«ΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ΚΑΤΑ

ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
ΤΟΥ 1821»
ΟΙ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ
21 March 2021
01.-ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

«Οι νέοι π’ ανασταίνονται, να μην αλησμονάνε

πως αν ελεύτερη ζωή σαν Έλληνες περνάνε,
σ’ εκείνους την οφείλουνε τους γέροντες προμάχους,
που δέσμιοι, σε φυλακές και εξόριστοι σε βράχους,
ακλόνητοι στο αίσθημα και στην πεποίθησή τους,
επάλαισαν και εδείξανε μεγάλο το νησί τους.»
του Κεφαλλονίτη ποιητή Γεωργίου Μολφέτα,
Η κατάληψη της Επτανήσου από του Ενετούς υπήρξε μια
μακρόχρονη κατάκτηση από το 1207 ως την ανατροπή της από τον
Μέγα Ναπολέοντα (1797), που έφερε στα Επτάνησα τις ιδέες της
Γαλλικής Επανάστασης. Ο Βοναπάρτης τα Επτάνησα, τα θεωρούσε,

1
ιδιαίτερα σημαντική κτήση1. Σε μια επιστολή του προς το
Διευθυντήριο, στις 16 Αυγούστου 1797, έγραφε; "Τα νησιά της
Κέρκυρας, της Ζακύνθου και της Κεφαλληνίας έχουν περισσότερο
ενδιαφέρον για εμάς παρά όλη η Ιταλία". Ο Βοναπάρτης δεν
ενδιαφερόταν μόνο για την κατάκτηση των νησιών, όπως
αποδεικνύεται από μια επιστολή του προς τον Γάλλο στρατηγό
(Gentilli) Ζεντιγί: "Θα καταβάλλετε κάθε προσπάθεια να κερδίσετε
το πνεύμα των εκεί κατοίκων, αφού θα πρέπει να τους
κυβερνήσετε.... Εάν οι κάτοικοι, εκεί, εκδηλώσουν διάθεση για
ανεξαρτησία, θωπεύσατε την επιθυμία τους."
Οι κάτοικοι των Επτανήσων είχαν διατηρήσει αλώβητη την
ελληνική τους ταυτότητα και την ορθόδοξη πίστη τους, παρά τις
προσπάθειες των Ενετών να επιβάλουν τη γλώσσα τους, τον
Καθολικισμό και γενικότερα την κουλτούρα τους. Οι Επτανήσιοι
σαν γνήσιοι Έλληνες μετείχαν σε κάθε εθνική προσπάθεια και σε
κάθε περίσταση με στόχο την απελευθέρωση της Πατρίδας. Τα
Επτάνησα αποτελούν, έναν χώρο συνάντησης των δυτικών και των
ανατολικών ρευμάτων. Είχαν προηγηθεί η Ναυμαχία της Ναυπάκτου
(1571)2 με την συμμέτοχή Επτανήσιων 3 ακολούθησαν οι ξεσηκωμοί
των Ελλήνων με την μεγάλη συμμετοχή Επτανησίων και υποκίνηση
των Ρώσων στα Ορλώφικά4, ο Λάμπρος Κατσώνης5, ο Ναύαρχος
Σινιάβιν. Πολλοί ήταν οι Επτανήσιοι, κυρίως Κεφαλλονίτες, οι

1
Στις 29 Ιουνίου 1797, αποβιβάζεται στη Κέρκυρα ο Γάλλος στρατηγός Ζεντιγί
(Gentilli), με τα στρατεύματά του. Όλα τα Επτάνησα και οι παράλιες Ηπειρωτικές
κτήσεις των Ενετών, μεταξύ των οποίων και η Πρέβεζα, τέθηκαν υπό τις
διαταγές του και μετά την αναχώρησή του, τον Ιούλιο του 1797, υπό τις
διαταγές του στρατηγού Σαμπώ (Chabot).
2
Οι Κερκυραίοι είχαν διαθέσει τέσσερις γαλέρες με κυβερνήτες τον Χριστόφορο
Κοντικάλη, τον Πέτρο Μπούα, τον Γεώργιο Κοκκίνη και τον Στυλιανό
Χαλικιόπουλο. Οι Ζακυνθινοί είχαν εξοπλίσει τέσσερα πολεμικά με
«σοπρακόμιτους» τον Αντώνιο Κουτούβαλη, τον Νικόλαο Μονδίνο, τον Δημήτριο
Κομούτο και τον Μαρίνο Σιγούρο. Στα Ζακυνθινά πλοία επιβιβάσθηκε και ο
Αλέξιος Φωτεινός, με τους τέσσερις αδελφούς του. Η Κεφαλλονιά συμμετείχε
στην περίφημη ναυμαχία με τρεις γαλέρες υπό τους σοπρακόμιτους Χριστόφορο
Κρασσά , τον Μάρκο – Αντώνιο Τσιμάρα ο οποίος ήταν μαζί με τον γιό του
Ιωάννη, και μια της κοινότητας, με κυβερνήτη τον Ιωάννη – Μιχαήλ Πιτσαμάνο.
Σε μικρότερα σκάφη επιβιβάσθηκαν αρκετοί Κεφαλλονίτες, Κυθήριοι και
Κυκλαδίτες εθελοντές.
3
Ευρυδίκη Λειβαδά Ντούκα: «Επτανήσιοι και οι Κρήτες στη Ναυμαχία της
Ναυπάκτου» βλ ιστορικό μυθιστόρημα της Ευρυδίκης Λειβαδά Ντούκα, «Στους
θρόνους της Αποκάλυψης» εκδόσεις Οδύσσεια
4
Στα Ορλωφικά, συμμετείχαν ιδιαίτερα ενεργά οι Κεφαλλονίτες, οι Ζακύνθιοι, και
αρκετοί Λευκαδίτες: πάνω από 3.000 Κεφαλλονίτες και αρκετοί Ζακυνθινοί
κατέλαβαν την Πάτρα και πολιόρκησαν τους Τούρκους, υπό την ηγεσία του κόμη
Σπυρίδωνα Μεταξά, ενώ 2.000 Ζακύνθιοι, εισέβαλαν στην Ηλεία και πολιόρκησαν
τον Πύργο. Εν συνεχεία, συγκρούστηκαν με τους πολυαριθμότερους
Τουρκαλβανούς, σκοτώθηκαν πάνω από διακόσιοι ενώ, από τους διασωθέντες,
άλλοι έφυγαν για τη Μάνη και αρκετοί επέστρεψαν στη Ζάκυνθο. Ακόμα και στη
ναυμαχία του Τσεσμέ, συμμετείχαν δύο κεφαλλονίτικα πλοία, και ένα Ζακυνθινό .
5
Στρατολόγησε, πληρώματα, που κατά βάση αποτελούνταν από Επτανήσιους
ναυτικούς και προσέλαβε ως πλοιάρχους τούς Σπ. Καλλιγά και Δημ. Κατσάρη
2
οποίοι πέρασαν στην Πελοπόννησο για να πολεμήσουν στα
Ορλωφικά. Μάλιστα και μετά τη συνθήκη του Κιουτσιούκ –
Καϊναρτζή, οι Κεφαλλονίτες συνέχισαν να μάχονται, ακόμη και στο
πλευρό των Ενετών. Σημαντική υπήρξε η παρουσία της Ρωσίας στα
Ιόνια Νησιά ως εγγυήτριας δύναμης της ανεξάρτητης «Επτανήσου
Πολιτείας» (1800) κ.ά. και όλα αυτά τα γεγονότα δημιουργούν το
κατάλληλο κλίμα.
Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός6 αποτελεί παρακλάδι της
ευρύτερης φιλοσοφικής, επιστημονικής, πολιτικής, και γενικότερα
ιδεολογικής κίνησης που έλαβε χώρα στον Ευρωπαϊκό χώρο κατά
τη διάρκεια του 18ου αιώνα, και που ονομάζεται με τον όρο
Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός. Μετα την πτώση της
Κωνσταντινούπολης (1453) και του Χάνδακα ( Σεπτέμβριο του
1669) ,οι Έλληνες διανοούμενοι κατέφυγαν στις
βενετοκρατούμενες Χώρες (Επτάνησα).
Στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, το επίσημο πανεπιστήμιο
της Βενετικής Πολιτείας, συνέρρεαν Έλληνες σπουδαστές από
τα βενετοκρατούμενα εδάφη της Ελληνικής Ανατολής και ιδίως
από τα Επτάνησα. Η Γαλλική Επανάσταση και τα διάφορα
ιδεολογικά ρεύματα πολιτικού και επαναστατικού ριζοσπαστισμού
βρίσκουν γόνιμο έδαφος στους εκφραστές της πολιτικής σκέψης
των Ελλήνων Διαφωτιστών. Σημαντικοί εκπρόσωποι 7 του
Νεοελληνικού διαφωτισμού ήταν οι Επτανήσιοι ο Νικηφόρος
Θεοτόκης και ο Ευγένιος Βούλγαρης. Σημαντικό ρόλο θα
διαδραματίσουν οι μαθητές του Βούλγαρη με σημαντικότερο εξ’
αυτών τον Ιώσηπο Μοισιόδακα (1725-1800) 8. Ο Θεόφιλος ο
Κορυδαλλεύς (1571-1646) μετέφερε με τη διδασκαλία του στην
Αθήνα, τη Ζάκυνθο, την Κεφαλλονιά -γεγονός που μας οδηγεί σε
αναγκαστική θεώρηση του διαφωτισμού στα Επτάνησα- και ιδίως
στην Πατριαρχική Ακαδημία της Κωνσταντινούπολης υπό τον
Πατριάρχη Κύριλλο Α΄ Λούκαρι το ουμανιστικό πνεύμα της
Αναγέννησης. Ο Βολταίρος, έργα του οποίου μεταφράζει ήδη από το
1766 ο Βούλγαρης, γίνεται το σύμβολο του αγώνα των
καταπιεσμένων, ο εχθρός του Σουλτάνου και ο σταθερός σύμμαχος
των Ελλήνων.
6
Γράφεται στο Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών : "Ο Διαφωτισμός είναι φιλοσοφικό
και πνευματικό κίνημα στη Δυτική Ευρώπη των αρχών του 18ου αιώνα, που
χαρακτηρίστηκε από την απόρριψη των παραδοσιακών κοινωνικών,
θρησκευτικών, πολιτικών και εκπαιδευτικών ιδεών, δογμάτων, παραδόσεων και
την έμφαση στον ορθολογισμό
7
Σημαντικοί εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού είναι, μεταξύ άλλων, ο
Ευγένιος Βούλγαρις, ο Ιώσηπος Μοισιόδακας, ο Δημήτριος Καταρτζής, οι
συγγραφείς της Νεωτερικής Γεωγραφίας Δανιήλ Φιλιππίδης και Γρηγόριος
Κωνσταντάς και ο Ανώνυμος συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας. (1806).
Κορυφαίοι, όμως, αναδείχθηκαν ο Ρήγας Βελεστινλής (1757-1798), και ο
Αδαμάντιος Κοραής(1748-1833).
8
Βλ. Π. Κιτρομηλίδη, Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Αθήνα 1985
3
 Η Γαλλική Επανάσταση και ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός υπήρξε
τόσο η θεωρητική θρυαλλίδα της έκρηξης του 1821 όσο και το
πλαίσιο αρχών επί τη βάσει των οποίων δομήθηκε το σύγχρονο
Ελληνικό Κράτος.

 Στα Επτάνησα γεννήθηκε στα 1800 η Ιόνιος Πολιτεία

(Repubblica Settinsulare) η οποία μπορεί να
διατηρήθηκε μόνο 7 χρόνια αλλά υπήρξε το πρώτο
ελληνικό κρατίδιο με σημαία δική του και βουλή .Ήταν
η πρώτη φορά που ο ελληνικός λαός κέρδισε το
δικαίωμα να κυβερνάται από μόνος του, μετά την
άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453.
 Η ενσωμάτωση της Επτανήσου με την άλλη Ελλάδα το
1864, αποτέλεσε την ευδοκίμηση του πόθου της
Ενώσεως των Επτανησίων με την Μητέρα Πατρίδα. Οι
Επτανήσιοι έφεραν στην Κοινοβουλευτική ζωή της
Ελλάδας την εμπειρία τους από αγώνες πολιτικούς,
εθνικούς, κοινωνικούς.
 Στα Επτάνησα γεννήθηκε ο μάρτυρας Εθνικός
Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας, ο μεγαλύτερος
”συνωμότης” της Ελευθερίας, ο κόντε Διονύσιος
Ρώμας, ο μέγιστος Διονύσιος Σολωμός,
 Η ιδεολογική και πολιτική ωστόσο «συνάντηση» των
Επτανησίων με τη Γαλλία και τις φιλελεύθερες ιδέες
έγινε συγκεκριμένη και αποτελεσματική με την
κατάληψη των νησιών του Ιονίου από τους
δημοκρατικούς Γάλλους του Ναπολέοντα Βοναπάρτη το
1797.Ο Ρήγας υπήρξε ο προάγγελος και καθοδηγητής 9
τόσον για την Επανάσταση του 1821 όσον και για τον
Επτανησιακό Ριζοσπαστισμό10.
 Στα Επτάνησα ζει ένας κόσμος ανυπακοής και της
εξέγερσης για λευτεριά που δεν γνώρισε την
Οθωμανική κατάκτηση και έλαβε μέρος σε
αλλεπάλληλες εξεγέρσεις για την ελευθερία της
Ελλάδας.
Ο Ελληνισμός και η ίδια η Επανάσταση τροφοδοτήθηκε
από την Επτανησιακή διανόηση και τους μεγάλους
δάσκαλους που έζησαν και φώτισαν τους σκλαβωμένους.
9
Ο Χριστόφορος Περραιβός (- 1862), από τους πιστούς συνεργάτες του Ρήγα,
αφού διέφυγε τη φυλάκιση και εκτέλεση μετά τη σύλληψή του στην Τεργέστη,
διέθεσε τον εαυτό του στον εθνικό αγώνα. Διέδωσε το έργο και το όραμα του
Ρήγα και στα Επτάνησα, συμ¬μετείχε στα πεδία των μαχών της Επανάστασης και
τιμήθηκε για την προσφορά του μετά την απελευθέρωση.
10
βλ. Γιώργος Αλισανδράτος, Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός. Σχέδιο για δοκίμιο
Πολιτικής Ιστορίας, έκδοση Εταιρείας Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών,
Αργοστόλι 2006, Βλ. Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Η Γαλλική Επανάσταση και η
Νοτιοανατολική Ευρώπη, εκδ. Διάττων [Αθήνα 1990],
4
 Το έργο της προετοιμασίας των υπόδουλων ανέλαβε η Φιλική
Εταιρεία11, που κατόρθωσε να οργανώσει τους Έλληνες προς τον
στόχο της εθνικής απελευθέρωσης. Στην Φιλική Εταιρεία μετείχαν
πολλοί Επτανήσιοι12. Ήρθε η επανάσταση του 1821. Και πολλοί
ήταν οι Επτανήσιοι που πέρασαν στην ηπειρωτική Ελλάδα για να
πολεμήσουν. Στα Επτάνησα βρίσκουν καταφύγιο πολλά
γυναικόπαιδα και τραυματίες της Επανάστασης, ενώ εκεί ο εθνικός
μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός γράφει τον Ύμνο στην Ελευθερία
και τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Στα μέσα του 1806 ο
Κολοκοτρώνης θα φτάσει στην Ζάκυνθο. Με μικρά διαλείμματα θα
μείνει εκεί για 15 χρόνια. Εκείνο είναι το κρίσιμο διάστημα κατά το
οποίο θα μετατραπεί σε έναν ολοκληρωμένο επαναστάτη, σε έναν
άνθρωπο που ξεφεύγει από την τοπική διάσταση και αποκτά μια πιο
συνολική εικόνα των πραγμάτων, καθώς και σε έναν πιο
συγκροτημένο δέκτη των ρευμάτων και των ποικίλων συνιστωσών
που θα εμπλακούν στην Ελληνική Επανάσταση. Η Φιλική Εταιρεία
και ο Κολοκοτρώνης θα συναντηθούν λίγο αργότερα, το 1818 και θ’
αρχίσει η προετοιμασία του Αγώνα. Τον Ιούνιο του 1820 ο
Κολοκοτρώνης ορίζεται από τη Φιλική Εταιρεία επικεφαλής των
πελοποννησιακών στρατευμάτων. Στις 6 Ιανουαρίου 1821
εγκαταλείπει οριστικά τη Ζάκυνθο για την Πελοπόννησο. Το 1821-
22 έχει τον Κολοκοτρώνη πρωταγωνιστή, του οποίου το όνομα
συνδέεται άρρηκτα με την εδραίωση της Επανάστασης αλλά και με
τον θρύλο της.
Η προσφορά της Επτανήσου και των Επτανησίων στον αγώνα
του 1821 χαρακτηρίστηκε από τους ιστορικούς σαν ανεκτίμητος
και αποφασιστική. Τα Επτάνησα από το 1814 βρίσκονται στην
κατοχή της αγγλικής αυτοκρατορίας. Με την κήρυξη της
επανάστασης, η αγγλική διοίκηση τις 7 Ιουνίου 1821, δημοσιεύει
προκήρυξη με την οποία «Διορίζονται όλοι οι υπήκοοι Ιόνιοι να
μην πάρουν κανένα μέρος, μήτε εις βοήθειαν μήτε εναντίον,
ούτε του ενός ούτε του άλλου από τους πολεμούντας, είτε
δια θαλάσσης είτε διά ξηράς».
Το πνεύμα της αγγλικής πολιτικής, ήταν καθαρά φιλοτουρκική
και ανθελληνική. Σημειώνεται μεγάλη συμμετοχή απόδημων
Επτανησίων –ιδιαίτερα Κεφαλλονιτών– στη Φιλική Εταιρεία και η
συμμετοχή των Επτανησίων στις μάχες της Επανάστασης του 1821.
Σημαντική θεωρείται η συμβολή των Κεφαλλονιτών στη μάχη του
Λάλα (9-13 Ιουνίου 1821),όπως και σε άλλες επιχειρήσεις του
Αγώνα.

11
Βλ.Ν.Μοσχονάς: «Ή Ελληνική Επανάσταση και τό Ιόνιο Κράτος» Ανάτυπο από
το περιοδικό "ΤΟΜΕΣ "Χρόνος 4ος, τεύχος 34-35, Μάρτιος -Απρίλιος 1978
12
Βλ. Ν.ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ «ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΕΙΡΕΙΑ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ-ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ» σε
http://www.kolivas.de/archives/56757
5
 «Η Επτάνησος υπήρξε για την Ελλάδα στα χρόνια της
επανάστασης η στοργική και γενναία καρδιά της.
Η καρδιά που αγκάλιασε τον πόνο των καταδιωγμένων,
εδέχτηκε αναρίθμητους πρόσφυγες, τους παρεχώρησε
προστασία, τους έδωσε παρηγοριά, τους γλύτωσε από την
σφαγή και τον όλεθρο».
(Βερύκιος, Σπύρος στο βιβλίο του «Επτανησιακοί παλμοί και
αγώνες του 21»)13

Πίνακας του Θεόδωρου Βρυζάκη

«Το Εικοσιένα είναι το πάθος, που δεν συμμορφώνεται προς

την επιταγή της κοινά νοούμενης λογικής, αλλά πού
ανταποκρίνεται προς την λογική της Ιστορίας.»
Ι. Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

13
Βερύκιος, Σπύρος: Έκδοση Ιδιωτική Σελίδες: 273 Έτος Έκδοσης: 1971
6
 Η ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ

ΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

7
 (ΗΛΙΑΣ ΜΗΝΙΑΤΗΣ)

02.-Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Το κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού (1750-1821) προετοίμασε

το έδαφος για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Στα πλαίσιά του
φωτεινές μορφές θα επιχειρήσουν να μεταλαμπαδεύσουν στο
υπόλοιπο γένος τις φιλελεύθερες ιδέες της εποχής και να το
μορφώσουν, προκειμένου να ξεσηκωθεί και να διεκδικήσει τα δίκαιά
του.

Την ώρα που από το 1453 «μαυροφόρα απελπισιά, πικρής

σκλαβιάς χειροπιαστό σκοτάδι14»σκέπαζε τους υπόδουλους
ελληνικούς τόπους, τα Επτάνησα και η Κρήτη υπήρξαν το
καταφύγιο για τους Έλληνες που δεν ήθελαν να ζήσουν υπό τον
οθωμανικό ζυγό και χώρος ομαδικών εγκαταστάσεων προσφύγων. Η
βυζαντινή καλλιτεχνική παράδοση συνεχίστηκε σε νέα κέντρα που
14
. Από το ποίημα του Ιωάννη Πολέμη «Το κρυφό σχολειό», που δημοσιεύτηκε το
1899.
8
δημιουργήθηκαν εκτός της οθωμανικής επικράτειας και κυρίως
στην Κρήτη και τα Επτάνησα, στα οποία μετανάστευσαν
Κωνσταντινουπολίτες ζωγράφοι και πνευματικοί άνθρωποι,
μεταλαμπαδεύοντας την τέχνη τους. Το κέντρο της εγκατάστασης
και δραστηριοποιήσεως των φυγάδων ήταν η Βενετία και οι τότε
κτήσεις της.
Μάλιστα, στην Κρήτη άνθησε η πνευματική δημιουργία με την
περίφημη «Κρητική Σχολή» και μετά την κατάληψη του Χάνδακα
από τους Τούρκους15 (1669). Οι Κρητικοί πρόσφυγες ζήτησαν άσυλο
τόσο σε άλλες βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές, όσο και
στην ίδια τη Βενετία. Τα νησιά του Ιονίου συνδέθηκαν άμεσα με την
κρητική τραγωδία, καθώς δέχτηκαν το μεγαλύτερο μέρος των
προσφύγων. Τα Επτάνησα λειτούργησαν για τους Κρήτες τόσο ως
προσωρινός σταθμός, προκειμένου να μεταβούν αργότερα στη
Βενετία, όσο και ως νέα πατρίδα, ως ο τόπος δηλαδή της μόνιμης
εγκατάστασής τους. Ο διττός αυτός ρόλος προσδιορίζεται
ασφαλώς από τη γεωγραφική θέση των νησιών, ανάμεσα στην
Κρήτη και την ιταλική χερσόνησο.

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΙΕ΄ αι., Ανδρέα Ρίτζο ΚΡΗΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

15
. Έως το 1669, χρονολογία κατά την οποία η ενετοκρατούμενη από το 1210
Κρήτη υποτάχτηκε στους Οθωμανούς, και για τέσσερις περίπου αιώνες, στο
νησί πραγματοποιήθηκε μια σημαντική αναπτυξιακή δραστηριότητα, που
κορυφώθηκε περί τα μέσα του 16ου αιώνα. Στο διάστημα αυτό, η ακμή των
οικονομικών δραστηριοτήτων και του εμπορίου, η αναβάθμιση των τρόπων
παραγωγής και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου είχαν ώς έναν βαθμό
αντίκτυπο και στην πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία.
9
 Τα Επτάνησα δέχθηκαν ένα μεγάλο κύμα προσφύγων από την
Κρήτη, που μπόλιασαν με πνευματικότητα κι έφεραν μαζί τους
πολλά στοιχεία του πολιτισμού, της τέχνης και της λογοτεχνίας
τους. Στα Επτάνησα, στην Κέρκυρα, βρήκε φιλόξενο καταφύγιο ο
Γεώργιος Φραντζής, αυτόπτης μάρτυς, της άλωσης της Πόλης, για
να αφήσει την «άλωση» στην ιστορία και στην Μνήμη. Οι επτά
Βενετοτουρκικοί πόλεμοι στην περίοδο 1463-1718, στους οποίους ο
Ελληνισμός μετείχε ενεργά16, (όπως πχ, στην Ναυμαχία της
Ναυπάκτου)τροφοδοτήθηκαν από τους Επτανησίους. Όλοι οι
Ελληνες καταδιωγμένοι από τον Τουρκικό ζυγό εύρισκαν καταφύγιο
στα Επτάνησα. Τα Επτάνησα όπου καταδιωγμένοι βρέθηκαν , ο
Κολοκοτρώνης ο Περραιβός, ο Νικηταράς, και οι Αναγνωσταράς,
Κατσαντώνης, και Μποτσαραιοι, έδωσαν τον όρκο τους για την
Ελευθερία και την Ανεξαρτησία
Στα Ιόνια Νησιά με τους Δυτικούς κατακτητές είχε διαμορφωθεί
η επτανησιακή παράδοση, που έφερε μια πραγματική πνευματική
ανθοφορία. Τα Επτάνησα, γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη
Δύση, κατά τη μακρόχρονη βενετική κυριαρχία, ήλθαν σε επαφή με
το ευρωπαϊκό πνεύμα και αφομοίωσαν τις αξίες του δυτικού
πολιτισμού, διατηρώντας όμως πάντοτε την ελληνική παράδοση, τη
γλώσσα και τη θρησκεία.

