ο

σßγ = τον βλÝπουν σα πýργο' πρβ. Ησιüδου¸ργα χαß ¹Ζ8

μιν, α\ιτιχ. του üρþ- 

κ..LLlΙΝοΣ
1ιÝραι
i1,1ι *
Ι

tιtJ:

,

jv

,τß νι, ιrιιιιßßιι(Ιεß απλÜ με το: μπροστÜ τουò.

Üνδρτ)γ ip<!,cov θεßον γÝνοò, ο( χαλÝονται Þμßßιq,(fuLr.,,-ο,, ποιητ. πλεονασμüò, που 0α μποροý"

,ιι

ιι(],, ι

ιτιιλλιδν Üξια η¾εν, αντιχειμ. απü το Üξια, σý,/ντιχ, = που αξßζουν üσο τα Ýργα, οι πρÜξειò πολλþν μιι)τ,ιιò

ι.,,

-

21.

φδω=

1ι,ri.i
ßJ,δτι

- μτßνοòχατηγορ.

προσδ. στο ενν. υποχ. του

1ιτχ. Ýιýν Εναντ. = ενþ εßναι μüνοò. Ýναò. [νΙÝτριι: Ι,Ιλαγεια.χιß δßστιχο (δαχτυλιχü εξÜμετρο + δα-

οýτοò'

τ1

ι ι,,λιτιß

πτνι ülιτ ιριι),

Ι

ΙΡΟΣΕΓΓΕΗ ΜΟΒDΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝOΤ
(}Ι"μ.ατα. τηò

'|',ι

Ýπηχαι ειδιχüτερα στον ηΡωΙλιÜδαò' ο χüσμοò τηò Οδýσσειαò μs το πεχαι ειρηνιχü πνεýμα δεν επηρεÜζει τον ελεριιτττòιιüδεò
νß,ι) ιr.νßßγ()νται στα ομηριχÜ ι.τιß χιßσlτο τηò

|Ι,ι,ιιτ,!ι.

πολεμιχΙßò

ελεγεßαò

του Καλλß-

;,.ι,τχιß ποιητÞ.
)Jι,τ1

σιυξüμενη ελεγεßα ο ποιητÞò αφορμÜται απü Ýνα

ντßιιν τηò πατρßδαò του, τηò ΕφÝσου. Το μονüστιχο του ιιιιι7lτÞι του διÝσωσε ο ΣτρÜβων (ß4, 1, Φ ρ 647): «νýν δ' ßιιß Ιßψμερ[ων στρατüò ßρχεται üβριμοεργþυ» (3 D. = 5 ι\\ ) δεßχνει την αγωνßα του για την πατρßδα του'. ΙΙ αγιυνßα του ποιητÞ χυριαρχεß σ' üλη την ελεγεßα. Η ,,ατρßδα του διατρÝχει σοβαρü χßνδυνο. Οι φυσιχοß üμωò ,,,ιερασπιστÝò τηò, οι νÝοτ, δεν φαßνεται να συνειδητοποι29

,rι-),ιχθχριμÝνο γε"lονüò: την επιδρομÞ των

Κιμμερßων ενα- 

/ι..ι.tυΝΟΣ τενναιüτηταò με χßν7jτρο την χαι {,ιχι,,lι1, 11 τιτι,ιιεριχγß παΡüρμηση ¾ια αποφυγÞττ6 επιτtιτ,ι,ι,lß: ι,rι. ιßιι) ι|ιιßγου για ραθυμßα χαι φιλοζωßα, üλα αυι,ß ,,ι ,,,,,ιχιßα, εßναι προýπüθεση χαι .#¾¾υ« σωτηρßαò
,ι

ιß,ν χ{νδυνß),

γι ε,πßδειξη

ι

'l',r , ιιιßμòνòτ. πOυ γß συνÝχειÜ τουò διαχüπτεται απü χεν,ß, ,,ßν,τι ,|,v,r διܾ¾ελμα ποιητιχü χαι üχι πολιτιχü. Η παι pi}i,r |}ρßσχι,ται σε πιßλε-μο. 0ι νÝοι χαλοýνται να προστρÝξιιιιν ,lτιι χ,ßλτσ1l,ß ιτιζ για ττßν υπερÜσπισÞ ττlò. Οι στιγμÝò
τ(ν,τι
η,1,1,γ1, Ýχτι ", ,πιßλιßιιιιò ιατ,ßχει ιßλτ1 ττ1 χιßρα. Χlr,|,ιò ιßλι..,ν να σπεýσιιυν, για να αντιμετωπßσουν τουò

ιι,

ιι ιτ

ιJ,ßδαò τιοιι χινδυνeýgι.

ι[,(,ιιιιl,;

,ι τßνßßυνιιò

ιßναι Üμεσοò,. «πüλε7ιοò γαι'αν

&-

ι.τιδριιlτι:(ò, Να ριχτιιýν üλοι. χα,ι μÜλιστα οι νÝοι, στη μÜι,rι }.ßτι v,r ι,ι,λgßτ/ισιιυν με τüλμη, με γενναιüτητα τüση, þ-

την ενδεχüμενη στιγμÞ τηò πτþσηò να ιJ(χν()υν ττlν τελευταßα στιγμÞ το αγ.üνττü τουò εναντßßιν τ()ι) εχ()ροý. Τüσο δυνατÞ πρÝπει να εßναι η θÝλησÞ τουò
.τιg irxiiιr(r,
χσ.τý.

ιαι

τια τ?ι νßχτμ þστε να πεθαßνουν με γενναιüττγτα xaL χωρßò τιιν φιß[lο του θανÜτου. Η ειχιjνα του ««ÜποθνÞσκονταòr» 1l,τχτlτÞ, που εξαχοντßζει αχüμη χαι την ýστατη στιγμÞ το ,τχ,ßντιιß του (5), εßναι πολý δυνατÞ. Εßναι η στιγμÞ ολοτλßlòrιοσηò μιαò πορεßαò του γενναßου μαχητÞ, που πÝφτει

χαι δüξα για τον ,ßνδρα. που πεθαßνει τια την υπερÜσπιση τ¸ πατριχÞò γηò, rια ιγß γυναßχα του χαι ¾ια τα παιδιÜ του πολεμþνταò sv,rvιiιlv τ,ον εχθρþν, χαι μÜλιστα επιδρομÝων. που τü-

ιιßτ

,ιγßν πατρßδα. 'Ι,]ναζ τÝτοιοò θÜνατοò üμωò εßναι τιμÞ

,ι 

/0Χ..1ΙΟ Ι IL,L

|Ι Ι Ν

ΕΣ,,tΥΡΙΚο Ι

οýν τον επιχεßμενο χßνδυνο.

Γß

αυτü εξεγεßρεται ο υπερÞ-

λιχαò. προφανþò, ποιητÞò χαι υφþνει φ<ονÞ διαμαρτυρßαò" ελÝγχου, προτροπÞò. παραßνεσηò χαι διδαχÞò. Η αγÜπη
του ¾ια την πατρßδα τον χÜ,νει αυστηρü, επιχριτιχü. αΠÜ χαι πειστιχü πνευματιχü ηγÝττ1. που φαßνεται üτι δεν εßναι Üπειροò χαι απü τα Ýργα του πολÝμου.

Τρειò ερωτÞσειò. συσσωρευτιχÜ χρησιμοποιημÝνεò στην αρχÞ τηò ελεγεßαò, ισοδυναμοýν με ισχυρÝò προτροπÝò. Το
ρßlψα «χqχÞχεισθε»» (μÝνετε αδρανεßò) τηò πρþτηò δηλþνει

την αδρÜνεια χαι τον ρÜθυμο εφησυχασμü των νÝων, που φαßνεται üτι δεν Ýχουν συνειδητοποιÞσει τον χßνδυνο' εξε-

γεßρεται αγωνιωδþò ο ποιτρÞò. Προσπαθεß να α,φυπνßσει τουò ραθυμοýντεò νÝουò. που απολαμβÜνουν τα αγαθÜ ευημερßαò τηò πατρßδαò τουò. Ο ευδαιμονισμüò πÜντα εßναι επιχßνδυνοò. Στη δεýτερη ερι5τηση το προσδιοριστιχü του ««θυμοδ». ττßò φυχÞò. των νÝιυν «Üλχιμον» υποβÜλλει την Ýννοια τ11ζ «ÜλχÞò,, ωò αρετÞò, που διαπιστþγει ο ποιη_
τÞò να λεßπει απü τουò νÝου<. 'Γηò τρßτηò ερþτησηò το ρÞμα βε το επιδοτιχü του «οιjδ' αßδεßσθε»,^ δεν ντρÝπεστε. ε-

νÝχει χαι την επιτßμησ7ß "ιια τη διαπßστωση απουσßαò τηò «o;ß$g[ò»», τηò ντροπÞò. απü τουò νÝüυò, αλλÜ χαι την προτροπÞ για διÝγερση τηò τροσοχÞò τουò χαι για γÝνεση μÝσα τουò τοý υφηλοý συναισθÞματοò τηò «αßδοýò»; που ανÝχαθεν υπÞρξε για τον'Ελληνα αρετÞ για επßτευξη ωραß-

ων χαι μεγÜλων Ýργων.

στοιχεßο του φυλετιχοý μαò Þθουò'.
3Ο

Στιò μÝρεò μαò το Ελληνιχü «φιλüτιμο» εßναι χυρßαρχο

Η

αφýπνιση μπροστÜ, 

..Ι

ΡΧ.1 tO Ι

Ι;.1,. ΙΙ Ι Ν

ΙßΣ,,11,Ρ ΙΚο

Ι

σουò πολλοýò γνþρισε η ενιαßα πατρßδα των ΕλλÞνων στη διαχρονιχÞ πορεßα τηò (6-8). Τα επßθετα «τιμÞεν» χαι «&γλαδν» ετ,φρÜζουγ τηγ Ýγνοια τηò τιμÞò χαι τηò δüξαò, που εßναι, χατÜ τον ποιητÞ, επαχüλουθα του ηρωιχοý α^lþνα ¾ια την πατρßδα χαι την οιχογÝνεια. Δεν συμπλτßρþνεται το ελληνιχü τρßπτυχο χαι

με την Ýννοια. τηò θρησχεßα<. Βρισχüμαστε-αχüμη

στο

πνεýμα ττlò αρχσ.ßχýlò εποχßßò με χυρßαρχο το ηριοιχü ιδεþδεò στα üρια δρÜσηò του μαχητÞ τ?jò ζωÞò ¾ενιχÜ. που αγιονßζεται τια το ^1Ýνοò του. τουò οιχεßουò του χαι "ιια την ,,πüλιν» του. Οι θεοß δεν Ýχουν αχüμη το μεταγενÝστερο

τραγιχιß μεγαλεßο τουò'. Ο αγþναò üμωò στο πεδßο τηò μÜχηò εßναι αυτüò που φÝρνει χαι τον θÜντιτο" που προφανþò διαπιστþνει ο ποιητÞò üτι φοβοýνται οι νÝοι. Δgν εßναι η δειλßα ,.ου .ουò χÜ-

λα» χατÜ τον Σολωμü. Εßναι φυσιχü οι νÝοι να. λαχταροýν να δρÝφουν τιò ομορφιÝò τηò ζωÞò. ¼ταν üμωò συνειδητοποιοýν το χρÝοò, που απατορεýουν οι μεγÜλεò στιγμÝò τηò πατρßδαò. τüτε μποροýν να στοχÜζονται μαζß με τον ποιητÞ: το νÞμα τηò ζωÞò ,ιο χλþθουν οι Μοßρεò, χα-

νει να φοβοýντα.ι, αλ).Ü τlσ."{Ü.πτlτηò ζιοÞò χαι η αποστροφÞ του θανÜ.του. "1ιατß «γλυχιÜ η ζωÞ χι ο θÜνατοò μαυρß-

τÜ μεταφορÜ,

το χüβουν χατÜ ττ1 βουλÞ τουò: «üχχüτε χεν... Ýπιχλþσωσι»», üταν ... ορßσουν (Β-9). Την ιδÝα του αυτÞ ο ποιητÞò την επεχτεßνει χαι στα ε* πüμενα. Δεν πρüχειται ¾ια μοιρολα,τρεßα, αλλÜ τια παραχν.τ αυτÝò

δοχÞ θρησχευτιχÞò χαι χοινωνιχÞò αγωγÞò. που συýοδεý32 

λ-4,Lllλ¼Σ
ει τον αρχαßο χüσμο Þδη απü τουò ομηριχοýò χρüνουò'. Η ()οοποιημÝνη Ýννοια τηò ειμαρμÝνηò^ του πεπρòυμÝνου. εß-

ναι αποδεγ,τÞ ωò δýναμη" που εξουσιÜζει üχι μüνον τη ζωÞ του χαθενüò, αΠÜ εποπτεýει χαι τουò φυσιχοýò νüμουò ολüχληρου του σýμπαντοò, Τüση δýναμη εßχαν οι τρειò χü-

Δßα. η Κλωθþ, η ΛÜχεσιò χαι η ¶τροτοò. Αφοý λοιπüν ο θÜνατοò του χαθενüò Þ η α,ποφυγÞ του ορßζεται απü τιò μοßρεò, ο χÜθε μαχητÞò πρÝτει να ρßχνεται με αυτα.πÜρνηση στη μÜχη. Η ειχüνα του μαχητÞ, που πρÝπει να πΡοχωΡ9ß «ßθýò»^ χατευθεßαν, χρατþνταò ψηλÜ το δüρυ του χαι «σφßγγονταò την χαρδιÜ)) του, χατÜ ψεταφορÜ. προστατεýονºαζ ττlζωÞ του δηλ,. χÜτιο απü την ασπßδα, üταν αρχßζει η σý^lχρουση, εßναι πολý παρα,στατιχÞ (9-11). Ο ποιητÞò πιστεýει πωò Ýπεισε τουò νÝουò να οπλισθοýν με θÜρροò xaL πωò τþρα μπορεß να τουò νουθετεß Ýχονταòχι ο ßδιοò, προφανþò, πολεμιÞ εμτειρßα. Ι{ αποφασιστιχüτητα? η ορμÞ, το πολεμιχü μÝνοò. τ1 }ενναιüτητα ««συλλÞβδτγ» στο πεδßο τηò μÜχηò εßναι προýποθÝρεò του

σ9ιò τηò νßχηòΟ.

Και πÜλι επανÝρχεται

ο ποιητÞò στο θÝμα του θανÜ.του.

που το Ýθεσε πιο πÜνω. Φαßνεται πωò το ηριυιχü πρüτυπο του ποιητÞ δεν Þταν αποδεχτü πλÞρωò απü τουò νÝουò τηò εποβò του, ΙδεολογÞματα πεσσιμιστιτ.Ü
σα,ν αυτü: «δgν

υπÜρχουν πια Þρωεò στην εποχÞ βαζ» εßναι πÜντοτε επιχßνδυνα, γιατß οι Þρ.rò δεν χαταξιþνOνται μüνον στα πε,)ßα των μαχþν, αλλÜ χαι στον αγþνα τηò ζωÞò χαß τηò
,ρυλετιτ"Þò επιβßωσηò.
33 

ΑΡΧΑΙΟ Ι ful /1ΙΙ Ν ΕΣ,,17,Ρ Ικο Ι

πεποßθηση, θÜρροò χαι ελπßδα. Ο φυσιχüò νüμοò τηò φθορÜò διαφεντε,ýει üλα τα üντα του χüσμου τοýτου, Η αθα-

να χαυχþνται ¾ια την χατα¾ωγÞ τουò οι Üνθρωποι" üπ<υò συνÞθιζαν οι ομηριχοß Þρ.ròυ, που òεντλοýσαν Ýτσι αυτο-

Ο θÜνατοò ωò νüμοò φυσιχüò εßναι παντοδýναμοò χαι αναπüφευχτοò. Κανεßò δεν μπορεß να γλυτþσει απü τιò αρπÜγεò του, αχüμη χι αν χατÜγεταν απü αθÜνατουò προγüνουò (12-13). Εßχε τερÜσει πLa τlεπο\Þ, που μποροýσαν

νασßα εßναι προνüμιο μüνον των θεþν. Κανεßò δεν γνωρßζει πüτε χαι ποý του Ýχει στÞσει χαρτÝρι ο χÜροò του δτχτοτιχοý τραγουδιοý. Αχüμα

χι αν χÜ-

φüβητρο του θανÜτου χαι να εμβÜλει σ' αυτÞ θÜρροò χαι πÜλι. που εßναι ο βασιχüò στüχοò του, αφοý το πρüβλημα

να ο θÜνα.τοò στη ξεστÞ γωνιÜ του σπιτιχοý του (14-15). Με αυτü το παρÜδειγμα τηò χαθημερινüτηταò ο ποιητÞò προσπαθεß να εξουδετερþσει απü την φυχÞ των νÝων το

ποßοò μαχητÞò γλυτþσει τη ζòοÞ του απü τον üλεθρο τηò μÜχηò χ* απü τον γδοýπο των αχοντßων χαι επιστρÝψει στο σπßτι του, εßναι δυνατüν να Ýλθει να τον βρει απρüσμε-

Þταν υπαρχτü. Ο ÜνθρωποòπρÝπει να μÜχεται, χωρßò να λογαριÜξει τον θÜνατο στη μÜχη τια την πατρßδα xaL ¾Lα τη ζωÞ. ΟπωσδÞποτε üμωò το Ýνστιχτο τηò αυτοσυντηρησßαò χαι η αγÜπη για τη ξωÞ ποτÝ δεν παýουν να χαθορßζουν την φφυ"η αντßδραση του ανθρþπου στη συνÜντησÞ του με τον φüβο του θανÜτου, Και ο ηρωισμüò αχüμη εß-

ναι συχνÜ ανÜλογοò προò την Ýνταση του φüβου, ο οποßοò υπερνιχÜται τελιχÜ απü τουò γενναßουò. ΑυτÞ η υπÝρβαση
14 

Ι-,ι_ιllΛ¼Σ
του φυσιχοý χαι η ανýφωση του υπογ,ειβÝνου πÝρσ, υ.πü τσ. ιßρια των δυνα,τοτÞτων του εßναι ηρωισμüò. Ο φυσιχüò θÜνατοò ενüò πολßτη, που δεν αφÞνει Ýργο λα-

μπρü, δεν ξεπερνÜ τα περιορισμÝνα üρισ, τηò συ¾χιν7ισιαχÞò συμμετοχÞò σ' α,υτüν του στενοý χýχλου του απερχουÝνου. ¼ταν üμωò πεθαßνει Ýναò γενναßοò. πOυ Ýζησε χαι σ,να,λþθηχε ¾ια την ολüτητα. για, την πατρßδα, α"υτüν τον θρηνοýν μιχροß χαι με^lÜλοι. απü χοινωνιχÞ" α.ξιιοματιχÞ Üποφη. «üλ(γοò .,. χαß μÝγαò,, (16-17). }{ α.ντßθεστlστÜσηò

του Üσημου υποχειμÝνου χαι ιτη συμμετοχÞò αυτοý στην χοινÞ προσφορÜπραòτην ενεργü παρουσßα, του δραστηριο-

ποιημÝνου φε αυτα.πÜρνηση χαι θυσιαζομÝνου ¾ßα. τß)υζ πολ),οýò, χα.ι μÜλιστα του Þρòοα ττlò πολεμιχÞò πρÜξτßò για υπερÜ.σπιση τηζ πατρßδαò" εßναι ωραßοò ποιτlτιχüò
τρüποò για παρüτρυνση χαι για προβολÞ ηρι»ιχοý προτýτου'. C) θÜ,νατοò τιον üντωò επιφα,νι§ν, τιον γενναßιον χαι

τηò ειρηνιχÞò χαι τηò εμπüλεμηò ζωÞò εßναι πα,νεθνιχ/ß συ-

ßχλονιστιχÞ στιγμÞ. Αν αυτοß πÜθουν χÜτγ. ο λαüò τουò

ε.χδηλþνει την πÜνδημη συβμετογ_Þ του με λüγουò xaL τε-

λετουργιχÝò εχδÞ.þσειò Þ με πüνο βουβü. θυμιχü χòιι λο* γιχü προβληματισμü μπροστÜ στο μÝγεθοò τηò συμφορÜò χα,ι των συνετειþν τηò. Η προβολÞ του ιδεþδουò χοινωνιχÞò χαταξßωσηò εßνα,ι ωραßοò τοιητιχüò τρüποò, ¾ια να σ.^γ"γßξει ο λüγοò τιò φυχÝò των πολλþν. Στον Ησßοδο των ..ανδρτ}ν Þρτýων» εßνυ,«θεßον (τü) γÝνοò» χαι α.υτοß «χαλÝοντÜι Þμ.ßθεοc» ("Ερ¾« χαß ¹μÝραι, 159/60). ¼ταν Ýναò «χρατερüφρων &νÞρ» πορεýεται προò «πýλαò
],5 

.4ΡΧ4Ι ο Ι L, -L Ι Ι Ν Ι,Σ,4Υ Ρ Ι Κ ο Ι
|

¶,δου», ««σýμπαò» ο λαüò πρܾματι τογ ποθεß. εγþ, üσο
αυτüò ζει, εßνω «&,ξιοò ÞμιθÝων» (1S-19), Οι μεγÜλοι Üνδρεò, οι ,«Þμ(θεοι» ¾ια τον λαü τουò, σφραγßζουν χαι με τη

ζωÞ τουò χαι με τον θÜνατü τουò ?ην πορεßα, τιò προσδοχßεò. ττò ελπßδεò. τιò τýχεò, τη διαχρονιχüτητα αυτοý.

Ο λαüò. ο ««δÞμοò»,, βλÝπει σαν «πýργgγ» τον «χρατερüφρονα»^ τον γενναιüφρονα χαι υφηλüφρονα, τον Þρωα τηò ιδÝαò χαι τηò πρÜξτ6, που «ÜγαθÞ τýχη»,, ιστοριχÝò συγτ"υρßεò" χρßσιμεò στιγμÝò τον Ýταξαν στην χορυφÞ των α*

παιτÞσεων του ειρηνιχοý Þ χαι πολεμιχοý βßου του λαοý
του'. Ο Ýναò" üταν εßνατ ««χρατερüò» χglγ «Üξιοò». πρÜττει

ιατÜ τον ποιητÞ (20-2º), ßυπορεß να εßναι «Üξιοò Þμιθßων»^ να τον βλÝπουν οι πολλοß σαν «ιγιjργον»^ να πρÜττει «πολλò}ν Üξια», αλλÜ δεν εßναι οýτε ημßθεοò του επιχοý χαι μυθιχοý πα.ρελθüντοò οýτε απρüσιτοò τια την αντληπτιχüτητα χαι για τιò ιχανüτητεò των πολλþν. Εßναι Ýναò Þρ.«ò προσιτüò στιò αισθÞσειò χαι στιò φυχιχÝò δυνÜ.μειò των χαθημερινþν ανθρþπων. Ýστω
üσα οι πολλοß.
χι αν αυτοß τον υφþνουν σε επßπgδο υφηλüτερο των αν-

θριοπßνων ιχανοτÞτων, Εßναι ο Þρωαò, που γεννιÝται α,νÜμεσα στον λαü του, γαλουχεßται το ηρωιχü ποιητιχü ιδεþδεò των γενεþν του λαοý του, δÝνει χüμπο, φυλαχτü στο στÞθοò, την ιδÝα τηò πατρßδαò χαι τηò οιχογÝνειαò, χατÜ τον Καλλßνο, χαι, αν νιþOει την φυχÞ χαι την χαρδιÝ του να πυραχτþνονται απü τηβßωση αυτÞò τηò ιδÝαò, ρßχνετα,ι στον αγþνα, μπροστηλÜτηò αυτüò. για υπερÜ* σπιση του λαοý του q,πü τον χßνδυνο Þ για την οδÞγησÞ

ι6 

κ4,L,lΙΝοΣ
του προò την προχοπÞ χαι την πρüοδο. ατομιχÞ χαι συλ*

λογιχÞ. Ο αγþναò των δυνατþν χαι προιχισμÝνων για το χοινü χσ,λü. για την οιχογÝνεια, τια την πατρßδα, ¾ßα τη διαφýλαξη των αγαθþν, που προσπορßζει ο χοινüò μüχθοò, για υπερÜσπιση τηò ελευθερßαò τηò εßναι αρετÞò επßτευγμα, που φÝρνει τιμÞ χαι δüξα. αλλÜ χαρßζει χαι την αιþνια ευ-

γνιομοσýνη του λαοý, που γεννÜ τÝτοια Üξ,"α τÝχνα. πρüτυπα για τουò επιτιγνομÝνουò. Αυτοýò οφεßλουν να μιμηθοýν

οι νÝοι, τα Ελληνüπουλα τηò ΕφÝσου χαι να φορÝσουν τηò αρετÞò την πανοπλßα για τη σωτηρßα τηò πατρßδαò τουò απü τουò επιβουλεßò. ΔιδαχÞ διαχτονιχÞ, 

2,

º"ΤΡ,ΓΑΙΟΣ

Ο Τυρτα,ßοò Þταν γιοò του Αρχεμβρüτου χα.ι Ýζησε στα μÝσα του 7ου αι. π.Χ. Η αχμÞ του τοπιιθετgßται στσ,640-637 τ.Χ. απü τη Σοýδòι χα ααü ενδεßξειò των ποιημÜτων του στα χρüνια του Β' Μεσσηνιαχοý πολÝμου. οπüτε ο ποιητÞò Ýγραψε y.aL τLò πολεμιχÝò ελεγεßεò του. στιò οποßεò
προτρÝπετ τουò Λαχεδαιμονßουò να πολεμÞσουν με ¾εν-

ναιüτητα εναντßον των εχOριΙ,ν. Ωò προò την χατα¾ωγÞ του Τυρταßου Þδη απü την αρχαιüτητα οι πλτßροφορßεò που Ýχουμε δεν συμφωνοýν μεταξý τουò. ¶λλεò τον φÝρουν ωò ΣπαρτιÜτη Þ Ν{ιλÞσιο, ιατý.ττlΣοýδα, χαι ܶεò ωò Αθηναßο (ΠλÜτ. Νüμ,1.629
υ.)

Þ ωò Ýναν χωλü γραμματοδιδÜοιαλο Αθηναßο, τον οτοßο Ýστειλαν περιπαιχτιχÜ οι Αθηναßοι στη ΣπÜρτη, üταν οι Λαχεδαιμüνιοι ζÞτησαν χατ' εντολÞ του δελφιχοý
1ι,αντεßου Üνδρα στρατηγü

χαι σωτÞρα τουò απü τουò Α39 

,1ΡΧ1 ΙΟ Ι

1.),|/1ΙΙ Ν ΕΣ ..1Υ Ρ Ι κ()

Ι

θηναßουò (Παυσ. 4. 15, 6). ΜεριχÝò πη¾Ýò τον φÝρουν ωò
«

στρ

ατηγ üνr, Λαχgδαιβüνιο.

δαιμüνιοò χα,ι μÜλιστα Ýναò εμπνευσμÝνοò ποιητÞò, που με τιò ελεγεßεò του ενθουσßαζε τουò Δαχεδαιμονßουò στον πüλεμο χατÜ των εχθρþν. Πολý δýσχολα θα δÝγονταν προτροπÝò απü Ýνα,ν Αθηναßο οι Λαχεδαιμüνιοι. Η Üποφη üτι
Þτσ,ν «6χρqιτηγüò» <<πρÝπει να, eßναι α,πλοßχü συμπÝρασμα, που προÝχυφε σ,πü το ýφοò Ζ,αι τον χαραχτÞρα των

ΣÞμερα γßνεται α,ποδεχτü üτι ο Τυρταßοò Þταν Λαχε-

ελεγειþν του» (Α. ΣχιαδÜ- Αρχα.ßχüò Λυρισμüò, 1, 41). Ο 'Iυρτα.ßοò ,¾?ο.φ, τιò ελεγεßεò του στην ιωνιÞ διÜλεγ"το.

αλλÜ μεριχιτß διορισμοß παρεισφρýουν στα σιοζüμενα, αποσπÜσψατÜ του' τοýτο Þταν πολý φυσιχü, αφοý ο ποιητÞò Þταν ΔωριÝαò. πα,ρατηρsß ο r\, Iesky («Ιστορßα τηò Αρχαßαò ΕλληνιχÞò Δογοτεχνßσ,.<>>, 187, μτφ. Αγαπητοý ΤσοπανÜχη). Κα,τÜ, τη Σοýδα ο Τυρταßοò Ýγραι!ε: 1) «Πολιτε(αγ Λαχεδαιγ_ονßοιò»,; δηλ. Ýνα εßδοò συντÜγματοò. üπωò θα λÝγαμε σÞμερα,.
2} «'7^ποθÞχαò,, ελε¾ειαχοý χαραχτÞρα με συμβουλευτι-

κü χαι τροτρεπτυü περιεχüμενο, στιò οποßεò προτρÝπει
τουò Λα,χεδαιμονßουò να πολεμÞσουν με γενναιüτητα εναντßον των ΝΙεσσηνßων. Σþζονται μüνον τρειò.

3) «Εýνομßαγττ. οτÞν οποßα" σε μορφÞ ελεγεßαò, παρουσιÜζει τουò διοιχητιχοýò, νομιχοýò χαι παραδοσιαχοýò θε-

Απü αυτÞ σþζεται μüνον Ýνα απüσπασμα. Πρüχειται για Ýνα εγχþμιο του τολιτεýματοò
σμοýò τηò ΣπÜρτηò. 

1¾Ρº-."1ΙοΣ

τοý μετÜ τουò χλυδωνισμοýò του απü τουò χαταστροφιχοýò Μεσσηνιαχοýò Α'χαι Β' πολÝμουò.
4) «ΜÝλη πολεμ,ιστÞρια», σε ε' βιβλßα, απü τα οποßα σþζεται Ýνα «ÝμβατÞριον,» σε δωριχÞ διÜλεχτο χαι σg ανα,-

ßου Λυχοýρηιου τ"αι τια παραινÝσεLò

αποχατÜστασηò

αυ-

παιστιχü μÝτρο, το οποßο üμωò πολλοß το θεωροýν νüθο 1βλ. ΣχιαδÜ. ü.π..42). Ο Τυρταßοò χαι ωò προζ τη ^1,λþσσα χαι ωò προò τη θεματολογßα εßναι φα,νερÜ επηρεασμÝνοò α,πü τον ¼μηρο, α,λλÜ χαι απü την πολεμιÞ ελε"lεßα του αρχαιüτερου, üχι χατÜ πολλÜ χρüνια- KdJ.ivou. ΠολλÜ απü τα ποιÞματα του Τυρτα,ßου αμφισβητÞθηχαν ωò προò τη γνησιüτητÜ
τΟυò.

Οι ΣπαρτιÜτεò τον τßμησαν πολý. Οι νÝοι «απομνημüνευαν τα εμβατÞριÜ του χα.ι τα απÞγ^,,ελλαν χατÜ τιò στρατεßε<» (βλ, ΣχιαδÜò, ü.π.),
εγ"-

Οι ελεγεßεò του Τυρταßου δομιχÜ διαρθρþνονται χατÜ
στην πρþτη προβÜλλεται το χρÝοò προò την πα.τρßδα χαι στη δεýτερη τßθεται η ταραßνεση

γανüνα σε δýο

ενüτητε_<:

χα,ι η συμβουλÞ του
τι_ι

ποιητÞ προò τουò νÝουò. Στον Τυρταßο

««ηρωιχü ιδεþδεò» συνυπÜρχει με το «πολιτεLσγ.ü» xσ"L «χοινωνιχü ιδεþδεò», τα οποßα χατÜ τον 5ο αι. π.Χ. τßθε-

νται σε ßση μοßρα προò το πρþτο (ΠλÜ,τ.: «Κρßτωνr», « Ι[ολττε[α», «Νüμοι» γλπ. * Θουχ.: «ΠερcχλÝουò ΕπιτÜφ(()ò» - Αισχ.: «ΠÝρσαι» χ.Ü.). Ο Τυρτα.ßοò απευθýνεται ,τιτßν ολüτητα χαι üχι στο Üτομο. Σ'αυτü διαφÝρει απü το
ι';ß()ζ. 