16
Όπως η οικογένεια Πανά: Επώνυμο οικογένειας από την Κεφαλλονιά, που
φέρεται ότι καταγόταν από ευγενή οίκο της Ισπανίας κατά την άποψη μας της
Ηπείρου. Κατά την παράδοση, μέλη του οίκου αυτού πήραν μέρος στη ναυμαχία
της Ναυπάκτου (1571). Πολλοί γόνοι της οικογένειας αναφέρονται στις πηγές ως
ευγενείς της Κεφαλλονιάς .
10
 .

Ο Λέων της Βενετίας

Οι Επτανήσιοι ξενιτεύονται, δουλεύουν και σπουδάζουν και

γίνονται μέτοχοι της ελληνικής παιδείας και των ρευμάτων που
αλλάζουν τον κόσμο.
Η Βενετία, όσο και τα άλλα ιταλικά πνευματικά κέντρα (Πάδοβα,
Φλωρεντία, Πίζα κ.ά.) υπήρξαν χώροι συνάντησης Κρητικών,
Επτανησίων, Κυπρίων και άλλων Ελλήνων από βενετοκρατούμενες
περιοχές. Η Βενετία είχε φροντίσει να σπουδάζουν οι υπήκοοί της
στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας17, που ήταν κατεξοχήν φιλελεύθερο
ίδρυμα, γεγονός που μας επιτρέπει να έχουμε σαφέστερη αντίληψη
για τη μορφή της παιδείας που μεταλαμπάδευαν οι Έλληνες
φοιτητές στις πατρίδες τους. Έτσι δημιουργήθηκε, όπως είναι
φυσικό, διαχρονικά μια πνευματική συνάφεια των Επτανησίων με τη
Βενετία, που είχε ως συνέπεια τη στενή επαφή με την πνευματική
Δύση και την καλλιέργεια των γραμμάτων. Υπήρξε, παράλληλα,
θετική επίδραση μιας ανώτερης παιδείας και καλλιέργειας,
μουσικής και τεχνών, κουλτούρας με μια λέξη, που διέφερε
ουσιαστικά συγκρινόμενη με εκείνη της οθωµανικής βαρβαρότητας.
Η κατάληψη της Επτανήσου από του Ενετούς υπήρξε μια
μακρόχρονη κατάκτηση από το 1207 ως την ανατροπή της από τον
Μέγα Ναπολέοντα (1797), είχε σάν συνέπεια η γη να ανήκει στους
γαιοκτήμονες οι οποίοι ασκούσαν στην περιοχή της
γαιοκτημοσύνης τους μαζί με τα ιδιοκτησιακά τους δικαιώματα και
κρατικές εξουσίες και αρμοδιότητες, δεν υπήρχε κρατική
ιδιοκτησία. Ο ηγεμόνας δεν είχε κυριότητα στην γη των
17
1) Τα καταστατικά του Σωματείου (Nazione) των Ελλήνων φοιτητών του
Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.) Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής
Νεολαίας, 1995, 2) «Έλληνες φοιτητές Ιταλία Πάδοβα «Στεργέλλης,
Αριστείδης Π. Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός», 1970.
11
γαιοκτημόνων αλλά υψηλή κυριαρχία – δεν είχε dominium αλλά
imperium. Η κοινωνική διαστρωμάτωση της κοινωνίας είναι ίδια με
αυτή της Βενετίας. Όλος ο πληθυσμός χωριζόταν σε τρεις τάξεις·
στους αριστοκράτες (ginobili), στους αστούς (citadini) και στους
απλούς ανθρώπους (populari). Οι Βενετοί ανέδειξαν στα Ιόνια νησιά
μια τοπική αριστοκρατία, στην οποία ανατέθηκαν οι τοπικές
υποθέσεις με την εγγραφή στην «Χρυσή Βίβλο» («Libro d’ oro»). Με
εξαίρεση την Κεφαλλονιά, όπου ποτέ δεν μπόρεσε να επιβληθεί
ολοκληρωτικά, η φεουδαρχία θριάμβευε στην περιοχή σ’ όλη τη
διάρκεια της βενετσιάνικης κατάκτησης. Οι εξεγέρσεις του λαού
ήταν συνηθισμένες. Στα 1797, τα νησιά πέρασαν στη γαλλική
κατοχή18, που έφερε μαζί της όλα τα δημοκρατικά ρεύματα της
γαλλικής επανάστασης, τις ανατροπές και τις μεταρρυθμίσεις και
ιδίως άλλαξε τις νοοτροπίες αιώνων 19. Αντίθετα στην Οθωμανική
Αυτοκρατορία η ιδιοκτησία της γης και των χριστιανών υποτελών 20
ανήκε στον Σουλτάνο κατά παραχώρηση του οποίου συνιστάτο κάθε
ιδιοκτησία. Η κεφαλαιώδης αυτή διαφορά έχει τεράστια σημασία
και στην διαμόρφωση της «Επτανησιακής Ιδεολογίας», την
αφομοίωση των φιλελεύθερων ιδεών και στην διαμόρφωση της
κοινωνίας των Επτανήσων. Τον Ιανουάριο του 1798 έφθασε στην
Κέρκυρα ο φίλος του Ρήγα Χριστόφορος Περραιβός21. Μετά τη
σύλληψή του, την απαλλαγή του από την κατηγορία συμμετοχής
στον κύκλο και τα σχέδια του Ρήγα και την αναχώρησή του από την
Τεργέστη, φθάνει στην Κέρκυρα και σύντομα έρχεται σε επαφή με
τους φιλελεύθερους κύκλους του νησιού και διαδίδει στα Επτάνησα
τις ιδέες του Ρήγα. Αρχές του 1823 τον βρίσκουμε στους Παξούς.
Προηγούμενα, το 1821, έστειλε στους Παξούς την γυναίκα του
Διαμάντη, μαζί με τα παιδιά του και τους ανεψιούς του. Ο
18
Σημειώνεται ότι ο Ναπολέων ενάμιση μήνα μετά στις 16 Αυγούστου γράφει από
το Μιλάνο προς το Διευθυντήριο:
"Τα νησιά Κέρκυρα, Ζάκυνθος και Κεφαληνία είναι περισσότερο
ενδιαφέροντα για μας παρά ολόκληρη η Ιταλία".
19
Στις 29 Ιουνίου 1797 αποβιβάζεται στη Κέρκυρα ο Γάλλος στρατηγός Ζεντιγί,
(Gentilli) Στην αποβάθρα του λιμένα όπου είχε συγκεντρωθεί ένα έξαλλο από
ενθουσιασμό πλήθος, ο γέρος πρωτοπαπάς Χαλκιόπουλος Μάντζαρος, ως
εκπρόσωπος των Επτανησίων, υποδέχθηκε τον στρατηγό προσφέροντάς του ένα
αντίτυπο της "Οδύσσειας" του Ομήρου λέγοντας: "Στρατηγέ και Γάλλοι
(αξιωματικοί) εις την νήσον ταύτην θέλετε συναντήση λαόν μάλλον
αμαθή ως προς τας επιστήμας και τας τέχνας, αι οποίαι εις άλλα έθνη
ανθούσιν, μή περιφρονήσετε όμως τούτον. Διδαχθήτε να τον εκτιμήσετε
αναγιγνώσκοντες το βιβλίον τούτο".
20
. Γιαυτό πλήρωναν «χαράτσι» Ήταν η «αποζημίωση» για την παραχώρηση
του δικαιώματος να ζει κανείς και να λατρεύει τον θεό του!
21
Ο Χριστόφορος Περραιβός (- 1862), από τους πιστούς συνεργάτες του Ρήγα,
αφού διέφυγε τη φυλάκιση και εκτέλεση μετά τη σύλληψή του στην Τεργέστη,
διέθεσε τον εαυτό του στον εθνικό αγώνα. Διέδωσε το έργο και το όραμα του
Ρήγα, συμμετείχε στα πεδία των μαχών της Επανάστασης και τιμήθηκε για την
προσφορά του μετά την απελευθέρωση. Βλ. γι’ αυτόν και τη δράση του Άπαντα
Χριστοφόρου Περραιβού, επιμ. Μ. Παπαϊωάννου, εκδ. Σεφερλή, Αθήναι 1956. Ο
ίδιος ο Περραιβός αναφέρει στο έργο του Σύντομος βιογραφία του αοιδίμου Ρήγα
Φεραίου του Θετταλού, εν Αθήναις 1860, ανατύπωση από το Βιβλιοπωλείο Ν.
Καραβία, Αθήναι 1973
12
Χριστόφορος Περραιβός, όπως φαίνεται από τα έγγραφα που
βρίσκονται στο Ιστορικό Αρχείο Παξών αριθ. Ευρετηρίου 158, τέλος
Μαρτίου 1823 φεύγει από το νησί έπειτα από διαταγή της αγγλικής
αστυνομικής αρχής να εγκαταλείψει τα Επτάνησα,

Το επτανησιακό ριζοσπαστικό κίνημα, όπως κάθε ιστορικό

φαινόμενο, έχει μακρά κυοφορία στο χρόνο. Οι ιστορικές
διαδικασίες της κοινωνικοπολιτικής αφύπνισης των Επτανησίων
ξεκινούν από τα ύστερα χρόνια της βενετοκρατίας και
καλλιεργούνται ιδιαίτερα στα κρίσιμα χρόνια 1780-1815, το
ριζοσπαστικό κίνημα αναδύεται μέσα από τις διαδικασίες
ωρίμανσης της πολιτικής και εθνικής συνείδησης των Επτανησίων
κατά τα πρώτα 30 χρόνια της αγγλοκρατίας (1817-1848).
Πρέπει να σημειώσουμε, όμως, ότι η συνάφεια των Επτανησίων με
την Ιταλία είχε και ως αποτέλεσμα, όπως αναφέρει ο ιστορικός Ν.
Κουρκουμέλης,22 να υπάρξουν σε συγκεκριμένες ιστορικές
συγκυρίες πρόσφυγες στην Κέρκυρα Ιταλοί λόγιοι. Μάλιστα
αναφέρει ότι «οι Σάντο Ρόσσι (Santo Rossi) από την Κρεμόνα και
Κάρλο Μορέττι (Carlo Moretti) από το Μομφεράτο, που υπήρξαν
δάσκαλοι του Διονύσιου Σολωμού, καθώς επίσης ο ΤζανΜπατίστα
Μορατέλλι (Gianbattista Moratelli) από τη Μόντενα, δάσκαλος των
Ερμάννου Λούντζη και Γεώργιου Τερτσέτη».
Ι.1.α. Από την Ενετοκρατία στην Ένωση:

22
. http://exalapaxas.blogspot.gr/2010/11/blog-post.html

13
 Ο ευρωπαϊκός και στη συνέχεια ο ελληνικός Διαφωτισμός 23
(ακολουθία και εν πολλοίς συνέπεια της Αναγέννησης των
γραμμάτων και των τεχνών στη Δύση), ως γνωστόν, υπήρξαν
γενεσιουργοί δυνάμεις πνευματικής και, βεβαίως, πολιτικής
αναδόμησης του Γένους κατά την περίοδο της προετοιμασίας της
Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης. Για να φτάσουμε στα πνευματικά
Επτάνησα την εποχή της ΕΝΩΣΗΣ, πρέπει να μνημονεύσουμε σε
ποιους οφείλεται η προπαρασκευή αυτού του γόνιμου πνευματικού
εδάφους στα νησιά μας και εν μέρει και στον Ελληνισμό. Κατά την
διάρκεια της βενετοκρατίας ελάχιστα έγιναν από τους Βενετούς
για την πνευματική ανάπτυξη των Επτανησίων. Όχι μόνο στην
Βενετία, αλλά και σε όλη την Δύση δεν υπήρχε κρατική μέριμνα για
την εκπαίδευση. Από το 1665 λειτουργούσε στην Βενετία η
ελληνική Φλαγγίνειος Σχολή για Έλληνες μαθητές. Τα Πανεπιστήμια
της Ιταλίας (κυρίως της Πάδοβας) εκπαιδεύουν πλήθος νέους όχι
μόνο από τα βενετοκρατούμενα μέρη, αλλά και από την υπόλοιπη
Ελλάδα, οι οποίοι, επιστρέφοντας στην πατρίδα, μεταδίδουν όσα
23
. Με τον όρο Διαφωτισμός εννοούμε την πνευματική κίνηση που εκδηλώθηκε στην Ευρώπη τον 17 ο και 18ο
αιώνα και πυροδότησε τις εξελίξεις στην τέχνη, τη φιλοσοφία και την πολιτική σκέψη. Οι Διαφωτιστές
πίστευαν στη δύναμη του «ορθού λόγου», χάρη στην οποία ο άνθρωπος κατανοεί το σύμπαν και τη θέση του
μέσα στον κόσμο. Πολιτικά αποτελέσματα της πνευματικής αυτής κίνησης ήταν η Αμερικανική Ανεξαρτησία
(1776) και η Γαλλική Επανάσταση (1789).
Στην Ευρώπη ο Διαφωτισμός εκπροσωπείται στην Αγγλία από τον Τζον Λοκ (John Locke, 1632-1704) και
τον Νεύτωνα (Newton, 1642-1727) και στη Γαλλία από τον Βολταίρο (Voltaire, 1649-1778), τον Μοντεσκιέ
(Montesquieu, 1689-1755) και τον Ρουσσώ (Jean-Jacques Rousseau, 1712-1778).

14
έμαθαν. Το 1758 ο Νικηφόρος Θεοτόκης και τον Ιερεμίας
Καββαδίας δημιουργούν το πρώτο εκπαιδευτικό Ίδρυμα στην
Κέρκυρα που διδάσκονται τα σύγχρονα μαθηματικά και η φυσική
φιλοσοφία. Το 1804, ύστερα από πρόταση του Γραμματέα της
Επικρατείας Ι. Καποδίστρια και της Επτανησιακής Γερουσίας,
έρχεται και εγκαθίσταται στην Κέρκυρα από την Πάργα ο Ανδρέας
Ιδρωμένος με σκοπό την ίδρυση ελληνικού σχολείου. Τότε, σύμφωνα
με το Επτανησιακό Σύνταγμα του 1803, ψηφίζεται ο πρώτος νόμος
στην Ελλάδα «περί δημόσιας παιδείας και περί διαλύσεως των
μοναστηριών, όπως τα οικήματα αυτών χρησιμεύουν ως σχολεία
και κατοικίαι διδασκάλων. Τα δε εισοδήματά των προς ενίσχυσιν
των της δημόσιας παιδείας δαπανών». Βάσει αυτού του νόμου το
νέο σχολείο, το Αρχιγυμνάσιο, θα στεγαστεί στην εκκλησία της
Τένεδου. Το 1804, ο Ιδρωμένος αναλαμβάνει την φιλολογική και
εκκλησιαστική εκπαίδευση και ο Χρ. Περραιβός την διδασκαλία της
ελληνικής24.
Υψηλής σημασίας προσωπικότητες αυτού του μεγαλειώδους
φαινομένου του Διαφωτισμού υπήρξαν οι Οι Επτανήσιοι Λόγιοι

Η αφύπνιση
Θα ήθελα να επισημάνω ότι οι Επτανήσιοι λόγιοι-διδάσκαλοι του
Γένους με την έντονη παρουσία τους έφεραν την καλλιέργεια της
νεοελληνικής παιδείας, που αποτέλεσε το κεντρικό όχημα
πνευματικής ανεξαρτησίας του Γένους, έφεραν ιδέες της Δύσης και
στην ουσία με τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Οι ιστορικοί διακρίνουν
συνήθως δύο περιόδους: η πρώτη είναι η περίοδος της
προετοιμασίας (1669-1774) και η δεύτερη η περίοδος της ακμής
(1774-1821). Τότε παρατηρείται ένα συνεχές ενδιαφέρον για την
έκδοση αρχαίων συγγραφέων και για μεταφράσεις ευρωπαϊκών
έργων της εποχής. Παράλληλα ιδρύονται σχολεία, ενώ σημαντικός
είναι ο ρόλος των ελληνόφωνων εφημερίδων και περιοδικών, που
εκδίδονται στις παροικίες, ειδικά τα τελευταία χρόνια πριν την
επανάσταση. Οι εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού
υπήρξαν λόγιοι, κληρικοί ή έμποροι και στράφηκαν κυρίως προς τη
γαλλική παιδεία. Γι’ αυτό και ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός
επηρεάστηκε από τις ιδέες του Βολταίρου, του Ντιντερό και των
Εγκυκλοπαιδιστών, καθώς και των Ιδεολόγων της Γαλλικής
Επανάστασης.
Οι Επτανήσιοι από τα τέλη του 18ου αιώνα συνειδητοποίησαν την
αναγκαιότητα της ανάδειξης της δημοτικής ως επίσημης γλώσσας
του έθνους, ως δε την πιο ολοκληρωμένη έκφρασή της θεώρησαν
αυτήν του δημοτικού τραγουδιού. Η γενικότερη συμβολή της
Επτανήσου στην πνευματική κίνηση της χώρας θα είναι ανεκτίμητη.
Λόγιοι και διαφωτιστές όπως ο Κεφαλλονίτης Βικέντιος Δαμωδός,

24
Ενδεικτικές πηγές: Νίκος Κουρκουμέλης: «Η εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά
τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας, 1816-1864», Σύλλογος προς
διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, Αθήνα 2002, Σ. Γασπαρινάτος
15
οι Κερκυραίοι Ευγένιος Βούλγαρης και Νικηφόρος Θεοτόκης,
συγγραφείς όπως οι Σπυρίδων Ζαμπέλιος, Ιωάννης Ζαμπέλιος, ο
Γ.Τερτσέτης και ο Ιάκωβος Πολυλάς, ποιητές και λογοτέχνες όπως
ο Αντώνιος Μαρτελάος (1754-1818), ο Γουζέλης (1774-1848), ο
Κάλβος, ο Σολωμός, ο Μάτεσης (1794-1875) και ο Βαλαωρίτης,
πολιτικοί όπως ο Καποδίστριας, θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή
της ελληνικής πνευματικής ζωής
Διακεκριμένοι Επτανήσιοι λόγιοι, με λαμπρές σπουδές στην Ευρώπη
και άριστοι γνώστες της αρχαίας ελληνικής γραμματείας
«μπολιάζουν την πνευματική ζωή του προεπαναστατικού
αρχικά ελλαδικού χώρου και στη συνέχεια του νεοσύστατου
ελληνικού κράτους».25

25
.Βλ. καθ. Γιώργος Μοσχόπουλος άρθρο της 22.05.2011 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ «Η
ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα».
16
03.Η
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ
ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ

17
«...είναι γνωστό πως πάνω από 20.000 Επτανήσιοι, έλαβον
μέρος στον ιερόν αγώνα και οι περισσότεροι από αυτούς
άφησαν την πνοή τους στη μάχη.»26

03.1.ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ΚΑΙ Η

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Στις 5 Νοέμβριου 1815 η Αγγλία και η Ρωσία υπογράφουν στο

Παρίσι ειδική συνθήκη, σύμφωνα με την οποία τα Επτάνησα
τίθενται υπό την «προστασία της Αγγλίας» με την ονομασία
Ηνωμέναι Πολιτείαι των Ιονίων Νήσων. Έτσι άρχισε η
«Αγγλοκρατία»27 στα Επτάνησα που τελείωσε με Ένωση με την
Ελλάδα το 1864
Μετά την υπογραφή της συνθήκης, (5 Νοεμβρίου 1815) η Αγγλία
έστειλε διοικητή-αρμοστή στα Επτάνησα τον στρατηγό
Θ.Μαίτλαντ (Thomas Maitland), ο οποίος επέβαλε μέσα σε κλίμα
ουσιαστικής κατοχής το σύνταγμα του 1817. Αυτό το πολιτικό
σχήμα, η τυπική ανεξαρτησία υπό την «προστασία» των Άγγλων,
ήταν στην πραγματικότητα η πιο σκληρή αποικιοκρατία28.
Ο μέγας Ριζοσπάστης και αγωνιστής Π. Πανάς29 έγραψε ότι το
Σύνταγμα του 1817 ήταν « εντεχνον πολιτικόν κατασκεύασμα
χαλκευθέν εν μέσω φοβεράς τρομοκρατίας υπό του αρμοστού
Μαιτλάνδου και εμπαικτικώς «Σύνταγμα του 1817» τιτλοφορηθέν
εδέσμευε χείρας τε και πόδας του Ιονίου λαού και παρέδωκεν
αυτόν εις την αυθαίρετον εξουσίαν του αρμοστού ,ούτινος η
διαταγή απετελει τον ανώτατον του μικρού εκείνου κρατους
νόμον»30

26
Βερύκιος, Σπύρος
27
Βλ. Γ.ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟ «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ» Τόμος Β’ σελ59-150 εκδ
1988 Αργοστόλι
28
Βλ Γεωργίου Αλισανδράτου «Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός επιμέλεια
Γ,Μοσχόπουλος εκδ Εταιρείας Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών, Αργοστόλι
2006.
29
Από τα Σπαρτιά Κεφαλληνίας
30
Βλ Σ. Λουκάτος «Η Επτανησιακή Πολιτική Σχολή των Ριζοσπαστών» εκδ
Σύνδεσμος Φιλολόγων Κεφαλονιάς- Ιθάκης ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2009.
18
 Το 1809, οι Βρετανοί κατέλαβαν την Κεφαλλονιά 31, τα Κύθηρα και
τη Ζάκυνθο μετά τη νίκη τους επί του γαλλικού στόλου στ’ ανοιχτά
της Ζακύνθου. Το 1810 καταλήφθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο η
Λευκάδα και το 1814 η Κέρκυρα. Στις 22 Μαρτίου 1814, οι Βρετανοί
κατέλαβαν και την Πάργα που ουσιαστικά ακολουθούσε παράλληλη
πορεία με τα Επτάνησα. Το μέγα έγκλημα των Άγγλων ήταν μεταξύ
πολλών ότι το 1819 «πούλησαν» την Πάργα στον Αλή Πασά των
Ιωαννίνων έναντι 150.000 λιρών στις 17/5/181732.Περίπου
τέσσερεις χιλιάδες Πάργιοι, «εγκαταλείπουν την πόλιν,
παραλαβόντες μόνον τα ιερά οστά των προγόνων των· (κατά την
συναφθείσαν συμφωνία οι Πάργιοι δεν εδικαιούντο να πάρουν ουδέ
φύλλον δένδρου)»...... ,μετανάστευσαν στα Ιόνια Νησιά και κυρίως
στην Κέρκυρα33. Η επίσημη πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας ήταν
φιλοτουρκική, επειδή θεωρούσαν ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία
μπορούσε να θέσει φραγμό στα επεκτατικά σχέδια των Ρώσων στη
νοτιοανατολική Ευρώπη34.Οι Άγγλοι βλέποντας την οργανωμένη
στρατιωτική και οικονομική συμβολή των Επτανήσων στον αγώνα
κατά των Τούρκων, πήραν σκληρά αποθαρρυντικά μέτρα. Οι Άγγλοι
μάλιστα έστησαν στα Επτάνησα ως και παράρτημα ελέγχου της
διακινούμενης αλληλογραφίας που διηύθυνε στο Λονδίνο η αρμόδια
υπηρεσία της Lombard Street. Με τον τρόπο αυτόν η Αγγλία ήταν η
καλύτερα ενημερωμένη, και λόγω παράδοσης στην οργάνωση των
μυστικών της υπηρεσιών.
31
Στο κείμενο αυτό η λέξη Κεφαλλονιά γράφεται με δύο-λλ- Με δύο λάμδα η λέξη
Κεφαλλήνες εμφανίζεται για πρώτη φορά γραπτώς από τον Όμηρο στην Ιλιάδα
και αργότερα στην Οδύσσεια, καθώς έτσι ονομάζει ο ποιητής συνολικά τους
υπηκόους του βασιλείου του Οδυσσέα. «Αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς ἦγε Κεφαλλῆνας
μεγαθύμους», ο Χρήστος Τζάκος στο βιβλίο του «Έκθεση συνοπτική περί
Ομηρικής Ιθάκης» που εξέδωσε το 2002, υποστηρίζει ότι το διπλό λάμδα δεν
οφείλεται σε μετρικούς λόγους, καθώς αποδίδει την ονομασία Κεφαλλήνες του
Ομήρου στον Κέφαλο και στην λέξη Έλληνες. Δηλαδή «Κέφαλος + Έλληνες =
Κεφαλλήνες». Στον τουριστικό οδηγό «Κεφαλλωνιά και Ιθάκη» που εξέδωσε η
Νομαρχία Κεφαλληνίας το 1974 με συγγραφέα τον καθηγητή και δάσκαλο μας
Αριστομένη Γεωργάτο.μάς θα μας επιτρέψετε να χρησιμοποιούμε δύο λάμδα,
επιλέγοντας την Ομηρική γραφή ως απόγονοι του πολυμήχανου Οδυσσέα και των
«Μεγάθυμων Κεφαλλάνων».
32
Βλ. Δ.Κοκκινου «Ελληνική Επανάστασις» Εκδ Μέλισσα, 1974
33
Γρηγόριος Δαφνής, «ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ- Η γένεση του ελληνικού
κράτους», Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, 2018
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΠΕΡΡΑΙΒΟΣ, «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΛΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΓΑΣ», Α’ έκδοση
1857, Α’ Ανατύπωση 1990, ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΝΟΤΗ ΚΑΡΑΒΙΑ
34
Κατά τον ιστορικό C.W. Crawley (The Question of Greek Independence. Α study
of British policy in the Near East 1821-1833, Cambridge 1930, p. 5.), οι Άγγλοι
υπήρξαν επί τρεις γενεές φιλότουρκοι απλώς και μόνο επειδή μισούσαν τους
Ρώσους. Την ίδια στιγμή φοβόντουσαν μήπως αναβιώσει ο γαλλικός κίνδυνος και
επιδίδονταν σε περίπλοκους διπλωματικούς ελιγμούς προκειμένου να
εξασφαλίσουν ρυθμιστικό ρόλο στη μεταβατική περίοδο που θα ακολουθούσε μια
ενδεχόμενη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