,4

ΡΧ1

ΙΟ

Ι

I:-/L,II Ι Ν Ε

Σ :1\' Ι' Ι Κο

]

ΕΛΕΓΕΙΑ ΥΙΙΟΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ (ιΣ=6D=rο,ι-ι4\\,')
Α,1,

τÞν δ' αýτοý προλτπüντα πüλcν χα'c πßοναò Üγροýò

ΤεθνòΙμεναι γÜρ χαλüν Ýνß προμcΙχοβι πεσüντα Üνδρ' Üγαθüν πφß Þι πατρßδι μαρνòßμενον'

πτωχεýειν πòßντω

ν Ýστ' Üνιηρüτατον,

5 πλαζüμενον σýν μητρß φßληc χαß πατρß γÝροντι παισß τε σýν μιχρο|ò χουριδßηι τ' Üλüχòοc.

αßσχýνει τε γÝνοò, χατÜ δ'Üγλαüν εßδοò ÝλÝγχει, 1ΙΙ πÜσα δ' Üτcμßη χαß χαχüτηò Ýπεται. εß δ' οýτιοò Üνδρüò τοι ÜλωμÝνου οýδεμ( ' ιΙρη

Ýχθρüò μÝν γÜρ το7σι μετÝσσεται οýò χεν'[χηταc, χρησμασýνηι τ' εßχòον χαß στυγερÞι πενßηι,

γßνεται οýτ' αßδþò οýτ' üπßσòο γÝνεοò. θυμþι γÞò πÝρι τÞσδε μαχιýμεθα χα'ι περ'ι παßδòον
θνÞσχòομεν φυχÝων μηχÝτι φειδüμενοτ.

''ΙrΗ,;r*;
Εßναι ωραßο χαι Ýντιμο να πεθÜνει

υ'
χσ.νεtò πεσμÝνοò

μεταξý των προμÜχων, ενþ ωò Üνδραò γενναßοζ ψ&χεται ¾ια την τατρßδα του.
42 

,-lΡ Χ1 Ι ο Ι

Ε,.,1, 1 Ι Ι Ν

ΙßΣ'1γ Ρ t Κο Ι

Και στην

ενüττlτα αυτÞ ο ποιητÞò ταρουσιÜζει το ιδεþ-

σια του χοινωνιχοý συνüλου, εντüò του οποßου ζει αυτüò. αφοý επιστρÝφει δοξασμÝνοò απü τον πüλεμο στην πüλη του", Τον παραχολουθεß με μια συμβατιτÞ δια[ρεση χαι

δεò του, τον μαχητÞ νιτ,ητÞ με τιò αμοιβÝò του στα

πλαß-

πÜλι σε δýο περιüδουò τηò ζωÞò του, ττl νεανιχÞγ,αL ºη τεροντιχÞ. μετÜ την επιστροφÞ του. Δεν πρÝπει να μαò εχπλÞσσει üτι προÝταξε ο ποιητÞò τον θÜνατο τιυν πεσüντων χαι δοξασθÝντων απü την υποδοχÞ αυτþν, που επÝστρεφαν σþοι στην πüλη. Για τον ποιητÞ εßναι ενδοξüτερο να πεθαßνει χανεßò στη μÜχη.'Εχει λοιπüν α.ξιολογιχÞ σημασßα η δομÞ τηò ελεγεßαò, που τη βρßσχουν μεριχοß τ"αι γι'α.υτü το γνþρισμÜ τηò τυρταÜ-Þ.

¼σο χι αν εßνα,ι πιχρüτατοò ο θÜνατοò. τß «χÞρ τανηλεγÝοò θανÜτοιο» (35), üπ<»ò αυτüò που βρÞχαν ορισμÝνοι

σýντροφοι του επα,ναχÜμφαντοò πολεμιστÞ. στη συνεßδηση του ποιητÞ προÝχει πÜντα η νßχη χαι η δüξα" η λαμπρÞ,

που χερδßζει ο πολεμιστÞò με τη γενναιüτητÜ του στον πü-

νιχÞσαò δ" αßχμÞò &γλαδν εýχοò Ýλτ» β6). Οι τιμÝò xaL τα δοξαστιχÜ, που του αποδßδουν χατÜ την επιστροφÞ του το ßδιο νÝοι χαι γÝροι, «πÜντεò μÝν τιμþσιν δμþò νÝοι ÞδÝ παλαιο[» (37). εßναι επαΖ,ολοýθημα φυσιχü, τια. μια χοινωνßα δεμÝνη χαι γαλουχημÝνη φυχιχÜ με τÝτοια ιδεþδη.'Εναò πολßτηò, που πολÝμησε ωò Þρωαò χαι νßχησε, που γλýτωσε απü τον θÜνατο στη μÜχη χαι γßρισε σþοò στην πüλη του, που τιμÞθηχε χαι δοξÜσθτμε απü τουò συμπολßτεò του χαι Ýζησε μια ζωÞ ευτυχισμÝνη. üταν

λεμο,

««εf

Ιοü 

Π,Ρº,.,1t()Σ

Ýρχεται η αναπüτρεπτη βιολογιχÞ στιγμÞ του φυσιχοý θανÜτου" πgθαßνει

σχει χαι το ποιητιχü οξýμωρο: «πολλÜ, ... τφπνÜ παθþν ßρχεταc εßò ¶[δην» (3Β). Και πÜλι λανθÜνει η μετÜ θÜνατον διχαßωση ττßò προσφορÜò προò την πατρßδα. Η μυÞμη χαι η δüξα του απερχüμενου Þρωα δεν λÞγει με τον φυσιχü θÜνατü του ýστερα απü μια ζωÞ ωραßα, χσ.τÜ ττγ οτοßα γεýθηχε «πολλÜ τερπνÜ» ωò αντιχÜρισι.ι,α τηò ηρωιÞò
του πρÜξηò.

μÝσα

στην

ευτυχßα

του? που

την χαταφÜ.-

Εßναι υπÝροχο, Üχρωò συγχινητιχü χαι εξαιρετιχþò διδαχτιγ.ü να επιστρÝφει στην πüλη του Ýναò νÝοò νιχητÞò α-

πü τον πüλεμο χαι να απολαμβÜνει ωò τα, βα.θιÜ. γερÜματÜ του τη δüξα του ηρωισμοý του, τιò τιμÝò χαι τιò διαχρßσειò ωò δÜφνεò νιχητÞριεò, αλλÜ χα,ι τον πÜνδημο σεβασμü χαι τη γενιΖÞ α,ναγνþριση των διχαιωμÜτων του" που του παρÝχουν οι νüμοι χαι το εθιμιχü δßχαιο τηò πüληò του. Νüμοò χαι Ýθοò βαραßνουν ισοδýναμα στιò συνειδÞσειò των
τεLαχÞ, αλλÜ. χαι ηθιχÞ χαι χοινι,.ινιχÞ αγιογÞ" με üπιιια στον
<<

πολιτþν τηò ΣπÜρτηò. Η παρεχüμενη πολιτιÞ χαι πολι-

αυστηρüτητα τη διαχρßνει, για την οποßα την χατηγορεß ο
ΠεριχλÞò ¸πcτÜφιü» του, ενσταλÜζει

των παιδαγωγουμÝνων την ,«αδþ» χαι την «δΚην» ιοò βασιχÜ γνωρßσματα του λαχεδα,ιμüνιου ÞOουò (39-4ß)), Πολý περισσüτερο μÜλιστα, üταν αυτÜ αναφÝρονται στιò διαπροσωπιχÝò σχÝσειò τιυν πολιτιßν χαι χυρßιυò σ'αυτΙò. που χαλýπτουν τον σεβασμιß τιυν διχαιτυμ.Üτιυν τιυν,τfiιι=
μÜχων ηρþων.

στιò φυχÝò 

,1Ρ LIIO Ι Ιr1, 1ΙΙ Ν ΕΣ

-

1ΥΡ ΙΚ()

Ι

το εθιμιχü δßχαιο. με το οποßο γαλουχοýνται τα παιδιÜ των Σπαρτιατþν'.'Εναò λαüò, που σÝβεται τουò ÞρωÝò του χαι δεν τουò λησμονεß την επομÝνη τηò λÞξηò του πολÝμου, μπορεß να χαυχÜται τια τουò νüμουò του χαι τια το Þθοò του, αλλÜ χαι να ελπßζει ¾ια ττι βÝβαιη φυλετιχÞ διÜρχειÜ του χωρßò χλυδωνισμοýò. Τα διχαιþματα πρÝπετ να εßναι πÜντα α.νÜλογα τηò προσφορÜò. Η αναγνþριση αυτÞò περιποιεß τιμÞ στον τιμþντα χαι παρÝχει Üμετρη ι* χανοποßηση στον τιμþμενο, üσο ζει. Η απονομÞ τιμþν προò τουò Þρ..ò, τüσο προò τουò πεσüντεò üσο χαι τροò
τουò επιζÞσαντεò, εßναι η χαλýτερη εθνιχÞ ατω¾Þ. ¸να α,χüμη διχαßωμα. που ανgγνþριζε η σπαρτιατιχÞ χοινωνιÞ α¾ω¾Þ στουò Þρωεò τ<»ν πολÝμ«ον, Þταν αυτü ττιò πρωτοχαθεδρßαò (41-42), που

τον ΣπαρτιÜτη μια τÝτοια σχÝστlχαι υποχρÝωση εßναι α,υτονüητη χαι απορρÝει χαι απü το γραπτü χαι απü

Για

το εßχαν παλαιüτφα

μüνον οι βασιλεßò τηò ΣπÜρτηò*.'Ηταν χαι τοýτο μια εχδÞλωση σεβασμοý προò τουò γενναßουò απομÜχουò για ü.τι εßχαν προσφÝρει στην πατρßδα τουò χαι στουò σομπο-

λßτεò τουò. Εßναι συγχινητιχÞ η αντιπροσφορÜ σεβασμοý απü üλουò τουò πολßτεò προò τουò αγωνιστÝò ανεξαρτÞτωò τlλιχßαò.¼λοι προσηχþνονται, ¾ια να χαθÞσουν οι Þρωεò του πολÝμου. ΜÞπωò ܶαξαν οι εποχÝò Þ τα Þθη μαò; ΠÜντωò η ιστορßα εßναι διÞ μαò. Αò τη διδασχüμαστε προσεχτιχÜ.

Με το τÝλοò τ,αι αυτÞò τηò ενüτηταò ο ποιητÞò, ολοτ).ηρþνονταò τη χρÞση τηò λογιχÞò διαßρεσηò, παρουσßασε το
Ιο8 

Τr,ΡΤ-lΙοΣ

χοινωνιχü - πολιτειαχü ιδεþδεò τηò εποχÞò του με üλα τα βασιτ"rß γνωρßσματÜ του, που προΖ.ýπτουν απü τον συσχετισμü του θανÜτου χαι τηò ζωÞò, του Þρωαχαττηò γενιÜò
του, του Þρòοα ι,αι των συμπολcτþν του. ττ6 νεανιχÞò
τ,ηò τεροντιχÞòτ},ιχßαò του

χαι

Þρωα, των νεοτÝριογ, των συ-

νομιλÞχων χαι των γεροντοτÝρωυ του Þρωα.'Ετσι επιτυγγÜνεται η Ýξαρση τηò προσφορÜò των ξþντιον ηρþων δια βßου χαι τηò αθανασßο(ò τ(ýν πεσüντων στην αιωνιüτητα.

Σε μια χοινωνßα χλειστÞ μια τÝτοια θεþρηστlχα.ι αγωγÞ κσ"ρÝχει πρüτυπα σαν το ποιητιχü ¾ια τουò συγχρüνουò χαι ¾ια τουò επιγιγνομÝνουò. Τοýτο συνrß,γεται χαι στουò δýο επιλογιχοýò στßχουò του ποιÞματοò γενιχοý περιεχομÝνου (43-44)', που διατυπþνεται σε τüνο παραινετιχü γ.αι προτρεπτιχü. Επιδßωξη του χÜθε Üνδρα πρÝπει να εßναι η ανÜβασÞ του στην χορυφÞ τηò «ÜρετÞò» με θÜρροò χαι γενναιüτητα. πολεμþνταò με ρþμη σþματοò χαι φ»χÞò για την πατρßδα, üταν το επιβÜλλουν οι περιστÜσειò. Ο Üνδραò υπÜρχει τια την πατρßδα και Ýχει χρÝοò να ψÜχεται, üταν αυτÞ τον χαλεß ¾ια την υπερÜσπισÞ τηò, χωρßò να λογαριÜζει τη ζωÞ του. Η προσφορÜ αυτÞò για το χοινü χαλü περιποιεß τιμÞ στη μνÞμη του χαι στουò απογüνουò του χαι εßναι δüξα ¾ια την πατρßδα του. ΑλλÜ
χαι η πατρßδα? που τη θÝτει πÜνω απü τον εαυτü του στη

σ'αυτÞ του χαρßζει σεβαμÜχη, σμü χαι θαυμασμü. ετ,τßμηση χαι ευτνωμοσýνη. ΓΙριßτυπο τΑειου πολßτη, πεθαßνει μÝσα στην ευτυχßα μαχαριζιßμεχατd'. την επιστροφÞ του
ΙΟ9 

,.1ΡΧ..t

Ιο I r;,,L Ι ΙΙ Ν Ιa Σ,,,ιΥ Ρ Ι Κ() Ι

νοò απü üλουò, Αυτüò εßναι ο ιδανιχüò πολßτηò με το λαχεδαιμüνιο Þθοò, που Ýστησε το μεγα"λεßο τηò πüληò του.

Β'

1,

Ελ,{ΒΑΤΗΡΙΟ

(:Ι

'¶γετ' þ ΣπÜρταò εýÜνδρι,ι χιδροι πατÝρων πολcατÜν.
λαιÜ μÝν ßτυν πραβÜλεσθε,
δüρυ δ" εýτüλμωò Üνσχεσθε

s

βßφειδüμενοι τ&ò ζωÜò' οý γÜ,ρ πÜτριον τÜ ΣπÜρτα

Εμπρüò. παιδιÜ πατÝρων, τολιτþν τηò ΣπÜρτηò, τηò γεννÞτραò γενναßων ανδριßν.

χαι μθ το δεξß υψιßστε με τüλμη το δüρυ. 5 χωρßò να λογαριÜζετε τη ζιυÞ σαò' γιατß δεν εßναι πατροπαρÜδοτο στη ΣπÜρτη.

με το αριστgρü χÝρι προτÜξετε την ασπßδα

ΣΧΟΔΙΑ

7-2. Üγετε παραχελευσματιχÞ Προστ, (απιß την οποßα προÞλθε το νεοε,λλ. ÜL'ντε, Üντε)= εμπρüò, προχωρεßτε. εýÜνδρω ΣπÜρταò = εýÜνδρου ΣπÜρτηò. δωρ. τýπ. (εd +
ΙΙΟ 

,ΓΥΡ,Γ..ιΙοΣ

ÜνÞρ). ¾εν, χτητ, στο πολιτÜν = τηò ΣπÜρτηò πOυ γεννÜ

ωραßουò, γενναßουò Ü.νδρεò, γεννÞτραò γενναßων. - χþροι, οξ δωρ. = χοýροι - τÝχνα, παιδιÜ. (Στη γλυπτιχÞ τηò οτρ-

χαßγÞò εποχßlò. χοýραc χαι χüραι τα αντßστοιχα αρχαßχÜ αγÜλματα). - πολιÜταò, διυρ. - πολιÞτηò, ι(ýν. = πολßτηò' πολιατÜν = πολιτþν, παρÜθεση στη τεν. χτητ, πατÝρων, με Ýμφαση σε αντιδιαστολÞ προò τουò περιοßχουò. που δεν χατοιχοýσαν στη ΣπÜρτη, 3-4. λαιÜ ενν. χειρ{ - με το αριστερü χÝρι' λαιüò" Ü, üν (λατ. laevιrs, α, um)= αριστερüò. *ßτυò -υοζ, Þ = 1) η περιφÝρεια τηò ασπßδαò, η ασπßδα. 2) ο γýροò του τροχοý. το χýρτωμα, 3) η ιτιÜ. - προβÜλλοματ = προβÜλλω = πΡοτεßνω, προτÜσσω. - εýτüλμιυò (εý + τüλμη) = irε τüλμη, με γενναιüτητα. με θÜ,ρροò. - Üνσχεσθε, συγχοπÞ = ÜνÜσχεσθε = òινυιßrþστε' ενν. τÞ

δεξιß fuειρß). δοτ. του

μÝσου

-

= με το δεξß χÝρι. 5-6. μÞ φειδüμενοι, τροπ. μτχ. = χωρßò να λυπÜσθε. να λογαριÜζετε' τÜò ζωÜò, δ.ρ. ζ-Þò, αντιχ. ττβψτχ.

"Þò οý πÜτριüν (Ýστι) = δεν εßναι πατροπαρÜδοτο, _ τÜ ΣπÜρτα. δ«υρ. - τÞ ΣπÜρτη. δοτ. προσ. (ενν. φε(δεσθαι, υτου απροσ.1 χαι τÜò ζωÜò αντιχ. του ενν. απρμφ.)

ποχ.

ΙνΙÝτρο: τ.αταληχτιχü αναπαιστιχü δßμετρο με διαßρεση στο τÝλοò του πρþτου μÝτρου. 

,1Ι,Χ,-1 ΙΟ

Ι I}L,II Ι
^τ

ΙßΣ,. |Υ Ρ t Κ () Ι

πΡοΣΕΓτΕΗ λ,ßοΒDΙΙΣ ΚΑΙ ηΕΡΙΕΧοιγtΕΝΟΤ Το ποßημα ανÞχει στα εμβατÞρια. στα ποιÞματα δηλ. πολεμιχοý περιεχομÝνου. σýντομα στη μορφÞ τουò. που γρÜφονταν συγχρüνιοò με τη μουσιχÞ τουò σε αναπαισταü ψÝτρο χαι τα τραγουδοýσαν σε ανÜλογεò στιγμÝò με τη συνοδεßα αυλοý βηματßζονταò ζωηρÜχαι μ9 ενθουσιασμü. Σε τοýτο συνÝβα)J.ε χαι το περιεχüμsνο του Üσματοò, που σε συνδυασιτü με τον ρυθμü χαι τη μουσιÞ του δημιουργοýσε την ανÜλογη φυχολογιχÞ χατÜσταση στουò Üνδρεò, που μετÝβαιναν στον πüλεμο Þ ρßχνονταν στη μÜχη'. Το εμβατÞριο αυτü ιταò το διÝσωσαν ο Δßιυν Προυσαεýò χα.ι ¾ια την ευγλιυττßα του ο Χρυσüστοβοò χα,ι ο Ιιυ. ΤζÝτξηò' αποδßδεται στον Τυρτα.ßο" αλλÜ στlμερα, δεν γßνετα,ι δεΖ"τÞ αυτÞ η Üποφη' η απüδοσÞ του στον Τυρταßο Ýχει σχÝση βÝβαια με το üτι ο ποιητÞò Ýγραφε ανÜλογα εμβατÞρια. που ενθουσßαζαν τουò ΣπαρτιÜτεò. Πρüχειται μÜλλον για Ýνα λαßχü Üσμα σε δωριχÞ διÜλεχτο χαι σε μÝτρο καταληχττχü αναπατστεχü δfuετρο, χατÜλληλο γιòι βηματισμü. Ο στßχοò αυτüò, που χρησιβοποιOýνταν χαι σε παροιμßεò, αρχιχÜ λεγüταν παροιμιαχüò, Χαραχτηριστιχü του Þταν η διαßρεση στο τÝλοò του πρþτου μÝτρου:
υυ-:^υυ-// υιJ--

αυτü σýνθεμα, εμβατηριαχü χαι στη μορφÞ χαι στο περιεχüμενο, χαραχτηρßζεται. üπωò εßναι επüμενο. για το προτρεπτιχü του ýφοò. Το παραχελευ-

Και το ποιητιχü

- 

ΤΥΡº,.1ΙΟΣ

σματιχü «rÜγετε» χαι η χλητιχÞ προσφþνηση δημιουργοýγ την χατÜΠηλη φυχολογιχÞ ατμüσφαιρα για αποδοχÞ τηò προτροπÞò του ποιητιχοý λüγου απü τουò νÝουò ωò αποδÝΖ,τεò α.υτοý.

Η

θÝση τηò χλητιχÞò

«(:ý x(;rpoL,,

στο χÝντρο τηò προ-

σφþνηση<, ανÜμεσα σε δýο ζεýγη ουσια,στιχοý

χαι

ε,πιθÝ-

του, που δηλþνουν εθνιχÞ γ,α.τυ.\ω\ßlι το πρþτο: ,«ΣπÜρ-

ταò εýÜνδρω)). χαι γονιχÞ. το δεýτερο: «πατÝρι,ιν παλιατÜν,». 616χ9ýει στην πρüχληση υπερηφÜνειαò στιò φυχÝò των νÝων. αλλÜ χαι ευθýνηò χαι χρÝουò απÝναντι στην πα-

τρßδα Ζ,αι στουò γεννÞτορsζ των νÝων, ºΙο «Üτετε» αφυπνßζει, χινητοποιεß την εγρÞγορση χα.ι διεγεßρει το θυμιχü'

η προσφþνηση επισημαßνει τουò α,ποδÝχτεò τηò προτροπÞ<.

γνωρßζει συγχρüνωò ισl τLò υποχρεþσειò του απÝνα,ντι στην χοινÞ πατρßδα' α,πü α.υτÝò η ιερüτερη Þταν εχεßνη τηò προσφορÜò των παιδιþν ¾ια την υπερÜσπιση ττlò πατρ[-

αλλÜ εßναι αυτοß συγχρüνωò παιδιÜ χαι πατÝρων «πολιατÜν,,, πολιτþν με ,rλÞρη διχαιιßματα πολßτη ελεýθερου χαι με πολιτιχÞ χαι πολιτειαχÞ συνεßδηση, που "λÞρη

αυτοß εßναι οι νÝοι" τα πα,ιδιÜ τηò ΣπÜρτηò" τηò «γεννÞτραò γενναßων ανδρþν». τηò «εýÜνδρω» πüληò'

Κι

0υνουò, υπονοθß. μαχητÝò χαι πολßτεò. ΑπομÝνει ν'αχοýσουβε τον λüγο τηò προτροπÞò χαι τηò φυχολογιχÞò προετοιμασßα.ò.

δαò σε þρεò πολÝμου, üπωò τþρα. που ο ποιητÞò ατευθýνεται προτρεητιχÜ στουò νÝουò, στουò τενναßουò χαι υπεý-

Οι δýο επüμενοι στßχοι

(3-4) υποβÜλλουν πολεμιχÞ α- 

.4ΡΧ1 Ι Ο Ι ΙßυΙΙ, Ι Ν ΕΣ ΛΥ Ι, ΙΚ () Ι

ιüτητα χαι ορμÞ, γνþστεò των χανüνων του πολÝμου χαι χιÞστεò των πολεμιχþν üπλων με δεξιοτεχνßα χαι γενναιüτητα. Οι στßχοι αυτοß ειχονßζουν παραστατιχÜ τον ΣπαρτιÜτη μαχητÞ, που προτÜσσει με το αρßστερü χÝρι την ασπßδα τ,αι υφþνει με το δεξß του το δüρυ με τüλμη, Ýτοιμοò να πλÞξει τον εχθρü. Εßναι η ετιüνα του πολεμιστÞ ωò συμβüλου υπερÜσπισηò τηò ελευθερßαò τηò πα-,ρßδαò χαι μθ την περιορισμÝνη, δυστυχþò, ÝννοιÜ τηò ωò «πüλεωò χρÜτουò». αλλÜ χαι με την ευρýτερÞ τηò ωò φυλετιχÞò. ιοò Ýθνουò, ευτυχþò. Ο δορυμÜχοò πολεμιστÞò τÜντα θα συμβολßζει την πολεμιχÞ, την «θοýριδα ÜλχÞν»,
ττlν «Üρ6lÞγ» τηò φυλÞò μαò. ΑυτÞ τον οπλßζει με θÜρροò. που εξουδετερþνει τον φüβο του θανÜτου, Δεν εßναι ο προσταχτιχüò λüγοò του ποιητÞ:

τμüσφαιρα. Οι νÝοι οφεßλουν να σπεýσουν στο προσχλητÞριο τηò πατρßδαò χαι να ριχθοýν στη μÜχη με αποφασιστι-

«προβÜλεσθε» (προτÜξετε), «Üνσχεσθε» (υφþστε), που μπορεß μüνοò του νσ. επτιεÜσεL αουζ <<χÞρι2υζ»». ºα νÝα παληχÜρια τηò ΣπÜρτηò, να ριχθοýν με γενναιüτητα στη μÜχη' εßναι χυρßωò η εσωτεριχÞ ετρÞγορση, που τουò συνοδεýει ωò αποτÝλεσμα α¾ω¾Þò, εßναι η συνειδησιαχÞ προετοιμασßα τουò στιò στιγμÝò α»τrηò τηò πατρßδαò τουò να
σπεýσουν χαι να πρÜξουν το χαθÞχον τουò χαι. αν χρsιασθεß. να προσφÝρουν τη ζωÞ τουò στον βωμü θυσßαò γι'αυ-

τÞν. Εßναι οι στιγμÝò των μεγÜλων αποφÜσεων ¾ια την υπερÜσπιση των Θερμοπυλþν με απαρÜμιλλη γενναιüττρα
(5).

ΙΙ4 

º"\,Ιrº,,1κ

)Σ

τουò στουò επιδρομεßò. να τρÜττουν το χαθÞχον τουò υπαχοýονταò σττß συνεßδηση χαι στον νüμο, τον μüνο αφÝντη τουò. üπωò εßπε στον ΞÝρξη ο ΔημÜ,ρατοò. Η ζιοÞ εßναι πολýτιμ-ο αγαθü. αλλÜ πολυτιμüτερο εßναι, dταν τροσφÝρεται με αυτοσυνειδησßα χαι αυτεπßγνωση για, τη μαχüμενη τια την ýπòερξÞ τηò πατρßδα, αξßα υπÝρτερη üλων των

Η δειλßα δεν ταιριÜζει στα παιδιÜ τηòΣπÜ.ρτηò (6). Εßναι πατροπα"ρÜδοτο γι' αυτÜ να, προτÜσσουν τα στÞθη

Üλ).ιον. ιερüτερη χαι τιυιüτερη, που γρρßζει σττßν φυχÞ «χÜθε εßδουò μεγα"λεßο»'. Η ΣπÜ,ρτη. με την οποßα αρχßζετχαι τελειþνει σε χýχλο το Üσμα" αυτÞ την αγωγÞ Ýδινε στα ποιιδιÜ τηò,

',ß'ελsιι5νονταò την ερμηνεßα των ελε",.ειιßν του 'Γυρταßου

χαι του Καλλßνου"

α,λ).Ü

χαι τηò

α.μφισβητοýμενηò ωò

τη σχÝση τηò ποßησηò του Καλλßνου πΡοò εχεßνη του Τυρταßου_.

τροò την πσ.τρüττρý. ττβ, üπωò χαι του εμβατηρßου. μποροýμε να συνοýßσουμε μεριχÝò παρατηρÞσειò βαò ωò προò

αλλÜ χαι ττον αμφισβητοýμενιον ωò προζ τη τνησιüτητÜ τουò στßχιυν προò τουò γνÞσιουò του Τυρταßου. Κòιι ο Κòιλλßνοò χαι ο Τυρταßοò χινοýνται στη σχιÜ του ΟμÞραυ, προò τον οποßο βρßσχονται πλησιÝστερα χρονιιþò σ.πü Üλλουò λυριχοýò, αφοý 11 ωριμüτητÜ τουò, με μιχρÞ διαφορÜ ανÜμεσÜ τουò, τοποθετsßται περß τα μÝσα του Βου αß. π.Χ. Απü τον¼μηρο εßναι επηρεασμÝνοι χα.ι οι δýο λυριχοß χαι γλωσσιχιüò χαι θεματολογιχþò, αλλÜ χαι αλληλοεπηρεÜζονται. με αρχαιüτερο τον Καλλßνο" χαι ωò
ΙΙ5 

,4ΡΧlΙο Ι Ιr,L

1ΙΙ Ν Ε Σ,

ιr'Ρ Ι Κο Ι

προò τη γλþσσα χαι ωò πΡοò τα υφολο¾ιχÜ στοιχεßα χαι ωò προò τη διÜρθρωση των επιμÝρουò ενοτÞτων χαι ωò προò το ιδεολογιχü περιεχüμενο των ποιημÜτων τουò. Α-

πü αυτÞ την Üποφη θεωροýμενη η αμφισβητοýμενη ωò τυρτα'ßχÞ ελεγεßα Ýχει ομοιüτητεò, αλλÜ χαι ουσιαστιχÝò
διαφορÝò απü τιò Üλλεò τρειò' το θÝμα τηò γνησιüτητÜò ττlò εξατ-ολουθεß να υφßσταται με διχογνωμßα των φιλολüγων,

¾ο εμβατÞριο σßγουρα δεν εßναι του Τυρταßου. χατÜ τουò
μελετητÝò,

πÝρτòιτη αξßα

Και για

τουò δýο ελεγειαχοýò ποιητÝòη πατρßδα εßναι υχσ.ι ο χÜ.θε

λει να θυσιÜζεται γι'αυτÞ, Το χρÝοò τηò θυσßαò ¾ια το χOινü χαλü εßναι υπÝρτερ0 του αγαθοý τηò ξιοÞò, Και στουò
δýο ποιητÝò τ.υριαρχεß

πολßτηò χαι μÜλιστα ο νÝοò οφεß-

πολψιχÞ ατμüσφαιρα. τα üπλα χαι οι μÜγεò, το θÜρροò χαι η Λß.ενναιüτητα, το χαθÞχον χαι ο αγþναò για τη νßχη Þ τη θανÞ: «τÜ,, Þ Ýπß τÜò». Η δüξα χαι η αθανασßα εßναι η αμοιβÞ των μαχητþν στη διÜρχεια του χρüνου.'Ετσι χερδßζεται η διαχρονιχüτητα τηò πατρßδαò ενüò λαοý: üταν γνωρßζει αυτüò την αξßα τηò πατρßδαò χαι την οφειλÞ του σ'αυτÞ στιò μεγÜλεò στιγμÝò τηò ιστοριχÞò πορεßαò τηò,

ιι6 

3.