19
Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση, ο Μέτλαντ (Thomas Maitland),
προκειμένου να εμποδίσει τη συμμετοχή των Επτανησίων στον
Αγώνα, έταξε προθεσμία επιστροφής σε όσους είχαν αναμειχθεί σε
στρατιωτικές ενέργειες στην ηπειρωτική Ελλάδα και δήμευσε τις
περιουσίες εκείνων που αρνήθηκαν να συμμορφωθούν. Με την
κήρυξη της επανάστασης, η αγγλική διοίκηση τις 7 Ιουνίου 1821,
δημοσιεύει προκήρυξη35με την οποία «Διορίζονται όλοι οι
υπήκοοι Ιόνιοι να μην πάρουν κανένα μέρος, μήτε εις
βοήθειαν μήτε εναντίον, ούτε του ενός ούτε του άλλου από
τους πολεμούντας, είτε δια θαλάσσης είτε διά ξηράς».
Χαρακτηριστική περίπτωση ο Ζακυνθινός Διονύσιος Σεμπρικός ή
Κατσιλίβας. Πήρε μέρος στη μάχη του Λάλα και τραυματίστηκε.
Επέστρεψε στη Ζάκυνθο για να θεραπευτεί. Ωστόσο, συνελήφθη και
φυλακίστηκε. Με την καταβολή μεγάλης χρηματικής εγγύησης,
αφέθηκε ελεύθερος. Μόλις θεραπεύτηκε, «δραπέτευσε» πάλι για την
Πελοπόννησο όπου συνέχισε να μάχεται. Πέθανε πάμφτωχος στην
Αθήνα. Την ίδια τύχη είχε και ο Ε. Πανάς.
Παράλληλα, βρετανικά πλοία περιπολούσαν διαρκώς για να
αποτρέψουν μετακινήσεις των Επτανησίων σε Δυτική Στερεά και
Μοριά. Οι πολυμήχανοι Έλληνες όμως, έβρισκαν πάντα τρόπους να
ξεφεύγουν και να μάχονται δίπλα στους συμπατριώτες τους.

35
Βλ. Προκήρυξη Ιόνιο Κράτος Τ. 23, αριθ. 232
20
03.2.Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Πολλές δεκαετίες πριν την εμφάνιση της Φιλικής Εταιρείας,

μαρτυρούνται απόπειρες των Ελλήνων για τη σύσταση
επαναστατικών οργανώσεων ή «εταιρειών», με σκοπό την
απελευθέρωση της Ελλάδας. Μυστική εταιρεία θεωρείται ότι
συγκρότησε στη Μόσχα, πριν από τα Ορλωφικά, ο Πέτρος
Μελισσηνός (1726-1796), ο οποίος έφθασε έως τον βαθμό του
στρατηγού του ρωσικού πυροβολικού. Ο Μελισσηνός, μαζί με τον
Κεφαλλονίτη μηχανικό, Μαρίνο Χαρμπούρη και τον Γεώργιο
Παπάζωλη, έπεισαν τους αδελφούς Ορλώφ για την ανάγκη
ανακίνησης επανάστασης στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Το 1769

21
τμήμα του Ρωσικού στόλου με τη συμμετοχή του Παπαζώλη,
ξεκίνησε με προορισμό τη Μάνη όπου θα υποστήριζε τους Μανιάτες,
εναντίον των Οθωμανών. Το 1770 τελικά, σημειώθηκε το
αποτυχημένο κίνημα, που έμεινε γνωστό με την ονομασία
Ορλωφικά. Οι Ρώσοι, έχοντας εξασφαλίσει τη Συνθήκη Κιουτσούκ-
Καϊναρτζή, εγκατέλειψαν τους Έλληνες στην τύχη τους, παρά τις
συνεχείς εκκλήσεις του Παπαζώλη. Μετά το τέλος του Α
Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1774),Έλληνες υπήκοοί της Βενετίας
αγόρασαν τα πειρατικά πλοία που άφησαν οι Ρώσοι στην Ανατολή.
Με τα πλοία αυτά σχημάτισαν στολίσκους κουρσάρων. Εκείνη την
εποχή έδρασαν ο Ντεληκοσταντής από την Ζάκυνθο και οι
Ραυτόπουλος ,Μουρσελάς και Λυκιαρδόπουλος από την Κεφαλλονιά .
«Η συνθήκη είχε όμως και μια θετική πλευρά για τους Έλληνες και
μάλιστα για τους Επτανήσιους. Η Ρωσία εξασφάλισε το δικαίωμα να
διατηρεί στόλο στον Εύξεινο Πόντο και απέκτησε το δικαίωμα της
ελεύθερης ναυσιπλοΐας των υπό ρωσική σημαία εμπορικών πλοίων,
καθώς και του ελεύθερου εμπορίου των Ρώσων υπηκόων στην
οθωμανική επικράτεια. Οι Έλληνες αξιοποίησαν τη συγκεκριμένη
παραχώρηση των Τούρκων και με τη συνδρομή της Ρωσίας
ανέπτυξαν μεγάλο στόλο που έπλεε στον Εύξεινο Πόντο με ρωσική
σημαία. Οι Ρώσοι δε διέθεταν πολλά πλοία, οπότε οι Έλληνες
πλοιοκτήτες και μάλιστα οι Επτανήσιοι (και ιδίως οι Κεφαλλονίτες)
ανέλαβαν τη ναυπήγηση πλοίων μεγάλου εκτοπίσματος, στα οποία
τοποθετούσαν τη ρωσική σημαία προκειμένου να μεταφέρουν
εμπορεύματα στη Ρωσία. O μεγάλος αριθμός πλοίων που
συγκέντρωσαν αυτά τα νησιά και τα εξασκημένα σε συνθήκες
μάχης πληρώματά τους, καθώς και ο πλούτος που συγκεντρώθηκε
από το εμπόριο θα αποτελέσουν ουσιαστικούς παράγοντες
επιτυχίας της Επανάστασης του 1821.΄Έτσι, με την ανοχή των
Τούρκων και υπό την προστασία της Ρωσίας συντελέστηκε η
ραγδαία ανάπτυξη του εμπορικού ναυτικού του υπόδουλου
Ελληνισμού, το οποίο ήταν έτοιμο να μετατραπεί σε δεδομένη
περίσταση σε πολεμικό. Επιπλέον, το μεταναστευτικό ρεύμα που
ευνοήθηκε μετά την υπογραφή της συνθήκης συντέλεσε στην
εγκατάσταση χιλιάδων Ελλήνων, εμπόρων, κληρικών, διανοουμένων
στη νότια Ρωσία (σημερινή Ουκρανία) . Εκεί, οργανώθηκαν σε
κοινότητες που ευημερούσαν και προωθούσαν ακόμα περισσότερο
τις ελληνορωσικές σχέσεις,» αλλά και την ανάπτυξη των συνθηκών
για την Επανάσταση του 1821.-

Η Φιλική Εταιρεία36 : Η ίδρυση και η προσφορά της στο έθνος

Η Φιλική Εταιρεία υπήρξε μια από τις μυστικές επαναστατικές
οργανώσεις που συγκροτήθηκαν στη Νότια και την Ανατολική
Ευρώπη κατά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα, λειτουργούσαν
36
Ιωάννης Μαζαράκης-Αινιάν,«Φιλική Εταιρεία», στο: Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου,
εκδ. Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα, 1997.
22
εντός ενός αυστηρού ιεραρχικού πλαισίου και ακολουθούσαν ως
προς τη στρατολόγηση των μελών τους μια περίπλοκη διαδικασία
μύησης.
Ο ακριβής χρόνος ίδρυσης της Εταιρείας παραμένει ασαφής, αν και
συχνά προβάλλεται ως επικρατέστερη ημερομηνία η 14η
Σεπτεμβρίου 1814.
Την πρωτοβουλία για την ίδρυση της Εταιρείας στην Οδησσό τρεις
έμποροι με επαναστατική προπαιδεία: ο Νικόλαος Σκουφάς από το
Κομπότι Άρτας, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ από τα Ιωάννινα και ο
Εμμανουήλ Ξάνθος από την Πάτμο.
Καίριο ρόλο στην ίδρυση της Εταιρείας θεωρείται ότι διαδραμάτισε
και ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.
Η Φιλική Εταιρεία αποσκοπούσε καταρχήν στην αποτίναξη του
τουρκικού ζυγού, στην απελευθέρωση των Ελλήνων και εν γένει
των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που
διαβιούσαν στη Βαλκανική, υιοθέτησέ εξ αρχής τις ιδέες του Ρήγα
Φεραίου περί Παμβαλκανικής Δημοκρατίας37 καὶ Παμβαλκανικής
εξεγέρσεως εναντίον των Τούρκων αφού οι Ραγιάδες «δεν
μπορούσαν πιά τούς Τούρκους να δουλεύουν».
Μεγάλη ήταν και η συμμετοχή των Επτανησίων 38 στη Φιλική
Εταιρεία μέσω της οποίας έστελναν χρήματα ή πολεμοφόδια στους
επαναστατημένους Έλληνες.

03.2.1.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ :

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, η Κέρκυρα έπαιξε και αυτή ενεργό

ρόλο στη Φιλική Εταιρεία υπό τον Αριστείδη Παπά39.
Σε κάθε νησί του Ιονίου έτσι και στην Κέρκυρα υπήρχε μια
«εφορία» (επιτροπή) των Φιλικών στην οποία συμμετείχαν και
άτομα από το φιλικό και συγγενικό περιβάλλον του τότε υπουργού
Εξωτερικών της Ρωσίας, Ιωάννη Καποδίστρια. Ο Κερκυραίος
πολιτικός γνώριζε ήδη την ύπαρξη αυτών των επιτροπών στα
37
Ιδέα που ο Παναγής Πανάς, υιοθέτησε. Ο Πανάς έγινε μέλος της Δημοκρατικής
Ανατολικής Ομοσπονδίας, μιας οργάνωσης επαναστατών από όλες τις
βαλκανικές χώρες, που είχε σκοπό να ξεσηκώσει τους βαλκανικούς λαούς
εναντίον, αρχικά, της οθωμανικής κυριαρχίας και, αργότερα, να αγωνιστεί για
την υλοποίηση μιας ελεύθερης κοινωνίας. Ήταν, επίσης, από τους ιδρυτές - μαζί
με τον Ρόκο Χοϊδά - και από τα βασικά στελέχη του συλλόγου «Pήγας» - του
ελληνικού τμήματος της Δημοκρατικής Aνατολικής Oμοσπονδίας.
38
Βλ μελέτη Αλεξάνδρα Καββαδία «Οι Εφορίες Της Φιλικής Εταιρίας Στα Ιόνια
Νησιά. Πρόσωπα Και Δράσεις Για Την Προπαρασκευή Και Στήριξη Της Ελληνικής
Επανάστασης.»
39
Αριστείδης Παπάς ή Πωπ, ο άγνωστος Τρικαλινός της Φιλικής (1783-1821)
23
Επτάνησα. Αυτές οι επιτροπές είχαν συσταθεί από τον απεσταλμένο
των Φιλικών, Αριστείδη Παπά. Τον Δεκέμβρη του 1818, ο
καταγόμενος από την Τρίκκη της Θεσσαλίας, Αριστείδης Παπάς,
δάσκαλος 36 χρονών, βρίσκεται στην Κέρκυρα και μυεί στην
εταιρία τις 5 Δεκεμβρίου 1818, τους αδελφούς Καποδίστρια, Βιάρο
και Αυγουστίνο, τον Κωνσταντίνο Γεροστάθη, τον Αρλιώτη και τον
Πρεβεζιάνο Ιωάννη Κεφαλά. Ο Ιωάννης Βαπτιστής Θεοτόκης ήταν
Κερκυραίος αγωνιστής, νομομαθής και πολιτικός της ιστορικής
οικογένειας των Θεοτόκηδων έφορος της Φιλικής Εταιρείας στην
Κερκυρα40

03.2.2.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΖΑΚΥΝΘΟ :

Από τον Αριστείδη Παπά θα μυηθεί ο Διονύσιος Ρώμας στη Φιλική

Εταιρεία τον Απρίλη του 1819 και θα μετατρέψει το αρχοντικό του
στη Ζάκυνθο σε τόπο συνάντησης των αγωνιστών της
Επανάστασης, από όπου θα περάσουν σχεδόν όλοι οι μεγάλοι
οπλαρχηγοί, ανάμεσα στους οποίους και ο Κολοκοτρώνης. Μαζί με
τον Κολοκοτρώνη θα συναντηθούν με τον Γάλλο στρατηγό Δανζελώ
στον οποίον θα αναπτύξουν τα σχέδια της Ελληνικής Επανάστασης.
Ιδιαίτερο ρόλο στη Ζάκυνθο έπαιξε η παρουσία στο νησί
σημαντικών αγωνιστών του αγωνιζόμενου έθνους μας, όπως ο
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς, οι Πετιμεζάδες, ο
Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας, ο Πλαπούτας, ο Γρίβας, που
ανοίγουν το δρόμο για τον πρώτο πυρήνα της Φιλικής Εταιρείας
στη Ζακυνθο , στην οποία συμμετέχουν, βοηθώντας δυναμικά τους
Έλληνες, οι Διονύσιος Ρώμας που είναι ψυχή του αγώνα ,
Αναστάσιος Φλαμπουριάρης41, οι οποίοι καταδιώκονται από τους
40
Με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, εγκατέλειψε την Κέρκυρα,
συμμετείχε σε πολλές μάχες και πολιορκίες στην σκλαβωμένη Ελλάδα ενώ
αργότερα έλαβε διάφορα αξιώματα στο πλαίσιο του νεοσύστατου ελληνικού
κράτους. Πιο συγκεκριμένα το 1822 τοποθετήθηκε από τον Κωλέττη ως γενικός
γραμματέας στα υπουργεία Εσωτερικών και Πολέμου. Το επόμενο έτος στην
Τριπολιτσά επιχείρησε να συγκροτήσει επτανησιακό στρατιωτικό σώμα,
προσπάθεια που δεν τελεσφόρησε. Κατά τη διάρκεια του Αγώνα ανέλαβε
υπουργός της Δικαιοσύνης από τον Σεπτέμβριο του 1824 μέχρι τον Αύγουστο του
1825. Επί Ιωάννου Καποδίστρια διορίστηκε διοικητής του Ναυπλίου το 1828. Ο
Καποδίστριας τον τίμησε για τη δράση του κατά την επαναστατική περίοδο με τα
παράσημα του Αριστείου του Αγώνος και του Τάγματος του Σωτήρος.
41
Ήταν νομομαθής και πολιτικός. Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1774 και ήταν
φίλος και στενός συνεργάτης του Ιωάννη Καποδίστρια. Το 1807 εξελέγη
Γερουσιαστής και το 1809 Πρόεδρος της Γερουσίας. Το 1815, υπερασπίζοντας τα
συνταγματικά δίκαια των Επτανησίων, ήλθε σε ρήξη με τον ύπατο Αρμοστή
Μαίτλαντ, που τον καθαίρεσε από το αξίωμα του Γερουσιαστή. Τον Μάρτιο του
1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία από τον Α. Παπά και αργότερα διορίστηκε
Έφορος από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Φυλακίστηκε στην Κέρκυρα από τους
24
Άγγλους και καταφεύγουν στη Βενετία, καθώς και οι Φραγκίσκος
Καρβελάς42, Νικόλαος Κολυβάς, Αντώνιος Μαρτελάος 43, Διονύσιος
Σολωμός, Κωνσταντίνος Δραγώνας, Ιωάννης και Παναγιώτης
Στεφάνου44, τον οποίο τίμησε η Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας για
τις υπηρεσίες του στο Έθνος μας. Ήταν η Ζάκυνθος (και γενικότερα
όλα τα Επτάνησα) αυτή που δέχθηκε και περιέθαλψε τα
υπολείμματα της κλεφτουριάς. Η ελεύθερη, τουλάχιστον από τους
Τούρκους, περιοχή αυτή της Ελλάδας μετετράπη γρήγορα σε ένα
πολύτιμο σχολείο, στρατιωτικό και πολιτικό, και ήταν τύχη αγαθή
που ο Κολοκοτρώνης μαθήτευσε σ’ αυτό. Η μύηση ενός ολόκληρου
πλήθους από ξένους και ντόπιους (κατοπινούς αγωνιστές της
Εθνεγερσίας) στη Φιλική Εταιρεία, άρχισε στη Ζάκυνθο από την 1η
Δεκεμβρίου1818, με πρώτη του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη από τον
Παναγιώτη Παπαγεωργίου ή Αναγνωσταρά, και συνεχίστηκε
αδιάλειπτα και θαυμαστά ως τη στιγμή της έναρξης της Ελληνικής
Επανάστασης, αποτελεί τη λαμπρότερη σελίδα της ιστορίας του
νησιού. Η μύηση αυτή, των ξένων και ντόπιων αγωνιστών, στη
Φιλική Εταιρεία, γινόταν από τον ιερωμένο Άνθιμο Αργυρόπουλο,
στο κελί της εκκλησίας του Άγιου Γεώργιου των Λατίνων
(αργότερα Φιλικών). Οι ολοένα εντεινόμενες μυστικές
προετοιμασίες για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού από την
υπόλοιπη Ελλάδα, στις οποίες με ενθουσιασμό παίρνουν μέρος
πολλοί Ζακυνθινοί, δημιουργούν πολλές αντιθέσεις μεταξύ των
κατοίκων του νησιού και της Αγγλικής διοίκησης. Αντιθέσεις που
εντείνονται με το ξέσπασμα, το 1821, της Ελληνικής επανάστασης.
Η Αγγλική διοίκηση θέλοντας να διατηρήσει ουδετερότητα
χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να αποτρέψει τη συμπαράσταση των
Άγγλους για τους αγώνες του εναντίον του συντάγματος του 1817.
Αποφυλακίστηκε για λόγους υγείας και αναγκάστηκε να καταφύγει στη Βενετία,
όπου συνεργάσθηκε με τον Διονύσιο Ρώμα υπέρ της ελληνικής επανάστασης.
Απεβίωσε στην Κέρκυρα το 1825.
42
Γεννήθηκε το 1794 στη Ζάκυνθο και πραγματοποίησε σπουδές ιατρικής στην
Ιταλία. Μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία ενώ υπήρξε μέλος της Εφορείας Ζακύνθου,
προσφέροντας υπηρεσίες υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ο
Καρβελάς ήταν αυτός που μύησε τον Διονύσιο Σολωμό στις τάξεις της Φιλικής
Εταιρείας. Στο επιστημονικό του έργο δημοσίευσε μελέτη για τη ραχίτιδα
(Παρατηρήσεις περί ραχίτιδος) το 1817, από την οποία μάλιστα έπασχε, ενώ
ήταν και συντάκτης της εφημερίδας Μέλλον της Ζακύνθου. Πέθανε στη
γενέτειρά του το 1849.
43
Γεννήθηκε στην Ζάκυνθο στις 4 Ιουλίου, ημέρα Δευτέρα, του 1754, δύο μήνες
μετά τον θάνατο του πατρός του, του οποίου έλαβε το όνομα Μετά την
κατάργηση της Βενετικής κυριαρχίας και την δημιουργία της Επτανήσου
Πολιτείας το 1800, οι ιδέες της Φιλικής εταιρίας άρχισαν να διαδίδονται και
στην Ζάκυνθο. Ο Μαρτελάος έγινε αμέσως μέλος και άρχισε μα φανατισμό να
υποστηρίζει τα ιδανικά των Φιλικών.Έργα του ήταν οι "Θούριοι", ο "Ύμνος εις
την περίφημον Γαλλίαν" και άλλα.Πέθανε το 1819.
44
Ο Παναγιώτης Μαρίνος Στεφάνου (Ζάκυνθος, 1791- Ζάκυνθος, 1 Ιουνίου 1863),
ήταν έλληνας γιατρός, ο οποίος έδρασε στην Ελληνική Επανάσταση του 1821
ενώ ήταν και Φιλικός Το 1818 εξελέγη μέλος της Α’ Ιονίου Βουλής[1] ενώ
τιμήθηκε για την προσφορά του στον αγώνα από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση
Τροιζήνας (1827).
25
κατοίκων των Επτανήσιων προς την επανάσταση. Παρά τις διώξεις,
τις φυλακίσεις και τους απαγχονισμούς οι επτανήσιοι στηρίζουν
απροκάλυπτα και ενεργά τους εξεγερμένους Έλληνες.

03.2.3.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΞΟΥΣ :

Ο Αριστείδης Παπάς αρχές Απριλίου 1819 έρχεται στους Παξούς45

οπού μυεί και ορίζει αρχηγό της Φιλικής εταιρίας τον Γεώργιο
Λουρόπουλο (Εφημερίδα Παξοί 197-198/193 ). Στην επιστολή του
τις 10-1-1819 προς Πρηνάρη γράφει: "Εγώ αναχωρώ εις Παξούς
εκειθεν εις Λευκάδα και ακολούθως εις Ζάκυνθον. Φιλικοί στους
Παξούς υπήρξαν:
1) Ο Δημάκης Γερολύμου Βελλιανίτης, αναφέρεται ο 281ος σε
κατάλογο των φιλικών, με ημερομηνία 7 Απριλίου 1719.
2) Ο Παξινός πλοίαρχος Σταμάτης Ρωμάνος, μυημένος στην
Οδυσσώ, με εισφορά 400 γρόσια.
3) Ο Θεόδωρος Βελλιανίτης μυημένος στην Περτούπολη της
Ρωσίας.
4) Ο Αναστάσιος Βελλιανίτης στο Κίσνοβο της Ρωσίας και
5) Ο Ιωάννης Αρώνης, γιατρός και έμπορος..

03.2.4.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑ :

Πριν από την έναρξη της Επανάστασης είχε συγκροτηθεί και

δρούσε στην Κεφαλλονιά Εφορεία της Φιλικής Εταιρείας, η οποία
είχε επαφή με την αντίστοιχη της Αχαΐας Μέλη της Φιλικής
εταιρείας ήταν οι Κεφαλλήνες επιστήμονες ιατροί αρκετοί
ενεπλάκησαν στον Αγώνα :
1)ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ, Γεννήθηκε το 1790 στο
Ληξούρι της Κεφαλλονιάς. Σπούδασε στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της
Μικράς Ασίας και αργότερα ιατρική στην Πάντοβα και στο Παρίσι.
45
Ιωάννης Δόικας «Παξινά Ιστορικά Μελετήματα»
https://www.translatum.gr/etexts/idoikas/pim25.htm
26
Έλαβε το πτυχίο της ιατρικής το 1817 από την Ιατρική Σχολή των
Παρισίων. Εγκαταστάθηκε στο Κισνόβιο της Βλαχίας. Εκεί έγινε
μέλος της Φιλικής Εταιρείας και εργάστηκε πολύ για την
προετοιμασία του αγώνα. Ήρθε στην Ελλάδα το 1821. Μετά την
εξόντωση τού Ιερού Λόχου κατήλθε στην "Ελλάδα μετά τού
Δημητρίου Υψηλάντου.