ΣΙΜΩΝΙΔΗΣ Ο ΚΕΙΟΣ

Ο Σιμωνßδηò γεννÞθηχε το
π.Χ. στον ΑτφÜγαντα9 στην

556
αυλÞ

π.Χ.
του

στην Ιουλßδα τηò
ΙÝριονα, üπου. χα-

ΚÝω (σημφ. ΤξιÜ) («ΠÜριο Χρονιχü») χαι πÝθανε το 468

τÜ τον Καλλßμαχο (απ. 64), υπÞρχε χα," ο τÜφοò του με την επιγραφýγ «Σιμωνßδηò ΛεωπρÝπεοò Κεßοò». Το πατρþνυμü του μα.ò εßναι γνωστü Þδη απü τον Ηρüδοτο (7, 228,3Þ, ο οποßοò μαò παραδßδει το επßγρα.μμα του Με^ιιστßα: « Σιμωνßδηò δ Λ,εòοπρÝπεοò,,. Απü την πρþιμη ποιητιχÞ δημιουργßα του στην πατρßδα του δεν γνωρßζουμε σχεδüν τßποτε. Στα χ:üνια του ΙππÜρχου τον συναντοýμε στην ΑθÞνα, üπου βρισχüταν χαι ο ΑναχρÝων χαι ο ΛÜσοò στην αυλÞ του ΙππÜρχου. ο οποßοò,üπωò εßναι γνωστü, δολοφονÞθηχε, ΜετÜ την πτþση των Πεισιστρατιδþν ο Σιμωνßδηò πtγε στηθεσσαλßα χαι εγχαταστÜθηχε στο περιβÜλλον των ΣχοπÜδων, των
ηγεμüνων τηò Κραννþναòl ιαι των ΑλευÜδων τηò ΛÜρι-

1τ7 

.4Ι' X,.t Ι ο Ι Ιr,1. 1ΙΙ Ν Ι, Σ .,1\' Ρ ΙΚο

Ι

π.Χ,). ΚατÜ τουò μηδιχοýò πολÝμουò συνÝθεσε ποιÞματα, στα οποßα ýμνησε την ελληνιχÞ αρετÞ, που χατßσχυσε τηò αριθμητιχÞ< υπεροχÞò, Σ' αυτü τον ενθÜρρυνε. χατÜ μια, πληροφορßα^ üχιχατ τüσο ασφαλÞ. χαι η νßχη του επß του Αισχýλου στη σýνθεση ελεγεßου "ιια. τουò πεσüντεò στον Μαραθþνα (« Αιοχ. βßοò» ^ Β). Σε προχωρημÝνη ηλιχßα, ο Σιμωνßδηò Ýφυγε στη Σιχελßα, üπου Ýξησε στον χýχλο των τυρÜννων των Συρα.χουσι5ν ΙÝριονα χαι του ΑχρÜγαντα ΘÞρωνα. ΜÜλιστα παραδßδεται üτι με τη μεσολÜβησÞ του απÝτρεÞιε χÜποτα στιγμÞ πολεμιχÞ σýγτ-ρουση μεταξý των δýο τυρÜννιυν, γεγονüò, πOυ βαρτυρεß τον σεβασμü, που ενÝπνεε ο ποιητÞò με την προσωπιχüτητÜ του. Και πρÜγμα,τι, με ατφαßεò τιò δυνÜμεßò του òοò τα βαθιÜ γερÜματÜ του, επηρÝασε την εποχÞ του ωò πνευυατιχüò Üνθρωποò, χαι μεταΛιενÝστεροι συγγραφεßò τον μνημονεýουν με σεβασμü. Ο Ξενοφþν αρχß(ει το Ýργο του «'ΙÝρων» «ΙÝρωωò εξÞò: «Σιμωνßδηò δ ποιητÞò Üφ[χετü ποτε πρδò να τδν τýραννον χτλ.». Ωò Ü,νθρωποò εßχε το ελÜττωμα τηò φιλÜργυρßαò, στην οποßα αναφÝρεται ο Πßνδαροò ('Ισθμ. 2, 6 χ.ε.), αΠÜ χαι ο ΞενοφÜνηò (21Β 21Ι).-Κ), üπωò μαò πληροφορεß το σχüλιο στον Αριστοψ., «ΕιΡ. 697». Στη Σοýδα αναφÝρεται üτι ο Σιμωνßδηò «χαß τÞν μνημο-

σαò. ΚατÜ τουò περσιχοýò πολÝμουò, οπüτε οι Θεσσαλοß ητεμ"üνεò εμÞδισαν. ο Σιμιονßδηò επÝστρεφε στην ΑθÞνα,, üπου παρÝμsινε χαι μετÜ τη μÜχτι των Πλαταιþν (479

ιι8 

ΣΙjΙ.Ι

ΩΝ

I.4 Ι

ΙΣ () ΚΕ Ι()Σ

νιχÞν τÝχνην .... εýρεν ,,.. χαß τÜ μαχρÜ τιßν στοιχε(ων χαß διτλιß (δηλ. º, ω. ξ, ψ) χαß τÞ λýρφ τδν τρßτον φθüγγαν» (βλ. ΣχιαδÜò, 2, 37 6 χ,ε.). Ο Σιμωνßδηò εßναι Ýναò μεγÜλοò διανοητÞò τηò εποχÞò του, μεταξý ττ§ σ.ρΝαΙιýlò χαι χλασσιχÞò εποχÞò. Η ποßησÞ του. που Ýχει ωò χÝντρο τον Üνθρωπο χαι τη μοßρα του. αγαπÞθηχε πολý. Ο ΠλÜτων τον θεωρεß ωò Ýναν απü τουò επτÜ, σοφοýò. Οι αγþνεò τιον ΕλλÞνων ¾ια την ελευθερßα χαι την αξιοπρÝπεια του ανθρþπου συντÜραξαν τον ευαßσθητο ποιητÞ, που Ýχλεισε τα μηνýματα των χαιριδν του στο Ýργο του, ¸γραφε ποιÞματα ποιχßλα στο εßδοò χαι

ποιχßλου περιεχομÝνου:

Επßνιχοι, που χωρßζοντα,ν α,νÜλοτα, με το εßδοò των αγþνων. στουò οποßουò αναφÝρονταν. Δεν σþζεται αχÝραιοò χανÝναò. Στην υ,ρχαιüττρα ο Σιμιονßδηò θειοροýντα,ν Üλλοτε ωò αντα¾ωνιστÞò του ΠινδÜρου στουò επινßÜλλοτε ωò δÜσΖαλüò του. Διθýραμβοι, στουò οποßουò. σýμφωνα με το επßγραμμα 79 D., νßχησε σε αγþνεò 56 φορÝò. Απü τουò διθυρÜ,μβουò δεν σþθηχε σχεδüν τßποτε (Βλ, μüνο απ. 34 Ρ,). ΘρÞνοι" στουò οποßουò. χαθþò χαι στουò επινfuòιυò. οφεßλει τη διÜχρισÞ του ο Σιμωνßδηò. Αυτοß διαχρßνονταL \(La την ευαισθησßα τουò χαι την τρυφερüτητα των αισθημÜτων. ß\{αò σþζονται ελÜχιστα αποσπÜσματα, üπωò χαι απü τουò επινßχουò. (Βλ. περισσüτερα ΣχιαδÜ,2.379). ΠαιÜνεò, απü τουò οποßουò μαò εßνα,ι γνιοστüò μιßνον Ý),-ουò χ-αι

ναò? που σ.ναφÝρεται στιιν ΙΙý()ιο Απüλλ<υνα.

ΙΙ9 

,,1Ι, Χ,.1Ι

οΙ

Ε,,|..

1

Ι ΙΝ

ΕΣ

..11, Ι, Ι Κ(.)

Ι

'Ι'μνοι στουò ολυμπßουò 0εοýò, στον Δßα, στον Ποσειδþνα χ,Ü. Στουò ýμνουò του δεν ενδιαφÝρεται χαι για τουò Þρωεò, üπòοò ο Στησßχοροò, αλ),Ü, απü τουò θεοýò στρÝφει
την προσοχÞ του στουò ανθρι5πουò τηò εποχÞò του χαι αυ-

τοýò υμνεß. ΤπορχÞματα1 γαr,αγ!ττ1Lστιχü των οποßιρν εßναι η επιμελÞò επιλογÞ των λÝξεων, þστg να δßνεται η εντýπωση üτι οι λÝξειò αναπαρÜγουν τιò τ,ινÞσειò τιον χορευτþν, στον χοιν(ηνιχü στßβο.

Εγχþμια για διαχριθÝντεò σε πανελλÞνιουò αγþνεò Þ
ΕπιγρÜμματα,
σºα.

οποßα οφεßλει τη φÞμη του ζýò του μεγαλýτερου επι¾ραμβατοτοιοý ττ6 αρχαιüτÞταζ. « |αργ Σιμωνßδη αποδßδεται Ýναò μεγÜλοò αρι()μüò επιγραμμÜτων. που σßγουρα δεν ανÞχουν σ' αυτüν,, (ΣχιαδÜò, ü.π., 379).¸να μüνον επßγραμμα. που αναφÝρεται στον Μεγιστßα, 0εωρεßται σßγουρα γνÞσιο. Αχüμη χαι των επι¾ραβμÜ,τιον. που αναφÝρονται στουò περσιχοýò πολÝμουò αμφισβητεßται η γνησιüτητα (βλ. ü.π.. 380). Ο ΣιμωνßδηòÝγρα,]ιε αχüμη χαι τραγιοδ[εòχαι ελεγε[εò.
σχüλια χσl παρθÝνια,

Εßναι μεγÜλοò ποιητÞò με φιλοσοφιχü εξοπλισμü, βαθý στοχασμü, με πραüτητα χαι λεπτüττρα; με χαροýμενη
διÜθεση χαι ζωηρüτητα αισθÝ6τατοò χαι περιγραφþν, 

ΣΙ;|Ι !2Ν ΙιJΙ ΙΣ ()

ΚΕ

τ)Σ

Α,ΕΓΚΩΜΙο
ΣΤΟΤΣ ΠΕΣΟΓßΤΕΣ ΣΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΤΛΕΣ
(ιΣ=_5ρ.=Ζ6Ρ.] τþν Ýν Θερμοπýλαιò θανüντ<ον

βòομüò δ' ü τÜφοò, πρü γüòον δÝ μνÜστιò, ü δ' οßχτοò Ýπαινοò'
Ý,ιτÜ,φεον δÝ τοιοýτον οýτ' εýριbò

εýχλε}lò μÝν Ü τýχα. χαλüò δ' ü πüτμ.οò.

'ΕλλÜδοò ε'ßλετο' μαρτυρεß δÝ χαß Λει.ονßδαò, Σπòßρταò βασιλεýò, ÜρετÜò μÝγαν λελοιπþò χüσμον ÜÝναüν τε χλÝοò.

οýθ' ü πανδαμ.òΙτωρ Üμαυριüσει χρüνοò. Üνδρεüν Üγαθιßιν üδε σηχüò οßχÝταν εýδοξßαν

Αυτþν που Ýπεσαν στιò Θερμοπýλεò Ýνδοξη τlτýχτ1, ωραßοò ο θÜνατοò χι ο τÜφοò τουò βωμüò'αντß για θρÞνουò η βνÞμη χαι η λýπη Ýπαινοò γι' α.υτοýò' τÝτοιο εντÜφιο μwlμεßο οýτε η σχουριÜ _5 οýτε ο παντοδαμαστÞò χρüνοò θα το εξαφανßσει. αυτüò ο ιερüò τÜφοò των τενναßων ανδρþν απÝχτησε ωò χÜτοιχο 

,.1

Ρ ΧΑκ)

Ι Ι:,1,1Ι Ι Ν ΕΣ ;t7,P Ι Κ()

Ι

τη δüξα τηò ΕλλÜ.δαò' το μα.ρτυρεß χαι ο Λειονßδαò, ο βασιλιÜò τηò ΣπÜρτηò, που Üφησε αρετÞò βαρýτιμο στολßδι χαι αιþνια δüξα,

»(οΔΙΑ
1-2. εýχλεÞò (εý + χλÝοò), Ü τýχα (το α δωρ.) ενν, Ýστ{ = εßναι Ýνδοξη, λαμπρÞ η τýχη' τþν θανüντωγ = των πεσü-

ντων.

θÜνατοò. 3. βωμüò, ενν, Ýστι, χατητορ. - πρb γüων = αντß θρÞνιον. -ρνÜστιò, Þ (μÝμνημαι/ = μνÞυη. - ßπαινοò = ε¾κþ-

-

ü πüτμοò (π(πτιο) = ημοßρα, ο ΖλÞροò, ητýχη, ο

λüß για τουò νεχροýò.

μιο. ενν. Ýστß, χσ.ττργορ. στο οßχτοò = λýπη. θρÞνοò" μοιρο-

μοýχλα- σαπßλα, σχουριÜ. - πανδαμÜτωρ (πÜν + δÜμνημι = δαμÜζω) = αυτüζ που δαμÜζει. χαταστρÝφε ι τα πÜντα, φθοροποιüò, παντοδαμαστÞò. - &μαυρüω = εξαφανßζω, σβÞνω, επισχιÜζω. 6-9. σαχüò" ü, δωρ. σηχüò= ιερüò χþροò, ßjνÞß,ια, τÜφοò' üδε σαχüò (σαχüò þν) Üνδρþν Üγαθþν, ¾εν. χτητ. - οßχÝνεχροýò.

4-5. ÝντÜφιον, θνν. εßμαι (ßννυμι = ντýνω) (= Ýνδυμα, εντÜφιο. σÜβανο), y,aL χατ' Üλλουò μντμεßον, που προτιμοýμε' εννοεßται η μεταθανÜτια δüξα που πφιβÜλλει τουò

-

εýρþò, ü

-

ωò αßχÝτην = ωò Ýνοιχο , χÜτοιχο. - εýδοξßα, ßß = η δüξα. - εßλετα = ÝχτÞσατο = Ýλαβε, απÝχττlσε. μαρτυρεt χαß Λεων[δαò δηλ. τοýτο, 6τι ýδε σαχδò εθλετο οßχÝταν εýδοξßαν ¸λλÜδοò, üτι αυτüò ο τÜφοò εγχλεßει τη
ταν χαττf(ορι.

- 

Σl,ΙlΩι\ Ll,ΙlΣ () ΚΙ. Ι()Σ

δüξα τηò ΕλλÜδαò.

γÜλη τιμÞ. ε"ιχþμιο. στολßδι. - χλÝοò Ü,Ýναον" επιθ. προσδ, = αιþνια δüξα. - ÜρετÜò -Þò = ανδρεßαò, ηρωισμοý.

σε, που χληροδüτησε. - 2ζüσμον μ.Ýγαν, επιθ. τροσδ. = με-

-

λελοιπþò α.ναφορ. μτχ, = που Üφη-

ΠΡΟΣΕΓΓIΣΗ ΜΟΗDΗΣ ΙζΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟ}ΙΕΝΟΤ

Ο Διüδωροò (11. 1Ι, 6) χαραχτηρßζει το ποßημα ωζ «Ýγχþμιον». Οι φιλüλογοι διχογνωμοýν'. Εμεßò παραχολουθοýμε α,υτοýò" που θεωροýν üτι το ποßημα εßναι εγχιο-

μιαστιχοý χαι üχι θρηνητιχοý περιεχομÝνου, διüτι ««üσο χαι αν οι στßχοι εχφρÜζουν την πιχρÞ μνÞμη "1ια τον θÜνατο, δεν πρÝπει να θεωρηθοýν ωò θρÞνοò "1ια τουò πεσüντεò στιò Θερμοπýλεò» (ΣχιαδÜò, ü.π., 384}. Ωò προò το περιεχüμενο των στßχων εßναι φυσιχü ο λυριχüò ποιητÞò να δÝχεται θεμα.τολογιχÞ επßδραση προγενεστÝρων, αλλÜ χαι να εητρε&ξει την Ýμπνευση μεταγενεστÝρων''. Ο Σιμωνßδηò εßναι ο γ"αº' εξοχÞν υμνητÞò των ηρþων των μηδιχþν πολÝμων, Στο απüσπασβα που ερμηνεýουμε εγχωμιÜζονται οι πεσüντεò στιò Θερμοπýλεò. Δεν γνωρßζουμε αν το εγχþμιο το συνÝθεσε ο ποιητÞò, τια να τιμÞσει τοýò Þρrrò σε χÜποια πÜνδτ6τη εχδÞλωση, του Ýγινε σε τÜφουò ηρþων Þ σε χÜποιο χενοτÜφιο Þ σε χÜποιο μνημεßο. Στη ΣπÜρτη χτßσθητε ναüò που αφιερι5θηχε στον Λεωνßδα χαι χαθιερþθητ"αν αγþνεò προò τιμÞ του. τα Δεωνßδεια.. Ο Παυσανßα,ò (3, 14, 1) αναφÝρει üτι το 4Φ π.Χ.
Ι2) 

ΑΡΧΑΙΟ Ι L..L ΙΙΙ Ν

ΙΙΣ

ιlΥ Ρ Ι Κ() Ι

Ýγινε μεταχομιδÞ των οστþν του Λεωνßδα απü ττòθερμοπýλεò στη ΣπÜρτη' επßσηò üτι στη ΣπÜρτη υπÞρχε ιερü προò τιμÞ του ΜÜρωνα χαß του Αλφειοý, που ξεχþρισαν ¾ßα τη γενναιüτητÜ τουò στιò Θερμοπýλεò. Η συσχÝτιση

των στßχων του ποιÞματοò με τα ανωτÝρω, χαθþò χαι
Üλλεò υποθÝσειò των φιλολüγων, τελοýν υπü αμφισβÞτηση, üτωò Þδη εßπαμε. Στον πρþτο στßχο του ποιÞματοò προσδιορßζεται ο τüποζ «χl)γ θοινüντιον» χαι υποβÜλλεται

τα του χþρου: «Ýν Θερμοπýλαιò» ωò τüπου τηò ηρωιχÞò θυσßαò των γενναßων μαχητþν (üχι μüνον των 300), υπερασπιστþν τηò ελευθερßαò. Στουò επüμενουò δýο στßχουò (2-3) πÝντε εννοιολογιχÜ ζεýγη αναλýουν χαι προεχτεßνουν την Ýννοια του θανÜτου, που τßθεται με την επιθετιχÞ μετοχÞ του πρþτου στßχου: ««τþν θανüν1l9γ,r. «.|1ην επισþρευση αυτþν των εννοιολογιχþν ζευγαριþν, στα οπσßα το Ýνα μÝλοò πρþτα διαφοροποιεß το Üλλο χαι ýστερα το αντιχαθιστÜ" θÝλησαν να αναγνωρßσουν αρχÝò τηò ρητοριχß$ χαι σοφιστιÞò. Αυτü μπορεß να το επιχειρÞσει χανεßò. δεν πρÝπει üμωò να παραβλÝφει üτι μ' αυτÝò τιò λÝξειò, τιò τüσο ατλÝò παρ' üλη την τÝχνη τουò, εχφρÜζεται γνÞσιο δÝοò τια το μÝγεθοò αυτÞò τηò θυσßαò»'. Ο ποιητÞò στÝχεται πρÜγματι με δÝοò χαι με θαυμασμü μπροστÜ στο θÜνατο τÝτοιων τρþων. Δεν τουò θρηνεß, αλλÜ τουò εγχωμιÜζει. ΣτοχÜζεται χαι υμνεß τον θÜνατü τουò. Σε χÜθε Ýνα απü τα τρßα πρþτα εννοιολογιχÜ ζεýγη
124

αμÝσιοò η ιερüτη- 

ΣΙΙßι2ΝΙΔΙΙΣ ο ΚΕΙ(_)Σ

προτÜσσsι Ýννοιεò, που διαφοροποιοýν τον θÜνατο σημα* σιολογιχþò χαι τον τρÝπουν απü αρνητιχοý περιεχομÝνου σημαßνον σε θετιχοý περιεχομÝνου. Δεν εßναι πια Ýναò τÝτοιοò θÜνατοò χÜτι το χαχü οýτε συμφορÜ, αλλÜ εßναι Ýνδοξη, «εýχλεÞò», τýχτ1, που εßχαν οι Þρωεò. ΥπÞρξε αυτÞ

γιατß τουò χÜρισε χλÝοò με τον θÜ,νατü τουò. Ο θÜνατüò τουò. ο «πüψοò»,που üρισε η μοßρα τουò. υπÞρξε ωραßοò, λαμπρüò, «χαλüò», Üρα η τýχη ταυòυτÞρξò «χαευμενÞò, ναò χþροò θανÜτου, α¶Ü Ýχει μεταλλαχθεß σε «.βωμüν», σε χþρο θυσßαò ιερü. σε χþρο προσφορÜò.

λÞ» γαζß τουò.

Γι'

αυτü χαι ο τÜφοò τουò δεν εßναι πια Ý-

¸χει μετουσιωθεß αυτüò σε μνÞμη, που δεν εχδηλþνεται πια με θρÞνουò: «πρδ γüων δÝ μνÜστιò» (««υ"ß για θρÞνουò η μνÞμη») χαι σε οßχτο, που μεταπßπτει σε Ýπαινο:
«ü δ' οßχτοò ßπαινοò» («χαι Þ λýπη Ýπαινοò γι' αυτοýò»), Τουò πεσüντεò Þρωεò τουò θρηνοýν, φυσιχÜ. οι οιχεßοι τουò
χα.ι üλοι οι πολßτεò. 1νΙε το πÝρασμα του χρüνου üμωò ,25

χαι τον εξαγιασμü τουò, αοοý στον τÜφο τουò στουò αιþνεò θα προσφÝρουν οι επιγιγνüμsνοι την ευγνωμοσýνη τουò χαι θα αποθÝτουν την ιχεσßα τουò ¾ια την χατανßχηση χαι απü αυτοýò του φüβου του θανÜτου σε ανÜλογεò περιστÜσειò. Εßναι «εýχλεÝò», g[y*. «χαλüν», εßναι ιεροπραξßα σε «βωμüν» η χατανßχηση του θανÜτου με τον θÜνατο. Ο θÜνατοò ωò χÜτι ιο χαγ.ü Ýχει πια αναιρεθεß πλÞρωò, üπωò χαι στον «ΠεριχλÝουò ¸πιτÜφιον»Ο.

αυτü λοιπüν οι πεσüντεò τια την πατρßδα χÝρδισαν üχι μüνον το «χλÝοò» με τον «χαλüν» θÜνυτü τουò. αλλÜ

Γι'

χα- 

,,1,ΡΧ,4 ΙΟ

Ι Ii,L.

1Ι Ι Ν

ΙΙ Σ,.1r, Ι, Ι Κ () Ι

μßμηση χαι παρα,δειγματισμü. Ο θÜνατοò των ηρþων οδηγεß προò την αθανασßα και το συναßσθηβα του «οßχτου2,1 τηò λýπηò χαι οδýνηò των τιμþντων αυτοýò. ωò

παßρνει η μνÞμη ευγνωμοσýντιò y,aL θαυμασμοý. το συναßσθημα τηò φυλετιχÞò υπερηφÜνθιαò χαι τηò ανÜγχηò για

τηρεμθß ο πüνοò στιò τρυχυμισμÝνεò φυχÝò χα.ι τη θÝση του

φυσιολογιχÞ αντßδραση του ανθρþτου. μετατρÝπεται
,«

σε

ξπ acv ον » τιον πεσüντων.

Οι Ýπαινοι χαι τα εγχþμια συνοδεýουν τη μνÞμτ1 των gπερχομÝνων γενεþν χαι üχτ μüνον τιον συγχρüνων των γεννα"ßιον προμÜχων τηò πατρßδαò. Και ",.ι' α,υτü τα μνÞμα.τcß" τουò γßνονται «βωμο{,, χαι λÜμπει πÜνιοθÝ τουò το Üστρον τηò αθανασ[αζ,ι,, γ.ατý. τον ΚÜλβο, Τουò Þριοεò δεν τουò θρηνοýν. αλλÜ τουò τιμοýν χαι τουò εγχιομιÜξουν. κσ.τÜ τον Σιχελιανü: «στlχþστε τον τον πüνο σαò φτßλÜ / κατ ο ΔιγενÞò δεν θÝλει θρηνο»'. Ι{ δüξα" που περιβÜλλει τουò ενταφια,ζομÝνουò σε μνημεßο λαμπρü με τιμÝò χαι πΡοσφορÝò ýρωεò: «ÝντÜφιον
.<

απü τη σχουριÜ" τον «εýρþταr,. οýτε απü τιιν παντοδαμαστÞ, τον «<πανδαμÜτορg,, χlßüνο, τιò δýο χαταλυτιχÝò δυνÜμειò τηò φθορÜò, που εξουσιÜζει την ýλη_ üχι üμωò χαι τον ηθιχü χαι πνευβατιχü συμβολισμü των πραγμÜτων
οýτε χαι το περιεγüμ9νο γ"αι τη σημασßα ιδεþν, που εßναι

τοιοýτον» («τÝτοιο εντÜφιο μ,νηγ"εßο»)- δεν φθεßρεται οýτε

Üφθαρτεò απü ττlν ßδια. τη φýση τουò. Η Ζ-α.τηγορηματιχüτητα του τοιητιχοý λüγου στουò δýο αυτοýò στßχουò (4-5), η μεταφοριχÞ σημασßα εννοιþν: «dνιΖ6 

ΣΙΙΙΩΝΙΔΙΙΣ Ο ΚΕΙΟΣ

τÜφιον, εýριýò, πανδαμÜτωρ χρüνοò» χαταφÜσχουν τη διÜρχεια. των σημαινομÝνων μÝσα στην απεραντοσýνη του χρüνου, την υπφοχÞ χαι αντοχÞ τουò απÝναντι σε νdμουò

τηò αχτινοβ ο},εß

των ζþντων προò αυτοýò. δεν φθεßρεται ποτÝ, γ,«"ß .lυοι αθÜνατη.'Εχει διÜρχεια πÝρα απü τον πεπερασμÝνο χριßνο, στην αιωνιüτητα. Δεν αμαυρþνεται, λÜμφη γιατß
««Ýσαε[»

Η δüξα, που εºß(ατοιχεß συμβολιχÜ στα μνημεßα των ηρþων, σε σχÝση χαß με τιò τιμητιχÝò προσφορÝò μνÞμηò

φυσιχοýò, που διÝπουν χαταλυτιχÜ τα υλιχÜ πρÜγματα.

δÝα υφηλÞ, ηθιχþò ωραßα χαι ιερÞ. Ο «σηχüò», ο τÜφοò, το ««ÝντÜφιον μνημεΤον», εßναι ιερüò, διüτι περιχλεßει τα οστÜ «rty$p5v Üγαθþν». που θυσιÜσθτγ.αν ¾Lα τηò ΕλλÜδαò την «εýδοξfuν»'τþρα η «εýδοξßα» ιατοιχεß στογ χαθαγιψσμÝνο τÜφο τουò, αφοý αυτÞν «ελετο,», προτßμησε
ωò ««οßχÝταν»1 ωò χÜτοLχο, ο «σηχjò2,

ων τια την πατρßδαΟ, Ο τÜφοò, ο «σηχÞò», των γεννσ.ßων. των «Ü¾αθþν» ανδρþν Ýχει γßνει πια απü χþροò θανÜτου γ,ατοLγßατηò διß«εýδοξßαò» üληò τηò ΕΠÜδαò (6-7)-. Η ξ«ò, μεγαλü"ηò κΡεπηειχüνα, που μαò θυμßζει ττρ xaτoLy.ia τηò Ελευθερßαò στον ,1fμyg» του Διονυσßου Σολωμοý χαι τηò δüξαò στον «'ΕπιτÜφιο»» του ΠεριτλÞr, πρωτüτυπη στη σýΠηφÞ τηò, εßναι Ýνσ"ò υπÝροχοò εχφραστικüò τρüποò εννοιολογιχÞò συναßρεσηò λÝξεων, που στον πυρÞνα τουò λανθÜνει ι-

το μεγαλεßο τηò θυσßαò τωγ ηρþ-

η

«Ο θÜνατοò χαθιζÜνει ωò γεγονdò, αλλÜ αßρεται ιυò προò τη στχταντιχüτητÜ του, Η μετÜβαση απü τον 0Üνατο
Ι27 

,,1ΡΧ-t Ι() Ι t,,,L 1 ΙΙ Ν ΕΣ

ΛΥΡ Ι Κ() Ι

Απü τον συγχεχριμÝνο τÜφο των ηρþων Ýχουμε μετÜθεση στον χαθαγιασμÝνο ιδεατü τÜ.φο, στον ιερü χþρο του «,σηχοδ», üπου θα χατοιχεß χαι θα μγημογεý_ εται στ0 διÜβα του χρüνου τι «εýδοξ[α» üληò τηò ΕλλÜδα,ò (χαι üχι μüνον τηò ΣτÜρτηò), ¸χει ωριμÜσει ενιορßò στην ποιτ}τιrÞ .l,υχÞ η ιδÝα ττlò Πα.νελλÞνια,ò πατρßδαò, üχι üμωò χα,ι τια τι< πολιτιχÝò χαι στρατιωτιχÝò συγχυρßεò που επηρÝαζαν γεγονüτα, γιοι πολλÜ χρüνια αχüμη, δυστυχþò. Ýστω ιατ αν οι Þρωεò προμαχοýσαν Þδη üλων των ΕλλÞνιυν: «,'ΕλλÞνων προμαχοýντεò..,,,". Οι Þρ..ò των Θερμοπυλþγ δεγ υπÞρξαγ τÝχνα μüνο μιαò πüληò. α.λλÜ üληò τηò ΕλλÜδαò. ΕξÜΠου μαζß με τουò 300 Ýμειναν χαι 700 Θεσπιεßò. Γι'αυτü χαι η δüξα τουò εßναι πανελλÞνιο χαýχημα. ΤÝτοια εßναι χαι η περßπτωση του ενüò, του αρχηγοý, του Λsωνßδα. πOυ το παρÜδειγμÜ του εßναι μαρτυρßα χαι διδαχÞ. Γι'αυτüν το ποιητιχü εγχþμιο, αλλÜ χαι τια την ιδιαßτερη πατρßδα του, τη ΣπÜρτη, χαι τια üλη την ΕλλÜδα επßσηò. αφοý η δüξα αυτÞò χατοτχεß στον τÜφο των ηρþων. Ο ποιητÞò ξεχιορßζει το πρüτυπο χαι εξαßρει την ιδιαιτερüτητÜ του: εßναι ο Þρ-«ò, που διαχρßOηχε τια τη γενναιüτητÜ του, την «ÜρετÞν» του, χαι χληροδüτησε αυτÞν ωò «μÝγαν χüσμον». ωò βαρýτιμο στολßδι, μα,ζß με την αιþνια δüξα του. το «,ÜÝναον χλÝοò», που τüσο συχνÜ
ψιοζ»,, σ. 197).

στην αθανασßα εßναι ¾ια τουò Þρ.rò, που μÜχονται ¾ια την ιδÝα τηò πατρßδα(, }ια τουò πιστοýò στο μεγαλεßο τηò ...» (βλ, στο βιβλßο μαò, Θουχυδßδη «Περιχß, Ýουò ΕπιτÜ-

ιΖ8 

Σ,|,ιßQ,\Ι/J.ΙlΣ Ο ΚΕ Ι() Σ

0υμÜται ο ΚÜλβοò. Με την «ÜρετÞν» χερδßζεται το «χλÝο6»,. που Ýχει διÜρχεια υπερχρονιχÞ. Γι'αυτü ο Λεωνßδαò

χαι οι γενναßοι του εßναι χαι θα μεßνουν σημεßο σ,ναφορÜò για εχεßνουò, που νιþθουν να τουò βαραßνει το χρÝοò: ««τιμÞ σ' εχεßνουò που üρισαν χαι φυλÜγουν Θερμοπýλεζ», εßπε ο ΚαβÜφηò, Ο Λεωνßδαò χαι οι συμπολεμιστÝò του πÝρασαν στην α.θανασßα νιχþνταò μΕ την παληΖαριÜ τουò τον θÜνατο. Γι' αυτü χαι μÝνουν ωò πρüτυπα ηθιχοý χαι
την αιωνιüτητα, αφοý πρüσφεραν τη ζòοÞ τουò στην πατρ[δα για την ελευθερßα χαι την αξιοπρÝπειÜ ττ6.

πνευματιχοý χÜλλουò». που χÝρδισαν με τον θÜνατü τουò

Το τοßημα δεν εßναι θρÞνοò. αλλÜ εγχüμιο αρετÞò xac πατρ.(οτισμοý χαι δcδαχÞ υπεροχÞò ταυ πνεýματοò πÜν<υ
σττlν ýλη.

Η

χατßσχυση τηò ηθιτ"Þò πý.νω στον νüμο τη6
τηò.

Γι'αυτü η φαινομενιχÞ στην αρχÞ του ποιÞματοò θλßφτ1 υποχωρεß χαι τη θÝση τηò στην φυχÞ μαò παßρνει ο ανα-

δüξα τηò ΕλλÜδαò πÜντα θαιατοιχεß στον ιερü χι5ρο, στον «βòυμüγ,,. üπου φτερουγßξουν οι φυχÝò των ηρþων" που θυσιÜζονται γι' αυτÞ.

φθορÜò εßναι ο θρßα,μβüò ττιòχαL το Ü.φθορο μεγαλεßο

Η

στÜσιμοò ενθουσιασμüò τια την εξουδετÝρωση του θανÜτου' στο τΟ.οò η φυχÞ μ«ò πλημμυρßζει απü ανθρþπινη χαι εθνιχÞ υπερηφÜνεια ι "(Lατß τα πρüτυπα του ποιητÞ εßναι διχοß μαò πατÝρεò. Τοýτο συνεπÜγεται χαι τιò διχÝò μαò ευθýνεò. Η χληρονομιÜ μαò εßναι βαρýτιμο στολßδι«μÝγαò χüσμοò»». που χαρßζει «ÜÝναον χλÝαò». 

ΑΡΧlΙΟ

Ι L'L'II Ι Ν ΕΣ /11' Ρ Ι Κο Ι

Β,ΕΠΠ¸ΑfrΙΜΑΤΑ
Ι.

ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ ΣΤΟ\Ι ΜΕΓΙΣΤΙΑ (ι3Σ = S3D)

ΜνÞμα τüδε χλεινοßο Μεγιστßα,6ν ποτε ΜÞδοι Σπερχειüν ποταμüν χτεΤναν Üμειψòßμενοι,
μÜντιοò, δò τüτε χÞραò ÝπερχομÝναò σÜφα εßδþò οýχ Ýτλη Σπòßρτηò Þγεμüναò προλιπεßν.
ΣΤΟΤΣ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΤΣ ΠΟΤ ΕΠΕΣΑΝ ΣΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ (ιαΣ = ozD)
2.

¿

ξε7ν', Üγ,γÝλλειν Λαχεδαιμονßαιò, 6τι τfiδε χεßμεθα τοθò χεßνòον βÞμασι πειθüμενοι.
3.

ΣΤοΥΣ ΠΕΣοΝΤΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΛΕΩΝΙΔΑ
cii

ΕýχλÝαò αΙα χÝχευθε, Λεòονßδα,

μετÜ σεßο

τÞδ' Ýθανον, ΣπòΙρτηò εýρυχüρου βασιλεý, πλεßστεον δÞ τüξων τε χαß þχυπüδων σθÝνοò ßππιυν

Μηδεßων τ' Üνδρþν δεξÜμενοι πολÝμφ.
4.

ΣΤΙΣ ΘΕΡΜοΠΥΛΕΣ

ΜυριÜσιν ποτÝ τfiδε τριηχοσßαιò Ýμòßχοντο Ýχ ΠελοπαννÜσου χιλιÜδεò τÝτορεò.
Ι]Ο 

J7.ι,l(JΛ/l_Ι 11Σ

ο κΕ ΙΟ Σ

5.

ΣΤΟΤΣ ΜΑΡΑΘΩΝολ/rΑΧοΤΣ ΑΘΗΝΑΙΟΥΣ

¸λλÞνò,ι ν π ρ ομαχοý ντεò'Αθην αßο ι Ι|Ι αρ

αθ þ

ν

c

χρυσοφüρων ΜÞδ cov Ýστüρεσαν
6.

δýνα"μτν.

ΣΤΟΤΣ ΠΕΣΟ}ßΤΕΣ

ΣΤΗ ΣΑΛ{ΜΙΝΑ ΚΟΡΙΝΘΙΟΤΣ 'Ω ξεßν', εýυδρον ποτ' Ýναßομεν Üστυ Κορßνθου. νýν δ'Üμ- Αß'αντοò νÜσοò ßχει Σσ.λαμßò.
ÝνOÜδε Φοcν[σσαò νÞαò χαß ΠÝρσαò Ýλüντεò

χαß Ι{Þδουò ßερÜν ¸λλÜδα βυσÜμεθα.
ΣΤο]-Σ ΠΕΣΟΙº,ΕΣ ΗΡΩΕΣ ΤΩΝ ΜΙ{ΔΙΚΩΝ
7.

Εß τü
'

Ελλοßδι

χαλþò θνÞσχειν ÜρετÞò μÝροò Ýστ'ι μÝl,ιστcιν, Þμßν Ýχ πÜ,ντ<ον τοýτ' ÜπÝνειμε τýχη. χεßμεθ' Üγηρòßτφ χρòüμενο ι εýλογßη.
8.

γÜρ σπεýδοντεò Ýλευθερßην τεριθg;γqg

ΣΕ ΠΕΣοΝΤΕΣ ΗΡΩΕΣ
οß'δε φßλη

"Ασβεστον

χλÝοò

χυòßνεον θανòßτου Üμφεβòßλοντα νÝφοò. οýδÝ τεθνÜσι θανüντεò, Ýπεß σφ' ÜρετÞ χαθýπερθε χυδαßναυσ' Üνòßγεε δòýματοò Ýξ' ¶ßδεòο,

περß πατρßδι θÝντεò 

l1ΡΧ4Ιο Ι

Ιr^,ν 1ΙΙ Ν εΣ ;11'Ρ Ι Κο

Ι

; ,,'ι'1:-. |{ .Þtr¿ιΙDΡffΙfζ t. Ο τÜφοò αυτüò εδþ εßναι του Ýνδοξου Μεγιστßα" που
ΖηÜποτe

οι ΜÞδοι τον σχüτωσòιν. üτοιν πÝρòισαν τον Σπερχειü

ποταμü.
του μÜντη. που τüτΕ μολονüτι γνþριζε πολý χαλÜ üτι επÝρχονταν οι Μοßραò του θανÜτουδεν το βÜστοιξε η χοιρδιÜ του να αγχòιταλεßφει τουò
òιρχη^ßοýò τηò ΣπÜρτηò,
2.

ΞÝνε. ;ινÜγγειλε στουò Λτχεδχιμονßουò üτν εßγ-αστε θοιμμ.Ýνοι εδþ υπαχοýονταò στιζ ε,ντολ,ß
εχeßνοτν.
3.

Λεωνßδα. τηò μεγÜληò ΣπÜρτηò βασλιÜ.

ηγτlσχεα&ζει αυτοýò. που Ýνδοξοι πÝθαναν μαξß σου οδþ, üταν αντιμετþπισαν βφαια στον πüλqτο τη δýνòιμη πολυÜριθμþν τüξων χαι γοργοπüδαρων αλüγων χαι
των 1νΙÞδων.
4.

Εναντßον τριαχοσßων μυριÜδων μÜχονταν χÜποτε Εδþ τÝσσεριò χιλιÜδΕò Üνδρεò òιπü την Πελοπüννησο.

ι32

j

ι

.{ 

ΣΑ,ΙΩΝΙΔΙΙΣ ο ΚΕΙ()Σ
5.

Πολψþνταò για την υπερÜσπιση τηò ελευθερßαò τü)ν ΕλλÞνων στον Μαραθþνα οι Αθηνòιßοι
συνÝτριφαν τη δýναμη των πÜμπλουτων ΜÞδων.
6.

πüλη τηò Κορßνθου. :ιλλÜ τþρτ μτò σχεπÜζει το νησß :ου Αßαντοιη s\

ΞÝνε" χÜποτs χατοιχοýσòßμε στην πλοýσιòι σε νερÜ

1

La^aψLVa

εδοß συντρßφαμε
;(ο(ι 1

τα φαινιχικÜπλοßα χαι τουò Πφσε< τουò λ4Þδουò χοιι σþσòιμε την ιερflΕλλÜδα.

ΕλλÜδòιò χειτüμαστε εδþ vexpoi χερδßζονταò αιþνια δüξα.
8.

μÝροò τηò ιινδρεßαò. σs μαò χυρßωò δþρισε αυτü τýχη. η γιòιτß σπεýδογταò να υπερασπtσοιJμε την ολευθφßα τηò

Αν το να πεθαßνειχανεßò Ýνδοξα στμαßνει το μÝγιστο

βρτρε εποιδÞ η αρετÞ απü φηλÜ δοξÜζοντÜò τουò τουò οδηγεß στουò ουρανοýò òιπü του

Αυτοß εδþ χÞαδισαν τιο( την πατρßδα τουò αιιßτνια δüξòι χαι πÝρòισαν στο μαýρο σχοτÜδι του θανÜτου. αλλÜ δεν Ýχουν πεθÜνΕι. αν χαι τουò ο θÜνòιτοò.

ι3) 

,,1

ΡΧ,1

Ι C)

Ι Ιι,L ΙΙ Ν ΕΣ τΙ\'Ρ Ι Κ() Ι
|

¶δη τοι παλÜτιιχ.
ΙνΙε τον θÜνòιτü τουò òιυτοß Üφησαν λαμπρüτατο μνημεßο

apeτiiò.

ΣΧοΝΑ
1.

|-2,

Ο Ηρüδοτοò {7,221) αναφÝρει üτι ο ΛΙΙεγιστßαò ßραν ψÜντηò απü την Αχαρνανßα' προειδοποßησε τουò'Ελληνεò,
που χατεßχαν τιò Θερμοπýλεò με επιχεφαλÞò τον Λειονßδα. üτι θα Ýπεφταν την επομÝνη. - ποτÝ δÞþνει τον χ:üνο του γεγονüτοò υποβÜλλονταò με την αοριστολογιÞ οημασßα του απüσταση ανÜμεσα στον ανα¾νþστη χαι στο γεγονüò. - Σπερχεcδν ποταμüν αντιχ. στο ÜμειψÜμενοι = αφοý πÝρασαν τον Σπερχειü ποταμü. - ýν .,,, χτεßναν, αναýξητοò αüρ, = ξχτειγαγ. 3-4. μÜντιοò, ιων. = μÜντεωò. αττ., παρÜθεση. - üò = ο Μεγιστßαò ωò μÜντηò γνþριζε ü,τι Ýμελλε να συμβεß τdτε. δηλ. τη συγχεχριμÝνη στιγμÞ του 0ανÜτου; σÜφα εßδιýò, e-

ναι παλαιüò τýποò στιò επιτýμβιεò επιγραφÝò» (βλ. ΣχιαδÜ. «Αρχαßχüò Λυρισμüò,,,2. 432 χαι «Επß Τýμβω». 62. σημ, 3). - χλεινοßο = χλεcνοý Ξ του ενδüξου (στον ¼μ. χλειτüò' χλÝοò' εýχλεÞòL - Ι4εγιστ{α, δrρ. = Με¾ιστ[ου.

μνßμα

τüδε: ,.τιδιατýπιοση αυτÞ (Þ: σÞμα τüδε) εß-

ναντιωμ. μτχ, = αν χαι γνþριξε σαφþò = πολý γ"αλÜ, * ÝπερχομÝναò γ-αºη¾ορ. μτχ. απü το εßδþò. - ΚÞρ«ò οι μοß- 

ΣΙλΙΩΝΙΔΙΙΣ () ΚΕΙοΣ
ρεò του θανÜτου' πρβ, το ομηριχü: ΚÞρrò θανÜτοιο(Β 302,

χ.Ü. Βλ. χαι Μßμνερμο, απ. 2, στ,5 χαι Τυρταßο. ^332 στ: 5-6). οýχ ßτλη - δεν απ, 3, μπüρεσε. δεν Üντεξε η χαρδιÜ του (üχι: δεν τüλμησε, απü φüβο πΡοò τιò εντολÝò των αρχηγþυ) (βλ. ΣχιαδÜ. 2,433). - προλιπεßν απü το οýχ Ýτλητελ. απαρμφ.' προλεßπω = ε¾χαταλεßπω' Þγεμüναò, απü το απρμφ. βÝβαια.' στουò αΡχητοýò των Σπαρ-

τιατþν προεßπε üτι θα πεθÜνουν, αλλÜ χαι ο ßδιοò, μολονüτι γνþριζε το επιχεßμενο τÝλοò" Ýμετνε χαι πÝθανε μαξß τουò' να το τlρωιχü στοιχεßο σ' üλη τη μεγαλοπρÝπειÜ του (πρβ. «Θερμοπýλεò». ΚαβÜφη). Αυτü υμνεß ο Σιμωνßδηò
στο ΕπßγραμμÜ του. το μονα.διχü ßσωò. για την πατρüτητα του οποßου δεν υπÜρχουν αμφιβολßεò.

ΜÝτρο: ελεγειαχü δßστιχο (= δαγ"τυλιχü εξÜμετρο + δαχτυλιχü πεντÜμετρο).

Το επßγραμμα αυτü «που παραδßδεται ωò

2.

επιγραφÞ

στον τÜφο του Λεωνßδα χαι των 300 Σπαρτιατþν στιò Θερμοπýλεò, Ýχει συχνÜ επαινεθεß τια τη λιτüτητα, την περιεχτιχüττγτα χαι την πληρüτητÜ του .,. Ωò επß"l,ρα,μμα üμωò του Σιμωνßδη αμφισβητεßται σοβαρÜ σfμ,ερα». (Βλ.

ΣχιαδÜ. Αρχαßχüò Λυρισμüò 2,433), 1-2. ιΙι ξεßν (ε): τυπιχÞ Ýχφαση στο ηρωιχü επßγραμμα = ξÝνε, διαβÜτη' εδþ οι νεχροß απευθýνονται στον διαβÜτÞ. που τερνÜ απü τον τÜφο των τρþων στιò Θερμοπýλεò,
Ι15 

,.'

ΡΧ,lΙ() Ι I^'L'LI Ι Ν ΕΣ ι17' Ρ Ι Κ() Ι

¾ια να στεßλουν το ιτÞνυμÜ τουò προò τουò Λαχεδαιμονßουò.- &γγÝλλειν το απρμφ. ωò ΠΡοσταχτιχÞ. που δηλþνει την εντολÞ των ηρþων προò τον ξÝνο' ο ενεστþσταò για δÞλωση τηò διÜρχειαò στον χρüνο. - τÞδε = εδþ' προσδιοριστιχü συγχεχριμÝνου τüπου, αυτοý, üπου ο τÜφοò των ηρþων με το επß^l,ραμμα. - χε(μεθα = χοιμþμαστg, α,ναπαυüμαστε, εßμαστε θαμμÝνοι. βρισχüμαστε νεχροß. * χε[νων ¾εν, υποχ., τþν Λαχεδαιμονßων στο τοßò βÞ-

μασι. avaLx. τηò τροπ. ψτχ. πειθüμενο. = υπαχοýονταò στιò εντολÝò, που μαò Ýδωσαν εχsßνοι' αυτÝò για τουò Λα-

χεδαιμονßουò Þταν: να μεßνουν οι 300 εχεß. στη θÝση τουò xaLva. πÝσουν. αν χρειαστεß' τοýτο Ýτετσ.τ'προηγεßται το χρÝοò των Λαχεδαιμονßων να μην εγχαταλεßπουν τη 0Ýση -υουò «μÝνονταò Ýν τß τÜξι ÝπιχρατÝειν Þ Üπüλλυσθαι» (Ηρüδ. 7, 104" 4-5).
Ν,ΙÝτρο: ελεγειαχü δßστιχο.

3.

(χεýθοò, τü, χευθμþν. ü = χρυ«Ιßþναò, τα βÜθη, τα Üδυτα) τÞδε, = χρýπτει, σχεπ&ξει. - σεßο = σοd (χαι σÝθεν, σεý). επßρρ.

7-2. εýχλÝαò = εýχλεεßò, αιτ., γ,ατη¾ορ. στο εννοοýμενο τοýσδε, τοýτουò, οß'= ενδüξουò, - αßα, Þ. Üλλοò τýποò του γαßα = γη. - χÝχευθε Πρχ. με σημασßα Ενεστ. του χεýθω

για δÞλωση τüπου

=

σΟ

αυτü το μÝροò. εδþ,

-

χοροò = εýρýχωρο. = μεγÜλη. 3-4, δεξÜμενοι πολÝμφ. η μτχ.χΡον.= αφοý δÝχθηχαν,
Ι]6

-

εýρý- 

ΣΠΙΩΝΙ,ιΙΙΣ

()

ΚΕΙ()Σ

πολυÜριθμων τüξων χαι ¾οΡτοπüδαρων αλιßγων. _ δεßων = Μηδιχþν, των ΜÞδων, ΜÝτρο: το ßδιο.
4.

υπÝμεινα,ν. αντιμετþπισαν στον πüλεμο. - σθÝνοò πλεßστων τüξων χαß þχυπüδων (ππòον τη δýναμη. την ορμÞ
=

mr|

στοß στιò εντολÝò των πüλεþν τουò, τÝταρεò τÝσσαρεò, = ΜÝτρο: το ßδιο με των προτουμÝνων, ).

ΜετÜ την προδοσßα του ΕφιÜλτη ταρÝμεινοιν εχεß μιßνον οι 300 με τον Ζ\sωνßδα, χq.ι 700 Θεσπιεßò. που Ýπεσαν. πι-

ΓΙερσþν εtνσ,ι «πι2lηαιχÞ Üδεßα»υπερβολιχüò . * τÜδε τÞ_ = δε = εδþ, δηλ. στιò Θερμοπýλεò. Ýχ ΠελοποννÜσου -Þσου: γεριχÝò χιλιÜδεò ΕλλÞνων" üχι μüνον απιß την Πελοπüννησο, απ'üπου το μεγαλýτερο μÝροò αυτþν, μαζß με τουò 300 του Λεòονßδα, εßχα.ν χαταλÜβει τιò Θερμοπýλεò.

1-2. μυριÜσcν τριαχοσ(αßζ = ο αριθμüò τιογ 3.000,000

1-2. προμαχþ τινοò = μÜχομαι γιαχÜπαιον, για υπερÜ* σπιση χÜποιαυ' ¸λλÞνωυ. συνεπþò αντιχ.. η βτχ. προμαχοδντεò τραπτÞ, -'Αθηναßοι στο μÝσον το υποχ. τηò μτχ. χαι του ρÞματοò Ýστüρεσαν = χατενßτ"ησαν, χατÝβαλαν.
συνÝτριι|ßαν, χατÝστρεψαν (του αχρ,

ραθþνι (α90 π.Χ.) δοτ. του τüπου. - χρυσοφüροò = φορ_ τωμÝνοò με χρυσÜφι, πλοýσιοò" μαλθαχιßò λιßγω πλοýτου. ΜÝτρο: το ßδιο με των προηγουμÝνων.
Ι)7

ρ, στορÝννυμι). -

ΙνΙα- 

,4ΡΧlΙΟ Ι L,L,II Ι Ν ΕΣ ΛΥ Ρ Ικο Ι

6.

σοò: χατÜ τουò τρωιχοýò χ:üνουò βασιλιÜò τηò Σαλα,μßναò Þταν ο Τελαμþν. ο πατÝραò του Αßαντα.

1-2. þ ξεΤrΘ = ξÝνε. - εýυδροò, ογ = πλοýσιοò σε νερÜ' Κüρινθοò χαραχτηρßζεται Ýτσι τια τα Üφθονα νερÜ τηò. η - ναßω = χατοιχþ (ναÝτηòχα,ι ναετÞρ -Þροò, δ = ο χÜτοιχοò). - &μ(ε), αττ,^ δωρ.. ονομ. Üμεò = Þμ.Üò - Þμεßò. * ßχει = χατÝχει, χρατεß. σχεπÜξει. - Αfuντοò νÜσοò. δωρ. = γη-

χαι ΠÝρüαò - Ι'ΙÞδουò' αßρßω -þ = χατανιχþ. χαταβÜλλω, αποχροýιο. συντρßβιο: Πßρσαc χαι ΜÞδοι. δýο συγγενιχÜ φýλα, που ενιüθηχαν, üχι χωρßò συγχροýσειò, χαι σχτητÜτισαν το μεγÜλο περσιχü χρÜτοò. Ο περσιχüò στüλοò. που
χαταστρÜφτγ.ε στη ναυμαχßα τηò Σαλαμßναò το 480

3-4. Φοινbσαò νÞαò αντιχ. τηò χρον. γτχ, Ýλüντεò. üπωò

τ.Χ.,

ρüλο στη Ν{εσüγειο ιδρýονταò χατ αποιχßεò, üπωò την Καρχηδüνα. - βýομαι = σþζω. Ιν[Ýτρο: το ßδιο με των προη¾ουμÝνων.
7.

Þταν χυρßωò Φοινιχιχüò' να μην ξεχνÜμε üτι η Φοινßτ.η υπÞρξε ψε"γÜλη ναυτιχÞ δýναμη χαι διαδραμÜτισε σοβαρü

7-2. χαλþò = ενδüξωò. _ ÜρετÞò γεν, διαιρ., η Ýγγοια τηò ÜρετÞò με τη σημασßα τηò γενναιüτηταò σþματοò χαι φυχÞò' η υπüθ. εß ... Ýστß με απüδ. Þμßν &πÝνειμε - μαò δþρισε. μαò παραχþρησε, δÞþνει το πρα,τματιχü. - Ýχ πÜντων = προπÜντων, χυρßωò, σε μεγÜλο βαθμü. _ το τοýτο

lr8 

αναφÝρεται στο χαλþò θνÞσχειν.

3-4, περcτßθημι = περιβÜλλω (τ-υρßωò για ενδýματα)' μτφρ. εδþ: περιτßθημι τÞ ¸λλÜδι (αντιχ. Ýμμεσο) Ýλευθερ[ην (σ"ντιχ. Üμεσο) = ελευθερþγω τηγ ΕλλÜδα, υπερασπßζω την ελευθερßα τη< ΕλλÜδαò. - ÜγÞραντοò = αγÝραστοò, αιþνιοò. λαμπρüò. - χρþμα[ τιw = º) χρησιμοποιþ χÜτι, 2) Ýχω χÜτι, αποχτþ, χερδßζω. - εýλογßα = Ýπαινοò" δü? ra, ΜÝτρο: το ßδιο με των προηγουυÝνων,
8"

1-2. Üσβεστον χλÝοò = αχα.τÜλυτη. αιþγια, αθÜγατη δüπερt ,., θÝντεò, τμÞση, μτχ. χρον. -_ περεβαλüντεò τÞ ξα.. πατρ[δι χλÝοò = αφοý περιÝβαλαν τηγ πατρßδα μe δüξα. α_
φοý δüξασαν την πατρßδα" αφοý χÝρδισαν αιþνια.

-

αχqτý.-

λυτη δüξα τια την πατρßδα"' φßλη περß πατρßδι = αναστροφÞ πρüθ. = τια την πατρßδα τουò. - χυÜνεον νÝφοò θανÜτου = το σχοτεινü, μαýρο νÝφοò του θανÜτου. τον σχοτεινü

θÜνατο' ÜμφεβÜλοντο = περιεβÜλοντο: χυÜνεον νÝφοò θανÜτου, περßφραση = πÝθαναν, πÝρα.σαγ στο μαýρο σχοτÜδι του θανÜτου.

3-4. τεθνÜσι θανüντεò, παρÞχηση, μτχ. ενδοτιχÞ = δrυ πÝθαναν, αν χαι πÝθαναν, δεν Ýσβησε τ' üνομÜ τουò, αν χαι
πÝθαναν. δεν ξεχÜσττμαν μετÜ τον θÜνατü τουò. - σφ'Ξ σφÝ, σφÜò = αυτοýò' απü τη φτχ. χυδα(νουσα, - χαθýπερθεν = Üνωθεν = σ"πü πÜ.νω" απü ψηλÜ' αναφÝρεται σº,ο χυδα{νουσα' χυδαßνòο = δοξÜζω (χýδοò. τd = δüξα). - ÜνÜγει
r -39 

ΑΡΧΑΙ() Ι L,L.!I Ι Ν DΣ,lΥΡ Ι Κο Ι

ματοò Ýξ ¶ßδεω, αναστροφÞ πρüθ., εχ δþματοò ¶[δεω '¶δου = απü τον ¶δη, απü τον χÜτω χüσμο. 5, χÜλλιστον μνÞμα ÜρετÞò = λαμπρü μνημεßο ανδρεßαò.

= ܾει Üνω, οδτgεß, φÝρνει επÜνω, στουò ουρανοýò.

-

δοß-

- λιπον

φθßμενοι, η μτχ. χατη¾ορ. = Üφησαν με τον θÜνατü τουò, Üφησαν πεθαßνονταò, πÝθαναν χαι Üφησαν. ΜÝτρο: το ßδιο με των προηγουμÝνων.

ΠΡΟΣΕΓΓΕΗ ΜΟΒD}ΙΣ ΚΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝσΤ

ΗΙΙΡΑIνΙλ{ΑmΝ
1.

Το επßγραμμα του Μεγιστßα, που περιλαμβÜνεται
Anthologia ΡαΙαþα Graeca
(º^

στην

ΗΜερüδοτοò (7,228,3): «τü δÝ (Ýπßγραμμα) ταý μÜντιοò γοτßεω Σιμων(δηò ü ΛεωπρÝπεüò Ýστι χατÜ ξειν{ην δ ÝπιγρÜφαò»', ΚατÜ τιò φιλολογιχÝò Ýρευνεò ßσωò εßναι το μο6ºº}, μαò το διÝσωσε ο

ναδιχü γνÞσιο επßγραμμα του Σιμωνßδη Þ τουλÜχιστον Ýνα απü τα ελÜχιστα, που θεωροýνται γνÞσια.¼πωò εßπαy.ÜL στα εισα¾ω¾ ιχÜ στοιχεßα τια τον ποιητÞ, η πατρüψε τητα του συνüλου σχεδüν των επιγραμμÜτων, που αποδßδονται στον Σιμωνßδη, αμφισβητεßται σοβαρÜ.

ΚατÜ τον Ηρüδοτο (7,221) ο Μεγιστßαò, Ατ-αρνÜναò

μÜντηò, προεßπε στουò'Ελληνεò, που εßχαν τ-αταλÜβει τιò Θερμοπýλεò, üτι την επüμενη ημÝρα θα ερχüταν ο θÜναß τοò. Και üμωò χαι ο ßδιοò επÝλdε τον θÜνατο, αφοý Ýμεινε ß
Ι4ο

Ι

{ 

ΣΙ!ΙΩΝΙΔΙΙΣ () ΚΙΙΙ()Σ

μαζß με τουò ηρωιχοýò υπερασπιστÝò των Θερμοπυλþν.
Το επßγραμμα αυτü ανfγειο"ο:rrr,"ýμβια, που ενÝχει üμωò χαι το ηρωιχü, αλλÜ χαι το ελεγειαχü εγχωμιαστιχü στοιχεßο, Η «ρχÞ του με ζεýγοò λÝξεων: «μνÞμα τüδε», συνηθισμÝνοò εχφραστιχüò τρüποò επιγραμμÜ.των. υποβrßλλει την ειχüνα του μνημεßου χαι την ιερüτητα του χþρου, στον οποßο Ýχει ανεγερθεß τοýτο χαι στου οποßου ττßν πρüσοφη Ýχει αναγραφεß το επßγραμμα τια. χÜρη του α.ναγνþστη",

ΔιαβÜζει λοιπüν χÜθε φορÜ ο αναγνþστηò, προσχυνητÞò διαβÜτηò. το επßγραμμα, απü τη στιγμÞ που στÞθηχε το Þ «μνÞμα» χαι μs την παοουσßα λαοý χαι του ποιητÞ αποδüθηχαν οι πρÝπουσεò τιμÝò στον ενταφιασμÝνο νετ,ρü, τον

Μεγιστßα, ωò τüτε που ο χρüνοò χαι οι Üνθρωποι αφÜνισαν το ««μνÞμα». Ενþ η δειχτιχÞ
«,χλεινüν». τον Ýνδοξο"

Ýχει απλü πληροφοριαχü χαραχτÞρα. τον οποßο υπηρετοýν χαι οι δýο επüμενεò λÝξειò: «χλεινοßο Μεγιστßα», προσÝχουμε üτι το επιθε-

Ýχφραση απευθýνεται στην üρα.ση

ιαι

τιχü προσδιοριστιχü του χυρßου ονüματοò αποδßδει στο προσδιοριζüμενο πρüσωπο μεταθανÜτη «χλÝοòº χωρßò αχüμη να αιτιολογεßται ο χαραχτηρισμüò. Ωστüσο συ¾χ>üνωò με την πλτροφüρηση χαι την ιχανοποßηση τ¸ φυσιχýò περιÝρτειαò του επισχÝπτη (που δεν την εßχαν βÝβαια οι παρευρεθÝντεò χατÜ την απüδοση των επιταφßων τιμþν, ωò γνþστεò σýγχιονοι) υποβÜΠεται χαι ο σεβαΙ4Ι 

.4ΡΧ,lΙο Ι

tº1.. Ι ΙΙ Ν

Ε Σ .,Ιr'Ρ Ι Κ()

Ι

σμüò προò Ýναν Üνδρα. τον νεχρü. που χÝρδισε βε τον θÜνατü του τη δüξα, ττγ «εýχλειαν>>.
γ.α|. θα τογ μγημογεýουν οι διαβατιχοß προστ.υνητÝò του τÜφου του. «τοý μνÞ-

ματοò του'δε». 'Ηδη με το τÝλοò του πρþτου στßχου αρχßζει η αναφορÜ, στο παρελθüν με το χρονιχü επßρρημα: «ποτÝ». που με την αοριστολογιχÞ σημασßα του προsχτεßνει αναδρομιχÜ τη χρονιχÞ απüσταση του συμβÜντοò απü ττß στιγμÞ ποιρου* σßα.ò του προσΖ,υνητÞ, που στÝχεται με σεβα.σμü μπροστÜ 619 «μνÞβα» ενüζ Ýνδοξου Üνδρα, (rò τη στιγμÞ ανÝγερσηò του μνημεßου. αλλÜ χαι προγενÝστερα αχüμη- ωò τη στιγμÞ τηò πτþσηò του Þρωα. χωρßò να. δια.χüττεται τß διcß.ρχεια, του μεταθανÜτιου χλÝιιυò του νεχροý'. }{ δüξα, που χερδßζουν οι γÝνναßοι. Ýχει πραγματιχÜ διÜ.ρχεια υπερχρανιχÞ. Στον δεýτερο στßγο τßθεται το γεγονüò του θòινÜτου ενüò Üνδρα, που χατÝχει τη θÝση του πια σττßν ιστορßα. Πρüχειται για Þριοα των μηδιχþν πολÝμων, Τον σχüτιοσαν οι ΜÞδοι σ' Ýναν συγχεχριμÝνο τüπο. που τον διαρρÝει ο Σπερχειüò ποταμüò, στιò Θερμοπýλεò. που χαθαγιÜστηχαν με τη θυσßα των γενναßιον του Λsωνßδα. Ο συσχετισμüò του θανÜτου του με τον τüπο τηò θυσßαò ηρþων μÜò χÜ.νει να συνειδητοποιοýμε τþρα γιατß ο Μεγιστßαò υπÞρ-

ξε Ýνδοξοò.,Στον προσÞχοντα σεβασμü, που αποδßδουμε

στη μνÞμη του χι εμεßò. ωò αναγνþστεò μüνον. δυστυχþò, του επιγρÜμματοò" αφοý το μνÞμα δεν υπÜρχει πια" προ-

στßθεται τþραχατ ο θαυμασμüò μαò για τον θÜνατü του σ'
1 Ι1 

Γ
ΣlΙlòJΛ.;IυΙllΣ () ΚΕ

ΙοΣ

Ýναν τüπο ιερü,

νατü τουò. Το χτονιχü ,«7òα6r, ωò απüδοση στ,ο ««ποτÝ»» συ¾χεχριμενοποιεß τη μεγÜλη στιγμÞ. εχεßνη τηò αναμÝτρησηò με τον θÜνατο γ.αι τηò ηρωιχÞò πτþσηò των γενναßων, που επÝλεξαν να φυλÜξουν Θερμοπýλεò. ΑνÜμεσÜ τουò υπÞρξε χαι ο Þρωαò Μεγιστßαò. που. μολονüτι γνþριζε χαλÜ, «σÜφα εßδþò», üτι πλησßαζε ο θÜγατοò üλωγ, μαξß τ.αι ο διχüò του. αφοý επÝρχονταν οι μοßρεò. οι «ΚÞρεò»>1 του θα.νÜτου,

τελεß τα ιερÜ του χα,θÞχοντα. Αυτüò λοιπüν ««τüτε», προεßπε στουò υπsρασπιστÝò των Θφμοπυλþν τον βÝβαιο θÜ-

ηρωιÞò πρÜξηò Ζ.αι μεγαλειþδουò θυσßαò, Ο παραθετιχüò προσδιορισμüò: «,μÜντιοòr» μαò αιφνιδιÜζει στην αρχÞ, αφοý διφωτþμαστε τια την παφυσßα του εχεß. Κι üμωò μποροýσε Ýναò ,«μÜντιò», üπωò για μαò ο στρατιωτιχüò ιερÝαò, να αχολουθεß τον στρατü χαι να θπι-

εντοýτοιò

Ýμεινε.