Προσέφερε ύψιστες υπηρεσίες στον ’Αγώνα στην Πελοπόννησο, Τον

Αύγουστο του 1821 ένα εκστρατευτικό σώμα Κεφαλλήνων και
άλλων Επτανησίων υπό την ηγεσία του Γεωργίου Τυπάλδου -
Κοζάκη, του Σπύρου Αμπατιέλου και του Ευαγγέλη Πανά συμμετέχει
ενεργά στην πολιορκία και την παράδοση του Νεοκάστρου, όπου
αντιστάθηκε στην σφαγή των Τούρκων, μετά την παράδοση τού
Νεοκάστρου. Την σκηνή αυτή αποθανάτισε Βασιλεύς τής Βαυαρίας
Λουδοβίκος στην είσοδο των Ανακτόρων του Έγινε ο πρώτος
Έλληνας Διοικητής του Νεοκάστρου.
2)ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΕΥΘΕΡΑΤΟΣ,
3)ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ(σπούδασε στην Πάντοβα, ενεπλάκη
ενεργά στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821),
4) ΜΑΡΙΝΟΣ ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ (σπούδασε στην Πάντοβα ενεπλάκη
ενεργά στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821),
5) ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (σπούδασε στην Πάντοβα, ενεπλάκη
ενεργά στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821)
6) ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ενεπλάκη ενεργά στον απελευθερωτικό
αγώνα του 1821(1760- 1840), εκτός των Ιατρικών του υπηρεσιών
συνέγραψε έργον περί «τής έν Κεφαλληνία χλωρίδος». Είχε
αποκτήσει την Εμπιστοσύνη των ‘Υδραίων προκρίτων νησιωτών σε
τέτοιο βαθμό, ώστε να εμπιστευθούν σ’ αυτόν να φυλάξει
χρήματα και πολύτιμα αντικείμενα, κατά την διάρκεια των
πολεμικών επιχειρήσεων. Αυτός τα διαφύλαξε στο σπίτι του στο
Ληξούρι και τα επέστρεψε στο τέλος τού Αγώνα.
7) ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ ΆΓΓΕΛΟΣ (σπούδασε Πάδοβα, Φλωρεντία,
Μομπελλιέ, ενεπλάκη ενεργά στον απελευθερωτικό αγώνα του
1821)
8) ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ Δ. ΣΤΑΜΟΣ Ιδιαίτερος Ιατρός τού Αλή Πασά,
έδρασε στα ’Ιωάννινα, Ζάκυνθο και Πάτρας
9) ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΕΛΑΔΕΤΣΙΜΑΣ, δικαστικός, μυήθηκε από τον
Ρώμα
10) ΤΥΠΑΛΔΟΣ – ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ( σπούδασε Πάδοβα,
Παρίσι) (1791 - 1872. Το Σεπτέμβριο του 1821, κατά την
πολιορκία και κατάληψη της Τριπολιτσάς από το Θεόδωρο
Κολοκοτρώνη, παίρνει μέρος υπό τις διαταγές του μια επίλεκτη

27
ομάδα Κεφαλλήνων, με επικεφαλή το Ληξουριώτη Δημ. Μαρίνου
Τυπάλδο - Χαριτάτο. Η ομάδα αυτή είχε μεταβεί στην Πελοπόννησο
από τη Μολδοβλαχία, μετά την αποτυχία του κινήματος εκεί. Με
τον Άγγλο στρατηγό Γκόρντον, κατάρτισε σώμα εκατόν ανδρών το
οποίο ο ίδιος συντηρούσε . Υπηρέτησε ως χειρουργός στην
Τρίπολη, Μεσολόγγι, Πάτρα , "Ύδρα, Κόρινθο κλπ., προήχθη δε από
Υψηλάντη σε Αρχίατρο με τον βαθμό τού Χιλίαρχου
11) Ο ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΣ ΣΑΒΒΑΣ ΠΥΛΑΡ1ΝΟΣ ( 1796-1875 ),
διετέλεσε Καθηγητής τής Πειραματικής Φυσικής στην Ιόνιο
Ακαδημία, υπηρέτησε τον Αγώνα, ο δε ’Ιωάννης Καποδίστριας, τον
διώρισε Διοικητή τής Β.Δ. 'Ελλάδος με έδρα το Μεσολόγγι. ,
(Σπούδασε Πάδοβα, Παρίσι)
12) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΡΑΖΗΣ,
13) ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΡΑΤΟΣ.
14)ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΡΓΙΑΛΛΕΝΙΟΣ μέγας αγωνιστής, είπε γιαυτόν
ο Μπότσαρης «εμείς οι Σουλιώτες κάμαμε πολλά αλλ. ουδείς είχε
την γενναιοψυχία του Κοργιαλένιου»
15)ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΛΕΙΒΑΔΑΣ, μέγας αγωνιστής και μέγας
Ριζοσπάστης
16) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ -ΑΝΔΕΑΣ ΜΕΤΑΞΑΣ
17) ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΔΕΣΤΟΥΝΗΣ ,Πρόξενος της Ρωσίας στην Σμύρνη,
18)ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΚΟΥΠΑΣ, έλαβε μέρος στον ναυτικό αγώνα.

Από τους πρώτους Φιλικούς στη Κεφαλλονιά αναφέρονται οι

Σπάρτινοί αδελφοί Ηλίας, Ευάγγελος (ως Ευαγγέλης
Πανάς εμφανίζεται στις πηγές) και Δανιήλ Πανάς Όλοι αυτοί,
46 47

αγνοώντας τα τρομοκρατικά μέτρα των Βρετανών, εμψυχώνουν

τους συμπολίτες τους και εργάζονται θαρραλέα για τη
συγκέντρωση και αποστολή χρημάτων και πολεμοφοδίων, για τη
στρατολόγηση εθελοντών, για την περίθαλψη και στέγαση των
προσφύγων και των οικογενειών τους. Αξιοσημείωτη μάλιστα
υπήρξε η συμπαράσταση των Επτανησίων στους Σουλιώτες 48

46
Πανάς Ευάγγελος : Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Επικεφαλής
Στρατιωτικού σώματος 150 Κεφαλλονιτών μαζί με τους Γεώργιο Τυπάλδο-
Κοζάκη, τον Σπύρο Αμπατιέλο, και Διον. Ορφανό πήρε μέρος στην πολιορκία και
παράδοση της Μονεμβασίας 23 Ιουνίου 1821 και του Νεοκάστρου 7 Αυγούστου
1821.
47
Βλ. Λουκάτος Σπ., « Κεφαλλονίτες και Θιακοί , μαχητικοί πρωτοπόροι κατά την
Επανάσταση στη Μολδοβλαχία» Κεφαλληνιακά Χρονικά ,τα Α , (1976) σ 51-63,
48
Στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 οι Σουλιώτες συνθηκολόγησαν και ο Αλή Πασάς
υποσχέθηκε να τους αφήσει ελεύθερους με όλη την κινητή ιδιοκτησία τους,
28
πρόσφυγες, που είχαν καταφύγει για δεύτερη φορά στα Επτάνησα
μετά την παράδοση της Κιάφας (Ιούλιος 1822).
Στη Φιλική Εταιρεία εντάχθηκαν και πολλοί Κεφαλλονίτες της
διασποράς, όπως τεκμηριώνεται από τους ονομαστικούς
καταλόγους των Φιλικών. Οι περισσότεροι ζούσαν και
δραστηριοποιούνταν στη Μολδοβλαχία και την Κωνσταντινούπολη,
όπως οι Παναγής Ροσόλυμος, Διονύσιος Κοντούρης, Νικόλαος
Λυκιαρδόπουλος, ο γνωστός ζωγράφος και αρχιτέκτονας Γεράσιμος
Πιτσαμάνος και ο Μεταξάς Βαλλιάνος.

03.2.5.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ :

Από το 1817 – 1818 εμφανίζεται η Φιλική Εταιρία στο νησί.

Πρωτεργάτης ο τότε Εισαγγελέας Ιωάννης Ζαμπέλιος. Μυημένος
από τον Ηπειρώτη γιατρό Ιωάννη Ζαπραλή και σε συνεργασία με
τον επίσης Φιλικό ιατρό Αγγελο Σούνδια προετοιμάζουν μυστικά
την Φλόγα που θα δώσει την λευτεριά. Η συμβολή του Ζαμπέλιου
σαν Εθνικός Αγωνιστής στον αγώνα των Ελλήνων εναντίον των
Τούρκων κατακτητών ήταν σημαντική. Σαν μέλος της Φιλικής
Εταιρείας κατά στη επιστροφή του στα Επτάνησα από τον Γέρο του
Μοριά Θεόδωρο Κολοκοτρώνη διεξήγαγε εράνους και ενίσχυσε
πολλούς πρόσφυγες που είχαν βρει καταφύγιο στα Επτάνησα.
Μεταξύ άλλων εφοδίασε με όπλα 850 Λευκαδίτες αλλά και τους
ενίσχυσε με την αποστολή ενόπλων ανδρών αλλά και χρημάτων τα
σώματα του Μάρκου Μπότσαρη, του Οδυσσέα Ανδρούτσου και του
Γεώργιου Καραϊσκάκη προκειμένου να αγωνιστούν ενάντια στους
Τούρκους49.
Η ορκωμοσία των Φιλικών στη Λευκάδα
Το 1820 λαμβάνουν επιστολή από την Τοπική Εφορεία της Κέρκυρας
που έλεγε μεταξύ άλλων: «Αδελφοί, έφθασεν η ώρα! Η Ελληνική
Επανάστασις μετ’ ου πολύ εκρήγνυται… Εκλέξατε εκ των
Λευκαδίων όσους γνωρίζετε αγαπώντας την πατρίδα… και
διορίσατε τα κατά τας διαφόρους τάξεις των μέλη της Φιλικής
Εταιρείας… Κάμετε χρηματιστικήν τράπεζαν, καταθέσατε σεις οι
πρώτοι δια παράδειγμα των λοιπών… ώστε να δύνασθε ν’
απαντήσετε τα έξοδα πάσης πολεμικής βοηθείας. Μετ’ ου πολύ,
αρχομένου του 1821 και ίσως μετά την εορτήν των Επιφανίων
θέλουν συνέλθει παρ’ ύμιν πολλοί καπεταναίοι της Στερεάς… με
σκοπόν ν’ αποφασίσωσι το σχέδιον της Επαναστάσεως κατά τε την

ακόμη και τα όπλα τους, φτάνει να εγκατέλειπαν μαζί με τις οικογένειές τους, το
ταχύτερο τα πατρώα εδάφη τους. Πολλοί Σουλιώτες εγκαταστάθηκαν στην
Κέρκυρα και τους Παξούς.
49
Βλαντής Σπυρίδων, «Η εθνική δρασις του Ιωάννου Ζαμπέλιου», Δελτίον της
Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Θ, σελ. 5-22.
29
Στερεάν και την Πελοπόννησον και τας Νήσους… Όλα ταύτα
προσέξατε να γίνουν με πάσαν εχεμύθειαν δια να μην υπονοήσει τι
η της Επτανήσου διοίκησις……”

Έτσι κι έγινε. Την πρώτη εβδομάδα της Αποκριάς του 1821 ο ένας
μετά τον άλλον καταφθάνουν στο νησί οπλαρχηγοί από άλλα μέρη
της υπόδουλης ακόμη Ελλάδας. Ξεχωρίζουν ο Οδυσσέας
Ανδρούτσος, ο Μακρής, ο Στουρνάρας, ο Κοντογιάννης, ο Μήτσας,
ο Πανουργιάς, ο Ζαπραλής, ο Πολίτης, ο Αριστείδης Παππάς, ο
Ηλίας Μαυρομιχάλης, γιος του προεστού της Μάνης,
Πετρόμπεη.Τελικά, συγκεντρώθηκαν όλοι την Κυριακή των
Απόκρεω, 30 Ιανουαρίου και ώρα 11 το πρωί, στο σπίτι του
Ζαμπέλιου με κάθε μυστικότητα. Εκεί, οι Πελοποννήσιοι
απεσταλμένοι ανακοίνωσαν ότι στα μέρη τους η Επανάσταση θα
ξεκινούσε την 25η του Μάρτη και προέτρεψαν και τους υπολοίπους
να ξεσηκωθούν την ίδια ημέρα «για να ξεσηκωθεί έτσι η Ελλάδα
την ίδια στιγμή, σαν ένας οπλίτης, πρώτα για να εξαπλωθεί η
επαναστατική φλόγα παντού και να θορυβηθεί ο τύραννος και
δεύτερον, για να μην μπορέσουν οι τουρκικές στρατιές να
μεταβούν στην Πελοπόννησο από τον Ισθμό ή το Μακρυνόρος».
Κατόπιν, ο Ανδρούτσος ανέλαβε την κατάληψη της Λιβαδειάς και οι
Βαρνακιώτης, Τσόγκας και Καραϊσκάκης την επίθεση εναντίον των
Τούρκων του Βραχωριού, του Μεσολογγιού και των Σαλώνων.

Οι Επτανήσιοι50 είχαν ενεργή ανάμιξη51 στην Ελληνική

Επανάσταση του 182152.
Όλοι αυτοί, αγνοώντας τα τρομοκρατικά μέτρα της Αγγλοκρατίας,
εμψυχώνουν τους συμπολίτες τους και εργάζονται θαρραλέα για τη
συγκέντρωση και αποστολή χρημάτων και πολεμοφοδίων, για τη
στρατολόγηση εθελοντών, για την περίθαλψη και στέγαση των
προσφύγων και των οικογενειών τους. Αξιοσημείωτη μάλιστα
υπήρξε η συμπαράσταση των Κεφαλλονιτών στους Σουλιώτες
πρόσφυγες, που είχαν καταφύγει στο νησί μετά την παράδοση της
Κιάφας (Ιούλιος 1822).
«Οι Επτανήσιοι "πριν γίνουν άσυλον των καταδιωκομένων
Μωραϊτών, Ρουμελιωτών και Ηπειρωτών, έγιναν πρώτα τα κέντρα
50
Βλ. Τσιτσέλης « Η Κεφαλληνιακά Σύμμικτα»Αθήνα , 1904
51
Βλ. Λουκάτος Σπ., « Κεφαλονίτες και Θιακοί , μαχητικοί πρωτοπόροι κατά την
Επανάσταση στη Μολδοβλαχία» Κεφαλληνιακά Χρονικά ,τα Α , (1976) σ
51-63,
52
Βλ. Π Χιώτης, « Ιστορία του Ιονίου Κράτους από της συστάσεως
αυτού μέχρις Ενώσεως» ( έτη 1815-1864)
30
των κατηχήσεων των Φιλικών"53,έσπευσαν να αγωνιστούν με τους
άλλους ΄Ελληνες για την αποτίναξη του μισητού τουρκικού ζυγού.
Με τη στάση τους αυτή αντιμετώπισαν έναν απηνή διωγμό, εξορίες
και δήμευση των περιουσιών τους από τον Maitland»

Ο μεγάλος αγωνιστής του Ριζοσπαστισμού ‘Ηλίας Ζερβός

αναφέρει: «Μόλις ό Επτανήσιος ήκουσε την πολεμικήν σάλπιγγα…,
έδραμεν όλως ένθους εις το πεδίον της μάχης και συνεμερίσθη ώς
ϊδιον τον αγώνα. Έκ της αίσιας τούτου έκβάσεως έφρόνει ότι και ή
ενεστώσα τύχη του ήθελε βελτιωθή και το εθνικόν μέλλον του
οριστικώς άποφασισθή. Έμαίνετο… ή ξενική δεσποτεία… ώς και τα
αυτόχθονα ύπομίσθια όργανα της.. . και έπειρώντο να άποσβέσωσι
την πρώτην εκρηξιν του εθνικού οίστρου, πλην αντί νά καταπνίξουν
πολύπερις σότερον ήναπτον τον ένθουσιασμόν και έκραταίωνον τάς
ελπίδας και πεποιθήσεις του λαού»54

03.4.-Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

53
βλ ''Το αγωνιστικό πνεύμα του επτανησιακού λαού'' του Νίκου Πετρόχειλου (Η
ομιλία του πανεπιστημιακού καθηγητή και κοσμήτορα του Δημοτικού Λαϊκού
Πανεπιστημίου Αγίας Παρασκευής Νίκου Πετρόχειλου στην ΕΝΩΣΗ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ
ΕΛΛΑΔΑΣ ): «Οι Επτανήσιοι οι οποίοι - μας το θυμίζει ανάμεσα σε άλλους και ο
Σπυρίδων Αργυρός - "πριν γίνουν άσυλον των καταδιωκομένων Μωραϊτών,
Ρουμελιωτών και Ηπειρωτών, έγιναν πρώτα τα κέντρα των κατηχήσεων των
Φιλικών",[22] έσπευσαν να αγωνιστούν με τους άλλους ΄Ελληνες για την
αποτίναξη του μισητού τουρκικού ζυγού. Με τη στάση τους αυτή αντιμετώπισαν
έναν απηνή διωγμό, εξορίες και δήμευση των περιουσιών τους από τον Maitland.»
54
Βλ. ‘Ηλία α Ζερβού Ίακωβάτου «Ή έπί της αγγλικής Προστασίας Επτανήσιος
Πολιτεία καί τα όμματα», στα «Πρακτικά τοϋ Γ’ Πανιονίου Συνεδρίου», ‘Αθήναι
1969, σ. 48.
31
Ο
Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν η κορυφαία από τις
διαπρεπέστερες πολιτικές και διπλωματικές μορφές της
Ευρώπης, που κυριάρχησε στις αρχές του ΙΘ' αιώνα. Υπήρξε
ο κύριος συντελεστής της προσπάθειας για εθνική χειραφέτηση της
υπό αναγέννηση πατρίδας στις δυο πρώτες δεκαετίες του δεκάτου
ενάτου αιώνα. Είναι ο πραγματικός ιδρυτής και αναμορφωτής της
σύγχρονης Ελλάδας

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 10 Φεβρουαρίου 1776.

Το 1794 αναχώρησε για την Βενετία με στόχο να σπουδάσει στο
πανεπιστήμιο της Πάντοβας. Οι βασικές του σπουδές ήταν στον
τομέα της Ιατρικής.Το 1797 σε ηλικία 21 ετών ο Ιωάννης
Καποδίστριας επέστρεψε στην Κέρκυρα όπου άρχισε να ασκεί το
ιατρικό έργο,.
Εκτός από την άσκηση της Ιατρικής, ο Ιωάννης Καποδίστριας
ανέπτυξε σημαντική επιστημονική και φιλολογική δραστηριότητα.
Με δικές του πρωτοβουλίες ιδρύθηκαν στην Κέρκυρα η «Εταιρεία
των Φίλων» καθώς και ο «Εθνικός Ιατρικός Σύλλογος» με
σημαντικό έργο στους αντίστοιχους τομείς δραστηριοτήτων τους.
Μετά την υπογραφή της συνθήκης της Κωνσταντινουπόλεως στις
21 Μαρτίου του 1800, τα Επτάνησα αναγνωρίστηκαν ως αυτόνομο
και ελεύθερο κράτος η «Επτάνησος Πολιτεία». Τον Αύγουστο του
1800 ξεσπάει εξέγερση στην Κεφαλληνία κατά των «ευγενών». Ο
ηγεμόνας της Κέρκυρας Σπυρίδων Θεοτόκης αποστέλλει στην
ταραγμένη Κεφαλλονιά τον Ιωάννη Καποδίστρια μαζί με τον
Νικόλαο Γραδενίγο Σιγούρο. Εκεί, με εύστοχες πρωτοβουλίες ο
Ιωάννης Καποδίστριας ομαλοποίησε την κατάσταση και με την
πάροδο του χρόνου αποκαταστάθηκε πλήρως η τάξη.
Η εκλεγμένη νέα Γερουσία την 1η Απριλίου του 1803, διόρισε σαν
γραμματέα του νεοπαγούς κράτους τον Ιωάννη Καποδίστρια.
Δηλαδή, ανέλαβε τα καθήκοντά του ως γραμματεύς Επικρατείας
της Επτανησιακής Πολιτείας. Η ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας, ένα
όραμα του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, είναι αποτέλεσμα της
φιλικής του σχέσης με τον πλούσιο Άγγλο Ελληνομαθή λόρδο
Φρειδερίκο Γκύλφορν(1766 – 1827),
Οι δυο άνδρες συναντήθηκαν το 1824 στο Συνέδριο της Βιέννης.
Εκεί ο Γκύλφορντ δέχεται την πρόταση του Καποδίστρια για την
ίδρυση επτανησιακού Ελληνικού Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα.
Στις 12 Μαΐου του 1824 με απόφαση της Επτανησιακής Γερουσίας
ρυθμίζεται ο κανονισμός για την λειτουργία της Ακαδημίας . Η
Ακαδημία άρχισε να λειτουργεί το Μάιο του 1824.