πιστüò

στο χαθÞχον.

χαι Ýπεσε μαζß με üλουò τουò Üλλουò. Εßχε τüση ευγÝνεια μÝσα του χαι τον διÝχρινε τÝτοια αρετÞ, που δεν του επÝτρεψε να ε.lοιαταλεßφει τουò «Þγεμüναò» τηò ΣπÜρτηò χαι να φýγει. για να σþσει τη ζωÞ του. 'Εδρασε ωò Þρωαò, üπωò üλοι οß υπερασπιστÝò του χρÝουò.

ΦÝρθηχε üπωò οι

ÞΡr.ò του ΚαβÜφη, που, ενþ προβλÝπουν το βÝβαιο τÝλοò τουò, μÝνουν στη θÝση τουò, τια να θυσιασθοýν χαι με την πτþση τουò να χατισχýσουν üχι
των εχθρþν, αλλÜ του 0ανÜτου.

αυτοýò πρÝπουν τιμÝò χαι μÜλιστα περισσüτερεò απü üσεò στουò Üλλουò, που χινοýνται ανÜμεσα στην αβεβαιüτητα τηò Ýτ$ασηò των πολεμιχþν Ýργων χαι στην χρυφÞ ελπßδα τηò σωτηρ ßαò
Ι4_]

Σ'

Þχαι 

,4ΡΧ.lΙο ι

1α

1,'Ιllτ\ºßΣ.,1Ι'Ρ ΙΚ() Ι

στην πßστη για νßχη, αφοý Ýχουν αποβÜλει το φυσιχü αßσθημα του φüβου γßα τη ζωÞ τουò; <<χαL περισσüτερη τιμÞ τουò πρÝπεc / üταν προβλÝπουν (χαι πολλο[ προβλÝπουν) /

πωò ο ΕφιÜλτηò θα φανεß στο τÝλοò / χι οι ΙνΙÞδοc επιτÝλουò θα διαβοýνε» («Θερμοηýλεò»).
σα σου τον θÜνα,το χαι να. χερδßζειò την αιωνιüτητα τηò α-

Απαιτεßται, ναι. απαρÜμιλλο θÜρροò) να γ.α,τανιχÜò μÝ-

θανασßαò. Να μÝνειò στη θÝση σου, γιατß δεν βαστÜει η χαρδιÜ σου ν' αφÞσειò τουò συντρüφουò σου χαι να σþσειò
τη «ζωοýλα)> σου.'Οταν δεν Ýχειò να διαλÝξειò παρÜ Þ τη

γοý του Ελýτη Þ του Þρωα, του Περιτ}Þ Þ του Σιμωνßδη, ¼λοι αυτοß υπÞρξαν γÝννημα τηò ιστορßαò με σÜρχα χαι οστÜ, υπÝροχοι Þρωεò' ο Ν{εγιστßα,ò, ο Λεωνßδαò, ο ΔιÜχοò, που Üχουσαν μÝσα τουò τη φωνÞ τηò ευθýνηò απÝναντι
στουò πολλοýò, την εντολÞ τηò πατρßδαò στιò στι¾μÝò του χινδýνου, στιò χαßριεò στιγμÝò τηò δοχιμασßαò συνειδÞσο-

λο üχι» στην Ýνδοση χαι στη φυγßß. τüτε εßσαι «Üνδραò αληθινüò». χατÜ τον Κßπλιγχ. γιατß φÝρειò μÝσα σου στοιχεßα το χαβαφιχοý Þρrο Þ εχεßνου του Þρωα ανθυπολοχα-

Þ τον θÜνατο. να συμβιβασθεßò με την ταπεßνιοση Þ να ορθιüσειò τη γενναßα φυχÞ μÝσα σου χαι να πειò 16 «μεγÜ-

ζrÞ

ων χαι τηò χατßσχυστιò χÜποºε, αλλοßμονο. του εφιαλτιχοý πνεýματοò χαß των σχοτεινþν δυνÜμεων εξαγορÜò του. Ο Μεγιστßαò χατενßτ"ησε χÜθε πειρασμü χαι γι' αυτü ο Σιμωνßδηò τον ýψωσε σε πρüτυπο αρετÞò, που μÝνει Üφθα.ρτη απü τον χρüνο, 

ΣΙΛΙΩΝΙ,ΔΙΙΣ Ο

ΚΙßΙοΣ

απομνημονεýουν τα Ελληνüπουλα Σιμωνßδη, στον οποßο το αποδßδει επßσηò ο Ηρüδοτοò, αμφισβητεßται σÞμερα ωò πΡοò τη γνησιüτητÜ του. ΓρÜφει ο ΣχιαδÜò: «το περßφημο αυτü δßστιχο επßγραμμα. που παραδßδεται ωò επιγραφÞ στον τÜφο του Λεωνßδα χαι των 300 Σπαρτιατþν στιò Θερμοπýλεò, Ýχει συχνÜ επαινεθεß ¾ια τη λιτüτητα" την περιεχτιχüττρυ. χαι την πληρüτητÜ του ... Ωò επßγραμμα üμιοò του Σιμωνßδη αμφισβτlτεßται σοβα,ρÜ σÞμερα. Σε üλεò τιò πηγÝò τηò χ¾φ,
cοò σýνθεμα του
παραδüσεωò το δßστιχο παραδßδεται ανþνυμα»l.

Το επßγραμμα, που

2.

¼ποιοò χι αν εßναι ο ποιητÞò του. τον Üγ^γιξε βαθιÜ η συγχßνηση απü τον θÜνατο των υπερασπιστιüν τηò ελευθερßαò των ΠανελλÞνιον. Τι λαμπρÝò στιγμÝò τηò ιστορßαò μαò τια διδαχÞ χαι μετουσßωση! Οι ΣπαρτιÜτεò νεχροß, που θÜφτηχαν στον τüπο τηò θυσßαò τουò. ο Λειονßδαò με τουò τριαχοσßουò του. μλοýν απü τον τÜφο τουò, σαν να μην Ýχουν πεθÜνsι, Και εßναι αλÞθεια τοýτο' το εßπαμε πολλÝò φορÝò προσεγγßζονταò τον λüγο χαι τη σχÝφη των ποιητþν μαò. Ο ξÝνοò. που Ýρχεται προσχυνητÞò στο μντμεßο των πεσüντων ηρþων, διαβÜζονταò το επιτýμβιο επßγραμμα αχοýει τη χαιρετιστÞΙ45

Ωò προò την ερμηνεßα του επιγρÜμματοò Ýχουν γßνει παρανοÞσειò Þδη απü την αρχαιüτητσ., üπωò θα αναφÝρουμε πιο χÜτω. Ωò προò την ποιητιχÞαξtσ, του üμωò υπÜρχει χοινÞ α,ποδογÞ. Πρüχειται για αριστοýργημα του εßδουò. 

APX,tIO Ι L.L

ΙΙ Ι Ν ΕΣ

ΛΥΡΙ κ() Ι

ρια, τη ξεστÞχαι φιλιχÞ φωνÞ των αθανÜτων: «þ ξεtνε» χαι δονεßται η ιΙυχÞ του. Μπορεß λοιπüν να επιχοινωνεß πü τον ιερü χþρο του μνημεßου τουò! ΣυγτJ.ονßζεται, χαθþò αχοýει την απαρεμφαßιχÞ προσταγÞ: «ÜγγÝλλειν». Ο ενεστþσταò στlμαßγει διÜρχεια, επαναλαμβανüμενο γεγονüò. Ο ποιητÞò θÝλησε να δηλþσει üτι η αγγελßα του μηνýματοò θα ανατßθεται στη δκßρχεια

αυτüò με το πνεýμα των τρþων, που φτφουγßζει πÜνω α-

των Θερμοπυλþν. Δεν Ýχει σητασßα που ο νεοελληνιχüò λüγοò υστερεß απü υφολογιτÞÜποψηστην απüδοση αυτÞò
τηò γΡαμματιχÞò σημασιολογßαò' δεν μαò ιχανοποιεß η απüδοση:
«<να,

του χρüνου σε χÜποιον «ξεßνον»», προσχυνηÞ Þ διαβÜτη, που θα φθÜνει στο ιερü μνημεßο των ηρþων τηò μÜχηò

αναττÝλλειò

παρÝμφατο με αüριστο: «ανÜγγειλε, πεò, φÝρε το μÞνυμα)}, που αποδßδει απü αισθητιχÞ Üποφη πιο ιχανοποιη-

το μÞνυμα» χαι γι'α.υτü μεταφρÜζουμε το ενεστωτιχü α-

(χÜθε φορÜ), να λεò, να φÝρνειò

τιχÜ τηγιονιχýlαπüχτωση του απαρεμφÜτου, που χρτριμοποιεßται αντß Προστα zr,ιτÞò2 . Το επßγραμμα Þταν γρα,μμÝνο πÜνω στον τÜφο του Λεωνßδα χαι των τριαχοσßων του, που θÜφτηχαν εχεß που Ýπεσαν, για να τουò τιμÞσουν' γι'αυτü χαι αποδÝχτεò του μηνýματοò εßναι οι Λαχεδαιμüνιοι μüνον, που στη συνεßδηοÞ μοò üμωò εχπροσωποýν τουò ΠανÝλληνεò, üπωò εξÜλλου χαι οι πεσüντεò ßρωεò, Αυτοß δεν θυσιÜσθηχαν τια την ελευθερßα μüνον τηò ιδιαßτερηò πατρßδαò τουò, τηò ΣπÜρτηò. αλλÜ üληò τηò ΕΠÜδαò. ασχÝτωò αν το πανελΙ46 

Σl,ΙljJΛ?ιllΣ

()

Κ Ι, Ι()Σ

λÞνιο πνεýμα Ýσβησε δυστυχþò πολý ενιυρßò χσ.ι ιρÜτησε, üσο χαι ο χßνδυνοò απü ταν χοινü εχθρü. 'Γο μÞνυμα. λιτü, σýντομο χαι περιεχτιχü, δßνεται χυρßωò στον δεýτερο στßχο. που το περιεχüμενü του επιχεντρþνεται σε δýο σημεßα. που αφοροýν τον τüπο ταφÞò τ<ον πsσüντων το πρþτο; «ýτι τÞδε χεIμεOα» χαι τη σημασßα τηò θυσßαò τουò το δεýτερο. Το μÞνυμα αυτü Ýπρεπε χανονιχÜ να <οÝρουν στην πατρßδα τουò ωò νιτ.ητÝò οι ßδιοι οι μα.χητÝò. εφüσον 0α, επÝστρεφαν.¹τα.ν τοýτο χρÝ0ò τουò ιερü. Δεν τα επÝτρεψε üβιοò η μοßρα του θανÜτου. Γι' αυτü ηπροτροπÞτουò προò τον «ξεΤνον», να γßνει αυτüò χομιστÞò του μηνýματüò τουò. ενÝχει χαι τη σημασßα τηò μ¾ι εχτλÞρωσηò απü α,υτοýò μιαò ηθιχÞò οφειλÞò προò
την πατρßδα τουò.

Κι αχüμη

στην ιχεσßα χαß στην προτΡο-

πÞ λανθÜνει Ýνα ανθρþπινο, φυσιχü πσ.ρÜπονο τια την απι5λεια ^γα π&ντα ττ1< πατρßδαò. επομÝνωò χα,ι τηò _(ιοÞò. Δεν επÝστρεφα,ν λοιπüν στην πατρßδα τουò οι γενναßοι, για να α,ναγγεßλουν οι ßδιοι τον θριαμβιχü αγþνα τουò. ΙºÝθαναν üμωò ωò νιχητÝò. Και τοýτο τρÝπυ να το θυμοýνται οι συμπολßτεò τουò Λαχεδαιμüνιοι, να χαυχιüνται γι'
αυτοýò χαι να τουò μνημονεýουν ωò πρüτυπα μαζß με τουò

ΠανÝλληνεò. Στο πÝρασμα του χρüνου πÜντα θα φθÜ,νει στουò επιγιγνομÝνουò το μÞνυμα, που θα φÝρνει χÜποιοò «ξεßνοò», euλαβιχüò προσχυνητÞò του ιεροý χþρου, που χαθαγιÜστηχε απü τη θυσßα τ<ον υπερüχων ηρþων, α.λλÜ χαι χÜθε ενημερωμÝνοò υπεýθυνοò πολßτηò, που θα Ýχει θητεýσει ωò
Ι17 

{

{

ι

,ι

1

,1ΡΧlΙο Ι ΙrL

1

ΙΙ Ν Ε Σ,,1Υ Ρ Ι Κο

Ι

ι

ι

μελετητÞò στον χþρο τηò ιστορßαò. Νο η ευθýνη τηò Πολιτεßαò χαι του σχολεßου. να το χρÝοò του οιτüμου χαι των γενεþν τηò φυλÞò μαò. Να γυρßζουμε προσΖ.υνητÝò στουò τÜφουò χαι στη μνÞμτß των προγüνων. Με εφüδια την ατωτÞ, που εßχαν λÜβει οι γενναßοι υπερασπιστÝò των Θερμοπυλþν, την πßστη τουò στα ιερÜ χαι üσια τηò φυλÞò, Ýμειναν ετ"εß, που τÜχθηχαν.'Επεσαν üλοι. Εξεπλτρωσαν την εντολÞ που Ýλαβαν απü τουò Λαχεδαιμονßουò στην πατρßδα. ΠÝθαναν «τοßò χεßνιον βÞμασι πειθüμενοι»». υπαχοýονταò στιò εντολÝò εχεßνων. Σεμνüτητα μετριοφροσýνηò χαι διχαιολογημÝνη υπερηφÜνεια λανθÜ-

νουν σ' αυτÞ τη φρÜση, ΑπουσιÜζει απ'αυτÞν η Ýπαρση χαι ο χοýφοò χομπασμüò. ΕξþJ.ου αυτ.Ü εßναι στοιχεßα,

που δεν συνÜδουν προò το φυλετιχü μαò Þθοò. ΜcιχρÜν αυτοý η χλεýη, η ηττοπÜθεLα xaL η αμφιβολßα η χατευθυνü-

μενη απü την αμφισβÞτηση χαι την ýπουλη σχοπιμüτητα. ºα «βÞματα,) εχεßνων. οι εντολÝò τουò, Þταν σαφοßò. Τα τÝχνα ττlò πατρßδαò Ýπρεπε να μεßνουν αχ.λüνητα ετ,εß. üρισε να πεθÜνουν, την þρα που πÜλευαν για την εχπλÞρωση των εντολþν, που εßχαν λÜβει: «Þ τÜν Þ

Η μοßρα

Ýπß τÜò». ΑφÝντηò τουò υπÞρξε πÜντα ο νüμοò. Αυτüν σÝβονται χαι σ' αυτüν υπαχοýουν οι Λαχεδαιμüνιοι, οι ΠανÝλληνεò, ανÝχαθsν, Αυτüò τουò προτρÝπι.;' να μη φοβοýνται τα πλÞOη των εχθρþν, α»Ü να χρατοýν τη θÝση τουò στη μÜχη χαι να νιχοýν Þ να πεθαßνουν. ΑυτÜ εßπε ο ΔημÜρατοò στον ΞÝρξη. Κι αυτü απÝδειξαν με τη στÜση τουò χαι με τιò απαντÞΙ4Ε

{ ,,ß

.ß

ι

]

ι 

Γ
ΣΙΛΙd)ΝΙzlΗΣ ο ΚΕΙ()Σ

σειζ τουò οι Þρωεò του Λεωνßδα προò τον ανατολßτη αφÝντη. ¸πραξαν

λεýθεροι εντολοδüχοι μαχητÝò αυτοß μιαò ελεýθφηò πατρßδαò Ýμειναν «Ýν τÞ τÜξει» χαι ««Üπþλογτο» ωò Φ-.ò'.

ü,τι üριζε το ««ηξαριgγ»» Þθοò χαι Ýθοò. Ε-

Γι'αυτü πÜντα

μÞνυμα, που μαò στÝλνουν αυτοß απü το παρελθüν. Η αυτοτροαßρετη χαι ολüφυχη αποδοχÞ των χελευσμÜτων τηò

θα φθÜνει στην φυχÞ μαò το

πολυÞμαντο

πατρßδαò χαι ο σεβασμüò των πατροπαρÜδοτων νüμων τηò πÜντα θα εßναι μÝσο αγωγÞò χαι παιδεßαò των τÝχνων
τγ]ò,

μωνßδη', θεωρεßται πια γνÞσιο. Εßμαστε βÝβαιοι σÞμερα üτι γνÞσιο εßναι σßγουρα το πρþτο (αρθ. 1), που αναφÝρεται στον Μεγιστßα. Και μüνον που το επßγραμμα αυτü eδþ αναφÝρεται στον θÜνατο του Λεωνßδα χαι των λοιπþν στιò Θερμοπýλεò χαι παρουσιÜξεται ωò τραμμÝνο πÜνω
στον τÜφο τιον πεσüντων, ενþ Þδη Ýχουμε το προηγοýμενο με το ßδιο θÝμα, επßστò επιτýμβιο (αρθ. 2), αρχεß για να

αυτü το τετρÜστιχο επßγραμμα αποδßδεται στον Σιμωνßδη. Τοýτο ιßμωò δεν γßνεται πια δεχτü. Οýτε χαι το επüμενο αχüμη (αρθ. 4), που μαζß με τα δýο πρþτα τηò ενüτηταò (αρθ. 1 ιω. 2) το αποδßδει ο Ηρüδοτοò στον Σι-

Κι

3.

μαò προβλτ6τατßσει. Αν χÜποιο μπορεß να θεωρηθεß ωò γνÞσιο, αυτü εßναι το προηγοýμενο (αρθ. 2), üχι μüνον επειδÞ το αναφÝρει ωò σιμωνßδειο ο Ηρüδοτοò χαι εßναι πιο γνωστü ωò τÝτοιο, αλλÜ χαι επειδÞ, üπωò θα φανεß, ελπßΙ,ι9 

,.1

ΡΧ4

Ι ( ) Ι I]",L,!I

ΙΝ Ε ΣΛΥΡ ΙΚ() Ι

{

η

ζω, εχεßνο υπερÝχει αυτοý εδþ σε ποιητιÞ βαρýτητα.
δýο πρþτοι στßχοι του επιγρÜμματοò εßναι χαιρετισμüò του ποιητÞ προò τον νεχρü Λεωνßδα. Η δÞλωση τηò

j

]

ι

Οι

1

ι

I

ΣπÜρτηò προσθÝτει χÜποιον ποιητιχü Þ ηθιχü χρωματισμü στην Ýνδοξη πüλη' το επßθετο «εýρυχüρου» αποδßδει σ'αυτÞν γεωγραφιχü χρωματισμü περισσüτερο παρÜ ηθιχÞ μεγαλοσýνη χαι λαμπρüτητα. Η πληροφορßα για τουò θαμμÝνουò. που Ýπεσαν στον τüπο, üπου το μνημεßο. για την þρα μÝνει χωρßò την Ýξαρση του τρüπου χαι των χινÞτρων του θανÜτου των νεχρþν. Τελιχþò, αν δεν πλανþμαι" μÝνει μüνο του το προσδιοριστιχü των πεσüντων «εýχλÝαζ», που χρατÜ üλο το ηθιχü βÜροò τηò θυσßαò των ηρþων, ^γι.ατß πρÜγματι αυτοß με
τον αγþνα. τουò? που εßναι σταθμüò

ιδιüτητÜò του δεν προσθÝτει ποιτlτιχü βÜροò: «Λεοινßδα .,. βασιλεδ»^ üσο χι αν τον ξεχωρßξει ο ποιητÞò ωò τον Ýνα. εχλεγ,τü ¾ια το αξßωμÜ του, αλλÜ χυρßωò για την προσφορÜ του στην πατρßδα το,υ. Οýτε χαι το προσδιοριστιχü τηò

ποßηση αποδεχτοß. Το ηθιχü χÜλλοò τηò πÜληò χαι τηò πτþσηò ετιπÝγπει μηνýματα ευθýνηò χαι χτÝουò ¾ια τιò γενιÝò των sπιτι¾νομÝνων, ΟμολογουμÝνωò οι επüμενοι δýο στßχοι. αν χαι απü εχΙ5ο

ναιüτηταò στην ιστορßα, üχι μüνον τηò πατρßδαò μαò, θα προχαλοýν τον θαυμασμü χαι θα χινητοποιοýν τον στοχασμü στην πορεßα του χρüνου. Ωò Ýπαινοò λοιπüν των ηρþων χαι τηò θυσßαò τουò οι δýο στßχοι γßνονται με ιχανο-

μεγαλεßου

χαι

γεν- 

Σ/ηrΩΛ/LllΙΣ ο ΚΕΙ()Σ

του επιγρÜμματοò στηρßζει απλþò üλο το βÜροò τουò σε δýο eπßθετα; «πλεßστων (τüξων) - þχυπüδων ([ππων)» χαι σθ μια περßφραστρ «Μηδεßτον &νδρòδν» αντß, «ΜÞ- χλειδß «σθÝνοò» γ.αß στη μετοχιχÞ Ýχφραση μs το παρεπüμενü τηò: «δεξÜμενοι πολÝμω>), αναπληρþνει, ιχανο-

φραστιχÞ Üποφη πÜσχουν" γιατß ο Üγνωστοò δημιουργüò

δωγ,». το περιεχüμενü τουò που επιχεντρþνεται στη λÝξη

ποιητιχÜ θα Ýλεγα, το εχφρα,στιχü χενü, Εξαßρεται η γενναιüτητα των πεσüντων,. που εξουδετÝριοσαν την αριθμητιχÞ υπεροχÞ των φρþν χαι την υπεροπλßα σε μÝσα πολεμιχÜ' σ.γÝτρτρσ, τα τüξα χαι οι ßπποι του εχθροý. εγγýηση υπεροχÞò πολεμιχÞò γι' αυτüν, Κι üμωò οι γενναßοι του Δεωνßδα «ÝδÝξαντο» να αναμθτρηθοýν με τον χßνδυνο χαι Ýπεσαν τρωιχÜ. Η πτþση τουò εßναι ια.L το μεγαλεßο ττlò μεγÜληò απüφασηò που πfραν: να μεßνουν στη θÝση, που τουò Ýταξε η μεγÜλη πατρßδα τουò. χαι να περÜσουν στην αιωνιüτητα. Η «εýχλεια,, που χÝρδισαν πÜντα θα βαραßνει στιò συνειδÞσειò των επερχüμενων γενεþν. χÜθε φορÜ που επÝρχονται οι «ΜÞδοι» εναντßον τηò πατρßδαò τουò,
4.

Στο επßγραμμα αυτü εξαßρεται η γεννα.ιüτητα των υπερασπιστþν των Θερμοπυλþν Ýναντι τηò συντριπτιχÞò αριθ-

μητιχÞò υπεροχÞò των ΜÞδων. Αυτü χυρßωò εßναι το
στοιχεßο, στο οποßο ο επι¾ραμμα.τοποιüò Ýχει συlΖ.εντρþσει την προσοχÞ του χαι επισýρει χαι τη διχÞ μαò πΡοσοΙ5Ι 

}1ΡΧ,lΙΟ Ι Ir,L ΙΗ Ν Ι,Σ ΛΥΡ Ι κΟ Ι

ι

χßß.

Ι-{ πρüτα.ξητου υπερβολιχοý α,ριθμοý: ««μυρcÜσιν

τρια-

χοσ[αιò» εστιÜζει το ενδιαφÝρον μαò στιò δυνÜμειò των εχθρ<ßν. ΦυσιχÜ πρüχειται για ποιητιÞ υπερβολÞ, προχει-

μÝνου να τονισθεß ο üγχοò των αναρßθμητων δυνÜμεων των εχθρþν, τον αριθμü των οποßων αχüμη χαι ο ΞÝρξηò γνþριζε ιατÜ. προσÝτ¾ισÞ, üπωò αναφÝρει χαι ο Ηρüδοτοò'. Η αντßθεση, που δημιουργεßται απü την αντιπαρÜθε-

ση του πρα¾ματιχοý αριθμοý: «χιλÜδεò τÝτορεò», που τß-

θεται στο τÝλοò του διστßχου, εßναι ισχυρüτατη, σε βαθμü που προχαλεß τον θα,υμασμü του αναγνþστη. προσχυνητÞ του ιεροý τüπου. στον οποßο διεξÞχθη η μÜχη. Ο αιßριστοò προσδιορισμüò του χρüνου διεξαγιογÞò ττlò
οτÝ,, δημιουργεß προεχτÜσειò απüσταστlò χρονιχÞò ανÜμεσα στον πρατματιχü χρüνο χαι στη χρονιχÞ πα-

μÜχηò:

««

π

ρουσßα του επισχÝπτη, που εχτεßνεται σε απροσδιüριστο μελλοντιχü γρüνο. Συγχρüνωò βε τον χρüνο προσδιορßζετσ.Lχσ.L ο τüποò:
«<τÜδ€,>,

στον οποßο βρßσχεται

ο επτχß-

πτηò. που Þλθε για να τιμÞσει τουò θαμμÝνουò Þρωεò τηò μÜχηò. ΠροσÝχουμε τον ιστοριχü χρüνο, που δηλþνει διÜρχεια τηò μεγÜληò βÜχηò: «ÝμÜχοντο»' χριß.τησε πολý.

γιατß οι τÝσσεριò χιλιÜδεò των ΕΠÞνων προÝβαλλαν για πολý χιüνο γενναßα αντßσταση, þσπου Ýπεσα,ν μÝχριò ενüò. Η πτþση τουò τεχμαßρεταL }LaL Þταν φυσιχü αποτÝλεσμα τηò συντριπτιχÞò αριθμητιχÞò υπεροχÞò των ΜÞδων Ýναντι τιυν ολιγÜριθμων ΕλλÞνων. Ο ποιητÞò μÜò αφÞνει να τη νοÞσουμε. Αυτüò στοχεýει στον Ýπαινο των πεσüντων. Πρüχειται ¾ια εγχþμιο τηò αρετÞò, που επÝδειξαν
152 

ΣΙιlΙΩΝΙΔΙΙΣ () ΚΕΙΟΣ

οι γενναßοι μαχητÝò στιò Θερμοπýλεò. Ο Ýπαινοò βÝβαια δεν ανÞχει μüνον στουò Πελοποννησßουò? χι αò μνημονεýονται μüνον αυτοß. Οι τÝσσεριò χιλιÜ-

δεò. αν Þταν μüνον ΠελοποννÞσιοι, εßχαν ενισχυθεßσßγου-

ρα χαι απü Üλλων πüλεων μαχητÝò. προτοý μεßνουν στη θÝση τουò οι τριαΖ,üσιοι του Λεωνßδα χαι'οι επταχüσιοι

Θεσπιεßò. ΤελιχÜ το εγχþμιο ανÞχει σ' üλουò τουò'Ελληνεò. που τüτε τουò Ýνωσε το χοινü γενναßο φρüνημα, αυτü που οδÞγησε στον θρßαμβο τηò ΕλληνιÞò αρετÞò. ΑυτÞò

εγχþμιο εßναι το επιτýμβιο επßγραμμα του αγνþστου
ποιητÞ, χατÜ τουò μελετητÝò.
5.

¼ταν οι Αθηναßοι το 490 π.Χ. Ýσπευδαν να, χαταλÜβουν τιò θÝσειò τουò ενα,ντßον τιον Περσþν στον Μαραθþνα, üπου ο ΔÜτηò xaL ο ΑρταφÝρνηò αποβßβασαν τιò δυνÜμειò τουò με υπüδειξη του Ιππßα, που εßχε χατα,φýγει μετÜ την πτþση των Πεισιστρατιδþν στην αυλÞ του Δαρεßου χαι τþρα αχολουθοýσε τουò ΙºÝρσεò, που Ýρχονταν εναντßον τηò πατρßδαò του, αναλÜμβαναν την ευθýνη ¾ια την υπερÜσπιση τηò ελευθερßαò üχτ μüνον τηò πατρßδαò τουò, αλλÜ γ,αι üλων των ΕλλÞνι»ν. Δεν υπερφαßναν οι Αθηναßοι τουò 10.000 Üνδρεò, τουò οποßουò ενßσχυαν χαι 1.000 Πλαταιεßò. Ωò αρχιστρÜτηγοò των ΕλλÞνων ορßσθηχε ο στρατηγüò ΜιλτιÜδηò. Οι ΣπαρτιÜτεò Ýστειλαν βοÞθεια, που Ýφθασε ιßμωò, üταν πια η μÜχη εßχε Ζ"ερδηθεß απü τουò Α()ηναßιιυò,
Ι5] 

ΑΡΧ ΑΙο Ι

L;,L,II Ι Ν [,Σ -,1r,Ι, Ι κο Ι

¹ταν η πριüτη σýγφουση του Ελληνισμοý με τουò δεχα,πλÜσιουò περßπου ΠÝρσεò. Εßχαν αρχßσει Þδη οι Μηδιxoßπüλεμoι.xατÜ,τουòoποßoυòητελιrÞσýγxρουσηÝγινε στη μÜχη των Πλαταιþν το 4º9 π,Χ, μεταξý των περσιχþν δυνÜμεων μs αρχη¾ü τον Μαρδüνιο γ"αι των συνασπισμÝνων ΕλλÞνων με α.ρχιστρÜτηγο τüτε τον ΣπαρτιÜ-

τη Παυσανßα,. ανηφιü του Λεωνßδα. Το επßγραμμα α,υτü, αγνþστου ποιητÞ. χα"τÜ τουò σýγχΡονουζ μελετητÝò. αλλÜ αποδιδüμενο στον Σιμιυνßδη επßσηò. γρÜφτηχε πÜνω στη στÞλη, που Ýστησαν στον τýμβο των πεσüντων οι Αθηναßοι. αφοý αποτÝφρωσαν τουò
νεχροýò τουò.

Για να

τιμÞσουν οι ΑOηναßοι τουò 192 νε-

χροýò τουò, «αýτοδ χαß τδν τÜφον Ýποßηqq.γ», üπου ιαι Ý-

πεσαν αυτοß'. Οι Πλαταιεßò σε ÜΠο τýμβο μιχρüτερο Ýθαφαν τουò διχοýò τουò νετ,ροýò, üχι περισσüτερουò απü 30,

των οποßων τα οστÜ Ýχουν βρεθεß στουò ανασχαμμÝνουò σÞμερα τÜφουò. στο εσωτερυü ττ6 βÜοηò του δεýτερου τýμβου. που βρßσχεται φηλüτερα απü τον μεγÜλο τýμβο, πΡοò τουò λüφουò. πιο πÝρσ. απü το μεγÜλο προßστοριχü νεχροταφεßο του Μαραθþνα, χοντÜ στουò προßστοριχοýò βασιλιχοýò τÜφιιυò, που Ýχουν επßσηò ανασχαφεß.

Το επßγρα,μμα, απü τα γνωστüτερα, αποδßδει με

συ-

μπýχνωση την ιστοριχÞ σημασßα τηò μÜχηò του 1νΙαραθþνα, στην οποßα συγχροýσθηχε ο Ελληνισμüò με τουò ΑσιÜτεò επιβουλεßò τηò ελευθερßα.ò των ΠανελλÞνων, που εßχε Þδη τρωθεß λßγο ενωρßτερα με την «ΜιλÞτου Üλωσιν»,
154 

Σ,ßllj],ν/.l Ι/Σ Ο Κ Ι, Ι ο Σ

τια την οποßα εθρÞνησαν οι Αθηναßοι, üταν παρακολοýθησαν την ομþνυμη τραγωδßα του Φρýνιχου στο διονυσιαχü αÝατρο λßγο ενωρßτερα. Η θÝση τηò γενιχÞò «"ΕλλÞνων» στηγ αρχÞ του πρþτου στßχου χαταφÜσχει την Ýξαρση του πανελλÞνιου πνεýματοò, που φλüγιζε τüτε τιò φυχÝò των Αθηναßων, üπωò χαι των πολιτþν üλων των ελληνιχþν πüλεων. Οι ΠανÝλληνεò εßχαν συναισθανθεß τον χßνδυνο, που διÝτρεχαν ωò φυλÞ απü την επιδρομÞ των Περσþν. Συνειδητοποßησαν συγχρüνωò με τον χßνδυνο χα,ι την ευθýνη, που εßχαν üλοι τουò για την υπερÜ,σπιση τηò χοινÞò ελευθερßαò τουò. χαι χυρßωò οι ταγοß των μεγÜλων χαι ισχυρò5ν πüλεων. απü τη στÜση χαι τιò αποφÜσειò των οποßων θα χρινüταν η τý* χη üλων των ΕλλÞνων. Η χρÞοη ,òτlζ πραºασσüμενηò "γενιÞò σε συνδυασμü με τη μετοχÞ «προμαχοýντεò» εξαßρετ την προσφορÜ του υποΧειμÝνου ττ§: «',ÞQηγαßbι,,, Συγεπþò οι Αθηγαßοι üχι μüνον εßχαν συναßσθηση τηò ευθýνηò, που επωμßσθηχαν στον Μαραθþνα, «Μαραθþνι», αλλÜ αισθÜνονται μετÜ τη νßχη χαι διγ.αιολογημÝνη υπερηφÜνεια,' ΔανθÜνει Þδη στον στßχο αυτüν το ηγετιχü, χαι διχαιολογημÝνα, πνεýμα των Αθηναßων. Ο Ýπαινοò για τη νßχη τουò ανÞχει σ' üλουò τουò ¸λληνεò. τια τουò οποßουò προμÜχησαν οι Αθηναßοι. Η υπüμνηση τηò προσφορÜò τουò αποβλÝπει ωò λüγοò εγχωμια.στιχüò στην ηOιχÞ ιχανοποßηση αυτþν των ßδιων" αλλÜ χαι στην αυτονüητη ηθιχÞ αναγνþρισÞ ττβ wμÝρουò των λοιπþν.
Ι55 

.4PX.tIo Ι L4.,1I Ι Ν ΕΣ .4ΥΡ ΙΚ() ]

τουò, που με τη νßχη τηò σφρÜγισε την ιστορßα χαι ÝOεσε τη

Η μÜχη xaL τινß2lηστον Μαραθþνα εßναι Ýργο λαμπρü χυρßωò των Αθηναßων' λησμονÞθηχαν στο επßγραμμα χαι οι Üλλοι συμμετÜσχοντεò, Ýστω χαι λßγοι. Γι'αυτü ο Ýπαινοò ανÞχει χυρßωò στουò Αθηναßουò χαι στη μεγÜλη πüλη
βÜση, πÜνω στην οποßα σττρßχθηχε λßγο αργüτερα το η-

ρωιχü μεγαλεßο üλου του Ελληνισμοý χατÜ τα μηδιχÜ, Στην επιτýμβια ενεπßγραφη στÞλη, που Ýστησαν οι Αθηναßοι τιμητιχα για τουò Þρωεò νεχροýò τουò, ταßριαζε διχü τουò εγχþμιο γι' αυτοýò. Εξο{λλου στον τýμβο των λοιπþν πεσüντων θα μποροýσαν οι διχοß τουò να εßχαν στÞ* σει τη διχÞ τουò αναθηματιχÞ χαι ¾ια ι|ßυχολογι"rflη χοýò λüγουò χα üχι μüνον τυπιχοýò, απü ττ1 στιγμÞ που οι πüλειò. ΑθÞνα χαι ΠλÜταια, διαχþρισαν τουò νεχροýò τουò ¾ια την απüδοση ττßò οφειλüμενηò τιμÞò.
'Ετσι το ρýlψα «Ýστüρεσαν>>) συνÝτριφαν, ωò σημαßνον ενüò ηρωιχοý Ýργου αποδßδει χατÜ χυριολεξßα την προσφο-

ρÜ των Αθηναßων σ' εχεßνεò τιò τφßσιμεò στιγμÝò προò üΗ χατßσ13.1ση τηò ελληνιχÞò αρετÞò. που συνÝτριφε τη δýναμη των «χρυσοφüρων ΜÞδων»»,

λουò τουò¸λληνεò.

που στηρßζονταν στην αριθμητιχÞ υπεροχÞ, στην ýλη χαι στην Ýπαρση. χατÝδειξε την ισχý των ηθιχþν νüμων, που διÝπουν παρÜγοντεò μαλθαχüτηταò, δεν φÝρνουν τη νßχη' αυτÞ την χερδßζουν οι ατσÜλινεò φυχÝò χαι η πßστη στο δßχαιο χαι στην ελευθφßα.

τα ιστοριτÜ γεγονüτα. Ο πλοýτοò χαι η χλιδÞ,

Η

Ýπαρση των Ασιατþν πατÜχθηχε στο πεδßο τηò μÜι56 

ΣΙΙΙΩΝΙΔΙΙΣ ο κΕΙ()Σ

χηò, στο οποßο οι'Ελληνεò προÝταξαν, üπωò παντα, τα οπλα τηò φ»χÞò, που τη φλüγιζε το ηρωιχü στοιχεßο. Αυτü εßναι το ισχυρüτερο üπλο τηò φυλÞò. Γι'αυτü μεριμνÜ χαι γρηγορεß πÜντα η πατρßδα, α¶Ü, χυρßωò, γυρßζει στο φωτεινü παρελθüν τηò, ¾ια να αναχαινßζει τον εσωτεριχü εξοπλισμü τÞζ, τÞ μüνη σßγουρη εγγýηση για πορεßα ασφαλÞ
προò το μÝλλον.
6.

Το επßγραμμα αυτü

βρÝθηχε στο ΑμπελÜχι ττι6 Σαλαμßναò χαι αποδüθηχε επßσηò στον Σιμωνßδη. Το μüνο σßγου-

ρο εßναι üτι αναγραφüταν πÜνω στον τÜφο των Κορινθßων: που Ýπεσαν χαι θÜφτηχαν στη Σαλαμßνα (4Β0

",Χ.). Στη ναυμαχßα τηò Σαλαμßναò οι Κορßνθιοι με ναýαρχο τον Αδεßμαντο διαχρßθτγ"αν. παρÜ τιò αρχικÝò διαφωνßεò.

που διατýπωσαν στο συνÝδριο των αρχηγþν των ελληνι-

χþν πüλεων, στο οποßο, üπωò εßναι γνωστü, διαφþνησε στην αρχÞ χαι ο ΣπαρτιÜττlò ναýαρχοò ΕυρυβιÜδηò με τον Αθηναßο ΘεμιστοχλÞ ωò προò τη θÝση τηò επιχεßμενηò ναυμαχßαò εναντßον του στüλου του ΞÝρξη'. I-Ι υπερßσχυση τηò ¾νþμηò του ΘεμιστοχλÞ υπÞρξε συντελεστÞò τηò
νßχηò.

σμü των νεχρþν απü τον τÜφο τουò προò τον διερχüμενο

Και αυτü το τετρÜστιχο επßγραμμα αρχßξει με χαιρετι-

διαβÜτη Þ rροò τον ελθüντα προστ"υνητÞ του τÜφου τουò. () τρþτοò στßχοò δηλþνει την πατρßδα των νεΖφþν. Στη
\57 

,.1

ΡΧ,, l Ιο Ι

Ir,,,L \Ι Ι Ν

]ß Σ,,ΙΥΡ Ι Κ()

Ι

μνεßα τηò λανθÜνει προγενÝστερη α¾Üπη προò αυτγß, που συýυπÜρχει με τη λαχτÜρα ¾ßα τη ζωÞ. Το επιθετιχü προσδιοριστιχü τηò Κορßνθου ωò «εýιjΦου>ι, ωò πλοýσιαò σε νερÜ, αποδßδει βÝβαια την χα,Ρποφορßα αυτÞò. τη δροσιÜ τηò χαι την ομορφιÜ τηò. Εßναι ωραßα η ζωÞ! Αυτü το μÞνυμα Ýστειλαν χαι οι νεχροß μθ τον ΟδυσσÝα. üταν χατÝβηχε στον ¶δη. ΠροσÝχουμε χαι πÜ.λι τη δηλοýμενη με το ««ποτÝ,, χρονιχÞ αοριστολογßα χαι επισημαßνουμε τιò χρονιχÝò προεχτÜσειò μεταξý τηò ζωÞò τιον ηρþων στο «Üστυ Κορßνθου» χαι του εχÜστατε παρüντοò. χατÜ το οποßο θα διαλÝγονται οι νεχροß με τον «(εßνογ,, προσχυγητÞ στο πÝρασμα του χρüνου.

Ο δεýτεροò

στßγ_ο

,ò

ρελθüν: «ποτ' Ýναfuμ6,ν» {χÜποτε χατοιχοýσαμ"ε)" απü την ωραßα πατρßδα τòον πεσüντßον σε μια ξÝνη πατρßδα. τη

μÜò μεταφÝρει απü τη

ßοÞ

στο πα-

Σαλαμßνα, το νησß του Τελαμþνα, πατÝρα του Αßαντα,
"ηò

που το χιüμα του σχεπÜζει τþρα, τουò Κορινθßουò Þρωεò. Ο συσχετισμüò Κορßνθου προò την πατρßδα του ομη-

ριχοý Αßαντα εξαßρει Ýμμεσα δýο τüπουò ελληνιχοýò ωò γεννÞτιιρεò ηρþων χαι Ýτσι επομÝνωò επιτυγχÜνεται ο Ýπαινοò τηò εΠηνιχÞò γενναιüτηταò ωò χοινοý γνωρßσματοò φυλετιχοý.

Οι γενναßοι τηò Κορßνθου εßναι θαμμÝνοι «ÝνθÜδε»^ σ' Ýναν τüπο δοξασμÝνο απü το μαχρινü παρελθüν, τüτε που οι θεοß πολεμοýσαν ωò αντßμαχοι Þ ωò σýντροφοι των ε-

πιχþν ηρþων. Στη Σαλαμßνα Ýλα.χε να ταυτισθεß με τη
Ι58 

ΣΙ7ΙΩΝΙιlΙΙΣ () ΚΕΙ()Σ

δüξα, με τον ηρωισμü, irε τÞ ν'ιγ,ηχαι με τον θρßαμβο των ΕλλÞνων, üπωò ταυτßσθηχαν χαι ο Μαραθþναò, οι Θερ-

μοπýλεò, οι ΠλαταιÝò, τüποι που στlμαδεýουν την χατßσχυση τηò ελευθερßαò σττßν αναμÝτρησÞ τηò με τη δουλεßα, σταθμοß πολυσÞμαντοι στην πα"ß,χüσμια ιστορßα. Δι-

χαιολογημÝνα χαυχþνται οι Κορßνθιοι με τη φωνÞ των νεχρþν ηρþων τουò ¾ια τη συμβολÞ τουò στην περιφανÞ νßχη των ΠανελλÞνων. Η συντρφÞ του φοινιχιχοý στüλου, στον οποßο χυρßωò στηριζüταν ο ΞÝρξηò στην αναμÝτρησÞ του με τον ασυγχρßτωò ολιγαριθμüτερο στüλο των ΕΠηνιΖ"þν πüλεων, υπÞρξε χατüρθωμα üλων τιον ΕλλÞνων, που συνÝνωσαν τιò δυνÜμειò τουò σ' εχεßνεò τιò χρßσιμεò τια την ελευθερßα του Ελληνισμοý στιγμÝò. Αλλοεθνεßò χαι μη. Φοßνιχεò, Αιβπτιοι, επιστρατευμÝνοι μαζß με πολλοýò Üλλουò με τα πλοßα τουò. ΠÝρσεò χαι ΜÞδοι επÝδραμαν εναντßον τηò «ßερÜò ¸λλÜδοò». τια να την υποδουλþσουν. Οι ηρωιχοß σαλαμινομÜχοι üμωò «,Ýρýσαντο», Ýσωσαν, την χοινÞ πατρßδα, την ΕλλÜδα, τη μητÝρα üλων των εΠηνιχþν πüλεων.

Αυτü υπÞρξε το πνεýμα εχεßνηò τηò τρωιÞò εποχÞò. ΜÜρτυρÝò του χαι οι Κορßνθιοι Þρ.rò, που μαò σþθηχε ο επιτÜφιοò λüγοò τουò ωò παραχαταθßγ,η διαχτονιχÞ.
7.

Το επßγραμμα αυτü, που παραδüθηχε ωò σιμωνßδειο. χÜτι που σÞμερα αμφισβφεßται', εßναι αφιερωμÝνο στουò Þι59 

ß/
/

-/

,4Ρλ,,tΙC) Ι

E,L

ΙΙ Ι Ν

ΕΣ,,ΙΥ Ρ Ι Κο Ι

ρωεò τενιχþò των μηδιχþν πολÝμων. Δεν γνωρßζουμε τον τüπο προÝλευσÞò του, üπωò χαι του επομÝνου. Και τα δýο

εßναι εγτ,þμιο των πεσüντων ¾ια την χοινÞ ελευθερßα των ΕλλÞνων, Γι' αυτü χα,ι δεν χατονομÜζεται οýτε στο Ýνα οýτε στο Üλλο η ιδιαßτερτ1 πατρßδα των νεχρþν. Αν χαι τα δýο επιγρÜμμα.τα Þταν γραμμÝνα πÜνω σε χοινοýò τÜφουò ΕλλÞνι»ν απü διÜφορεò πüλειò Þ πÜνω σε χενοτÜφια μνÞμηò χαι τιμÞò των πεσüντων. μüνον ειχασßεò μποροýμε να διατυπþσουμε. Δεν Ýχουμε στοιχεßα', Στον πρþτο στßχο του επιγρÜμματοò αυτοý χυριαρχοýν δýο Ýννοιεò: η Ýννοια. ττβ «ÜρετÞò» xaL τ1 Ýννοια του <<χαλιßò θνÞσχειγ,». Με Ýναν αριστοτεχναü υποθετιχü συλλο-

γισμü «α) χαλþò θνÞσχειν» απü γενιχοý χýρουò Ýννοια υπÜγεται. υποθετιχι5ò Ýστω, ωò υπÜλλτ1),η στην ευρýτερη
Ýννοια,
στον>>,

την «ÜρετÞγ,,, (ýζ «μÝροò» αυτÞò. q;)}ξ Τοýτο σημαßνει üτι
τ_ο

«μÝγι-

λοýò χαι ωραßουò σχοποýò χαρßζει στον θυσιαξüμθνο το «μÝγιστον» μÝροò των γνιορισμÜτων χαι του περιεχομÝνΟυ τηò «ÜρετÞò», ΑυτÞ οπλßζει τον α¾ωνιζüμενο με ρþμη σþματοò χαι

να πεθαßνει χανεßò για υφη-

χαι τüλμη, με θÝληση για νßχη χαι ¾ια θρßαμβο, με αγÜπη ¾ια την πατρßδα χαι την οιχογÝνεια, με προετοιμασßα για πτþση χαι θυσßα. με αγÜπη για τη ζ-Þ μ. τιò μιχρÝò χαι τιò μεγÜλεò χαρÝò ττlò, ναι, αλλÜ χαι με περιφρüνηση του θανÜτου γßα τη μετÜβαση προò την αιωνιüτητα.
ι6ο

φυχÞò, με αυταπÜρνηση χαι αποφασιστιχüτητα. με θÜρροò 

Σ Ι,ιΙ !2Ν I.!Ι

ΙΣ ο ΚΕΙ()Σ

¸τσι μονÜχα χερδßζεταß η υστεροφημßα. Εßναι αγþνισμα χαι Üθλοò αυτÞ. ΠÜλη χαι πτþση. Και ανýι|lωση

στουò ουρανοýò. Ο χαλüò, ο ωραßοò λüγοò των sπιτιτνομÝνων, ο λüγοò τιμÞò χαι ευγνιυμοσýνηò αυτþν εßναι επαχüλουθα ττ,ò «ÜρρlÞò,, τòον απελθüντων, γογ)). που Ýπεσα.ν üρθιοι τον «χαλþò ξθα-

χßνδυνο του θανÜτου. μÝνου:
«,τδ χαλ<}ιò

χαι ωραßοι παλεýοwαò με τον

Το χατηγοροýμενο: «μÝροò Ýστß μÝγιστον)) του υποχειτο διηρτμ.ι,Ýνο üλο: «ÜρετÞò». αποδßδει σ'αυτü σχεδüν το σýνολο των τν(ορισμÜτων τηò «&,ρετÞò». Ο ¾ενναßοò θÜνατοò χαρßξει δüξα. üπωò χαι η αρετÞ ωζ χüσμημα τηò φυχÞòχαι του Þθουò των «χαλþò &θλουμÝνων,, στη ζωÞ χαι
θνÞσχειν». χωρßò να εξισþνει αυτü προò

ποιητιχü εγχþμιο. Μποροýν αυτοß οι νεχροß να αισθÜνο-

απερχομÝνων μÝσα στη γαλÞνη. Οι «χεχοιμημÝνοι» Þρcιεò του επιγρÜμματοò διαλÝγονται με τουò ftßντεò, που στÝχονται με περισυλλογÞ μπροστÜ στον τÜφο εχεßνων χαι δια.βÜζουν με περßστεφτ1 το
νται υπερηφÜνεια. επειδÞ ιJg τον θÜνατü τουò χÝρδισαν τη

το διχαßωμα να χαυχþνται, που η τýχη τοýò χÜρισε μια τÝτοια στßγμÞι αυτÞ τηò θυσßαò. ÞειÜζεται φυχιχü με¾αλεßο να θεωρεßò τýχη σου την πιθανüτητα μετÜβασηò απü
τη ζωÞ στον θÜνατο χα.τÜ τον ατþνα τια την πατρßδα χαι

χθρü υπÞρξε εξαυρετιιÜ χρßσιμη, γιατß η πατρßδα διÝτρεξε μÝγιστο χßνδυνο. Η θυσßα τουò λοιπüν γι'αυτÞ τουò δßνει

δüξα, χαι μÜλιστα στον μÝγιστο βαθμü, περισσüτερο απ' üλουò. Τοýτο υποδηλþνει üτι η σýγχρουσÞ τουò με τον ε-

ι6ι 

ΑΡΧ,4ΙΟ Ι

IL,L,,1 Ι Ι Ν

ΙßΣ,Λ\,Ρ Ι Κο Ι

τελιτ.þò να αισθÜνεσαι, üνταò στον χüσμο των αθανÜτων, ευτυχÞò τια τον θÜνατü σου. Αιτιολογοýν εξΑλου οι νεχροß αυτüν τον πολυσÞμòιντο

ισχυρισμü τουò. Εχεß, üπου τþρα απολαμβÜνουν την

,«d-

νατüτητα να προσφÝρουν τη ζωÞ τουò ¾ια την ΕλλÜδα. Σπεýδονταò να υπsρασπßσουν την ελευθερßα αυτÞò χεßτονται τþρα νετ"ροß στο μνημεßο ευγνωμοσýνηò- το οποßο Ý-

πÝχεινα» ζωÞ, αισθÜνονται τυχεΡοß, που τουò δüθηχε η δυ-

στησαν οι ζþντεò γι' αυτοýò, αφοý Ζ-Ýρδισαν με τον θÜ.νατü τουò την α,ιþνια. δüξα. «ΕλλÜδι» εΗ πρüταξη στον τρßτο στßχο τηò πατρßδαò; ξαßρει τη θÝση. που εßχε αυτÞ στιò συνειδÞσειò των μαχη-

τþν, üτα.ν ,«θσπευδον», για να υπερασπßσουν την ελευθεχαι ρßα αυτÞò, Η μετοχÞ ,«σπεýδοντεò» εχφρÜξει σπουδÞ χαι χαθÞχοντοò, αποενθουσιασμü. συναßσθηση ευθýνηò

φασιστιχüτφα χαι τεννα.ιüτητα, χινητοποßηση συνüλου του φυχιχοý χüσμου των παιδιþν τηò πατρßδαò. ΤÝτοιεò στιγμξ τιò ζÞσαμε χαι στιò διχÝò μαò μÝρεò, Τþρα τιò αναπαριστÜνουμε πßα ωò ειχüνα χαι λüγο" τοò μνÞμη χαι ταραχÞ τηò φυχÞò. Εßν«ι συγτλονιστιχÝò οι σχηνÝò στρÜτευσηò ενüò λαοý, που πορεýεται να χαταλÜχαι του χρÝβει τη θÝση του στα μετερßζια του χαθÞχοντοò ουò, για να αγωνισθεß για την ελευθερßα. του, να παλÝφει τα ιsμε τον χßνδυνο χαι με τον θÜνατο σαν ΔιγενÞò ¾ια την ýπαρξη τηò παρÜχαι τα üσια τηò ιστορßαò του. τια τρßδαò του. Γι' αυτÜ τα ιδεþδη Ýπεσαν οι νετφοß, που χεßτονται τþι6Ζ 

:,fl.lΩΝl,ΙllΣ Ο ΚΕΙΟΣ
ρα εδþ, αφοý χÝρδισαν «ÜγÞραντον εýλογÞν»»" αιþνια δüξα. Τφηλü το τßμημα τηò ελευθερßαò. Απαιτεß θυσßεò, αχü-

μα χαι τηò ζωÞò, χαι μÜλιστα συνÞθωò πÜνω στον ανθü τηò νιüτηò. Ατßμητο üμωò χαι το χÝρδοò. Δüξα χαι αθανασßα. Οι Þρ.rò, που θυσιÜζονται για την ελευθερßα τηò πατρßδαò, οι διχοß μαò Þρωεò, που μεταβαßνουν στα ηλýσια τεδßα, τα παιδιÜ μιαò ωραßαò χαι ζηλευτÞò πατρßδαò, τηò

των ηρþιον μαò. ¾ια να μαò 0υμßζει την ουσßα τηò πßστηò μαò στιò Üφθαρτεò. τιò αχατÜλυτεò αξßεò, που μαò χρατοýν üρθιουò χαι αποφασισμÝνουò κÜντσ. για αγ<üνα χαι για θυσßα, γιατß μαò συναρπÜζει «Þ ÜγÞραντοò εýλογ{η».
8.

ΕλλÜδαò, που συχνÜ, στη διαδοχÞ των αιþνων ττß φθονοýν οι ξÝνοι χαι εποφθαλμιοýν τη γαλÞνη τηò χαι τη ταλÜζια ομορφιÜ τηò, οι διχοß μαò Þρωεò. που χατÝβαλαν τουò επιδροψαßò τüτε χαι πÜντα. αυτοß εßναι, που μαò μιλοýν απü τον τÜφο τουò σε λüγο ε¶ηνιχü. βαθυστüχαστο χαι διδαχτιχü, στον διχü μαò λüγο τον διαχρονιχü. ΙΙατρßδα, ελευθερßα χαι λüγοò συνθÝτουν για μαò την ουσßα τηò φυλοτιχÞò ýπαρξÞò μαò. Ατü το μαχρινü παρελθüν θα φθÜνει πÜντα στην ψυχÞ μαò ζωντανüò ο λüγοò

Κι αυτü το, χα1,' επßφαση σιμωνßδειο, επßγραμμα εßναι αφιερωμÝνο στουò νεχροýò, που Ýπεσαν για την πατρßδαχσ.τÜ τουò μηδιχοýò πολÝμουò. Ýστιο χι αν δεν υπÜρχουν στοιχεßα γι' αυτü. üπωò χαι ¾ια ποιουò Þρ..ò πρüχειται. Ισχýουν üσα γρÜφουμε εισατωτιχþò για το προηγοýμενο
ι6} 

ΑΙ, ΧΑΙ() Ι Ir,,LlII Ν ΕΣ

.,1r,Ι) Ι Ιζ()

Ι

επι¾ραμβα. χλÝοò», χαι. σε αντßθεση, ο δεýτεροò απü μαýρο σχοτÜδι, «χυÜνειιν νÝφοò,r, αυτü του θανÜτου. Οι νεχροß, ««οtδε,», που εßναι θαμμÝνοι εδþ, üπου οι ζι5ντεò Ýστησαν επιτÜφιο μνημεßο τιμÞò χαι ευγνωμοσýνÞζ, ¾ια να τιμοýν οι επsρχüμενοι τη μνÞμη των πεσüντων, χÝρδισαν μs τον θÜνατü

Ο πρþτοò στßχοò εßναι γεμÜτοò απü ψωζ,

«Üσβεστον

τουò αιþνιò{ δüξα για την πατρßδα τουò. ΠροσÝχουμg τη μεταβßβαστ1 τηò δüξαò απü αυτοýò, που την χÝρδισαν. στη

τουò.¸τσι η προσφορÜ του< αποχτÜ βαθýτερο νüτlμα απ' ü.τι θα εßχε, αν τη δüξα την χρατοýσαν οι ßδιοι ¾τιχ τον εαυτü τουò, Η πα,τρßδα δοξÜξεται, üταν δοξÜ,(ονται τα πα,ιδιÜ τηò, Και η δüξα αυτÞ εßναι οιτßμητη' δαν σβÞνει ατü τον χρüνο. Εßνα,ι σαν μια Üσβεστη φλüμητÝρα, πατρßδα

¾α, του τη φροντßζουν οι εστιÜδεò τιον επερχüμενων τενΕ* þν μÝσα στον νου χα.ι στην φυχÞ τουò. ΑυτÞ φωτßζει την ασφα,λÞ πορεtσ, των επι¾ι¾νομÝνιον.

Για να χερδηθεß üμωò μια, τÝτοια Üσβεστη δüξα, απαιτεßται συχνÜ" χαθþò ο χρüνοò δρασχελßζει με βÞματα, μεγÜλα. να, προσφερθεß η ζ-Þ. üπωò «τþνδε)) τ(ον νετ,ρþν, θυσßα στον βωμü του χαθÞχοντοò προò την πατρßδα. Αυτü Ýπραξαν οι εγχωμιαζüμενοι α.πü τον ποιητÞ πεσüντεò για την πα,τρßδα. Σε μια στιγμÞ, που χρινüταν η τýχη τηò πατρßδαò τουò, αυτοß üρOωσαν το ηριυιχü ανÜστημÜ τουò, πÜλει}α,ν με γενναιüτητα χαι σττlν αναβÝτρησÞ τουò βθ
τον χßνδυνο Ýπεσαν χαι το σχοτÜδι χÜ.λυφε τα φλογισμÝνα φωτεινÜ τουò μÜ.τια.
Ιο4 

ΣΙ]Ι ΩΝ Ι.! ΙΙΣ () ΚΙ:Ι()Σ

νÜτου: «θανüντεò» προò την αθανασßα:

θνητþν σε αθανÜτουò, εßναι μια υποστασιαχßß μετÜλλαξη μυστηριαχÞ. Ο ποιητιχüò αντιθετιχüò συσχετισμüò του θα-

νων, Γιατß üσοι πÝφτουν τια την πατρßδα περνοýν μÝσα απü τον θÜνατο,προò τη ζωÞ: «οýδÝ τεθνÜσι θανüντεò». ο θÜνατοò των γεννα,ßων εßναι μια σττμÞ μετουσßωστlò τιον

üμωò μÝσα απü το σχοτÜδι του θανÜτου εχπÝφπεται Üσβεστο φωò, χλÝοò. που φωτßζει τα βÞματα των απογü-

Κι

πε{ σφε ÜρετÞ ÜνÜγε,,,.». επειδÞ ηαρετýlοδηγεß αυτοýò στουò ουρανοýò απü του ¶δη τα παλ,&.τια: «δòýματοò Ýξ al'ο § ?19 Ι{ßδεòο», δοξÜζοντÜò τουò απü φτι}rÜ: «χαθýπερθεν χυδα[νουσα σφε»^ δßνει απÜντηση στην απορßα χαι στον προ-

νητοποιεß το στοχα.σμü με τον τιθÝμενο εμπεριεχιßμενο προβληματισμü του. Κι üμωò η διασαφητιχÞ αιτιολογßα που α.χολουθεß: «d-

«οýδÝ τεθνÜσL» χL-

βληματισμü μαò,
«

Η

υ.πü τον διχü τηò χüσμο χαι τουò «ÜνÜγει», τουò αγεβÜζει $ηλÜ. απü του ¶δτlτα παλÜτια.

χαθýπ ερθεν», δοξÜζει τουò γενναßο υò:

αρετÞ, που Ýχει την Ýδρα ττßò φηλÜ: χυ δ αßν ει >, αυτοýζ
««

Η θεÜ αρετßlÞη θεοποιημÝνη Ýννοια τηò σ.ρετÞò δεν αφÞνει τουò Þρωεò στον χüσμο των νεχρþν, αλλÜ τουò υφþνει στον διχü τηò χüσμο, αυτιßν τηò
μs στα προηγοýμενα'.
Ι65

δρα τηò φηλÜ, σε χþρο αφηρημÝνο χαι απροσδιüριστο. üπωò στο εγχþμιο αυτÞò απü τον ΣιμωνßδÞ, που αýαλýσα-

Εδþ η αρετÞ δεν Ýχει πιατη σημασßα, που Ýχει στα προηγοýμενα χεßμενα. αλλÜ σημαßνει τη θεÜ, που Ýχει την Ý-

αθανασßαò. Οι Þρωεò δεν πεθαßνουν, αλλÜ με τον θÜνατü 

.APX."LIO Ι L;η,

1,ΙΙ Ν

ΕΣ /1ΥΡ ΙΚο Ι

τουò μεταβαßνουν στη χþρα των αθανÜτων. Με τον θÜνατü τουò αυτοß αφÞνουν «κÜλλιστον &ρετÞò μννlμα»,, λαμπρüτατο μνημεßο αρετÞò. Θαρρþ πωò δεν λανθÜνω, αν εχλÜβω τþρα την Ýννοια ττ6 «ÜρετÞò» βε τÞ

σημασßα τηò θουΖ"υδßδειαòαρετÞò, τηò ρþμηò σþμα.τοò χαι φ»χÞò', üπωò χαι στα προηγοýμενα επιγρÜμματα χαι στα ποιÞματα του Τυρταßου χαι του Καλλßνου. ºο «μνÞμα ÜρετÞò»^

που πεθαßνι.ινταò Üφησαγ, ««Ýλεπον φθßμενοι», οι θαμμÝνοι νεχροß: .«ο{δε,,, νομßζω πωò εßνα,ι το μνημεßο α,ρετÞò, που Ýστησαν με ττ1 γεναιüτητÜ τουò, αυτÞν που 9πÝδειξαν ¾ια την πατρßδα τουò- «,φßλη περß, πατρ[δι». Κα,ι Ýνα τÝτοιο μνημεßο δεν μπορεß παρÜ να εtναι «χÜλλιστον»,l γιατß ωρα,ßοò, χαλüò χαι λαμπρüò
^ß,ια

υπΙlρξε χαι ο

σχοπüò τηò θυσßαò τουò.