32
Στις 24 Νοεμβρίου 1803 πεθαίνει ο πρόεδρος της Ιονίου Γερουσίας
Σπυρίδων Θεοτόκης και την διακυβέρνηση του Κράτους ανέλαβε ο
Ιωάννης Καποδίστριας. Στη θητεία συνέταξε το Σύνταγμα της
Επτανήσου Πολιτείας. Στις 15/27 Μαϊου 1808 ο επικεφαλής του
υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας κόμης Ρομαντζώφ, με μια
θερμή επιστολή, η οποία περιείχε το παράσημο του Ιππότη του
Τάγματος της Αγίας Άννας, καλούσε τον Ιωάννη Καποδίστρια να
προσφέρει τις υπηρεσίες του στο διπλωματικό σώμα της Ρωσίας.
Στις 20 Απριλίου 1809 ο Ιωάννης Καποδίστριας διορίστηκε
Σύμβουλος της Επικρατείας ενταγμένος στο τμήμα εξωτερικών
υποθέσεων της Ρωσίας .
Την 1 Αυγούστου 1811 ο Τσάρος Αλέξανδρος Α' διόρισε τον
Κερκυραίο διπλωμάτη ως Γραμματέα στην πρεσβεία της Βιέννης.
Στις αρχές του 1814 ο Ιωάννης Καποδίστριας ίδρυσε και οργάνωσε
την σύγχρονη Ελβετία. Το διοικητικό σύστημα που εισήγαγε τότε,
εξακολουθεί και σήμερα να αποτελεί τη βάση του Ελβετικού
πολιτεύματος. Τον Οκτώβριο του 1814, ο Ιωάννης Καποδίστριας
φθάνει στη Βιέννη σαν μέλος της διπλωματικής αποστολής της
Ρωσίας για το συνέδριο.
Στην Βιέννη, επίσης, με αποκλειστικές πρωτοβουλίες του Ιωάννη
Καποδίστρια, ιδρύθηκε η «Φιλόμουσος Εταιρεία»..
Τελικά, στις 9 Ιουνίου 1815 υπογράφηκαν οι τελικές πράξεις του
συνεδρίου της Βιέννης, χωρίς όμως να διευθετηθεί το θέμα των
Ιονίων νήσων. Καποδίστριας και Μέτερνιχ
Από τη διπλωματική καριέρα του Ιωάννη Καποδίστρια στην τσαρική
αυλή, αλησμόνητες θα μείνουν οι αντιπαραθέσεις που είχε με τον
Αυστριακό Καγκελάριο Μέτερνιχ. Ο Μέτερνιχ πάντοτε υποψιαζόταν
τον Καποδίστρια για σχέσεις με ανατρεπτικά ευρωπαϊκά κινήματα.
Έτσι, όταν εκείνος παραιτήθηκε από το αξίωμά του στα τέλη του
1822, ο Μέτερνιχ πίστεψε πως οι ιδέες του είχαν θριαμβεύσει. Δεν
είχε αντιληφθεί πως οι περιστάσεις ήταν τελείως διαφορετικές από
το συντηρητικό κλίμα της Ιερής Συμμαχίας.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας συνόδευσε τον Τσάρο στο Παρίσι όπου θα
διεξάγονταν οι συζητήσεις για το πολιτικό μέλλον της νικημένης
Γαλλίας. Με δικές του πρωτοβουλίες η Γαλλία, αν και ηττημένη,
έτυχε ήπιας μεταχείρισης και αποτράπηκε η ουσιαστική της
διάλυση. Ο Τσάρος εκφράζοντας την ευαρέσκειά του για τις
προσφερθείσες υπηρεσίες του Ιωάννη Καποδίστρια κατά τις
συζητήσεις που προηγήθηκαν της υπογραφής της συνθήκης του
Παρισιού, τον διόρισε Γραμματέα της αυτοκρατορίας, δηλαδή,
Υπουργό Εξωτερικών. Η επίσκεψη του Καποδίστρια στα 1819 στην
Κέρκυρα και η επαφή του με τους πολιτικούς και τους
Οπλαρχηγούς που ήταν στενοί του συνεργάτες στην Επτάνησο
33
Πολιτεία και την «εποποιία της Λευκάδας»(1806-1807)55,εκτός της
προετοιμασίας του 2156,δινει την ευκαιρία στον Καποδίστρια για
την αναζωπύρωση του ηθικού αλλά και για την οξυτάτη και
γραπτή καταγγελία εναντίον του Μaitlant για το σύνολο της
πολιτικής του. Ο Καποδίστριας είχε αρκετές επαφές με
εκπροσώπους της Φιλικής Εταιρείας που του κόμιζαν επιστολές και
τους βοηθούσε έμμεσα χωρίς όμως να εκτίθεται. Τον Ιούνιο του
1822 ζήτησε να αποσυρθεί από την ενεργό υπηρεσία. Η άνοιξη του
1827 η Γ΄ Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων που συνήλθε στην
Τροιζήνα, έκανε αποδεκτή και ψήφισε ομόφωνα την πρόταση να
ανατεθεί στον Ιωάννη Καποδίστρια η εξουσία της Ελληνικής
Πολιτείας, για μια θητεία διαρκείας επτά ετών. Ο Καποδίστριας
γνώριζε ότι «κάθοδός του εις την Ελλάδα σημαίνει άνοδον εις τον
Γολγοθάν», ήρθε όμως έχοντας την πεποίθηση ότι: «Ο Θεός είναι
προστάτης μου... και άνευ ταύτης της πίστεως ούτε εμαυτόν θα
ηδυνάμην να κατανοήσω, ούτε να ελπίσω τι». Τοποθέτησε υπεράνω
του εαυτού του το συμφέρον της πατρίδας: «Ευτυχείς, διότι
ηδυνήθημεν να προσφέρωμεν δι' αυτό το τόσον θεάρεστον
έργον τα λείψανα της μετρίας κατατάσεώς μας εις το
θυσιαστήριον της πατρίδος!»
Την 1/13 Ιανουαρίου 1828 o Καποδίστριας με τη συνοδεία του,
αναχώρησε για την Ελλάδα Την 6/13 Ιανουαρίου 1828 έφθασε στο
λιμάνι του Ναυπλίου και άρχισε την δημιουργία κρατικών δομών
σενα ανύπαρκτο και διαλυμένο από το πόλεμο και την δουλεία
κρατος. Ο Κυβερνήτης επιχείρησε να οργανώσει το κράτος,
βελτιώνοντας τη διοίκηση και την οικονομία του. Προκειμένου να
πετύχει το στόχο του, συγκέντρωσε όλες τις εξουσίες στο πρόσωπο
του αναβάλλοντας για δύο χρόνια τη σύγκληση της Δ'
Εθνοσυνέλευσης, που τελικά πραγματοποιήθηκε στο Άργος. Επίσης,
για να διευκολύνει τις συναλλαγές, ίδρυσε Εθνική Τράπεζα και

55
«Η εποποιία της Λευκάδας αποτελεί το προανάκρουσμα και την ζύμη του 1821»
ομιλία του, Γεωργίου Σκλαβούνου και Πρακτικά́ Συνεδρίου ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΡΑΙΟΣ,
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, ΦΡΑΝΣΙΣΚΟ ΝΤΕ ΜΙΡΑΝΤΑ, τ. Α ,́ Γεωργίου Σκλαβούνου,
Η άμυνα της Λευκάδας στα 1807 ως γενικό́ προανάκρουσμα του μεγάλου Αγώνα
της παλιγγενεσίας και ο ρόλος του Ιωάννη Καποδίστρια, Αριστοτέλειο
Πανεπιστήμιο, Θεσσαλονίκη 2013
56
Ο Καποδίστριας και οι Οπλαρχηγοί στην Λευκάδα, το 1807. Η οργάνωση της
άμυνας της είχε ανατεθεί́ στον Ιωάννη Καποδίστρια από́ την Κυβέρνηση της
Ιονίου Πολιτείας στην επίθεση που δέχτηκε από́ τον Αλή́ πασά́ το 1807. Σημαντική
η συνάντηση του Καποδίστρια με τους αρματολούς στην Κέρκυρα (1806) για την
άμυνα της Λευκάδας και τις δυο καθοριστικές συναντήσεις του την επομένη
χρονιά́ που ακολουθήσαν την άμυνα και τον όρκο στη Λευκάδα, καθώς και αλλά
γεγονότα που συνδέονται με την εξέλιξη της Φιλικής και του Αγώνα του ’21 Σε
κάθε περίπτωση, η άμεση, προσωπική σχέση του Ιωάννη Καποδίστρια με τους
καπετάνιους που σφυρηλατήθηκε στα Επτάνησα από το 1803 ως το 1807 και που
συνεχίσθηκε μέχρι και το 1821, δείχνει ότι η άμυνα της Λευκάδας υπό τον
Καποδίστρια και όσα ακολούθησαν στο νησί ως την έναρξη της Επανάστασης
αποτελέσαν γεγονότα αποφασιστικής σημασίας για τον Αγώνα της
Ανεξαρτησίας.
34
έκοψε νομίσματα (φοίνικας) που αντικατέστησαν τα τουρκικά
γρόσια.
Ο Καποδίστριας, επειδή πίστευε ότι η πρόοδος της χώρας
στηριζόταν στη γεωργία, ίδρυσε Γεωργική Σχολή στην Τίρυνθα για
την εκπαίδευση των Ελλήνων αγροτών, εισήγαγε την καλλιέργεια
της πατάτας και στήριξε την παραγωγή μεταξιού. Παράλληλα,
αναπτύχθηκαν το εμπόριο και η ναυτιλία και οργανώθηκε τακτικός
στρατός.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη βασική εκπαίδευση των Ελλήνων.
Αρμόδια Επιτροπή ανέλαβε τη σύνταξη βιβλίων και τη δημιουργία
αλληλοδιδακτικών σχολείων, στα οποία οι καλύτεροι μαθητές των
μεγαλύτερων τάξεων μάθαιναν στους μικρότερους με τη βοήθεια
του δασκάλου γραφή και ανάγνωση. Ιδρύθηκε επίσης το πρώτο
ελληνικό Γυμνάσιο, ενώ στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας
λειτούργησαν αλληλοδιδακτικά, ελληνικά και χειροτεχνικά σχολεία.
Στην Αίγινα λειτούργησε και το Κεντρικό Σχολείο.
Έτσι, το πρωϊ της Κυριακής της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, ενώ ο
Καποδίστριας μετέβαινε στο ναό του Αγίου Σπυρίδωνος για να
παρακολουθήσει τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία, συνάντησε
τους Γεώργιο και Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, οι οποίοι, αφού τον
χαιρέτησαν, τον προσπέρασαν και στάθηκαν δεξιά και αριστερά της
στενής εισόδου του Ιερού Ναού. Εισερχόμενος στην Εκκλησία ο
Ιωάννης Καποδίστριας, δέχθηκε πυροβολισμούς και από τους δύο
δολοφόνους.
Προσωπικά για τον εαυτό του δεν δέχθηκε ούτε τα αυτονόητα.
Αρνήθηκε το επιμίσθιο που του αναλογούσε ως αρχηγός κράτους
και το οποίο εγκρίθηκε δύο φορές από τη Βουλή των Ελλήνων και
τη Γερουσία.

«Διά τον αυτόν τούτον λόγον θέλομεν αποφύγει και ήδη το

να δεχθώμεν την προσδιοριζομένην ποσότητα διά τα έξοδα
του αρχηγού της επικρατείας, απεχόμενοι, εν όσω τα
ιδιαίτερά μας χρηματικά μέσα μας εξαρκούσιν, από του να
εγγίσωμεν μέχρι και οβολού τα δημόσια χρήματα προς ιδίαν
ημών χρήσιν. Οψέποτε δε βιασθώμεν εις τούτο,
εξαντληθέντων διόλου των ιδιαιτέρων ημών πόρων, τότε
θέλομεν καταφύγει εις το δημόσιον ταμείον, πλην μόνον δια
τα έξοδα, όσα απαιτεί η εκτέλεσις των καθηκόντων μας».

35
03.5.-Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
03.5.1. Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ 57:

Γράφει ο ιστορικός-συγγραφέας της Ελληνικής επαναστάσεως Δ.

Κόκκινος58: «Ή οικογένεια Πανά ήτο ναυτική. Τρία μέλη της, οι

57
Βλ .Το γεγονός που αναφέρεται αναλυτικά στο : «Μονογραφία της
Οικογένειας Πανά» του Μενελάου Πανά, εκδ. τυπογραφείου Πετράκου 1905,
Αθήναι, σελ. 10-11.
58
Βλ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΚΟΚΚΙΝΟΣ:Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ τόμος: β,
σελ. 405 - εκδ. Μέλισσα, Αθήνα, 1976.
36
αδελφοί Πέτρος, Παύλος και Μαρίνος, ευρεθέντες κατά τας
παραμονάς και τας αρχάς της έπαναστάσεως εις τον Βόσπορον,
είχαν μετάσχει εις την οργανωθείσαν προς εκτέλεσιν του σχεδίου
Υψηλάντη συνωμοσία των Ελλήνων πλοιάρχων κατά της
Κωνσταντινουπόλεως και του τούρκικου στόλου 59. Κατά τας
φοβεράς εκείνας ημέρας των σφαγών και των διώξεων των
Ελλήνων του Φαναριού, οι αδελφοί Πέτρος και Μαρίνος Πανάς επί
κεφαλής είκοσι τεσσάρων ένοπλων Κεφαλλήνων κατόρθωσαν διά
νυκτερινής εισδύσεως εις το Φανάρι να παραλάβουν την
φρουρούμενη οικογένεια Μουρούζη και απειλουμένη με σφαγή ή
εξορία και να την μεταφέρουν με τη βάρκα των εις το
Μπουγιουκντερέ, εις τη ρωσική πρεσβεία, οπόθεν Στρογγάνωφ την
απέστειλε εις την Οδησσό διά των αδελφών Κουμπάρη. Όταν η
συνωμοσία απεκαλύφθη, κατόπιν της προδοσίας του Ασημάκη
Θεοδώρου, οι Πανάδες με τα πλοία των έφυγαν εγκαίρως και
κατέφυγαν εις την πατρίδα των. Εκεί από των πρώτων ημερών της
επαναστάσεως ο τολμηρός και ικανός Βαγγέλης Πανάς κατόρθωσε
να σχηματίσει ένοπλο σώμα με τους εξαδέλφους του Γεράσιμο και
Ηλία και να αποβιβασθεί εις τη Γλαρέντζαν, χωρίς να αντιληφθεί
τίποτε ο Τράβελς».
Σημειώνεται η ύπαρξη στρατηγικού σχεδιασμού επίθεσης στην
Κωνσταντινούπολη που αποκαλύπτεται ότι Ο Κολοκοτρώνης 60, ο
οποίος φτάνει στην Κέρκυρα το 1806 και μετέχει στην αρματολική
σύναξη, αναφέρει και ένα συμβούλιο υπό τον Σινιάβιν, στο οποίο
συζητείται μια επίθεση στην Κωνσταντινούπολη σε συνεργασία και
με τον αγγλικό στόλο: «Εις τους Κορφούς εύρηκα τον Παπαδόπουλο
[ελληνικής καταγωγής συνταγματάρχη και διοργανωτή του
τακτικού στρατού της Επτανήσου Πολιτείας βλ. παρακάτω] και τον
Συνέβη [Σινιάβιν], όστις ετοιμάζετο μαζί με τα αγγλικά να
κτυπήσουν την Κωνσταντινούπολη, του έδωκα μίαν γνώμην, ότι εις
την Επτάνησο ευρίσκοντο 1.200 Ρούσοι και 5.000 Έλληνες εις την
δούλευση της Επτανήσου [Πολιτείας] και είχαν και δώδεκα
κομμάτια ντελίνια [πλοία «της γραμμής»] της Βαλτικής και της
Μαύρης Θάλασσας. Ήσαν σαράντα ντελίνια, φρεγάτες και μπρίκια,
59
Το γεγονός επιβεβαιώνεται από , «τον Ιωάννη Φιλήμονα, αγωνιστή του 1821
και μετέπειτα δημοσιογράφο και ιστορικό. Λίγο πριν από την έκρηξη της
Επανάστασης, οι Φιλικοί της Κωνσταντινούπολης επεξεργάζονταν διάφορα
επαναστατικά σχέδια, προκειμένου να χτυπήσουν τους Οθωμανούς μέσα στην
έδρα τους, την Κων/πολη. Ένα από αυτά τα σχέδια, πολύ παράτολμο, κατατέθηκε
από Κεφαλονίτη – δεν αναφέρεται όνομα – που προέβλεπε την πρόκληση
πυρκαγιών σε σημεία της Κων/πολης, τη δολοφονία του σουλτάνου, την
πυρπόληση του εχθρικού ναύσταθμου και του στόλου και τη διάρρηξη του
θησαυροφυλακίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Απ’ ό,τι φαίνεται όμως οι
υπεύθυνοι της Φιλικής Εταιρείας ποτέ δεν έδωσαν την άδεια για την εφαρμογή
του»( βλ ΠΕΤΡΟΣ ΠΕΤΡΑΤΟΣ σε «ΟΙ ΠΡΩΤΙΕΣ ΤΩΝ ΘΙΑΚΟ-ΚΕΦΑΛΟΝΙΤΩΝ ΣΤΗ
ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ»)
60
Βλ.(Κολοκοτρώνη, Διήγησης Συμβάντων της Ελληνικής Φυλής από το 1770 έως
το 1836).
37
τα οποία είχε βγάλει δια να χτυπήσει τον Βοναπάρτη και με άλλους
10.000 νησιώτας να γίνουμε χιλιάδες 25, και έξη καράβια, δια του
Κορινθιακού κόλπου, και τα άλλα δια της Αιγίνης, να
αποβιβασθώμεν έξω, και τους υποσχόμουν εις δύο μήνας να
ελευθερώσω την Πελοπόννησον. Ο στρατηγός Παπαδόπουλος
εδέχτηκε την πρόταση μου, έγινε συμβούλιο από τον Συνέβη,
Μοτσενίγο [επιτετραμμένος του τσάρου], Μπενάκη και αντιναύαρχο
Λέλη [F.P. Lelli, του μεταγωγικού πλοίου «της γραμμής» Άγιος
Μιχαήλ], και ο Μπενάκης εναντιώθη, λέγων ότι: «Την Πατρίδα μου,
εγώ δεν τη χαλάω άλλη μια φορά σαν το πατέρα μου». Ο
Μοτσενίγος είπε ότι: «Πρέπει να κτυπήσουμε το κεφάλι, όπου είναι
η Κωνσταντινούπολις και έπειτα, όταν κτυπήσουμε το κεφάλι, το
επίλοιπον είναι εδικό μας». Έτσι δέχτηκαν την γνώμην του και
απέρριψαν την εδική μου. ( Κολοκοτρώνη ΔΙΗΓΗΣΙΣ, σελ. 31)[28].

38
Ο ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ ΔΙΑΒΑΙΝΕΙ ΤΟΝ ΠΡΟΥΘΟ

03.5.2.ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΜΑΧΕΣ-ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης(12 Δεκεμβρίου 1792 - 31 Ιανουαρίου

1828) ήταν Έλληνας πρίγκιπας, στρατιωτικός, λόγιος και αρχηγός
της Φιλικής Εταιρείας. Εκδίδει προκήρυξη ανεξαρτησίας, περνάει
τον ποταμό Προύθο στις 22 Φεβρουαρίου 1821 και υψώνει τελικά
τη σημαία της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και
συγκεκριμένα στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, δύο μέρες αργότερα,
στις 24 Φεβρουαρίου εκδίδοντας επαναστατική προκήρυξη με τον
τίτλο «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος.» Έτσι καταλήγει το
εθνεγερτήριο σάλπισμα που υπογράφει ο Αλέξανδρος Υψηλάντης
στην διακήρυξη της «24ης Φεβρεαρίου 1821 εις το Γενικόν
Στρατόπεδον του Ιασίου» στην έκρηξη της Επανάστασης στην
Μολδοβλαχία.

Συντάκτης της διακήρυξης ο Κεφαλλονίτης γιατρός Γεώργιος

Τυπάλδος-Κοζάκης , 27 ετών, Ληξουριώτης στην καταγωγή και
από τους έμπιστους συνεργάτες του Αλ. Υψηλάντη. Επομένως, η

39
τιμή για τη σύνταξη του πρώτου διπλωματικού εγγράφου της
Επανάστασης του 1821 ανήκει στην Κεφαλλονιά, στον Γ. Τυπάλδο
Κοζάκη. Αρκετοί ήταν οι Κεφαλλονίτες και Ιθακήσιοι πλοιοκτήτες
και πλοίαρχοι, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις οργανωτικές και
συνωμοτικές διαδικασίες και στις συγκρούσεις στις Παραδουνάβιες
Ηγεμονίες, όπως οι Ιωάννης Κουντούρης, Σπυρίδων Πεταλάς,
Παναγής Πανάς, Νικόλαος Μαράτος, Ευάγγελος Μαντζαράκης-
Λυκούδης, Σταύρος Αλευράς, Γεώργιος Μαρούλης, Γεράσιμος
Κούπας, ο οποίος αργότερα θα κατεβεί στο Αιγαίο και θα
συμμετάσχει σε θαλασσινές επιχειρήσεις με τους ναυμάχους
Αποστόλη και τον Παπανικολή, και άλλοι.

Συγκροτείται ο Ιερός Λόχος αποτελούμενος από 500 σπουδαστές.

Στις 4 Μαρτίου οι Έλληνες ναυτικοί κυριεύουν και εξοπλίζουν 15
πλοία, ενώ στις 17 Μαρτίου ο Υψηλάντης υψώνει τη σημαία στο
Βουκουρέστι, αντιμετωπίζοντας το στρατό τριών πασάδων στο
Γαλάτσι, το Δραγατσάνι, τη Σλατίνα, το Σκουλένι 61 και το Σέκο
(Γεωργάκης Ολύμπιος και Ιωάννης Φαρμάκης). Ο στρατός του
Υψηλάντη καταστράφηκε στη μάχη του Δραγατσανίου στις 7
Ιουνίου 1821 και υποχώρησε προς τα αυστριακά σύνορα. Ο
Υψηλάντης παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και
απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827Στον Ιερό Λόχο
συμμετέχουν αρκετοί Κεφαλλονίτες νέοι, οι οποίοι θα πάρουν "το
βάπτισμα τους πυρός" στο Δραγατσάνι και κάποιοι άλλοι μετά θα
πολεμήσουν στο Σκουλένι ή στο μοναστήρι του Σέκκου οπως ο
Σπαρτινός , Παναγής Πανάς62. Πολέμησαν ηρωικά ο Σπυρίδων
Βουτσινάς, ο Σπυρίδων Δρακούλης, ο Λουκάς Βαλσαμάκης, από
τους πρώτους νεκρούς στη μάχη του Δραγατσανιού, οι Αναστάσιος
και Νικόλαος Ιγγλέσης, ο Δημήτριος Χοϊδάς, που μετά από
αιχμαλωσία και δίχρονη φυλάκιση στην Κων/πολη κατέβηκε στην
Ελλάδα και συνέχισε τον αγώνα, ο Ιωάννης Κουντούρης, ο
Γεράσιμος Ορφανός, που μετά την ήττα του κινήματος παραδόθηκε
μαζί με τον Αλ. Υψηλάντη στις αυστριακές αρχές, ο Γεώργιος
Τυπάλδος Κοζάκης, που μετά την αποτυχία του κινήματος
κατέβηκε στην Ελλάδα, πήρε μέρος σε αρκετές επιχειρήσεις, αλλά
λόγω ασθένειας αποσύρθηκε από τα πεδία των μαχών και
επέστρεψε στη Μολδοβλαχία βοηθώντας τον Αγώνα με την πένα
του και τη συγκέντρωση χρημάτων και δεκάδες άλλοι.

61
Σκουλένι (Sculiani)
Χωριό της Μολδαβίας (Ρουμανία) στον ποταμό Σίζα, παραπόταμο του Προύθου.
Κοντά βρίσκεται η Μονή Σκουλενίου, όπου στις 16-17 Ιουνίου 1821 έγινε η
τελευταία μάχη της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία.
62
Συμμετοχή στον Ιερό Λόχο. Πρωταγωνιστής μαζί με άλλους Κεφαλλονίτες στις
θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά των Τούρκων στο Γαλάτσι.
40
 Σε μια από τις πρώτες μάχες ο Κεφαλλονίτης πλοίαρχος και
μέλος της Φιλικής Εταιρείας ο Ανδρέας Σφαέλος μαζί με τους
συμπατριώτες κατατροπώνουν δύο φορές τα τουρκικά καράβια
στον Προύθο. Στις 7 Μαρτίου 1821 δεκατρία επτανησιακά πλοία με
επικεφαλής τον Κεφαλλονίτη πλοίαρχο Ανδρέα Σφαέλο επιτέθηκαν
και κατέλαβαν μέσα στα νερά του ποταμού Προύθου δέκα
οθωμανικά εμπορικά πλοία, που κατευθύνονταν μέσω του Δούναβη
στο Γαλάτσι. Αλλά και τις επόμενες μέρες κατέλαβαν κι άλλο
εχθρικό πλοίο.
Έτσι, η πρώτη σύγκρουση της Επανάστασης του 1821 στο υγρό
στοιχείο έγινε στον Προύθο με επικεφαλής τον Κεφαλλονίτη
πλοίαρχο Ανδρέα Σφαέλο Η νίκη κατά την ναυμαχία αυτή
ενθουσίασε τόσο τον Αλέξανδρο Υψηλάντη που ανέθεσε επίσημα
στο Σφαέλο τη συγκρότηση του πρώτου επαναστατικού στολίσκου,
ώστε να θεωρείται αυτός ο κεφαλλονίτης πρώτος ναύαρχος του
αγώνα.

03.5.2.-Η έναρξη τη Επανάστασης

Από τον φθινόπωρο του 1820 είχε καταστρωθεί από την Φιλική
Εταιρία το σχέδιο της κήρυξης της Επανάστασης, με τον
Αλέξανδρο Υψηλάντη να ορίζει ημέρα έναρξης της επανάστασης
την 25η Μαρτίου « ημέραν του Ευαγγελισμού, ως
ευαγγελιζομένην την πολιτικήν λύτρωσιν του ελληνικού
έθνους».
Στα τέλη του Γενάρη του 1821 στην Αγία Μαύρα (Λευκάδα), με
υπόδειξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη έγινε μια αποφασιστική
σύσκεψη για την επανάσταση της Στερεάς Ελλάδας, στην οποία
συμμετείχαν, ο Γ. Καραϊσκάκης, ο Οδ. Ανδρούτσος, ο Δημ. Μακρής,
ο Γεώργ. Τσόγκας, ο Γ. Βαρνακιώτης, ο Ν. Στορνάρης, ο Δ.
Κοντογιάννης, ο Πανουργιάς, ο απεσταλμένος των Πελοποννησίων
Κυριακούλης Μαυρομιχάλης και ο εκπρόσωπος των νησιών ο
Υδραίος Γιακουμάκης Τομπάζης. Στους οπλαρχηγούς ανακοινώθηκε
ότι η ημερομηνία έναρξης της επανάστασης ορίστηκε για τις 25
του Μάρτη και ανατίθεται η εξέγερση της Ανατολικής Στερεάς
στον Οδυσσέα Ανδρούτσο και τον Πανουργιά και της Δυτικής
Στερεάς στο Βαρνακιώτη και στον Τσόγκα. Έτσι άρχισαν οι
κατάλληλες προετοιμασίες ώστε να είναι όλα έτοιμα την μέρα που
είχε ορισθεί.