«Τδ χαλþò θνÞσκειν»
αχεραιüττρÜò τηò, εßναι

την υπερÜσπιση τηò ελευθερßπου δεν το ε-

αò τηò πατρßδαò, üταν αυτÞ χινδυνεýει απü επιβουλεßò ττßò
Ýρ"γο «χÜλλισταν)>1

ξαφανßζουν οýτε ο χρüνοò οýτε οι αμφισβητÞσειò χαι οι διαστρεβλþσειò οýτε οι σχοπιμüτητεò τ(rν ταπεινþν. Το Üσβεστο φωò του «χλÝουò», που εχπÝμπεται απü το λαμπρüτατο μνημεßο αρετÞò, που Ýστησαν με τον ηρωισμü
τουò οι γενναßοι τηò ιστορßαò μαò, θα φωτßζει στην αιωνιü-

τητα τα βÞματα τηò φυλÞò, αλλÜ χαι χÜθε λαοý πολιτισμÝνου. Ι:Ι νßχη των ΕλλÞνιον χατÜ τουò μηδιχοýò πολÝμουò εßνα.ι γεγονüò πανανθρþπινηò σημασßαò. Εßναι νßτ"η

του Ελληνισμοý εναντßον του ασιατιχοý δεσποτισμοý, θρßαμβοò του πολιτισμοý εναντßον του σχοταδισμοý τηò
ι66 

ΣΙΙΙΩΝΙΔΙΙΣ ο ΚΕΙ()Σ οινελευθερßαò, θρßαμβοò τηò ελευθερßσ.ò εναντßον τηò δουλεßαò. Γι'αυτü χαι θα συνταρÜζει για. τÜντα τιò φυχÝò των cχνθρþπων, που λατρεýουν την ελευθερßα" αγþνισμα
«ΧÜλλιστον»».

Γ, 1. ΣΤΗ}ß ΑΡΕΤΗ (7)=_l7D.-74P,) Ýστß τιò λüγοòτÜν'ΑρετÜν ναΚcν δυσαμβÜ,τοισ' Ýπß πÝτρατò, ÜγνÜν δÝ μιν θεÜν χþρον Üγνüν ÜμφÝπειν.
τδι

μÞ δαχÝθυμοò ßδρþò Ýνδοθεν μüληr, [κηι τ' Ýò Üχρον
Üνδρεßαò.

αýδÝ ποßντων βλεφòßροισι θνατþν Ýσοπτοò.

Ý,Ι ßݺξ
.λ{ΕΤΑ!DΡΑΣΕ

Ý1

ΣΤΗΝ APBTrI ΛÝγεται Ξωò η ΑρετÞ χατοιγεß σε δυσπριßσιτουò βρÜχουò. αγνÞ θεÜ αυτÞ εξουσιÜζει χþρο ιφιJ. Και δεν εßναι ορατÞ με τα μÜτια üλων των θνητþν οýτε χι απü üποιον δεν αναβρýσει μÝσα του ιδρþταò φυχοφθüροò χαι δεν φθÜσει αυτüò στην χορυφÞ
τηò ανδρεßαò.

ι,6Ζ 

ΑΡΧlΙΟ Ι Ii,,L

1ΙΙΝ Ε Σ

ΛΥΡ Ι Κ() Ι

ΣζοΝΑ
1, ζστι τιò λüγοò- λÝγεται üτι ...' ωò απρüσωπη Ýχφραση με απριτφ.: να[ειν, υποχ, τ&,ν (τÞν) ¶ρετÜν. ωò θεÜ' vafto (ναüò) = χατοιχιü. _ δυσÜμβατοò, ογ αγτß δυσαγÜβα_ τοò (με συγτ"οπÞ ττò ÜνÜ σε Üμ,),

πÝτραι = βρÜχοι. _μιι = τÜ,ν ¶ρετÜν. - θεÝιν γαττ(γ. με τον επιθ. προσδ. ÜγνÜν. * το ÜμφÝπειν απü το λüγοò Ýστß' ÜμφÝπω αντß &μφιÝπω

-

Ξ ασχολοýμαι

ψε χÜιι, φροντßζω χÜτι. προσφÝρω τιμÞ, σεβασμü, περιποιοýμαι, χυβερνþ, εξουσιÜζω, προστατεýω.

-

-

θσοπτüò Ýστι (<Ýσ- üπτüò 1 üπωπα: δρþ) = εßναι ορατüò. r.i. περιληπτιχü στο πÜντων αντß: ξσοπτοò οýδενß þ,

μÞ μüλη = σε üποιον δgν Ýλθει. * ßχη τε = χηß μÞ ßχη, evv, οýτοò απü το φ, - Ýò &χρον = στην χορυφÞ, στο αποχορýφ(ýμα.

δαχÝθυγ.οò γ<δÜχ- < δÜχ-ντυ + θυμüò) = φυχοφθüροò._ μüλτßΥποτ. β' ουρ. του Ýμαλ -ον. θρχομαι (μολιbν λαβÝ)' Þ

-

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΟΡΦΗΣ ΚαΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΤ

Το ολιγüστιχο αυτü ποßημαß ο Σμωνßδηò ο Κεßοò το Ýχει εμπνευσθεß απü τον Ησßοδο («"Εργα χαß ¹μÝραι»^ στ.
χρησιμοποιεß χαι ο Σιμωνßδηò. Αν υπÝθετε χανεßò üττ χατ
στον Ησßοδο πÝρασε ο μýθοò αυτüò για την Ζ.ατοιχßα τηò ΑρετÞò ωò θεÜò απü αρχαιüτεΡουò μýθουò Þ χαι τραγοýι68 289-292}, στον οποßο χΡησιμοποιεßται η ειχüνα αυτÞ, που 

Σ/tιQΝlJΙlΣ

Ο

ΚΕΙοΣ

χüνα του ποιÞματüò του' να οι στßχοι του Ησιüδου 289292:

στον Ησßοδο. Τποδηλþνει πÜντωò εξÜρτηση του λυριχοý ποιητÞ. που τον τιμÜ η ειλιχρßνειÜ του üσον αφορÜ την ει-

μπει σε ποιητιχÞ παρÜδοση, που δεν εßναι χατ'ανÜγχη σχεττχÞ μüνο με Üλλουò αρχαιüτερουò ποιητÝò, αλλÜ χαι με τη λα'αÞ ποßηση, üπωò συμβαßνει χαι στον¼μηρο χαι

δια λαßχÜ, δεν θα Þταν τοýτο αυθαßρετοò ισχυρισμüò. Η πριüτη χιüλαò πρüταση, ««ζστι τιò λüγοò», παραπÝ-

μüνον απü üσουò ιδρþνουν. για νΟ ανεβοýν εχεt,ΙrrλÜ. Απü την ειχüνα του Σιμωνßδη λεßπει το στοιχεßο τηò sυχολßαò, που αχολουθεß μετÜ την ανÜβαση, οπüτε ολοχληρþνεται, χατÜ τον Ησßοδο, ο αγþναò χαι üλα εßναι εýχολα, χωρßò üμωò να λεßπουν εντελþò οι δυσχολßεò. Ο Σιμωνß δηò διαφοροποιεßται ωò προò αυτü το σημεßο. ΜεταφρÜζουμε τουò στßχουò του Ησιüδου ¾ια προσωπιτÞ αντιπαραβολÞ: «,πριν απü την αρετÞ οι αθÜνατοι θεοß üρισαν ωò τßμημα τον ιδρþτα' / ο δρüμοò προò αυτÞ εßναι ματ,ρýò χαι ανηφοριχüò / χαι δýσβατοò στην αρχÞ' αΠÜ üταν φθÜσει
Ι69

βηιδßη δÞ ßπειτα πÝλει, χαλεπÞ περ Ýοýσα». Στον Σιμωνßδη η ΑρετÞ εßναι θεÜ' απρüσιτη τlxα'loLιia τηò βρßσχεται πÜνω σε δυσπρüσιτεò χορυφÝò βρÜχων Þ βραχþδουò τüπου' τον χþρο αυτßßò τηò χατοιιtαò διαφεντεýει η θεÜ. που δεν εßναι ορατÞ απü τουò θντßτοýò παρÜ

«τÞò δ' &"ρετÞò ßδρþτα θεοß προπÜροιθεν Ýθηχαν &0Üνατοι' μαχρδò δÝ χαß üρθιοò οßμοò ξ αýτÞν χαß τρηχýò τü πρþτον' ÝπÞν δ'εßò Üχρον [χηται, 

.|1Ρχ4ΙΟ Ι στην χορυφÞ, Ι ýστερα

β-,1" 1ΙΙ Ν

Ι,Σ .,1Υ Ρ Ι Κ() Ι
παρου-

εßναι

εýχολο ò1 αν χαl. βÝβαια

σιÜζει δυσχολßεò». Οι λÝξειò που αρθρþνουν το εννοιολογιχü περιεχιßμενο του ποιÝττατοò εßναι: «'ΑρετÞν», «Ýπß πÝτραιò»,, «Qg.Þy», «οýδÝ Ýσοπτοò», «δαχÝθυμοò ßδρþò», «Ýò Üχρον &νδρεßαò». Πρüχειται ¾ια την ΑρετÞ που εßναι θεÜ. που δεν εßναι ορατÞ παρÜ μüνον σ'αυτοýò που θα μοχθÞσσυν. για ν' ανεβοýν στιò χορυφÝò των βρÜχων, δρεßαò'" üπου η γ.ατοLιßα
1τιò1

χαι που θα Ýχουν φθÜσει τüτε στο αποχορýφωμα τηò αν-

Η θεοποßηση τηò ιδÝαò τηò Αρετtò υποδηλþνει την ιερü* τητα, με την οποßα προσÞγγιζε την ουσßα χαι τη σημασßα αυτÞò ο'Fλληναò τηζ επογÞò του ποιητÞ χαι των προ¾ενεστÝρων χρüνων, αρχαιοτÝρων αχüμη χαι απü του Ησιüδου. Στουò χλασσιχοýò χρüνουò πλÝον συστÝλλεται εννοιο* λογιχþò χαι περιορßζετσ.ι απü τον χþρο του μýθου -θ»μÞσου τον Ηρατ.λfρ- στον χþρο τηò ιδÝαò.

μεταφυσιχοý μεθßσταται σε χþρο ιδεολογιχü χαι μπορεß να χαλýπτεται σ.πü τη γενιχÞ Ýννοια του σωχρατιχοý αγα-

Απü τον χþρο του

θοý -χαλοý', αλλÜ χαι να επιμερßζεται σε ετß μÝρουò Ýννοιεò, üπωò η «ανδρεßα, η τιμιüτηò, η ευσÝβεια, η ηθιχüτηò,

η αγαθüτηò» γενιχþò. 'Ετσι η αρετÞ αποδßδεται ωò προτÝρηψα xaL ωò γνþρισμα του ηρωιΖοý, γενναßου ατüμου, του οποßου τα προσü-

ντα διαχρßνονταß στιò χορυφαßq στιγμÝò τηò ζωÞò, üπωò η υπερÜσπιση τηò ελευθερßαò, χαι τηò προσωπιχÞò χαι του συνüλου, τηò Πατρßδαò, üταν αυτÞ χινδυνεýει Þ πρÝπει να
ι7(, 

ΣlJ,ι(J,νI,JllΣ ο κΕ Ι ()Σ

αποχτηθεß. ΑλλÜ η σ.ρετý1 εχτüò απd Ýννοια ηρωιχοý περιεχομÝνου μτορεß να χρησιμοποιεßται στον ßδιο βαθμü χαι ωò Ýννοια ηθιχοý περιεχομÝνου. Στον ΚÜλβο "ιια παρÜδειγμα χαταφÜσχετα.ι τlΑρετÞ πüτε με τη μια πüτε με την Üλλτ1 σημαòßα τÞζ, βε τιò επß μÝρουò μÜλιστα παραλλαγÝò τουò χÜποτε. Στον Σιμòονßδη η ΑρετÞ ενσαρχþνει την ηθιχοý περιεχομÝνου ιδÝα. απü την οποßα üμωò δεν λεßπει χαι το στοιχεßο τηò ανδρεßαò σε χþρο ηθιχÞò δρασττlριοποßησηò για διÜχριση χαι ¾ια παρα,δοχÞ, για. ηρωιχÞ χατßσχυση στον ηθιχü αγþνα" που διεξÜγει το Üτομο, το οποßο φιλοδοξεß

χþρο ιερü εχεß φηλÜ. μα,χριÜ απü τη μιχρüτητα., τη φαυλüτητα χαι απü την φυχιχÞ, συνειδησιαχÞ φθορÜ. ΕξÜλλου ο ßδιοò ο ποιητÞò σ'Ýνα Üλλο απüσπασμÜ του (10 D.) '},Ý"γει; «οýτιò Üνευθε θεßιν / &ρετÜν λÜβεν, οý πüλιò. οý

να ανεβεß στην χορυφÞ των βρÜχων, üπου Ýχει την γ.αº,οLχßα τηò η θεÜ ΑρετÞ, ¾ια να χαρεß τα ηθιχü χÜλλοò, που αχτινοβολεß η θεßχÞ μορφÞ τηò' η αγνÞ παρθÝνοò δια,φεντεýει

βροτüò. / Θεüò δ πÜμμητιò' &πÞμαντον δÝ / οýδÝν Ýσττν Ýν θνητοΤò» (χιυρßò τη συμπαρÜσταση των θεþν / χανεßò δεν απÝχττρε την αρετÞ. οýτε πüλη οýτε θνητüò, / Ο Θεüò εßτουò θνητοýò).

ναι ο πÜνσοφοò' τßποτε / δεν εßναι χωρßò προβλÞματα για

συγχροýσειò. παρÝχεται εντοýτοιò η δυνατüτητα να μπορÝσει να ανεβεß χανεßò εχεß ψηλÜ στιò δυσπρüσιτεò χορυφÝò
|7ι

δεν εßναι ορατÞ απü τουò θνητοýò, που ζουν χαι διαγχωνßζοντατ εχεß χαμýÜ ανÜμεσα, στα πÜθη χαι στιò

Και ενþ 

.4ΡΧ.lΙ( ) Ι E,L,ι,II Ν LΣ Λ1, Ρ Ι Κ() Ι

των βρÜχων, üπου Ýχει στÞσει τον θρüνο τηò η ΑρετÞ. Αρχεß να λÜβει τη γενναßα απüφαστ1, που εμπφιÝχεται στην χαβαφιχÞ Ζ.ατÜφαση. Μια τÝτοια στÜση ζωÞò üμωò απα,ι-

τεß συνÝπεια. δýναμη χαι θÝληση, α,παιτεß χαταβολÞ δυνÜμεων. που φÝρνουν τον ιδρþτα, ο οποßοò χατατρþγει, φυχοφθüροò, «δαχÝθυμοò» αυτüò, την φυχÞ" γιατß ο αγþναò εßναι σχληρüò. επßπονοò. επßμονοò" συχνÜ. εξαντλητιχü<

χαι εξοντωτιχüò χαι μÜλιστα, üταν δεν φθÜνει στο τÝρμα
τηò διχαßιυσηò.

'oτav Ýρχετα.ι η διχαßωστ1, τüτε ο μαχητÞò τηò ζωÞò" ο χυνηγüò τηò αριστοτελιÞò ΑρετÞò, ο περßχ).ειοò α¾ωνιστÞò τηò ΑρετÞò, ο χριστιανüò αθλοφüροò χερδßζει τον χüτινο τηò νßτ"ηò. τηò «Üνδρεßαò τδ Üχρον», χαι ^γß.νεται πρüτυπο τια τουò πολλοýò. Η ανταπüχριση στην χλÞση για Ýναν τÝτοιον αγþνα ανÞτει στουò λßγουò χαι εΖ"λεχτοýò τηò

ζωÞò, οι οποßοι üμωò ωò υποδεßγματα ηρωιχÞò στÜσηò μπροστÜ στιò χορυφαßεò σττl,μÝò, του ορθþνονται χατÜ την πορεßα τουò, χατορθþνουν να χερδßσουν τη νßχη τÞò ανÜβασηò χαι τη μετÜστασÞ τουò στη χορεßα των αθανÜτων.

¼ταν αποφασßσει χανεßò να πÜρει τον ανηφορο, για ν' ανεβεß στην χορυφÞ τηò ΑρετÞò, τüτε Ýχει αναλÜβει μια μgγÜλη ευθýνη χυρßωò απÝναντι του εαυτοý του, που τελιχÜ

üμιοò αποβαßνει προò üφελοò χαι των Üλλων, Πρþτα βÝβαια αστρÜφτει μÝσα στην φυχÞ του αναβÜτη η λÜμφη του φωτüò, που ατ.τινοβολεß η ΑρετÞ. χαι ýστερα τοýτο διαχÝ-

εται Ýμμεσα χαß στουò πολλοýò, που αναζητοýν πρüτυπο
|72 

ΣΙΛΙ!)ΝΙΔtΙΣ ο ΚΙßΙοΣ

χαι το βρßσχουν στο πρüσωπο του ηρωιχοý αγωνιστÞ τηò ζιοÞò. που Ýξτρε χαι πÜλεφε. ¾ια να χερδßσει την ΑρετÞ του. Αγωνßσθηχε, αφüτου ωρßμασε χαι Üχουσε μÝσα του την υφηλÞ rÜÞοη, με σταθορülητα χαι με τη δýναμη του
χαραχτýρα του, για ν' α,νταποχριθεß στον προορισμü, που Ýταξε ωò τελιχü στüχο. Πορεýθηριε με οδηγü το ορθü τφιτÞριο, με συνοδοýò δυνÜμειò τη μετριοφροσýνη χαι την ταπεινοφροσýνη, αλλÜ χαι τιò ευγενεßò χαι ωραßεò φιλοδοξßεò χαι χÝρδισε τον αγþνα του, Προχωροýσε πÜντα ßτε ¾ρÞχαιþOηχε, Καταξιþθηχε ωò οδοιπüροò προò την,,\ρετÞ με

τορο νου χαι αυτοÝλε¾χο, βε εργþδη προσπÜθεια χαι δι-

αντÜλλαγμα ττßν αθανα.σßα. Η αναγνþριση τηò αγωνιστιχÞò του πορεßαò εßναι η ωροιιüτερη αμοιβÞ του. ΕξÜ)J.ου στον αγþνα για την ανÜ,βαση προò την χορυφÞ τηò ανδρεßαò, τηò ΑρετÞò, εκεßνο που βαρα.ßνει πφισσüτφο εßναι χυρßωò η εσòυτεριχÞ βßωση του επιτεýγματοò χαι των υποχειμενιχþν συγχινÞσεων" που δοχιμÜζουν οι γενναßοι τηò ζωÞò. οι α^lωνιστÝò τηò ΑρετÞò. Η αναγνþριση χαι η παραδοχÞ Ýτονται, αλλÜ δεν
παýουν βφαια. να προσθÝτουν το ηθιχü βÜροò τουò στον εσωτεριχü συγτ,λονισμü, που δοχιμÜζει ο οδοιπüροò μαχητÞò" που πορεýεται για την Üλιοση του χÜστρου τηò ΑρετÞò, ττlò «πολυμüχOου» θεÜò, για αχεραßωση τηò προσπd,θειαò προò το ,«χατ' ÜρετÞν ζÞν».

Ι73 

4.

ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ

που χατÜ.. την παρd,,δοση Þταν δοýλη αλλÜ τοýτο αμφισβητεßται σÞμερα. Ο πατÝραò του Þταν απü αΡα του

χριβþò τα χρüνια, τηò ζωÞò του. Σßγουρα üμωò Ýζησε στα μÝσα του 7ου αι. π.Χ. Σ' αυτü μαò βοηθοýν μαοτυρßεò του ßδιου του ποιητÞ, ΑναφÝρει μια Ýd.ειφη του ηλßου- που Ýγινε αχριβþò στιò 6 Απριλßου του 648 π.Χ." χαι μνημονεý. ει τον βασιλιÜ των Λυδþν Γýτη, που πÝθανε ιο 652 π.Χ. Ο τατÝραò του ποιητÞ λεγüταν ΤελεσιχλÞò χαι η μητÝ-

Ο Αρχßλοχοò γεννÞθηχε στην ΠÜρο. Δεν γνωρßζουμε α-

Ενιτþ,

ριστοχρατιγ.ü γÝνοò. ΤπÞρξε αρχη¾üò μιαò αποιχßστιχÞò εχστρατεtαò στη ΘÜσο. üπου Ýγιναν πολλÝò συγχφοýσειò

Σαßουò εγχατÝλειψε την ασπßδα του χαι, üπωò ο ßδιοò λÝγει, Ýσωσε τη ζωÞ του,. που Ýνα μεγcßλο μÝροò τηò το πÝρασε ωò μισθοφüροò. Εßχε Üδοξο τÝλοò, επειδÞ τον σχüτωΙ75

μεταξý γηγενþν γ,αι αποßχων. Σε μια απü υ,υτßò πÞρε μÝροò χαι ο Αρχßλοχοò, ο οποßοò σε μÜχη με τουò ΘρÜχεò 

.4PX4IC) Ι L4/1ΙΙΝ ΕΣ,,ΙΥΡ Ικ()

Ι

ΝÜξιοò, που λεγüταν Κüραξ. Ο ποιητÞò Ýζησε μια περιπετειþδη ξωÞ, Εßναι γνωστÞ η σýγχρουσÞ του με τον ηγεμüνα τηò ΠÜρου ΛυχÜμβη με αφορμÞ τη διÜλυση του αρραβþνα του με την χüρη του ΛυχÜμβη, τη Νεοβοýλη. ΚατÜ την παρÜδοση οι επιθÝσειò του εναντßον του ηγεμüνα με χαυστιχοýò στßχουò οδÞτησαν αυτüν y.aL τLò θυγατÝρεò του στην αυτοχτονßα. Τüσο δηι"τιχüò Þταν ο λüγοò του! Γενιχþò ο Αρχßλοχοò αντιμÜχεται την αριστοχρατßα χαß τιò χληρονομημÝνεò πεποιθÞσε χÜποιοò

σειò. Ο Αρχßλοχοò θεωρεßται ωζ
<<ο

πΡþτοò ευρτοπαßοò τοιη-

τÞò, που Ýστρεφο την ποßηση στον εσωτεριχü Üνθρωπο, Οεδþ' στο χαι στο 'τþρα', αποσπþνταò ττlν απü τιò ατÝρ* μονsò περιπλανÞσειò στη μυθιχÞ παρÜδοση χαι στιò ευχλεεßò πρÜξειò των ηρþων» (ΣχιαδÜò, 1. 63). Ο Αρχßλοχοζ βε ττlν ποßησÞ του στρÝφει τον Üνθρωπο στον ßδιο τον εαυτü του με τα προβλÞματÜ του, εσωτεριχÜ γυ: χοινωνιχÜ, χαι ατενßζετ χατÜψατα τη ζωÞ με τιò ποιχßλεò εναλλαγÝò τηò χαι με τη σχληρüτητÜ τηò, την αδυσþπητη συχνÜ. Ο Üνθρωποò" αντιμÝτωποò μ' αυτÞ, Ýχει να διαλÝξει χαι να αποφασßσει για τη στÜστ1 που θα χρατÞσει. Θα ενδþσει χαι θα συντριβεß χÜτω απü το βÜροò ανυπÝρβλητων δυσχερειþν Þ θα αγωνισθεß, για να τιò υπερνιχÞσει με οδηγü την προσπÜθεια για επιβßωση χαι την προσαρμοτÞ; Ο ποιητÞò δεν δυσχολεýεται να απαντÞσει. ΑντιδρÜ με ρεαλισμü χαι σταθμßζει τιò αποφÜσειò χαι ενÝργευÝò του γνωρßζονταò üτι μεριχÜ πρÜγματα αχολουΙ76 

1},ΧΙ,lοΧΟΣ

χαι δεν αΠÜζουν. Δεν αποστρÝφεται την ωφελιμιστιχÞπροσαρμογÞ χι οýτε νοιÜξεται για ηρωισμοýò, για Ζ),Ýοò χαι τßα υστεροφημßα. Τα ιδεþδη τηò ηρωιχÞò εποÞò τον αφÞνουν αδιÜφορο. Το ««σÞμερα» προÝχει γι' αυτüν με ü,τι φÝρνει μαζß του. Η ζωÞ εßναι ωραßα γι' αυτüν χαι üχι ο Ýνδοξοò θÜνατοò. Αν πσ"ρσ.στεß ανÜγχη^ εγχα.ταλεßπει την ασπßδα του στη μÜχη ι* τρÝπετσ.ι σε φυγÞ. Το ομολογεß χαι γελÜ με το πÜθημÜ του. ¸τσι σχÝπτεται ο Αρχßλοχοò χαι Ýτσι ατενßζει τη ζωÞ xαl ºα προβλÞματÜ τηò. Με διÜθεση αντιχειμανιχÞ χαι σχωπτιχÞ. Ýτοιμοò να εξοιχειωθεß με ü.τι ορßζει η «βυθβüò»^ που διÝπει τα πÜντα, ανεξÜρτητα χw πÝρα σ.πü ττ1 βοýληση του α.νθρþπου. üχι üμωò τελεßò»ò χωρßò αντιδρÜσει<, αλλÜ προθτοιμασμÝνοò χαι ενισχυμÝνοò απü τη γνþση τ(ýν αρχþν, που διÝπουν τα ανθρþπινα με την ποιχιλßα χαι την εναλλαγÞ των προβλημÜτων τηò ζωÞò. Δεν νιþθει χανßνα διστα,γμü ομολογþνταò τιò αδυναμßεò χαι τα πÜθτ; του" τιò τεριπÝτειεò τηò ζωÞò του" τα οιχογενειαχÜ χαι προσ(ýπιχÜ του θÝματα, Γι' αυτü η χριτιχÞ χαß η συχοφαντßα βρÞχαν πλοýσιο υλιχü, προχειμÝνου να του προσÜφουν χατη¾ορßεò. Ο αριστοχρÜτηò Κριτßαò θεωρεß υπεýθυνο τον ßδιο τον ποιητÞ τια την χαχÞ του φÞμη χαραχττρßξοντÜò τον ωò «μοιχü, λÜγνο χαι υβριστÞ». (Βλ. ΣχιαδÜò, 1,62 χαι σημ. 2, καθþò χαι του ßδιου, «Ο Ψογερüò Αρχßλοχοò», ΑθηνÜ 68. 1965, 33 χ.ε.' επßσηò ΠινδÜρου, ., Πυ0. 2. §§» «ψογερδν ¶ρχßλοχον βαρυλüγοιò
θοýν τη διχÞ τουò φορÜ στη ζωÞ Ι77 

,1Ρ Χ4 Ι ο Ι IιI'L'I ΙΙ Ν Ε Σ,4r' Ρ Ι Κο Ι

ßχθεσw πLαινüμενον»). Απü το πλοýσιο Ýργο του μεγÜλου αυτοý ποιητÞ χαι πρωτοπüρου του λυρισμοý δεν μαò σþθτμαν. δυστυχþò. παρÜ μüνο λßγοι στßχοι, ¾ýρω στουò 200. Απü αυτοýò διαπιστþνουμε χαß τη μετριχÞ του, που χαραχτηρßζεται ωò

περßτεχνη μs τιò χαινοτομßεò που εισÜγει ο ποιητÞò. Η στιχουργßα του επηρÝασε τουò μεταγενÝστερουò. αχüμη χαι τουò Ρωμαßουò λυριχοýò. üπωò τον ΚÜτουλο χαι τον ΟρÜτιο. }ßρτßσιμοποßησε χαι το ελεγειαχü δßστιχο, αλλÜ χαι τον ιαμβιχü χαι τροχαιχü στßχο, χαινοτομþνταò üχι μüνον ωò πΡοò το περιεχüγενο, αλλÜ χα,ι ωò προò τη μορ-

φÞ (βλ DaleA.M., ClassicalQuaýcφ 13,1963, 19,Tarditi «'Motilri epici nei τeÜametfi di Arclriloco", Ι_-ιι Ραιο/α del I.,

Passato 13, 1958, 24-46),

Τα σ<οζüμενα αποσπÜσματα του Αρχιλüχου εßναι: 1) ελεγεßεò χαι δýο επιγρÜμματα, 2) επιυδοß με εναλλαγÞ ιαμβιχþν τριμÝτρων χαι διμÝτρων,3) ιüβαχχοι. λατρευτιχÜ, ποιÞματα. μÝλη, προò τιμÞ του ΒÜχχου,4) ýμνοι, προò τιμÞ του Διονýσου. τηò ΔÞυητραò xaL του ΗρατJ,Þ χα,ι 5)
ασυνÜρτητα, με συνδυασμοýò ημιστιχßων σε διαφορετιχÜ ψετριχÜ συστÞματα, Ζþνταò στη σχιÜ του ΟμÞρου χαι επηΡεασμÝνοò απü

την ομηριχÞ γλþσσα χατüρθωσε να αποδεσμευθεß χαι να χαινοτομÞσει στην αρχαßα ß.ληνιÞ ποßηση,

Ι78 

,.lΡλº.,ι(),ΧΟΣ

Ι. Ο

ΠΟΙΗΤΗΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

(ιΣ=ιD.=ι\\',)

εßμß δ' Ýγþ θερÜπων μÝν'Ενυαλbιο Üναχτοò χαß ΜουσÝòον Ýρατüν δþρον ÝπιστòΙμενοò,
2. Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

(rΣ=:D.=r\\'.)
Ýν δορ'ι μÝν μοι μÜζα μεμαγμÝνη, Ýν δορ'ι δ' ο[ναò 'Ισμαριχüò' π[νω δ' Ýν δορß χεχλιμÝνοò.

3. ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΟΠΛΙΤΗΣ (;Σ=6D.=5\\ß.) Üσπßδι μÝν Σαßιον τιò ÜγòΙλλεται, Þν παρÜ θÜμνòαι,
Ýντοò Üμòýμητον, χÜλλιπον οýχ ÝθÝλòυν' αýτüν δ' ÝξεσcΙωσα. τß μοι μÝλει Üσπßò Ýχε[νη; ÝρρÝτιο' Ýξαýτιò χτÞσομαι οý χαχßω.

4. ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΣΤΟΥΣ ΠΕΣΟι\jΤΕΣ (ι3Σ=6ιD.=ιοι\\',) ÝπτÜ γÜρ νεχρþν πεσüντων, οýò ÝμÜρφαμεν ποσßν,
χεßλιοε φονÞÝò εßμεν.
5. ΖΩΗΚΑΙΘΑΝΑΤΟΣ

(ιqΣ=64D.=ι_ιι\\'.)
αýτcò αßδο7οò

μετ' Üστòδν οýδÝ περßφημοò θανþν γßνεται' χÜριν δÝ μÜλλον τοý ζοοδ διòýχομεν <οß> ζοο[, χò[χιστα δ' αßεß τþι θανüντι γßνεταε,
Ι79 

..1

Ρ Χ.lΙ() Ι Ε.1-. ΙΙΙ Ν ΕΣ

ΛΥ Ρ ΙΚο Ι

1.

Εßμαι εγþ υπηρÝτηò του ΕνυÜλιου Üρχοντα" αλλÜ χαι βαθýò γνþστηò του γλυχοý δþρου των Μουσþν.
2.

ΙΗε το δüρυ χερδßζω το ζυμωμÝνο χρßθινο ψωμß μου- με το δüρυ

το Ισμαριχü χρασß μου χαι πßνω γÝρνοντα,ò πÜνω στο
δüρυ μου.
3,

ΚÜποιοò απü τουò Σαßουò χσ.ßρετατ με την ασπßδα μου,
που. αφεγÜδιαστο üπλο. χοντÜ σ' Ýναν θÜμνο την παρÜτησα. χωρßò να θÝλω' üμωò εγþ Ýσωσα τη ζωÞ μου. Τι με νοιÜζει τlασπßδα

Αò πÜει στα χομμÜτια' θ' απογ;εÞσω πÜλι μια Üλλη
χειροτερη.
4,

εχεßνη;

üχι

ß

ß

1

ΕπτÜ

νετ-ρþν που Ýπεσαν. που τουò ποδοπατÞσαμε.

χßλιοι φονιÜδò εßμαστε.

(μτφ.Α. ΣχιαδÜ)

ι8ο 

Ι
º
t

..tΡΧΙ.lοΧοΣ
5.

| ,{

"

ΚανÝναò

μεταξý των πολιτþν,

σεβαστιßò οýτε ξαχουστüò' την εýνοια των ζωντανþν πιο πολý επιδιþχουμε εμεßò οι ξωντανοß, αλλÜ πÜντοτε ¾ια τον νεχρι1 δεν Ýχουν αυτÜ χανÝνα νüημα.

üταν πεθÜνgι. δεν γßνεται

ΣΧοΛ]Α
1.