Η ΣΗΜΑΙΑ ΤΟΥ ΛΟΝΤΟΥ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΣΤΙΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΝΑ
ΣΤΟ ΛΑΛΑ

41
03.5.3. Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Σ
τις 23 Μαρτίου1821 , ο Ανδρέας Λόντος, ύψωσε στην πόλη
του Αιγίου την πρώτη ελληνική επαναστατική σημαία, που
είχε κόκκινο χρώμα κι ένα μαύρο σταυρό στη μέση. Στην
Πάτρα, στο μεταξύ, ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ Τούρκων και
Ελλήνων (23 Μαρτίου). Την επόμενη οι Τούρκοι κλείστηκαν στο
κάστρο της πόλης, ενώ στην Πάτρα κατέφθαναν Έλληνες από τα
γύρω χωριά.
Στις 25 Μαρτίου, έφτασαν από τα Νεζερά στην πρωτεύουσα της
Αχαΐας, ο Α. Ζαΐμης και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός με 500
άνδρες, ο Α. Λόντος με 400 άνδρες από το Αίγιο, ο Μπενιζέλος
Ρούφος, ο Κερνίκης Προκόπιος κ.ά. Στην πλατεία του Αγίου
Γεωργίου, παρά τους κανονιοβολισμούς των Τούρκων, ο Παλαιών
Πατρών Γερμανός (το κοσμικό όνομα του οποίου ήταν Γεώργιος
Γκόζιας, και καταγόταν απ’ τη Δημητσάνα), έστησε τον Σταυρό
στον οποίο ορκίστηκαν οι αγωνιστές: «Ελευθερία ή Θάνατος». Μέ
την έκρηξη της Επανάστασης στην Πάτρα, «οι Επτανήσιοι», καθώς
γράφει ό ιστορικός τής Ελληνικής ‘Επανάστασης Σπυρίδων
Τρικούπης, «εκ των οποίων πολλοί Φιλικοί…, ώπλίσθησαν εις
διάφορα μέρη των Πατρών και συνεκεντρώθησαν εις το
Τάσι, όπου συνήθως συνηθροίζοντο οί Τούρκοι. Εκεί
συνεκρούσθησαν πρώτη φοράν και έσκοτώθη ό Κεφαλλήν
Βασίλης Όρκουλάτος»

42
 Στην επανάσταση της Πάτρας οι Τούρκοι απάντησαν με σφαγές
άγριες! Στην περίσταση εκείνη τα Επτάνησα, και μάλιστα ή
Ζάκυνθος, έγιναν το καταφύγιο της προσφυγιάς. Ή παρουσία τού
πόνου των καταδιωγμένων θέριεψε τον πόθο για την προσφορά της
βοήθειας. Καθώς γράφει ό Λεωνίδας Ζώης: «Ενθουσιασμός
φλογώδης κατέλαβε τα Επτάνησα, κατά χιλιάδας δε
σπεύδουν εις τα πεδία τών μαχών παρά τας αύστηράς
απαγορεύσεις της Άγγλοϊονίου Κυβερνήσεως»

43
Η είδηση για την επανάσταση στην Πάτρα την 25 Μαρτίου (6 Απριλ.
Ν.Ημ.) 1821, στη γαλλική εφημερίδα Courrier de l' Ain, 29-5-1821

44
03.5.4.-Η ΕΝ ΛΑΛΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ

Τις 3 Απριλίου του 1821 οι Λαλαίοι Τουρκαλβανοί λεηλάτησαν τον

Πύργο. Την ίδια τύχη είχε στης 24 Απρίλη και η Αγουλινίτσα, ενώ
λίγο αργότερα σε φονική μάχη στο Σμίλα σκοτώθηκε ο
υπερασπιστής του Πύργου, Βιλαέτης. Ο Π. Πατρών Γερμανός
στέλνει γράμμα στον Μεταξά, με το οποίο τον παρακινεί να σπεύσει
σε βοήθεια με ένοπλους άνδρες και πολεμοφόδια, αφού υπάρχει
κατεπείγουσα η ανάγκη “οπλοφόρου δυνάμεως των μεγαθύμων
Κεφαλλήνων”. Όπως αναφέρει ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δ. ΤΖΟΥΓΑΝΑΤΟΣ «ΟΙ
ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΛΑΛΑ»63 «Ό πρώτος πού
κατάφερε να ξεπεράσει τις δυσκολίες και να διαφύγει από την
Κεφαλονιά στα τέλη ‘Απριλίου «μετά 100 Κεφαλλήνων, τους
οποίους ώπλισε δι’ ιδίας δαπανάς», ήταν ό εμποροπλοίαρχος
Εύαγγέλης Πάνας, πού ήταν μυημένος στή Φιλική Εταιρεία. «Εφερε
μαζί του στο στρατόπεδο και δυο σιδερένια κανόνια.Αλλά
δισεπίλυτο ήταν τό πρόβλημα διαφυγής για τους άλλους, πού είχαν
συγκεντρωθεί στ’ ‘Αργοστόλι. Πώς θα μπορούσαν να ξεφύγουν την
εντατική παρακολούθηση τών οργάνων του τοποτηρητή
συνταγματάρχη Travers; Στην κρίσιμη εκείνη στιγμή πολύτιμος
στάθηκε βοηθός ό ιεράρχης της Κεφαλονιάς και μεγάλος
πατριώτης Άγαθάγγελος Τυπάλδος Κοζάκης.Ό υπέροχος εκείνος
δεσπότης σέ συνεργασία με τον Κων. Μεταξά επινόησαν τέχνασμα,
πού είχε σαν αποτέλεσμα να διαφύγει από την Κεφαλονιά ολόκληρο
το οργανωμένο εκστρατευτικό σώμα. Διαδόθηκε πώς άλγερίνικο
καράβι με πρόσφυγες από το Μόριά κινδύνευε στις Στροφάδες κι
ήταν ανάγκη επείγουσα να φροντίσουν για τη σωτηρία τους.

63

45
Σύμφωνα με άλλη παράδοση τούρκικα καράβια διαδόθηκε πώς είχαν
πιάσει αιχμάλωτους Κεφαλλονίτες, πού κινδύνευαν σοβαρά. Ό λαός
ξεσηκώθηκε και παρακάλεσε το δεσπότη «να δεηθή υπέρ των
κινδυνευόντων αδελφών» και να παρουσιασθεί στον Travers
παρακαλώντας τον να δώσει άδεια να φύγουν μερικά καράβια μέ
ένοπλους για τή σωτηρία των αιχμαλώτων. Ό δεσπότης πρόθυμα
ικανοποίησε τό λαϊκό αίτημα και παρακάλεσε με προσωπική του
ευθύνη «τον δύσκαμπτον και συνετόν «Αγγλον να έπιτραπή ό
απόπλους».Μόλις δόθηκε ή άδεια, αμέσως τό ‘Αργοστόλι
«μετεβλήθη εις στρατόπεδον… Συνελέγησαν περί τους 360
οπλοφόροι εκ διαφόρων της νήσου μερών και τό σώμα τούτο
έπεβιβάσθη επί του πλοίου τών αδελφών Γερασίμου και ‘Αναστασίου
Φωκά, οπερ ούτοι φιλοτίμως άφιερώσαντες εις τον Ελληνικόν
‘Αγώνα ώπλισαν και ήτοίμασαν μέ πολεμοφόδια και τροφάς δι’ ιδίας
των δαπάνης;. Τό πλοΊον, διευθυνόμενον παρά του
‘ΑναστασίουΦωκά, μετέφερεν εις Πελοπόννησον τους οπλοφόρους
κατά τάς αρχάςΜαΐου 1821» Ή εκδίκηση του Travers και του
αρμοστή ήταν αμείλικτη! Έπειτα από πρόχειρη ανάκριση ô Travers
καθαίρεσε τον δεσπότη και μέ ειδική κανονιοφόρο τον έστειλε
στην Κέρκυρα, «όπου σκαιώς υβρισθείς ύπό του Μαίτλανδ
κατεδικάσθη εις ύπερορίαν64»
Ενάντια σε αυτή τη μάστιγα της Πελοποννήσου, ήλθαν οι
Επτανήσιοι και ιδιαίτερα οι Κεφαλλήνες. Ένα επίλεκτο σώμα
αποβιβάστηκε στη Γλαρέντζα και στις 20 του Μάη ενώθηκε με
Ζακυνθίους στον Πύργο και Ηλείους. Ήταν 400 Επτανήσιοι και 700
Ηλείοι υπό το Σισίνη. Παράλληλα 600 Γορτύνιοι υπό τον Πλαπούτα,
600 Ολύμπιοι υπό τον Τζανέτο Χριστόπουλο και 250 Τριφύλιοι με το
Μέλιο στάλησαν από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, ώστε να κοπεί η
άνοδος των Λαλαίων στη Τρίπολη.
Στις 29 Μάη το σώμα των Κεφαλλήνων οργανωμένο με ευρωπαϊκή
τάξη τακτικού στρατού και με Ηλείους έζωσε το Λάλα. Στη βοήθεια
τους ήλθε και ο Φωτήλας με 400 Καλαβρυτινούς. Βλέποντας οι
Λαλαίοι ότι έρχεται κίνδυνος πρώτοι όρμησαν στη μάχη, αλλά μετά
ο από επτάωρη σύγκρουση υποχώρησαν. Ωστόσο η μάχη αυτή ήταν
η πρώτη πολεμική προσβολή ενάντια στους Λαλαίους, που άρχισαν
να νιώθουν ότι δεν είναι ανίκητοι. Επίσης ενισχύθηκε το ηθικό των
Ελλήνων. Τότε όλα αυτά τα στρατεύματα κατέλαβαν το Πούσι (9
και 13 Ιουνίου 1821).
Με τη συνδρομή και αυταπάρνηση των Επτανησίων, ιδίως των
Κεφαλλήνων με αρχηγούς τον Ευαγγέλη Πανά και τον Ανδρέα και
Κωνσταντίνο Μεταξά και τον Γεράσιμο Φωκά, η τελική μάχη που

64
Καθώς αναφέρει στα «Απομνημονεύματα» του ό Κ ω ν. Λομβαρδό ς (τ.
Α’, φυλ. Α’, Ζάκυνθος 1871, σ.232) «του γεγονότος της καθαιρέσεως καί
ύπερορίας ενός Άρχιερέως ουδεμία έδημοσιεύθη δικαιολόγησις»
46
έγινε εκεί στο Πούσι ενάντια στον εχθρό κρίθηκε υπέρ των
Ελλήνων, την τελευταία στιγμή, λόγω που οι Κεφαλλήνες δεν
υπεχώρησαν και σθεναρά όρμισαν εμψυχώνοντας και τους
υπόλοιπους Έλληνες.
Οι Λαλαίοι φοβούμενοι για το τι θα επακολουθούσε, κάλεσαν για
βοήθεια τον Γιουσούφ πασά της Πάτρας, που έσπευσε στις 20
Ιουνίου 600 πεζούς και 300 ιππείς να βοηθήσει. Στις 22 Ιουνίου
άρχισε η μάχη. Ο Γιουσούφ προσέβαλε τους Έλληνες με τέσσερις
εφόδους χωρίς αποτέλεσμα…Ο Ανδρέας Μεταξάς με τα πυροβόλα
του Πανά βοήθησε στην επιτυχή έκβαση της μάχης. Οι Λαλαίοι
Τουρκαλβανοί υποχώρησαν προτροπάδην και διελύθηκαν. Οι
Έλληνες πυρπόλησαν τα 1000 σπίτια στο Λάλα, που τα βρήκαν
έρημα. Το φοβερό ορμητήριο των τυράννων είχε μεταβληθεί σε
στάχτη. Είναι σπουδαία η φράση του Πανά, που με αυτή ενθάρρυνε
τους πολεμιστές του <Κινδυνεύει εκείνος, που αποφεύγει τον
κίνδυνο κι όχι αυτός που τον κοιτάζει κατάματα>.

από Άγνωστος συντάκτης με άδεια χρήσης

47
48
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΗΓΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ

49
 Αρχηγοί: Κων/νος Μεταξάς65, Ανδρέας Μεταξάς66, Ευ. Πανάς,
Γερ. Φωκάς.67 Ο Κωνσταντίνος Μεταξάς στο βιβλίο του "ΙΣΤΟΡΙΚΑ
ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΕΚ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ" "ΕΚΔ
ΒΕΡΓΙΝΑ" αναφέρει ότι ο Ευαγγέλης Πανάς 68 ήτο εμποροπλοίαρχος,
ήτο μέλος της Φιλικής Εταιρίας ,πρώτος αναχώρησε με 100
οπλοφόρους για την επαναστατημένη Πελοπόννησο με δυο κανόνια
και τους όπλισε με δικές του δαπάνες και το μετέφερε με το πλοίο
του. Ο Πανάς υπογράφει ως συναρχηγός της κατά Λαλαίων
εκστρατείας στην σχετική διακήρυξη. Κατά τη μάχη του Λάλα ο

65
Ο Κωνσταντίνος Μεταξάς γεννήθηκε στο Αργοστόλι, σπούδασε νομικά στην
Ιταλία και ασκούσε το επάγγελμα του δικηγόρου στην Κεφαλλονιά. Τον Μάιο του
1821 πέρασε στην Ηλεία σαν επικεφαλής Κεφαλλονιτών εθελοντών μαζί με τον
εξάδελφό του Ανδρέα Μεταξά και τον Γεράσιμο Φωκά. Είχε μαζί του δύο κανόνια
και μετά από προτροπή του Παλαιών Πατρών Γερμανού ανέβηκε στο Λάλα όπου
διακρίθηκε σε όλες τις μάχες που διεξήχθηκαν εκεί συμβάλλοντας στην επιτυχία
της πολιορκίας. Το 1822 διορίστηκε μινίστρος του δικαίου (υπουργός
δικαιοσύνης) και στη συνέχεια αρμοστής των νησιών του Αιγαίου. Το 1823 έλαβε
τον βαθμό του στρατηγού και διορίστηκε έπαρχος της Δυτικής Ελλάδας με έδρα
το Μεσολόγγι.
66
Ο Ανδρέας Μεταξάς γεννήθηκε στο Αργοστόλι. Δεν ήταν άνθρωπος ιδιαίτερης
μόρφωσης αλλά γνώριζε την ιταλική και τη γαλλική γλώσσα και ήταν μελετητής
της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Τον Μάιο του 1821 αποβιβάστηκε στη
Γλαρέντζα (Κυλλήνη) μαζί με τον εξάδελφό του Κωνσταντίνο Μεταξά και ένα
σώμα Κεφαλλονιτών εθελοντών. Στις μάχες που διεξήχθησαν, στην ευρύτερη
περιοχή του Λάλα μέχρι τις 13 Ιουνίου, ήταν ανάμεσα στους διακριθέντες.
Τραυματίστηκε μάλιστα, στη μάχη που δόθηκε στο Πούσι και γι’ αυτό
μεταγενέστερα του έδωσαν το παρωνύμιο Κόντε Λάλας. Περιποιήθηκε τα
τραύματά του, όπως και όλων των τραυματιών, ο Ηλείος ιατρός Αγαμέμνων
Αυγερινός που είχε σπουδάσει ιατρική στην Πίζα της Ιταλίας. Σε ένα σημείωμα
που έστειλε ο Ανδρέας Μεταξάς, από την Κόρινθο στις 13 Μαΐου 1822 στον
πρόεδρο του εκτελεστικού, υπογράφει ως μινίστρος της αστυνομίας (υπουργός
της αστυνομίας). Στις 12-6-1825 σε συνέλευση του βουλευτικού αναφέρεται ως
υπουργός του πολέμου. Στο διάστημα από 3-9-1843 μέχρι 16-2-1844 ο Ανδρέας
Μεταξάς ήταν πρωθυπουργός της Ελλάδας.
67
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΛΑΛΑ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 1821 – Κατάλογος αγωνιστών Επτανησίων
Παναγής Μαρκέτος Καλλιακούδης (πρακτικός χειρουργός με δικό του σώμα
εθελοντών)
Κωνστ. Μακρής Φραγκισκάτος (Μακρυώτικα έχασε επτά οστά στις μάχες)
Γεράσιμος Ματαράγκας (Κάστρο)
Ευστάθιος Ματαράγκας (αδελφός του προηγούμενου, τον κρέμασαν στην
ναυαρχίδα του Ιμπραήμ)
Ζαχαρίας Ματαράγκας (δολοφονήθηκε από τους αντικαποδιστριακούς)
Νικόλαος Μοντεσάντος
Δήμος Γκίοκας
Δήμος Καγκάδης
Ανδρέας Αλοϊσίου Πόγγης
Πέτρος Νόμπελης
Σπύρος Καραβίας (συμβολαιογράφος Αργοστολίου)
Σπύρος Πανάς
Διονύσιος Φωκάς
Δανιήλ Πανάς
Μιχαήλ Ποταμιάνος
και από τα Ζερβάδα Σάμης οι:
Κοσμάς Ζερβός Λιναρδάτος
Ζαχαρίας Ζερβός Μικελάτος
50
Πανάς και Σπάρτινός Ονούφριος Λυκιαρδόπουλος ήταν υπεύθυνοι
του πυροβολικού.
Στις 18/7/1821 οι Άγγλοι δήμευσαν την περιουσία του Πανά σε
εκδίκηση για την δράση του. Στις 16 Ιουνίου 1821, οι
αρχιστράτηγοι της πολιορκίας του Λάλα, Πετρόμπεης
Μαυρομιχάλης, Δημητράκης Πλαπούτας, Γεώργιος Σισίνης και
Παναγιώτης Φωτήλας, ευρισκόμενοι στη Δίβρη, υπέγραψαν μία
βεβαίωση με την οποίαν βεβαίωναν ότι ο καπετάν Ευάγγελος Πανάς
από την Κεφαλλονιά έλαβε μέρος στις μάχες που διεξήχθηκαν
εναντίον των Λαλαίων εχθρών δείχνοντας ανδρεία και φρόνηση.
Αυτός είχε μαζί του δύο κανόνια και εκατόν τριάντα έμπειρους
Κεφαλλονίτες πολεμιστές τους οποίους συγκέντρωσε στη περιοχή
του Λάλα με δικά του έξοδα. Στην πρώτη μάχη και στη δεύτερη
ένας μόνον στρατιώτης του θανατώθηκε και ένας τραυματίστηκε
στην τρίτη όμως, πέντε θανατώθηκαν και δώδεκα τραυματίστηκαν
μεταξύ των οποίων και ο ίδιος. Στις 31-5-1822 εδόθη ο βαθμός της
χιλιαρχίας στον Ευάγγελο Πανά, όπως προκύπτει από έγγραφο των
Αρχείων της Παλιγγενεσίας Βουλής.
Η βεβαίωση υφίσταται στα αρχεία της ελληνικής παλιγγενεσίας της
Βουλής.

Παναγής Ζερβός Τρεμουντάνης

Αντώνιος Ζαχαράτος
68
Ό Ευάγγελος Πανας, άλλος Σπαρτινός αυτός, πέρασε με μικρό σώμα ανδρών
στη Δυτική Ελλάδα και πολέμησε σε πολλές μάχες, ενώ όλη την περιουσία του
την δαπάνησε για τον 'Αγώνα και πάμπτωχος πέθανε από τύφο στο Ναύπλιο στα
1825 ή 1826. (βλ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ σε ΝΕΑ
ΕΣΤΙΑ -Χριστούγεννα 1964 σελ 265)

51
Η επιτυχία στο Λάλα είναι η δεύτερη στρατηγικής σημασίας νίκη
μετά το Βαλτέτσι. Από τους νεκρούς Κεφαλλονίτες αναφέρουμε
μόνο το 19χρονο Γεώργιο Μαρίνου Πανά69, που έπεσε στη συμπλοκή
στον Άγιο Σώστη Ηλείας....κι΄ενα δημοτικό τραγούδι...
"Τί έχεις καϋμένε κόρακα που σκούζεις και φωνάζεις;
Μη δε διψάς για αίματα για Τούρκικα κεφάλια;
Σαν δε διψάς για αίματα για Τούρκικα κεφάλια,
πέρασε από του Μπαστηρά και από το πέρα Λάλα,
να δης κορμιά πως κείτονται, κορμιά δίχως κεφάλια,
Κι εκεί ν’ ακούσεις κλάματα, Τούρκικα μοιρολόγια,
Κλαίνε μανάδες για παιδιά, γυναίκες για τους άντρες..."

69
Σκοτώθηκε σε ηλικία 19 ετών σε συμπλοκή με τους Τούρκους
στον Άγιο Σώστη Ηλείας
52
03.5.5.-ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΤΩΝ

Θα ήταν, ωστόσο, παράδοξο, αν οι Κεφαλλονίτες, κατεξοχήν

άνθρωποι της θάλασσας, δεν είχαν τη συνεισφορά τους στις
53
θαλασσινές συγκρούσεις του ΄21. Αν και η μέχρι τώρα έρευνα δεν
έχει προχωρήσει σε βάθος, τα μέχρι τώρα στοιχεία είναι
αποκαλυπτικά: Οι Κεφαλλονίτες έχουν την "πρωτιά" στις
θαλασσινές ένοπλες συγκρούσεις με τους Τούρκους. Με τη λαμπρή
παρουσία του Αλ. Υψηλάντη, πραγματοποιείται στις 7 του Μάρτη
1821 η πρώτη νικηφόρα ναυμαχία στον ποταμό Προύθο. Από τους
πρωταγωνιστές στις θαλάσσιες επιχειρήσεις αναφέρουμε: Πέτρος
και Μαρίνος Πανάς, Ονούφριος Πανάς.

54
04.5.6.-Ο ΠΑΞΙΝΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗΣ

Τα πλοία των Ελλήνων επαναστατών με τον περιορισμένο οπλισμό,

δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν σε κανονική ναυμαχία τα
πλοία γραμμής του οθωμανικού στόλου με τις δύο ή τρεις σειρές
κανονιών. Οι αγωνιστές ουσιαστικά αντιπαράθεσαν στα μεγάλα
πολεμικά τα πυρπολικά ή μπουρλότα, με τα οποία προκαλούσαν
σοβαρές ζημιές και τρομοκρατούσαν τους αντιπάλους τους.
Επρόκειτο για μικρά σκάφη, γεμάτα με εκρηκτικά υλικά, που τα

55
άναβαν και στη συνέχεια τα έσπρωχναν προς τα εχθρικά καράβια
για να τα κάψουν. Κατά την Επανάσταση του 1821, οι Έλληνες
ναυτικοί τελειοποίησαν την κατασκευή των πυρπολικών και τα
επάνδρωσαν με ριψοκίνδυνους εθελοντές, τους μπουρλοτιέρηδες.
Στην αρχή το πυρπολικό πλησίαζε αθόρυβα το εχθρικό πλοίο τη
νύχτα και το εμβόλιζε ή προσδενόταν επάνω του με γάντζους.
Κατόπιν οι μπουρλοτιέρηδες το εγκατέλειπαν, ενώ ο κυβερνήτης
έφευγε τελευταίος ανάβοντας το φιτίλι με δαυλό. Αργότερα τα
πυρπολικά χρησιμοποιήθηκαν και κατά τη διάρκεια της ημέρας σε
ναυμαχίες. Συνήθως προπορεύονταν από τον υπόλοιπο στόλο,
επέλεγαν το στόχο τους και πραγματοποιούσαν επιθέσεις με
ελιγμούς. Η εμφάνισή τους προκαλούσε τρόμο στα εχθρικά
καράβια. Από τις 59 συνολικά επιχειρήσεις πυρπόλησης, οι 39 είχαν
επιτυχία.
Ο ΠΑΞΙΝΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗΣ70 (Παξοί, 1798 – Ναύπακτος,
1821) από τον πρώτο χρόνο της επανάστασης βρίσκεται στο
πλήρωμα του πλοίου της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας και την νύχτα
τις 10 Ιουνίου 1821, προσπαθώντας, με το πυρπολικό να κάψει
τουρκικό πλοίο, προ της Ναυπάκτου, συνελήφθη, σουβλίστηκε και
κρεμάστηκε στο κάστρο για παραδειγματισμό. 71 Στη βάση του
αδριάντος του στους Παξούς, είναι χαραγμένο το στερνό τραγούδι
του, που το πήραν τα κύματα και τόριξαν στις ακτές των Παξών,
παρηγοριά, στη γλυκειά αρραβωνιαστικιά του, Κωνσταντίνα Λέκκα.
«Ελευθεριά ζητάτε μωρ’ αδέλφια
κι εγώ δια την πίστη μου, θέλ’ αποθάνω πρώτος,

70
Ο Γιώργος Ανεμογιάννης γεννήθηκε το 1798 στο νησί των Παξών.Η
Επανάσταση τον βρήκε ναύτη στο εμπορικό πλοίο «Οι Σύμμαχοι» από τις
Σπέτσες, που ιδιοκτήτριά του ήταν η Μπουμπουλίνα Λασκαρίνα, με πλοίαρχο τον
Νικόλα Ορλώφ. Την αυγή 10 Ιουνίου 1821, το πυρπολικό σάλπαρε, ρυμουλκώντας
την λέμβο των διασωστών του, με επικεφαλής τον Μυργιαλή. Σε απόσταση
ακολούθησε το μπρίκι «Λυκούργος» Βλέποντας τους οι Τούρκοι ξεκίνησαν
κανονιοβολισμούς από το κάστρο πάνω στο λόφο, από τις επάλξεις στην είσοδο
του λιμανιού και τα πλοία του στόλου. Ο Μυργιαλής θεώρησε ότι δεν υπήρχε
δυνατότητα να προσεγγίσουν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού. Άναψε τη
φωτιά και έδωσε την εντολή στον Γεώργη να μεταβεί στην λέμβο. Αρνήθηκε. Ο
Γιώργος πήγε το φλεγόμενο πλοίο στην είσοδο του λιμανιού. Στις κραυγές του
Μυργιαλή "Γιώργη θα χαθείς, πήδα στη θάλασσα», η απάντηση ήταν: «Αδέρφια,
λευτεριά δε ζητάτε; Ας χαθώ εγώ πρώτος για αυτή» Για μεγάλο χρονικό
διάστημα διέφυγε από τις τουρκικές λέμβους που τον περιβάλλαν. Τελικά τον
έπιασαν, τον φέραν στο κατάστρωμα της φρεγάτας. Εδώ οι Τούρκοι, "τον ψήσαν
στη σούβλα σαν αρνί, υπό την όψιν του ελληνικού στόλου» .Στη συνέχεια το
απανθρακωμένα σώμα του Γιώργου το κρέμασαν για αρκετές ημέρες στο κάστρο
"ως λάβαρο της βαρβαρότητας τους.
71
Γι’ αυτόν έχουν γράψει: ο Θεόδωρος Βελλιανίτης στην εγκυκλοπαίδεια της
μεγάλης Ελλάδος, ο Σ. Βερύκιος στο βιβλίο του «Επτανησιακοί παλμοί και αγώνες
του ’21», ο Διονύσιος Κόκκινος στη σελ. 343, στην εφημ. Παξοί, αριθ. 23/1926,
91-93/1929, 113/1930, 200/1965, 213/1966 και Ηχώ των Παξών αριθ. 37/1975,
50-51/1976 και 70/1978 35/75, 98/81, 115/88, 158/86, 166/87, 168/87, 184/89
κ.λπ. Επίσης ο Οικονόμου έχει γράψει το μυθιστόρημα «Φλεγόμενο Φλάμπουρο».
56
 για τη γλυκειά πατρίδα μας,
αν δεν καεί ο φλόκος»

04.5.7.-ΟΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ

Εκατόν σαράντα πολίτες όλων των Ιονίων νήσων υπό τον

Ιθακήσιο Σπύρο Δρακούλη πέφτουν με τον Ιερό Λόχο στην περίφημη
μάχη του Δραγατσανίου (7 Ιουνίου 1821)· Τάγμα Λευκαδίων και
Ζακυνθίων υπό τον Κατσαρό αντιμετωπίζει με γενναιότητα τον
Κιουταχή τον Αύγουστο του 1822 στον Αετό της
Αιτωλοακαρνανίας· Κεφαλλήνες και Ζακύνθιοι υπό τον Βαγγέλη
Λιβαδά και τον Νικόλαο Γερακάρη μάχονται σ' όλες τις μάχες γύρω
από την Πέτρα. Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης, ο οποίος είχε
διαπεραιωθεί με μικρό ιστιοφόρο από τους Παξούς στην
αγωνιζόμενη Ζάκυνθο και συνοδευόταν από μια ομάδα Επτανησίων
στη μάχη της Γράνας, τον Αύγουστο του 1821, έγραφε αργότερα
στα απομνημονεύματά του ότι οι Επτανήσιοι μάχονταν ηρωικά και
πυροβολούσαν όρθιοι σαρκάζοντας τον εχθρό. Ένα άλλο
στρατιωτικό σώμα Κεφαλλονιτών και άλλων Επτανησίων υπό το
Γεώργιο Τυπάλδο Κοζάκη, το Σπ. Αμπατιέλο και τον Ευ. Πανά
παίρνει δραστήριο μέρος στην πολιορκία και την παράδοση του
Νεόκαστρου τον Αύγουστο του 1821.
Ο Ε.Πανάς παίρνει μέρος στην απόκρουση στη Ιμπραήμ .
Στην μάχη στο Πέτα, τον Ιούλιο του 1822, αρκετοί ήσαν οι νεκροί
και οι τραυματίες από τους 200 περίπου Κεφαλλονίτες που
συμμετείχαν με αρχηγό το Σπ. Πανά 72 Ο Σπ.Πανάς επικεφαλής
τάγματος Κεφαλλήνων το 1823 μεταβαίνει στο Μεσολογγι.
Το 1823 η επαναστατική κυβέρνηση αναθέτει την φύλαξη του
Ναυπλίου στον Ευάγγελο Ποταμιάνο και στον Ηλία Πανά. Τον
τελευταίο μαζί με το Γερ. Μουσούρη θα τον συναντήσουμε στις
συμπλοκές έξω από το πoλιορκούμενο από τους Τούρκους
Μεσολόγγι

72
Συμμετείχε με τμήμα Κεφαλλήνων στην πολιορκία του Νεοκάστρου 7
Αυγούστου 1821, στην νίκη στο Κομπότι της Άρτας και στη μάχη του Πέτα 4
Ιουλίου 1822, επικεφαλής 200 περίπου Κεφαλλονιτών. Στην τελευταία μάχη
τραυματίστηκε καθώς και πολλοί μαχητές σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν.
57
 Το 1827 ο Δανιήλ Πανάς73αναλαμβανει επικεφαλής στρατιωτικού
σώματος ,υπο τον Θ.Κολοκοτρώνη στην Πελοπόννησο και στον
Ωρωπό.
Ο Σφαέλος Ανδρέας, Από την Εικοσιμία. Κεφαλλονίτης της
διασποράς ενταγμένος στην Φιλική Εταιρεία. Έλαβε μέρος στην
επανάσταση των Ηγεμονιών. Εμπειρότατος ναυτικός διοικεί στόλο
13 πλοίων, που τα περισσότερα τα είχε αρπάξει από τους Τούρκους.
Προσβάλει τον εχθρό στο Γαλάτσι και αφού διέσπασε τις Τουρκικές
γραμμές με τέσσερα πλοία αποσύρεται στο ποταμό Προύθο.

05.5.8.-Η ΛΕΥΚΑΔΑ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ

Οι Λευκαδίτες αγωνιστές
Λευκαδίτες αγωνίστηκαν παντού, σε ολόκληρη την εξεγερμένη
Χώρα. Όλοι πολέμησαν σε δοξασμένα πεδία μαχών κατά την
διάρκεια του Αγώνα: «στο Μανιάκι με τον Παπαφλέσσα, στο Πέτα
με τον Νόρμα και τον Σανταρόζα, στο Δραγατσάνι με τους
Ιερολοχίτες, στο Σκουλένι δίπλα στον Αθανάσιο Καρπενησιώτη, στο
Μεσολόγγι με τους αθανάτους». Πολλοί ξεχώρισαν ως αρχηγοί
ένοπλων τμημάτων: ο Θεοφύλακτος Ψιλιανός, ο Στυλιανός Πάκμωρ,
ο Σπυρίδων Μεταξάς, ο Πέτρος Σικελιανός, ο στρατηγός
Δημοτσέλιος από το Μεγανήσι, ο Απόστολος Σταύρακας – Πανάδας
(κατά τον Ροντογιάννη, «ίσως η ηρωικότερη μορφή που έδωκε η
Λευκάδα στον Αγώνα»), ο παπα – Γιάννης Σούνδιας, χιλίαρχος
Μάρκος Γκίλλης και τέλος, ο γιατρός Πέτρος Στεφανίτσης, ο
πρώτος που μαγείρεψε… σκύλο με λάδι για φαγητό στο Μεσολόγγι,
όπως ο Κασομούλης μαρτυρεί, και για τον οποίο είπε ο Νότης
Μπότσαρης: «Ιδού ο αξιώτερος όλων. Αυτός έκαμε όσα δεν εκάμαμε
όλοι εμείς, επολέμα και ιάτρευε».

05.5.9.-Ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΡΩΜΑΣ

Ο Διονύσιος Ρώμας γεννήθηκε περίπου το 1771. Γιος του Γεωργίου

και της Διαμαντίνας Καπνίση. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη
Ζάκυνθο όπου και τελείωσε τις δημόσιες σπουδές του. Στη συνέχεια
έφυγε στην Πάδοβα όπου σπούδασε νομικά. Με την επιστροφή του

73
Ό Σπαρτινός νομικός Δανιήλ Πανάς επικεφαλής εθελοντών συμπολιτών του
μετέσχε σέ πολλές μάχες και διακρίθηκε στη μάχη της Σπλάντζας, στη μάχη της
"Αμπλιανης (1824) πληγωμένος σοβαρά πιάστηκε αιχμάλωτος και
απελευθερώθηκε με πολλά λύτρα.(βλ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ
ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ σε ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ -Χριστούγεννα 1964 σελ 265)

58
στη Ζάκυνθο, ο νεαρός Ρώμας, ασχολείται με τη νομική. Όμως ο
νους του έχει αρχίσει να περιστρέφεται γύρω από τη μαύρη
σκλαβιά, που από χρόνια πολλά σκεπάζει την Ελλάδα και
παρακολουθεί τις κάποιες κινήσεις αγώνων που έχουν αρχίσει να
διαφαίνονται, για την απελευθέρωσή της.

Το 1794 θα διαδεχθεί τον πατέρα του στη θέση του Γενικού

Προξένου της Βενετίας στο Μωριά αλλά και στη Ρούμελη. Από αυτή
τη θέση και από το μέρος του Μωριά που βρισκόταν του δόθηκε η
ευκαιρία να συνδεθεί και να έχει σχέσεις με τους πλέον εξέχοντες
προκρίτους, τον Νοταρά, τον Μαυρομιχάλη, τον Δεληγιάννη, τον
Ζαΐμη, τον Λόντο αλλά και με πολλούς οπλαρχηγούς. Η πολιτική
καριέρα του θα αρχίσει το 1803 όταν θα εκλεγεί μέλος της
Συντακτικής Επιτροπής για την ψήφιση του Επτανησιακού
Συντάγματος, ενώ τρία χρόνια αργότερα θα διοριστεί στη θέση του
Πρύτανη της Κέρκυρας από την οποία θέση θα διαχειριστεί τις
υποθέσεις των νησιών με παραδειγματική ευθύνη.

Το 1809 θα εκλεγεί γερουσιαστής.

Το 1810 γεννιέται στο Παρίσι ο γιος του Ναπολέοντας του Α!
Μετέπειτα βασιλιάς της Ιταλίας. Ο Διονύσιος Ρώμας θα ηγηθεί
αντιπροσωπείας των Ιονίων Νήσων και μαζί με τους Μ. Μεταξά, Ε.
Θεοτόκη, Σπ. Κοντό, Σ. Χαλκιόπουλο και άλλους θα βρεθούν στο
Παρίσι για να χαιρετίσουν τη γέννηση του γιου του Ναπολέοντα.
Εκεί στο Παρίσι, ο Ναπολέων θα παρασημοφορήσει τον Ρώμα με το
Παράσημο της Λεγεώνος της τιμής.
.Θα συγκρουστεί το 1816 με τον Ύπατο Αρμοστή των Ιονίων
Νήσων, Θ. Μαίτλαντ ο οποίος επέβαλε στα νησιά απολυταρχικό
καθεστώς. Και θα εγκαταλείψει την Κέρκυρα για να εγκατασταθεί
στη Ζάκυνθο, από όπου θα αρχίσει την πνευματική και πατριωτική
του δράση. Από τον Αριστείδη Παπά θα μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία
τον Απρίλη του 1819 και θα μετατρέψει το αρχοντικό του σε τόπο
συνάντησης των αγωνιστών της Επανάστασης, από όπου θα
περάσουν σχεδόν όλοι οι μεγάλοι οπλαρχηγοί, ανάμεσα στους
οποίους και ο Κολοκοτρώνης. Μαζί με τον Κολοκοτρώνη θα
συναντηθούν με τον Γάλλο στρατηγό Δανζελώ στον οποίον θα
αναπτύξουν τα σχέδια της Ελληνικής Επανάστασης.
Το 1820 αγγλικό στρατιωτικό άγημα απέκλεισε το αρχοντικό του
Ρώμα με σκοπό την ανακάλυψη μυστικών πατριωτικών εγγράφων,
ενώ ο Ρώμας δικαιολογήθηκε στον τοποτηρητή Ross, τέκτονα
χαμηλότερου βαθμού, ότι επρόκειτο για τεκτονικά έγγραφα και
έτσι σταμάτησε κάθε ενέργεια. Παρ’ όλα αυτά για να αποφύγει την

59
καταδίωξη των Άγγλων και τη φυλάκιση, ο Δ. Ρώμας κατέφυγε στη
Βενετία, όπου παρέμεινε για τέσσερα χρόνια.

Επιστρέφοντας το 1824 θα ιδρύσει την Επιτροπή Ζακύνθου με

σκοπό την οικονομική και πολιτική ενίσχυση του αγώνα. Διέθεσε
μεγάλο μέρος από την περιουσία του για την αγορά πολεμοφοδίων
τα οποία εστάλησαν στους αγωνιζόμενους Έλληνες.
Το 1833 βρέθηκε στο Ναύπλιο για την υποδοχή του Όθωνα. Όμως
κάποια χρόνια αργότερα μαζί με τον Κολοκοτρώνη και Πλαπούτα
κατηγορήθηκε για συνωμοσία εναντίον του Όθωνα αλλά αθωώθηκε
και μάλιστα ο Όθωνας τον τίμησε με το ανώτερο παράσημο του
Ταξιάρχη του Σωτήρος και τον ονόμασε Σύμβουλο της Επικρατείας.
Ο Διονύσης Ρώμας ξόδεψε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του
στην υπόθεση του Αγώνα και πέθανε σχεδόν φτωχός.

06.-ΕΠΙΛΟΓΟΣ

200 ΧΡΟΝΙΑ ΛΕΥΤΕΡΟΙ.

Ε
ίναι 2ΟΟ χρόνια από το μεγάλο γεγονός της Εθνικής
Επανάστασης του 1821 που γιορτάζει το Ελληνικό Έθνος με
τόση κατάνυξη, έπειτα από τόσα αίματα αλλά και με δάκρυα
στα μάτια. Σήμερα δεν υπάρχει σκέψη ελληνική που μην βλέπει το
γεγονός αυτό σαν κάτι το απίστευτο, σαν κάτι που δεν το έκαμαν
κοινοί άνθρωποι του σήμερα, αλλά άνθρωποι που πήραν τ’ άρματα
να πολεμήσουν και όπως ο μέγας αγωνιστής Ι. Μακρυγιάννης
καταθέτει: «...η τυραγνία των Τούρκων - την δοκιμάσαμε τόσα
χρόνια - δεν υποφέρονταν πλέον. και δι' αυτήνη την τυραγνία, οπού
δεν ορίζαμεν ούτε βιόν ούτε τιμή ούτε ζωή (ξέραμεν κι' ότ'
ήμασταν ολίγοι και χωρίς τα' αναγκαία του πολέμου) αποφασίσαμεν
να σηκώσομεν άρματα εναντίον της τυραγνίας. είτε θάνατος είτε
λευτεριά».
Στη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, οι Εθνικές
Συνελεύσεις των επαναστατημένων Ελλήνων υιοθέτησαν τρία
συνταγματικά κείμενα (1822, 1823, 1827). Αυτά τα Συντάγματα
ήταν επηρεασμένα από τα γαλλικά Συντάγματα του 1793 και 1795,
τη Γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του
Πολίτη, το συνταγματικό σχεδίασμα του Ρήγα Βελεστινλή (1797)

60
και τα τρία Συντάγματα των Ιονίων Νήσων. Όλα τα Συντάγματα
της Εθνεγερσίας διακήρυσσαν το δημοκρατικό χαρακτήρα του
πολιτεύματος και περιείχαν προστασία των θεμελιωδών
δικαιωμάτων.
Το 1821 είναι η μοναδική εθνική ώρα που ξέφυγε απ’ τα μέτρα
και έφερε με ποταμούς αιμάτων και θυσιών την πολυπόθητη
λευτεριά αλλά και ένα κράτος που έμαθε να παλεύει για την
Ελευθερία. Η λευτεριά δεν μας χαρίσθηκε, κερδήθηκε με το
γιαταγάνι του Έλληνα. Στα διακόσια χρόνια λευτεριάς πολλοί
έπεσαν για την πατρίδα και για κρατήσουν το δέντρο της λευτεριάς
που λάβαμε από τους πατέρες του 1821. Η ιστορική διαδρομή που
άρχισε το 1821 κορυφώθηκε με τους πολέμους 1912-1922,με το
1940-1941 και την αλύγιστη εθνική αντίσταση απέναντί στον
ολοκληρωτισμό.
Τα χρόνια πέρασαν και αίμα χύθηκε αρκετό για ποτίσει το
δέντρο της ελευθερίας μας και οι θυσίες πολλές και ο πόλεμος μας
άφησε για αρκετά χρόνια ήσυχους, όμως τώρα τα τύμπανα του
πολέμου ηχούν και πάλι απειλητικά στην περιοχή μας.
Είναι κακό και μπορεί ν’ αποβεί ολέθριο ,ο λαός να μην ξέρει την
αλήθεια. Ο Σολωμός δίνει το στίγμα της εγρήγορσης στην σημερινή
κατάσταση « πάντ' ανοιχτά, πάντ' άγρυπνα, τα μάτια της ψυχής
μου.». Η σημερινή δυσάρεστη πραγματικότητα είναι ότι ο
Ελληνισμός 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821 διατρέχει
σοβαρότατους κινδύνους και άμεση και προφανέστατη απειλή για
την εθνική του υπόσταση και τη ακεραιότητα του ελεύθερου
Ελλαδικού και Κυπριακού χώρου.
Αυτή είναι η αγωνία του Έλληνα που βλέπει κι άλλα μαύρα
σύννεφά να κρύβουν το γαλανό ουρανό του.
Σ’ αυτή την φοβερή κρίση που περνάμε, ένα πράγμα πρέπει να
κάμουμε άμεσα ,το χρέος μας απέναντι στη ιστορία και στην μνήμη
του 1821,να διαφυλάξουμε την εθνική ενότητα ως κόρη οφθαλμού
και να μην ενδώσουμε στους όποιους κήρυκες του διχασμού, οι
ανδρείοι γράφουν την ιστορία, πρέπει να δούμε τα πράγματα και να
αποδείξουμε την αποφασιστικότητα μας στα πλαίσια του
δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Η μοναδική στρατηγική επιλογή
της Ελλάδας βρίσκεται στα γνωστά μέχρι σήμερα καταφύγια της
Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και στην ενδυνάμωση της
αμυντικής μας ασπίδας στον υπέρτατο βαθμό.
Αλήθεια θα πετύχουμε έστω τώρα να ξεφύγουμε, από την εθνική
μας ασθένεια που φέρνει ο δικός μας διχασμός; ΟΙ Έλληνες
γιορτάζουν τα 200 χρόνια από την Ανάσταση του Έθνους με
αισιοδοξία και αποφασιστικότητα και ενότητα.

61
 Ό διεθνής Ιστοριογράφος Άντον Πρόκες φον Όστεν (γερμ. Anton
Graf Prokesch von Osten, 1795 - 1876), αυστριακός συγγραφεύς και
γράφει : «'Αλλά μία αόρατος και μυστηριώδης δύναμις άνέτρεψε
πάντας τούς aνθρωπίνους υπολογισμούς και ή 'Ελλάς έσώθη, ή
Ελλάς άνέστη».
Και είναι Θαύμα, όταν οι ολίγοι νικούν τούς πολλούς, ο!
άοπλοι τούς ενόπλους, οι αδύνατοι τούς ισχυρούς, οι
ασύντακτοι τούς συντεταγμένους, οι πιστοί τούς άπιστους.
Ας σταθούμε όλοι λίγες στιγμές όρθιοι και σιωπηλοί
στην ιερή μνήμη των ηρώων που έπεσαν για την λευτεριά
μας.
21/3/2021

62
07.-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ι.ΚΕΦΑΛΛΗΝΕΣ ΜΑΧΗΤΕΣ74

1.-Αμπατιέλος Σπυρίδων
Επικεφαλής Στρατιωτικού σώματος Κεφαλλονιτών μαζί με τους
Γεώργιο Τυπάλδο-Κοζάκη, τον Ευάγγελο Πανά και τον Διον Ορφανό
πήρε μέρος στην πολιορκία και παράδοση της Μονεμβασίας 23
Ιουνίου 1821 και του Νεοκάστρου 7 Αυγούστου 1821. Επίσης
συμμετείχε στην πολιορκία της Ακρόπολης.
2.- Αλεξανδράτος Φωκάς. Καραβοκύρης από την Κεφαλλονιά.
Προσέφερε πολλά στον Αγώνα και κυρίως χρήματα και πολεμοφόδια
για τα διάφορα εκστρατευτικά σώματα που συγκρότησαν κατά
καιρούς οι Κεφαλλονίτες.
3.- Αλεξανδράτος Νικόλαος. Καραβοκύρης από την Κεφαλλονιά.
Προσέφερε χρήματα και πολεμοφόδια στον Αγώνα. 3. Παύλος.
Καραβοκύρης από την Κεφαλλονιά. Έχει αναφερθεί για τον ίδιο ότι
στις αρχές της Επανάστασης, με το ελαφρώς εξοπλισμένο πλοίο
του και με πλήρωμα συμπατριώτες του, ξεκίνησε για να πάρει
μέρος στον Αγώνα. Αναγκάστηκε όμως να επιστρέψει στη βάση του
εξαιτίας ισχυρών αντίθετων ανέμων. Οι αγγλικές αρχές που είχαν
πληροφορηθεί τις προθέσεις του διέταξαν την κατάσχεση του

74
ΠΗΓΗ: http://tilevoaskefalonias.blogspot.gr
63
πλοίου. Αργότερα πολέμησε με τον Ιγγλέση στην Αθήνα και για ένα
διάστημα κατατάχτηκε στον τακτικό στρατό. Μετά την
απελευθέρωση υπηρέτησε σε διάφορες δημόσιες θέσεις. Αργότερα
γύρισε στο νησί του και μαζί με τα αδέλφια του ασχολήθηκε με το
εμπόριο.
4.Βαλιάνος Θεόδωρος
Κεφαλλονίτης γεννημένος στη Ρωσία. Λοχαγός του Ρωσικού
στρατού και αγωνιστής στην Ελληνική επανάσταση. Συμμετέχει σαν
εκπρόσωπος της Κεφαλλονιάς στην συνέλευση των Επτανησίων
αγωνιστών στο Ναύπλιο στις 23 Ιουνίου 1926, για την συγκρότηση
του Επτανησιακού Στρατιωτικού Σώματος.
5.-Βαλλιάνος Μεταξάς
Κεφαλλονίτης της διασποράς ενταγμένος στην Φιλική Εταιρεία που
εκτός από τον εαυτό του παραχώρησε και το καράβι του στον
αγώνα
6.-Βαλσαμάκης Δημήτριος. Φιλικός που καταγόταν από την
Κεφαλλονιά. Κατηχήθηκε στη Φιλική Εταιρεία στην
Κωνσταντινούπολη και πήρε μέρος στα επαναστατικά γεγονότα της
Μολδοβλαχίας. Το 1823 ήρθε στην Ελλάδα και υπηρέτησε τον
Αγώνα.
7.-Βαλσαμάκης Ιωάννης. Όταν άρχισε η Επανάσταση
στρατολόγησε με δικά του χρήματα 27 συμπατριώτες του και πήρε
μέρος στην πολιορκία της Τρίπολης. Πολέμησε μέχρι την
απελευθέρωση.
8.-Βαλσαμάκης Λουκάς. Πλοίαρχος από την Κεφαλλονιά. Άφησε
το πλοίο του στην Οδησσό και μαζί με τους ναύτες του ακολούθησε
τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στις ηγεμονίες. Ο Υψηλάντης τον διόρισε
εκατόνταρχο στον Ιερό Λόχο. Μετά τη μάχη του Δραγατσανίου
συμπολέμησε με τον Θανάση Καρπενησιώτη στο Σκουλένι, όπου και
σκοτώθηκε.
9.-Βαλσαμάκης Σπύρος. Πλοίαρχος από την Κεφαλλονιά.
Πολέμησε και στην ξηρά ως καπετάνιος. Το 1823, κυβερνούσε ένα
βομβαρδιστικό πλοίο και ακολουθούσε το πλοίο που έφερνε στην
Ελλάδα τον λόρδο Βύρωνα. Στο πλοίο του είχε τις αποσκευές, το
τυπογραφείο και άλλα αντικείμενα που ανήκαν στον Βύρωνα. Η
ταχύτητα όμως του πλοίου του ήταν μικρή και, μένοντας πίσω,
πιάστηκε από μια τουρκική φρεγάτα. Ο Τούρκος κυβερνήτης, που
λεγόταν Ζαχαριάς, διέταξε την αποκεφάλιση του Β. και το κάψιμο
του πλοίου του. Όταν όμως ο Β. του θύμισε πως σε ένα ναυάγιο τον
είχε σώσει, ο Ζαχαριάς του χάρισε τη ζωή του και ο Β. έφυγε με το
πλοίο του για το Μεσολόγγι.