1. θερÜπων, δ = υπτρÝττlò (θερÜπαινα, Þ). (θεραπεýω = υπηρετþ. φροντßζω, περιποιοýμαι' θερα-

μου χαραχτηρßζεται ωò Üναξ = Üρχονταò, που Ýχει χυρισ.ρχιχÜ διχαιþματα πÜνω στον θερÜποντÜ του. τον οπλßτη- που υπηρετεßυποταγιτιχÜ τον αφÝντη του. Η αντßθεση των δýο λÝξεων αποδßδει εýστοχα την εσωτεριχÞ αντßδραση του ποιητÞ, που ωò μισθοφüροò οπλßτηò υπηρετοýσε χατανÜγχη τον αφÝντη του, τον θεü του πολÝμου.
ηση χαß τουò ποιητÝò.
2. ΜουσÝων -þν: οιεννÝα Μοýσεò προστÜτευαν την

μου. Στον ¼μηρο βρßσχεται χαι ωò ουσιαστιΖ"ü χαι ωò επßθετο (βλ. αντßστοιχα: Η 166, Ρ 211). ο θειßò του πολÝ-

μττν. γιατρεýω. πεfu, ßß = περιποßηση, φροντßδα. επιμÝλεια). ¸νυαλ[οcο -ου' ο 'ΕνυÜλιοò. αντß'¶ρηò. εßναι ο Üγριοò θειßò του πολÝ-

-

ποß-

ρÜòο-ι}ι) = αγαπητü, χαριτωμÝνο, γλυχü. σε αντßθεση προò

-

Ýρατüν. επιθ, προδ. στο δþρον (Ý-

το Üγριο, σχληρü Ýργο του πολÝμου, - ÝπιστÜμενοò, evv, εßμ( = Ýπßσταμαι = γνιορßζιο σε βÜθοò, τ.ατÝχωπλτρωò (= 

ι
,4Ι,Χ-lΙΟ Ι Ir,L,\I ΙΝ ΙßΣ .,1\,Ρ ΙκΟ Ι

{

{

1

:

οßδα).

ο ποιητÞò δÝνεται με ερωτιχü δεσμü.

-Η

ποßηση εßνατ δþρον τιον

1\4ουσþν? με

την οποßα

ΜÝτρο: ελεγειαχü δßστιχο.
2.

χρατò5νταò το δüρυ' μοL, ενν. Ýστß = Ýχω, χερδßζω. Του προσωπ. ρ. Ý'στßυποχ.μÜζα χαι σε επανÜληψη οßνοò' επο-

1. Ýν δορß (= ομηρ. δουρß ) = με το δüρυ. πÜνω στο δüρυ,

μÝνωò, Ýχονταò στραμμÝνη την προσοχfß μου στο δüρυ.
πÜντοτε τον οπλισμü μου, βg το δüρυ χερδßζω

χρατþνταò

το φωμß μου χαι το χρασß μου.- μÜζ«, Þ = χρßθινο ιΙωμß (το «φτιοχür, φιυμÜχι. του φτωχοý το φωμß ωò χατþτε* μεμαγμÝνη = ζυμωμÝντ| (μÜσσιο,
ρηò ποιüτητ α,ò σ.πü ταν σßτινον Üρτον, το σιταρÝνιο ιßιιομß).
ατ.ò,.

-ττω

2. 'Ισμαριχüò οßνοò'η θραχιχÞ πü),η'ºσμαροò φημιζüτα.ν τια το χαλü χρασß τηò' οι χÜτοmοß τηò, οι Κßχονεò, Þταν σπουδαßοι αμπελουργοß ("ρβ. Ομ. Ι α0). Ο ΟδυσσÝαò χÜνει λüγο τια τον «'Ισμαριχüν οßνογ». που τροσÝφεΡε στογ

Πρι, μßμαχα.

-

ζυμι5νω'

παθ. μÝμαγμαι).

Πολýφημο (Ι 94 χ.ε.) χαι τον μÝθυσε. - χεχλcμÝνοò = ¾ερμÝνοò, γÝρνονταò Ýν δορß πÜνω στο δüρυ μου. ΜÝτρο: ελεγειαχü δßστιχο.
3,

1-2. Üσπ(δι, δοτ. τηò αιτßα.ò' που προσδιορßζει το φυχι-

χοý πÜθουò ρ. &,γÜλλεται'

Ýφ'

Þ

ιαº' Üλλουò αντιχ. (Üγαλμα = τιò ÜγÜλλεται) = χαßρεται, ευφραßνεται, υπερηφαι8Ζ 

:1

.4ΡΧΙ.lοΧΟΣ νεýεται, χαυχÜται" χομπÜζει. * Σαtòον γεν, διαιρ. απü το τιò' οι ΣÜιυι Þταν ΘρÜχεò. (Για το γεγονüò αυτü που ανα-

:

I'
L

φÝρει ο Αρχßλοχοò βλ. στο βιβλßο μου: ΦιλολογιχÝò χαι ΔιδαχτιχÝò ΔοχιμÝò στουò Κλασσιχοýò, σ. 150 χ,ε.). - Þν = Üσπ[δα, αντιχ. του χÜλλιπον = χατÝλιπον (απü συτχο-

πÞ

üπλα, πανοπλßα, εξοπλισμüò, 2) εργαλεßα. σχεýη. - &μþμητον = Üμεμπτο, αφεγÜδιαστο. υπÝρτο, Ýξοχο'η λ, ομηρ. ¾ια Þριοrò' παρÜλλÞοò τýποò: Üμýμων = Üμωμοò. Üφογοò'(στερ. Ü + μþμοò = φüγοò, μομφÞ' μωμÜομαu μωμεýòο = μÝμφομαι, φÝτr, χατηγορþ). * οýχ ÝθÝλων εναντιωμ. μτχ. = αν χαι δεν το Þθελα, χατ' Üλλουò τροπι_ χÞ = χωρßò να θÝλω, παρÜ τηθÝλησÞ μου. 3-4. αýτüò

"d, μòýμητον, παρÜθεση στο Þν' η λ. στην επιχÞ χω λυριτ.Þ ποßηση' ο ενιχüò μüνο στον Αρχßλοχο' στον πληθ. = Ι) τα

χÜτ-λιπονχαL αφομοßωση: χÜλλιπον} = ετχατÝλειdrα, παρÜττρα. - Ýντοò, πληθ. τÜ, ξντεα, = üπλο' ßντοò &-

ρω (= πηγαßνω, οδηγοýμαι σττιν γ.ατασ"òροφÞ, χυ.ταστρÝφομαι. χÜνομαι, «πÜω στον γχρφü») = αò πÜαL στο χαχü, στ'ανÜθεμα, στα χομμÜτια, þρα τηò χαλÞ! - Ýξαýτιò Ýξαýθιò - ξανÜ, πÜλι" εχ νÝου. χτÞσομαι = θα αποχτÞ= σω' ενν. Üσπßδα. - οý χαχ{ω - χαχ{ονα = χατη¾ορ.

- ξÝφυγον = απÝφυγα, ¾λýτÝλοò θανÜτου, λυριτ.Þ περßφραση = τον θÜ.νατο' τÝλοò αντιχ, του ρ. ÝξÝφυγον - γλýτωσα τον θÜνατο, σþθηχα, Ýσιοσα τη ζωÞ μου,* ÝρρÝτιο Προστ. του Ýρπροσδ. στο ενν. υποχ. Ýγþ.
.,,

δd =

αλλÜ εγþ ο ßδιοò, üμωò εγþ' χατηγορ.

τωσα απü

Σημ.Η

¾ραφÞ του στ. 3: αýτδò δ'ÝξÝφυγον θανÜτου ,..

ιΒ] 

ΑΡχ-lΙο Ι IlL

ΙΙΙ Ν ΕΣ .,1ΥΡΙΚο

Ι

εχσφζω = γλυτþνω, - τß μοι μÝλει, προσωπιχÞ σýνταξη με υποχ. &σπßò Ýχεßνη, μετÜ το οποßο τßθεται το ερωτηματιχü, ¶λλοι προτιμοýν την απρüσωπη σýνταξη χαι θÝτουν το ερωτηματιχü ψετÜ το απρüσ, ρ.: τß μοc μÝλει;'Ασπßò Ýχεßνη / ÝρρÝτω .., ΑλλÜ. χατÜ τον ΣχιαδÜ" ««η προσωπιÞ ... σýνταξη εßναι πιο χοντÜ στον αργαßχü τρüπο διατυπιü-

ση Ýχει ωò εξÞò: «φυχÞν δ' ÝξεσÜωσα. º'{ μοι μÝλει (,,.)», 3. φυχÞν, α\ττLχ, του ÝξεσÜιυσα = ÝξÝσòυσα' ,Ι,rχÞ= ζωÞ'

αμφισβητεßται ατü τουò χριτιχοýò, που τον ετλαμβÜνουν ωò παρÜφραση τηò αΡχιλüχειαò διατýπωσηò με ομηριÞ διατýπωση. Η αρχιλüχεια, η ορθÞ χατ'αυτοýò, διατýπω-

σεωò ... Το απρüσωπο .., χαταχερματßζει τον στßχο ,..» («Αρχαα"üò Λυρισμüò» Α' , σ.º6). οý χαχßω (&σπßδα) = μια Üλλη ασπßδα üχι χειρüτερη. ΜÝτροι ελεγειαχü δßστιχο.
4.

ÝμÜρφαμεν αüρ, του ομηρ. μÜρπτω (μÜρπτιò -ιοò, δ = ο Üρπα¾αò)= συλλαμβÜνω, πιÜγω, εγ* γßζιυ. φOÜνω, προφθÜνω' ÝμÜρφαμεν ποσfu = ποδοπατÞσαμε.

ται στο

μαστε φονιÜδεò επτÜ νεχρþν που Ýπgσαν. - οýò αναφÝρε-

τÞεξαριÜτσ,ι απü το φονÞεò χαι εßναι ¾εν. αντιχειμ. χαι η μτχ. αναφορ. : φονÞÝò εßμεν ÝπτÜ νεχρþν πεσüντων = εßνεχρþν.

1. ÝπτÜ ... νεχρþν πεσüντων'εσφαλμÝνα εχλαμβÜνουν μεριχοß τη μτχ. με το υποχεßμενü τηò ωò ¾εν. απüλ,' αυ-

-

2. χεßλιοι ßων. = χßλιοι, επιχü χαι αττ.' στον¼μηρο αι84 

..ΙΡΧΙ.,|ΟΧοΣ

παντÜτα.ß μüνον το ουδ. στον πληθ. - φονÞεò, επ, χαι ιων, = φονεΤò αττ. - εßμÝν. επ. χαι ιων. = ÝσμÝν, αττ,' η φρÜση: εßμαστε χßλιοι φονιÜδεò.

ΜÝτρο: τροχαßχü τετρÜμετρο χταληχτιχü.
5.

7. αßδοΤοò (αßδþò. Þ), ομηρ. = σεβαστüò, με υπüλτlφη. _ μετ'Üστþν: η πρüθ. μετÜψε σημασßα Ýν + δοτ. απαντÜ-

χαι σÞμερα) ξαχουστüò, λαμπρüò, σπουδαßοò, αξιüλογοò
χ.τ.ü.

θανþν = üταν πεθÜνει' χρον. μτχ. που δηλþνεß την προýπüθεση, ¾ια να, ισχýει ο ισχυρισμüò του ποιητÞ: οýτιò αßδοßοò .., οýδÝ περßφημοò .,. γßνεται. - περßφημοò = (ü,τι

ται Þδη στον ¼μηρο (χαι επομÝνιοò δεν χρειÜζεται διüρθωση)= (ανÜμεσα)στουò τολßτεò. μεταξý των πολιτþν. *

2. γßνεται χαι γßγνεταß ι(ýν., χαι απü τον Αριστ, χ.θ. χωρßò το γ. που το διατηροýν üμωò οι δüχιμοι Αττιχοß συγ-

ντανοý'(στον¼μ. : ζωüò= δζι)ν, ο ξωγταγüò. ο Üγθρωποò), η γεν. χτητιχÞ στο χÜριν, 3. οß ζοοß = οι ζωντανοß, οι Üνθρωποι. - κÜχòστα γßνεται = αποβαßνει. χαταλÞγει σε βÜροò' τþ θανüντι δοτ. προσ. η()ιχÞ = ¾ια τον νετφü'η μτφρ. του στ.; πÜντοτε για τον νεχριß Ýχιιυν καχü τÝλοò. πÜντοτε εßναι Üσχημα, δεν Ýχουν νüημα για τον νεΖφü, χαταλÞγουν πÜντα σε βÜροò
του νεχροý (ιΙλα αυτÜ:
r1

γραφεßò, -το χÜριν = εýνοια, αντιχ. στο διþχομεν = επLδιþχουμ"ε την εýνοια. - τοý ζοοδ = τοý ζþντοò του ζω-

εýνοια, η δüξα, η υπüληφη που ε-

ιlr 

,.1ΡΧ-lΙΟ Ι Ε,1",ΙΙ Ι Ν ΕΣ -,1Υ Ρ Ι Κο

Ι

πιδιþχουμε οι Üνθρωποι απü τουò ζþντεò). Συμβαßνει αυτü, που απü Üλλη σιοπιÜλÝγει ο Σιμωνßδηò 2L). = 2 W.:
«τοý μÝν θανüντοò οýχ Üν ÝνθυμοßμεOα, / εß τι φρονοßμεν, τλεßον ÞμÝρηò μιÞò» = τον νοχρü δεγ θα τογ θυμüμασταγ,

/ αν εßχαμε

μια μÝρα» (βλ. ΣχιαδÜ, 1, σ. 100). «Η υστεΡοψημßα -χατÜ τογ ποιητÞ- εßναι ουτοπßα χα,ι χωρßò στμασßα» (ΣχιαδÜò, ü.π.). ΝΙÝτρο : τροχαßχü τετρÜμετρο χαταλητ.τιχü,

φρüνηση, περισσüτερο απü

ΠΡΟΣΕΤΤΕΗ ΜΟFDΗΣ ΚΑΙ ΙΙΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΤ

ΓεναÜ

Τα αποσπÜσματα του Αρχιλüχου_. που διδÜσχονταν: Α) στο ΓυμνÜσιο απü μετÜφραση: 1) ΜαχριÜ απü τα
μÜτια ψου (22 D.=19 W.=11 Σ.), 2)Υπüδειγμα (60 D,= 114 W = 17 Σ.), 3) Ελεγεßα για το χαμü του γαμπροý (7D.=13 W= 4 Σ,), 4) ΚουρÜγιο (67α Ι),= 12ßΙ W= 22Σ,),5) Η Ýτ)ειΦη (Ζη 1),=122 W=25 Σ.), 6) Η ασπßδα του Αρχιλüχου ((ι
D,=5 \fi=3 Σ.).

βρßσχονται ερμηνευμÝνα χαι σχολιασμÝνα στο βιβλßο μου «ΦιλολογιχÝò χαι ΔιδαχτιχÝò ΔοχιμÝò στουò Κλασσιχοýò» (ετ"δüσειò ««ΒÜνιαò», θεσσαλονßχη 1992,130 χ.ε.). Απü αυτÜ τα παραπÜνω;Α6 (Η ασπßδα του Αρχιλüχου (6
ι86

Β) στο Λýχειο απü το πρωτüτυπο; 1) Αγανιßχτηση για προδομÝνη φιλßα (26 Σ.=29α D.='Ιππιß)ναε 115 §ζ) 

,,1ΡΧΙ,,1οΧΟΣ

λαβα χι εδþ, επειδÞ θεματολογιχþò σχετßζεται με τα περιλαμβανüμενα σ' αυτü εδþ το βιβλßο μου, Ωò προò το θÝμα, που παραχολουθοýμε στα επιλεγÝντα χεßμενα τιον αρχαßων λυριχþν, δÞ. την Ýννοια τηò πατρßδαò χαι τιò υποχρεþσsιò του πολßτη προò αυτÞν. ο Αρχßλοχοò βρßσχεται στον αντßποδα των θÝσεων των ποιητþν,
που παραχολουθÞσαμε ωò τþρα, 1\{αχριÜ απ'αυτüν ο πd*

D,=5 \{ß=3 Σ.) περιλαμβÜνεται χι εδþ (3), μüνο σχολιασμÝνο χαι μεταφρασμÝνο, επειδÞ η φμηνευτιχÞεπεξερlσ.σßα του βρßσχεται στο προηγοýμενο βιβλßο μου. Το περιÝ-

ρωνιχÜ χαι σαρχαστιχÜ. μΟ αυτÜ χαι δßνει τη διχÞ του θÝση χαι τιò διχÝò του αντιλÞφειò γι' αυτÜ, Αò τον τροσεγγßσουμε απü τα, αποσπÜσματα, που τα επιλÝξαμε τια το αντιθετιχü προò των προηγηθÝντων ιδεολογιχü περιεχüμενü τουò. Σε χαγιÜπερßπτωση ερμηνεßα μαò δεν εχφρÜζει προσωπιχÝò μαò θÝσειò. Απλþò δßνονται προεχτÜσειò ερμηνευτιχÝò, που προτ"ýπτουν απü την προσÝγγιση του ιδεολογιχοý περιεχομÝνου των χειμÝνων, üλων γενιχιßò. Η επιλογÞ του θÝματοò μüνο, που παρα}..ολουθοýμε, εßναι απολýτωò προσωπιτÞ. ΕπομÝνωò χαι riεπιλογÞ των χειμÝνιυν απü üλουò τουò αρχαßουò λυριχοýò
ι ,'l r,

ποριστιχÞ χαταφυγÞ. Δεν τον συγχινοýν ο ηρωισμüò. η δüξα. η υστεροφημßα, Θα προτιμοýσε μια Þουχη ξωÞ, αν μποροýσε να επιλÝξει μεταξý πολÝρ"ου χòιι ειρÞνηò. Αυτüò θειορεß τη ζωÞ απü ÜΠο πρßσμα. ΣτοχÜζεται πÜνω στα προβλÞματα που συναντÜ. τα σχολιÜζει, γελÜ^ χÜποτεει-

λεμοò χαι η αιμßιτοχυσßα, Γι'αυτüν η στρÜτευστßεßναι βιο-

η 

..1Ι,Χ.lΙ(,) Ι 1ß,1.

ιllΛ¸Σ,4}?ΙλC)/

εßχε διχÞ μαò θφατολογιχÞ αφετηρßα.
1.

Το δßστιχο αυτü του Αρχιλüχου χατÜ τουò ερμηνευτÝò πρÝπει να εßναι απüσπασμα. του οποßου προηγοýνταν Üλλο Ýνα. τουλÜχιστον, δßστιχο, ¾ια το τεριεχüμενο του οποßου εχφρÜζονται διÜφορεò απüψειò, μßα απü τιò οποßεò εßναι αυτÞ του R. I-Iarder, χατÜ τον οποßο το δßστιχο αυτü Üρχιζε ψε το «μÝν» (Ü.ποφη, που υιοθετοýν σÞμερα χαι

πολλοß Üλλοι μελετητÝò) χαι περιε[χε το üνομα. του ποιητÞ (Üποφτß, που προβληματßζει)'. Ο πρþτοò στßχοò του σωζüμενου αποσπÜσματοò πÜντωò χαραγ"τηρßζεται απü την υποχειμενιχÞ ομολογßσ,: «εßμt, δ' Ýγþ». ^γνþρισμα βÝβαια τηò λυριχÞò ποßησηò. Ο λυριχüò ποιητÞò χÜνει λüγο για τον εα.υτü του. ΠοτÝ. φυσιχÜ. ο επιχüò. νΙαò δßνει μια σημαντιχÞ πλτροφορßα για τη ζωÞ τOυ, που χαλýπτει την επαττελματιχÞ επßδοσÞ του χαι την πνευιτατιχÞ ενασχüλησÞ του. που γνωρßξουμε Þδη απü τα βιο^lραφιχÜ του στοιχεßα: «εßμαι οπλßτηò χαι ποιητÞò». ΣυνδυÜζει δýο ιδιüτητεò, του πολεμιστÞ χαι του ποιητÞ. Εßναι γνωστü üτι ο Αρχßλοχοò υπτρετοýσε ωò μισθοφüροò, üχι üμωò επειδÞ τον διÝχρινε φýση πολεμιχÞ, αλλÜ απλòξ χαι μüνον για λüγουò βιοποριστιχοýò, Γι' αυτü δεν εßναι χωρßò σημα.σßα ο αυτοχα,ραχτηρισμüò του ωò «θερÜποντοò»l ωò υπηρÝτη του πολεμιτ.οý Üρχοντα, του «'Ενυα-

λßοιο &ναχτοò», του θεοý του πολÝμου. Η σχÝση των δýο
ι88 

,4ΡΧΙ.lΟΧΟΣ εννοιþν. του «θg,ρÞνqντοò),. που χαραχττΡßζει τον ποιητÞ, χαι του «ξγqχò6ò»,, που χαραχτηρßζει τον θeü του πολÝ-

μου. εßναι αντιθετιχÞ, Ο ποιητÞò νιþθει ωò δοýλοò ενüò Üρχοντα, που τον εξουσιÜζει. Τποφιαζüμαστε μÜλιστα ιßτι ο ποιητÞò υποδηλþνει χαι την απαρÝσκειÜ του, την αποστροφÞ του ¾ια το Ýργο που ασχεß. χωρßò να νιþθει ιχανοποßηση απü αυτü που χÜνει απü χατσ.νσ.γχασμü. ΠρÝπει

να εξοιχονομÞσει τιò βιοποριστιχÝò του σ»Üγι.εò, Ο πüλεμοò δεν τον σ.)τχßνεß, Νιþθει αποστροφÞ προò τον Üγριο θsü του πολÝμου. τον ΕνυÜλιο , που Ýχει χυριαρχιχÜ διχσ"ιþγατα πÜνω στον «θφÜποντÜ» του, τογ οπλßτη. που
τον υπηρετεß υκτιτσ.γτιιÜ". μη Ýχοντα< Üλλτß διÝΕοδο επιβßιυσηò. Πüσο μαχριÜ βρισχüμαστε απü το πνεýμα των προ-

Εßναι δοσμÝνοò ολüφυχα σ'αυτÞ, Τþρα. νιþθει εσωτεριχÞ ευφορßα.'Ελχεται απü την ομορφιÜ τηò. Γνωρßζει σε βÜθοò τα μυστιΧÜ τηò, «,Ýπßσταται,, το θεßο δωρο. που του χÜρι_ σαν οι Μοýσεò xcι.L το αξιοποιεß επÜξια.

ηγουμÝνων ποιητþν! Κι üμωò ο Αρχßλοχοò βρßσχει μια διÝξοδο στο εσωτεριχü πρüβλημÜ του. Μπορεß χαι συνδυÜζει μ9 τα Ü"γρια, σχληρÜ χαι αποτρüπαια Ýργα του πολÝμου το αγαπητü, χαριτωμÝνο χαι γλυχü δþρο τη< ποßησηò, το «]|,!9υ6ξωγ Ýρατδν δþρον». Η ποßηση εßναι για τογ Αρχßλοχο δþρο των Μουσþν. που προστατεýουν την ποßηση χαι τουò ποιητÝò. Ο ποιητÞò δÝνεται με την ποßηση με ερωτιχü δεσμü.

Τα λεγüμενÜ του δεν εßναι χαýχηση ενüò επηρμÝνου, αλλÜ ενüò ποιητÞ. που Ýχει επßγνωση τηò αξßαò του, Αυτüò
ι3ο 

-4ΡΧ-1 κ ) ι L,,L

1Ι Ι Ν

ΕΣ,,|ΥΡ Ι Κ() Ι

τÞò' εßναι üμιοò, χαι το πιστεýει, Ýναò μεγÜλοò ποιητÞò. Στην ποßηση βρßσχει τον εαυτü του. αυτÞ τον εχφρÜζει, αυτÞ εßναι ο μοναδιχüò ÝρωτÜò του. ΑυτÞ ιχανοποιεß τιò πνευματιχÝò ανÜγχεò του, τον φωτßζει, ¾ια να φωτßσει χι αυτüò με τη σειρÜ του τον Üνθρωπο. που τον χαταδυναστεýουν συχνÜ ανÜγχεò α.λλüτριεò προò τιò εσωτεριχÝò του χλßσειò. ¸ναò προιχισμÝνοò Üνθρωποò ωστüσο" üπωò ο ποιητÞò μαò. μτορεß να συνδυÜζει χÜποτε χαι ιδιüτητεò αντßθετεò μετα.ξý τουò" να εßναι χαι οπλßτηò. αλλÜ χαι ποιητÞò χυρßωò, γοητευμÝνοò απü την ομορφιÜ τηò ποßησηò'.
2.

δεν εßναι, οýτε χαι θα το Þθελε, ιανÝνυ.ò σπουδαßοò μαχη-

τηò μισθοφοριχÞò ζιοÞò του' δεν πρüτειται ¾ια μια ζrÞ, η οποßα συγχινεß Ýναν ποιητÞ, που δεν α^γαπÜ τον πüλεμο,

Στο δßστιχο αυτü ο Αρχßλοχοò παρουσιÜζει μια ειχüνα

ητιχü λüγο τη στ)ηρÞ πραγματιχüτητα τηò πολεμιχÞò ζωÞò, την οποß"α ζει Ýναò οπλßτηò, χινοýμενοò üχι απü ηρωιχÜ χαι πατριωτιχÜ ιδεþδη, αλλÜ απü βιοποριστιχÞ ανÜγχη, Δεν υπÜρχει στουò στßχουò ενθουσιασμüò μιαò πολεμιχÞò φ»χÞò, αλλÜ μüνον ανÜ,"ρη προσαρμογÞò πΡοò τιò απαιτÞσειò τηò στρατιωτιχÞò ζωÞò, αδιαχρßτωò πολεμιχÞò Þ ειρηνιχÞò. Η επανÜληφη
φορÝò "ηò φρÜσηò πρþτο στßχο τ.αι μßα στον δεýτερο, παρουσιÜζει τη ζωÞ
Ι

üπωò οι προηγοýμενοι ποιητÝò του πολÝμου, των μαχþν ισ.L ττιò νßχηò, Εßναι μια ειχüνα, που αποδßδει με τον ποι-

«Ýν δορ[» δýο

στον

sc) 

.1ΡΧΙ,lοΧ(,)Σ

δßζειò με το δüρυ τον επιοýσιο, χαι μÜλιστα φτωχιχd χι αυτüν, χρßθινο, «μÜζαν μεμαγμÝνην», ευτυχþò ζυμωτü,
üχι üμωò γ-σ.l «σ[τινον», α:νþτερηò ποιüτηταò'. Και εßγαι αχüμη σΖ).ηρüτερο να τον απολαμβÜνειò, üσο εßναι δυνα-

του οπλßτη με üλα τα αρνητιχÜ φυχολογιχÜ επαχüλουθα ¾ια τον ποιητÞ, που του προχαλεß α.υτÞ. Την Ýχει βαρεθεß πια. Εßναι ομολογουμÝνωò σχληρü. πολý σχληρü, να χερ-

τü, Ýχονταò δßπλα σου το δüρυ για λüγουò ασφÜλειαò. Η ζωÞ του μισθοφüρου δεν του επιτρÝπει οýτε χαν να απολαýσει ξÝνοιαστοò το φτωχιχü τφßθινο φωμÜχι του. η

χρÞ λιτÞ απüλαυση. την απολýτωò αναγιαßα. του «δ9ρρφüρου» οπλßτη.

ρÞχηση «μÜζα μψαγμÝνη» τονßζει αχριβþò αυτÞ τη μι-

τα-

Ευτυχþò που εξοιχονομ,εß αυτüò με το δüρυ üσα χρειý.ζεται, για ν' α,πολαýσει με το φωμÜχι του χαι λßγο χρασÜχι, «ο[νον'Ισμαριχüν». περßφημο τια την τοιüτητÜ του αχüμα χαι στο Ýποò', ΠροσφορÜ, ασφαλþò, συμπληρωματιχÞ του σιτηρεσßου Ýναντι των υπηρεσιþν_του μισθοφιßρου, Κι α,υτÞ< η απüλαυση üμωò μειþνεται" επειδÞ δεν Ýχει ο οπλßττlò οýτε τον χ6τüνο οýτε χαι την απαιτοýμενη φυχιιλιτγιχÞ χαλÜρωση, τια να τηχαρεß, Ο ιιßν,τò ι,ιò μÝσο βιολογιχÞò .Ýρφηò δεν συμβιβÜζεται με το δdρυ. |ι,ßν,,, ατο ιιπιτßο εßναι γερμÝνοò. «χεχλιμÝνοò»», ο οπλοφιΙροò ιρ.,)"r(,πßνονταò. Απα.ιτεß απαλλαγÞ απd τη
μφιμνα Qlß/ι/lιßι)τιχ(üν υποχρεþσεων χαι προπαντιßò

τρΦßη irτd ι ιιν ,1,ιß[}rι του χινδýνου χαι μÜλιστα του θανÜτου. Ο ξθριß1 ,).λ,,1,ιßει. για να, ετωφJ.ηθεß απü στιγμÝò #;,

λý- 

ΑΡΧ.lΙ ο Ι L,L

ΙΙ Ι Ν

ΕΣ -,Ιr, r ΙκΟ Ι

τΟυ ξεγνοιασιÜò σαν αυτÞ του γεýματοò, λιτüτατου Ýστιυ, αντιπÜλου. Σττ1 σχληρÞ ζωÞ του πολεμιστÞ τÝτοιεò ψιΧρÝò απολαýσειò με χρßθινο φωμÜχι χαι εýτευστο LσψαΡLΙü χρασßεßναιοι μüνεò, που χαρßζουν λßγη γ«),Þνη σττρ εξα' να ΧεργριωμÝνη ψυχÞ των οπλιτþν, που παλεýουν, για απü τον χßνδυδßσουν ζtυÞ τουò χαι την επιβßωσÞ τουò "η νο του θανÜτου. l-ια τον ποιτlτÞ αυτü χυρßω< προÝχει,'Γσ,

ρεß να τιò απολαμβÜνÝι. ο ßδιοò ο πουτρÞò δεν φαßνεται πÜντωò χαθüλου eυχαρισττμτÝ νοò σ.πü τη ζωÞ, που απü ανÜ.γχηξει. Νοσταλγεß μια ζωÞ γαλÞνια, χωρßò üπλα, χωτου αρρßò φιßβο, με απολαýσειò. Ýστω χαν ψιιρÝò, ΑυτÝò Χοýν. Κρßμα «jμrò, που δεν μπορεß γòι τιò δοΧιμ Üζει, εΠεΙδÞ η ζ.Þ του δεν εßυαι α.υ"Þ. που επιθυμοýσε, αλλÜ αυτÞ,

Üλλα τον αφÞνουν αδιÜφορο. Η ζrÞ εßναι γλυχιÜ φετιòüποιεò ωραßεò στιγμÝò χαρtξòν, λρχεt ο Üνθρωποò να μπΟ-

Αχιßμα χαι η επιλογßlμιαò ειχüναò üχι τηò μÜχηò, «ÞÜ τηò ανÜπαυλαò χαι τιυν βιωμÜτων του Ýχει ττl οημºlß" τηò για τιò προτιμÞσrr, r.üιη"Þ'. Θαρρεßò üτι τον τüλε"ο" τον θυμÜται, üμο δεν θÝλει οýτε ,«"ürθ»μÜ"«r, Κι üταν πωò στουò επιßμενουò ο"ßχüυò. γελÜ ειριονιχ& ψε το πÜθημÜ του.
3,

που αναγχÜσθψε να αχολουθÞσει.

Βλ. ανÜλυση του αποσπÜσματοò στο βιβλßο μου «ΦιλολογιχÝò χαι Διδα,χτιχÝò ΔοχιμÝò στουò Κλα,σσιχοýò», σ,
130 χ.ε.'.
Ι92 

¾fi βΙ{mΑ

teξ--

ISBN 960-442-5ι4-.5

9 789604 425|43

ιιιι

ιßιßß

ιιιßιιιßιιιßß

ιιι