64
10.-Βλασόπουλος Ιωάννης
Ιθακήσιος Πρόξενος της Ρωσίας στην Πάτρα. Συμμετοχή στην
Φιλική Εταιρεία.
11.-Βούρβαχης Διονύσιος
Από το Αργοστόλι. Συνταγματάρχης του Μ. Ναπολέοντα. Διοικητής
τμήματος Κεφαλλήνων σκοτώθηκε σε μάχη με τους Τούρκους στο
Καματερό Αττικής.
12.-Βουτσινάς Σπυρίδων
Συμμετοχή στον Ιερό Λόχο
13.-Γερακάρης Νικόλαος
Κεφαλλονίτης της Πάτρας. Φαρμακοποιός. Πήρε μέρος στις
επιχειρήσεις του Μάρτη 1821 στην Πάτρα.
14.-Γερολυμάτος Δημήτριος
Κεφαλλονίτης της Πάτρας. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις του
Μάρτη 1821 στην Πάτρα.
15.-Γκεντιλίνης Αναστάσιος
Κεφαλλονίτης της Πάτρας. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις του
Μάρτη 1821 στην Πάτρα.
16.-Δελαδέτσιμας Δημήτριος
Συμμετοχή στην Φιλική Εταιρεία. Είχε αναλάβει την στήριξη των
προσφύγων Σουλιωτών στο νησί.
17.-Δεστούνης Σπυρίδων
Πρόξενος της Ρωσίας στην Σμύρνη. Συμμετοχή στην Φιλική
Εταιρεία.
18.-Δρακόπουλος Μενέλαος
Παίρνει μέρος στις μάχες του Χαϊδαρίου στις 5, 8 και 9 Αυγούστου
1826, κατά του Κιουταχή, με το Επτανησιακό σώμα. Συμμετέχει
στην πολιορκία της Ακρόπολης. Σκοτώθηκε στο Καματερό Αττικής
σε μάχη με τους Τούρκους.
19.-Δρακόπουλος Χαράλαμπος
Σκοτώθηκε στην καταστροφή στο Φάληρο τον Απρίλιο 1827
20.-Δρακόπουλος Σπυρίδων
Σκοτώθηκε στην καταστροφή στο Φάληρο τον Απρίλιο 1828
21.-Δρακούλης Σπυρίδων

65
Ιθακήσιος. Αξιωματικός του Ιερού Λόχου.
22.-Ευμορφόπουλος Διονύσιος
Ιθακήσιος. Έμπιστος συνεργάτης του Αλ. Υψηλάντη. Επίλεκτο μέλος
της Φιλικής Εταιρείας. Στάλθηκε στη Μάνη στον Πετρόμπεη σαν
σύνδεσμος με την Φιλική Εταιρεία. Με τμήμα Κεφαλλήνων και
Ιθακήσιων μαχητών βοηθά τον Κολοκοτρώνη στην άλωση της
Τριπολιτσάς, συμμετέχει στο πολεμικό συμβούλιο στους Μύλους και
παίρνει μέρος μαζί με τον Ανδρέα Μεταξά στη μάχη των
Δερβενακίων 26-28 Ιουλίου 1822, που καταστράφηκε ο στρατός του
Δράμαλη. Επίσης με το επίλεκτο τμήμα του ενισχύει στον
Μαραθώνα τον Γκούρα που αγωνιζόταν κατά του Ομέρ πασά της
Καρύστου και συντελεί στην καταστροφή του στις 5 & 6 Ιουλίου
1824 και τον Ιούνιο και Ιούλιο 1826 στην αντίσταση κατά του
Κιουταχή στην Αθήνα.
23.- Ευαγγελινός Δημήτριος. Τραυματίστηκε σε κάποια συμπλοκή
και κατέφυγε στην Κεφαλλονιά για θεραπεία. Εκεί τον συνέλαβε η
αγγλική αστυνομία οδηγώντας τον στη φυλακή για δύο χρόνια.
Όταν απελευθερώθηκε, πήγε στο Μεσολόγγι όπου σκοτώθηκε σε
πολιορκία του.
24.- Ευαγγελινός Ευστάθιος. Αδελφός του προηγούμενου. Πήρε
μέρος σε ναυτικές επιχειρήσεις του Αγώνα με το σκάφος του έως
το 1823. Ναυάγησε στην Εύβοια και από τότε πολέμησε σε
επιχειρήσεις της ξηράς.
25.-Ζωσίμου Παναγής
Συμμετείχε στη φρουρά της Ακρόπολης όπου και σκοτώθηκε σε
συμπλοκή γύρω από αυτήν.
26.-Ιγγλέσης Αντώνιος (1764 – 1827). Αξιωματικός του
ρωσικού στρατού επί Αικατερίνης της Μεγάλης.Πήρε μέρος στους
αγώνες του Λάμπρου Κατσώνη. Επέστρεψε στη γαλλοκρατούμενη
Κεφαλλονιά, διώχθηκε όμως από τους Γάλλους και κρύφτηκε στην
ενδοχώρα της. Όταν κατέπλευσε ο τσαρικός στόλος στη Ζάκυνθο, ο
Ι. κατέλυσε τις γαλλικές αρχές και ανέλαβε την προσωρινή
διοίκηση της Κεφαλλονιάς στο όνομα των Ρώσων. Μυήθηκε στη
Φιλική Εταιρεία και, όταν ξέσπασε η Επανάσταση, πήρε μέρος στις
πολεμικές επιχειρήσεις της Τρίπολης και της Κορίνθου μαζί με τα
παιδιά του. Γύρισε στην Κεφαλλονιά, όπου και πέθανε
Συμμετοχή στον Ιερό Λόχο
27.-Ιγγλέσης Νικόλαος

66
Συμμετοχή στον Ιερό Λόχο Διετέλεσε αξιωματικός του τακτικού
στρατού και υπασπιστής του Δ. Υψηλάντη. Πήρε μέρος σε διάφορες
επιχειρήσεις και στις ναυτικές εκστρατείες στη Σάμο και στη Χίο.
28.- Ιγγλέσης Δημήτριος. Πήρε μέρος σε διάφορες στρατιωτικές
επιχειρήσεις. Διετέλεσε αντισυνταγματάρχης του τακτικού
στρατού και πρόεδρος στρατοδικείου.
29.- Ιγγλέσης Παναγής (1801 – Θήβα 1870). Γιος του Αντωνίου
Ιγγλέση Αρχικά πολέμησε μαζί με τον πατέρα του και στη συνέχεια
με τον Κριεζώτη στην Κάρυστο και τον Γεώργιο Καραϊσκάκη στην
Αττική. Στις 24 Απριλίου 1827 τραυματίστηκε στη μάχη του
Αναλάτου και αιχμαλωτίστηκε. Οι Τούρκοι όμως, τιμώντας την
ανδρεία του, τον απελευθέρωσαν μετά τη λήξη της εμπόλεμης
κατάστασης. Κατετάγη στον τακτικό στρατό και πήρε ως αμοιβή
από την κυβέρνηση τον ναό του Αγίου Λουκά στη Θήβα και τις γύρω
από αυτόν περιοχές, που ανήκαν στον Ομέρ Χουσεΐν
30.-Ιγγλέσης Χαράλαμπος
Μαζί με τον αδελφό του, Παναγή, πολέμησε υπό τις διαταγές του
πατέρα του έως το 1822, οπότε κατετάγη στον δεύτερο τακτικό
στρατό που οργάνωσε ο Ντε Γκουμπερνάτις ως υπασπιστής του.
Διακρίθηκε στις επιχειρήσεις της Ακρόπολης ως ταγματάρχης
τακτικών σωμάτων και ανέλαβε διάφορες αποστολές με διαταγή
του Φαβιέρου, με τον οποίο συνδεόταν με βαθιά φιλία. Διακρίθηκε
επίσης στην πολιορκία της Καρύστου. Σκοτώθηκε πολεμώντας
γενναία στο Φάληρο. 25 Ιανουαρίου 1827 μετά από σφοδρή μάχη
στην περιοχή του Πειραιά κατόρθωσε να καταλάβει την Καστέλα.
Σκοτώθηκε στην καταστροφή στο Φάληρο.
.
31.-Ιγγλέσης Αντώνιος75 (; – 1872). Ασκούσε το επάγγελμα του
εμπόρου στη Ρωσία. Διακρίθηκε ως φιλόπατρις και φιλόμουσος.
Υπήρξε από τους ιδρυτές του φιλολογικού συλλόγου της
Κωνσταντινούπολης και έφορος της σχολής Χάλκης. Άφησε ως
κληρονομιά στη γενέτειρά του κωμόπολη Πεσάδες ένα σπίτι στην
Κωνσταντινούπολη. Τα εισοδήματα από το ακίνητο αυτό
προορίζονταν για τη μισθοδοσία των δασκάλων που θα δίδασκαν
32.- Καββαδίας Αθανάσιος. Κατατάχθηκε στο σώμα του
Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και πολέμησε στη Λευκάδα. Όταν
διαλύθηκαν τα τάγματα, έμεινε στην Κεφαλλονιά και πέθανε το
1830.

75
Επώνυμο οικογένειας αγωνιστών του 1821 και λογίων από την
Κεφαλλονιά. Κατά την παράδοση, γενάρχης της οικογένειας υπήρξε
ο Άγγλος ευπατρίδης Γουλιέλμος ντε Μπράουν, που ναυάγησε το
1490 στην Παλική και από τότε εγκαταστάθηκε στο νησί
67
33.- Καββαδίας Χαράλαμπος. Καταγόταν από την Κεφαλλονιά.
Σκοτώθηκε κατά τη μάχη του Αναλάτου στην Αθήνα το 1827.
34.- -Καλαβρίας Ιωάννης
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
35.-Καμπίτζης Δημήτριος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί
36.-Καραβίας Βασίλης
Ιθακήσιος από τη Μολδοβλαχία. Στις 21 Φεβρουαρίου 1821 σηκώνει
τη Σημαία της Επανάστασης. Με 150 άνδρες (100 Κεφαλλονίτες
ναύτες) θα νικήσει τους Τούρκους στο Γαλάτσι και θα κυριεύσει την
πόλη.
37.-Καραβίας Ευγένιος
Ιθακήσιος επίσκοπος Αγχίαλου. Θανατώθηκε άγρια από τους
Τούρκους.
38.-Καραβίας Αναστάσιος
Ιθακήσιος. Έμπιστος συνεργάτης του Αλ. Υψηλάντη. Διορίσθηκε
αρχηγός του Ιερού Λόχου όταν συγκροτήθηκε στη Φωξάνη.
39.-Κατζαϊτης Αναστάσιος
40.-Κόκκινος Γεράσιμος
Πήρε μέρος τον Δεκέμβριο 1827 στην ανακατάληψη του
Βασιλαδίου, και τον Απρίλιο 1828 στις επιχειρήσεις του Αιτωλικού.
41.-Κοντογιαννάτος Γεράσιμος
Κληρικός. Συμμετείχε ενεργά στον αγώνα.
42.-Κοντόπουλος Παρασκευάς
Από Φαρακλάτα. Παίρνει μέρος στις μάχες του Χαϊδαρίου στις 5, 8
και 9 Αυγούστου 1826, κατά του Κιουταχή, με το Επτανησιακό
σώμα. Κατόρθωσε να σκοτώσει το σημαιοφόρο του Κιουταχή και να
του πάρει τη σημαία, πράξη για την οποία επαινέθηκε από τον
Καραϊσκάκη και τον Φαβιέρο. Σκοτώθηκε στην περιοχή της Πλάκας
(κάτω από την Ακρόπολη) σε μάχη.
43.-Κοντόπουλος Χαράλαμπος
Συμμετείχε στη φρουρά της Ακρόπολης όπου και σκοτώθηκε σε
συμπλοκή γύρω από αυτήν.
44.-Κοργιαλένιας Δημήτριος

68
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Στήριξε οικονομικά την
περίθαλψη των Σουλιωτών που είχαν καταφύγει στο νησί από τον
Ιούλιο 1822 μετά την πτώση της Κιάφας.
45.-Κουντούρης Διονύσιος
Από Κουντουράτα ή άνω Πεσσάδες. Κεφαλλονίτης της διασποράς
ενταγμένος στην Φιλική Εταιρεία
46.-Κουντούρης Ιωάννης
Καπετάνιος, από Κουντουράτα ή άνω Πεσσάδες. Συμμετοχή στον
Ιερό Λόχο. Έλαβε μέρος σε θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά των
Τούρκων στο Γαλάτσι.
47.-Κούπας Γεράσιμος
Πλοίαρχος από τη Λειβαθώ. Έλαβε μέρος σε θαλάσσιες
επιχειρήσεις.
48.-Κουρκουμέλης Παρασκευάς
Από τη Λειβαθώ. Πολέμησε στο Χάνι της Γραβιάς. Έγινε Λοχίας του
τακτικού Στρατού. Μπήκε από τους πρώτους στην Ακρόπολη μαζί
με τον Φαβιέρο.
49.-Κρασσάς Γεράσιμος
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
50.-Κυπαρίσσης Σπυρίδων
Ιθακήσιος. Συμμετέχει σαν εκπρόσωπος της Ιθάκης στην συνέλευση
των Επτανησίων αγωνιστών στο Ναύπλιο στις 23 Ιουνίου 1926, για
την συγκρότηση του Επτανησιακού Στρατιωτικού Σώματος.
51.-Λειβαδάς Ευάγγελος
Αγωνιστής του 1821 και Φιλικός, από την Κεφαλλονιά. Ήταν
μεγαλέμπορος και στις αρχές του 19ου αι. εγκαταστάθηκε στην
Πάτρα, όπου γρήγορα μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Διέθεσε μεγάλα
ποσά για την οργάνωσή της και συγκρότησε ένα τηλεβολοστάσιο,
το οποίο χρησιμοποιήθηκε στις επιχειρήσεις της ακρόπολης της
Πάτρας. Πέθανε φτωχός στην Κεφαλλονιά. Πήρε μέρος στις
επιχειρήσεις του Μάρτη 1821 στην Πάτρα.
52.-Λειβαδάς Γεράσιμος
Μέλος της Φιλικής Εταιρείας.
53.-Λελούδας Δημήτριος

69
Ιθακήσιος. Συγκρούσθηκε με τις δυνάμεις του Κιουταχή στη
Φαληρική αλυκή. Σκοτώθηκε όταν συμμετείχε στην φρουρά της
Ακρόπολης.
54.-Λοβέρδος Ιωάννης
Κληρικός. Συμμετοχή στον αγώνα
55.- Λυκιαρδόπουλος Ανδρέας. Από τα Σπαρτιά. Πλοιοκτήτης.
Υπήρξε συνεργάτης του Λάμπρου Κατσώνη και συμμετείχε σε
πολλές θαλάσσιες επιχειρήσεις, στις οποίες διακρίθηκε για τον
ηρωισμό του.
56.- Λυκιαρδόπουλος Μαρίνος. Από τα Σπαρτιά.
Αρχιπυροβολητής. Συμμετείχε σε πολλές επιχειρήσεις, αλλά
σκοτώθηκε στο Αιτωλικό (1823).
57.- Λυκιαρδόπουλος Νικόλαος. Από τα Σπαρτιά. Πλοίαρχος.
Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1820 και διέθεσε το πλοίο του
Λυκούργος υπέρ του Αγώνα.
58. Λυκιαρδόπουλος Ονούφριος. Από τα Σπαρτιά.
Οπλαρχηγός. Μαζί με τον Καλλιγά, υπήρξε υπεύθυνος για τα δύο
ορειχάλκινα πυροβόλα του στρατοπέδου των συμπατριωτών του
κατά την προσβολή του Λάλα.
59. Λυκιαρδόπουλος Σπυρίδων. Από τα Σπαρτιά. Οπλαρχηγός.
Μαζί με τους Σπυρίδωνα και Ιωάννη Μεταξά, Γρηγόριο Πανά και
Νικόλαο Φωκά, διετέλεσε αρχηγός ενός σώματος 1.000
συμπατριωτών του που πέρασε στην Πελοπόννησο, παρά τις
αντιδράσεις των ενετικών αρχών της Επτανήσου. Συμμετείχε
διακρίθηκε στην τότε πολιορκία της Πάτρας. Μετά την καταστολή
του κινήματος πήγε πρώτα στον Λάλα, έπειτα στο Νεόκαστρο και
τελικά επέστρεψε στην Κεφαλλονιά.
60.-Μαγουλάς Μαρής
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
61.-Μαζαράκης Ευάγγελος
Επίλεκτο μέλος της Φιλικής Εταιρείας.
62.-Μακρής Γεώργιος
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
63.-Μακρής Κωνσταντίνος
Παίρνει μέρος στην πολιορκία της Ακρόπολης.
64.-Μακρής Νικόλαος

70
Συμμετείχε στη φρουρά της Ακρόπολης όπου και σκοτώθηκε σε
συμπλοκή γύρω από αυτήν.
65.-Μαράτος Νικόλαος
Διακρίθηκε στη μάχη του Γαλατσίου στις 1 Μαΐου 1821, όταν οι
Τούρκοι επεχείρησαν να ανακαταλάβουν την πόλη.
66.-Μαρκέτος Παναγής
Κληρικός. Συμμετείχε ενεργά στον αγώνα.
67.-Μεταξάς Κωνσταντίνος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Επικεφαλής μαζί με τον
αδελφό του Ανδρέα 360 Κεφαλλήνων, πήρε μέρος στη μάχη του
Λάλα 13 Ιουνίου 1821. Συμμετείχε στην πολιορκία της Πάτρας και
αργότερα στην πολιορκία του Αιτωλικού. Το 1826 του ανατίθεται η
φρούρηση του Παλαμηδιού.
68.-Μεταξάς Μαρίνος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί, αλληλογραφεί με το Αλ.
Υψηλάντη.
69.-Μεταξάς Ανδρέας
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Επικεφαλής μαζί με τον
αδελφό του Κωνσταντίνο 360 Κεφαλλήνων, πήρε μέρος στη μάχη
του Λάλα 13 Ιουνίου 1821. Είναι παρών με τον Διον Ευμορφόπουλο
στο πολεμικό συμβούλιο στους Μύλους της Αργολίδας. Πολεμά στο
πλάι του Κολοκοτρώνη τον Δράμαλη στα Δερβενάκια 26-28 Ιουλίου
1822. Το 1826 του ανατίθεται η φρούρηση του Ναυπλίου.

70.-Μικελάτος Ιωάννης
Κληρικός. Συμμετοχή στον αγώνα
71.-Μονόπολης Ιωάννης
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
72.-Μοσχονάς Σπυρίδων
Κληρικός. Συμμετείχε ενεργά στον αγώνα.
73.-Μουσούρης Γεράσιμος
Πλοίαρχος από τις Μηνιές. Αφού πούλησε το πλοίο του
στρατολόγησε 40 Κεφαλλονίτες, πέρασε στη Ρούμελη και
εντάχθηκε στο σώμα του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Παίρνει μέρος σε
μάχες, έξω από το πολιορκούμενο από τους Τούρκους Μεσολόγγι
μαζί με τον Ηλία Πανά.
71
74.-Ορκουλάτος Βασίλης
Κεφαλλονίτης της Πάτρας. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις του
Μάρτη 1821 στην Πάτρα όπου και σκοτώθηκε.
75.-Ορφανός Γεράσιμος
Συμμετοχή στο κίνημα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.
76.-Ορφανός Διονύσιος
Ηγήθηκε μαζί με τον Γεώργιο Τυπάλδο-Κοζάκη, τον Ευαγ. Πανά και
τον Σπύρο Αμπατιέλο, στρατιωτικού τμήματος από Κεφαλλονίτες
και άλλους, και πήρε μέρος στην πολιορκία και παράδοση της
Μονεμβασίας στις 23 Ιουνίου 2821 και του Νεοκάστρου 7
Αυγούστου 1821.
77.-Ορφανός Παναγής
Γίνεται ο πρώτος Έλληνας φρούραρχος της Μονεμβασίας.
78. Πανάς76 Γρηγόριος. Οπλαρχηγός. Πήρε μέρος στο κίνημα του
1770 (Ορλωφικά). Διακρίθηκε κυρίως στην πολιορκία της Πάτρας.
79. Πανάς Γεράσιμος (Καπιτσής). Χιλίαρχος. Πήρε μέρος στην
Επανάσταση του 1821 και διακρίθηκε κυρίως στις πολεμικές
επιχειρήσεις του Λάλα, του Προφήτη Ηλία και του Αετού.
Σκοτώθηκε στη συμπλοκή που έγινε κοντά στον Ισθμό της Κορίνθου
τη 15 Ιανουαρίου 1828.
80. Πανάς Ηλίας (Καπιτσής). Αγωνιστής του 1821.
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Από τα Σπαρτιά. Το
1823 η επαναστατική κυβέρνηση, του αναθέτει μαζί με τον
Ευάγγελο Ποταμιάνο τη φύλαξη του Ναυπλίου. Επίσης πήρε μέρος
στην πολιορκία του Νεοκάστρου στις 7 Αυγούστου 1821 και στις
συμπλοκές έξω από το πολιορκούμενο από τους Τούρκους
Μεσολόγγι, μαζί με το Γεράσιμο Μουσούρη.
Πολέμησε στον Λάλα, στην Τρίπολη, στην Κόρινθο, στα Καλύβια,
στην Αμπλιανή και σε άλλα μέρη της Πελοποννήσου. Το 1854,
επικεφαλής σώματος από Κεφαλλονίτες και Μακεδόνες πήγε στην
Ήπειρο και διακρίθηκε στη μάχη του Πέτα (4 Απριλίου 1854).

76
Επώνυμο οικογένειας από την Κεφαλλονιά(χωριό Σπαρτιά), που
καταγόταν από ευγενή οίκο της Ισπανίας. Κατά την παράδοση, μέλη
του οίκου αυτού πήραν μέρος στη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571).
Πολλοί γόνοι της οικογένειας αναφέρονται εγγράφως ως ευγενείς
της Κεφαλλονιάς σε διάφορα πρακτικά τα οποία βρέθηκαν στο
αρχειοφυλάκειο του Αργοστολίου (1593).

72
81.- Πανάς Παναγιώτης (Σπαρτιά 1832 – Aθήνα 1896). Πολιτικός,
δημοσιογράφος και ποιητής. Αγωνιστής στην πρώτη γραμμή του
επτανησιακού ριζοσπαστισμού, ήταν από τους πλέον μορφωμένους
δημοσιογράφους της εποχής του και εξέδοσε πλήθος εφημερίδες
(Αλήθεια, Διογένης, Σφήκα, Εμπρός, Εργάτης, Κώνωψ, Κυκεών) στο
Αργοστόλι, στην Αλεξάνδρεια και στη Ρουμανία. Εξορίστηκε από
την πατρίδα του εξαιτίας της αντιαγγλικής δραστηριότητας που
ανέπτυξε. Η πνευματική του ωριμότητα προέτρεχε της εποχής του·
σατίρισε με έξυπνους στίχους τη φλυαρία των ρομαντικών (1872)
πριν από τον Ροΐδη, πηγαίνοντας μάλιστα μακρύτερα και από τον
ίδιο, αφού συμπεριέλαβε στην αρνητική κριτική του και τον
Βαλαωρίτη. Συγχρόνως ήταν και ποιητής λεπταίσθητων στίχων
(Έργα αργίας, 1883) και επιτυχημένος μεταφραστής του Όσιαν.
Συνεπής στις ιδέες του μέχρι το τέλος, απρόθυμος να κάνει
οποιαδήποτε παραχώρηση, είδε να κλονίζονται η υγεία και τα νεύρα
του και πέθανε πάμφτωχος (αυτοκτόνησε).
82.-Πανάς Ευάγγελος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Από τα Σπαρτιά.
Επικεφαλής Στρατιωτικού σώματος 150 Κεφαλλονιτών μαζί με τους
Γεώργιο Τυπάλδο-Κοζάκη, τον Σπύρο Αμπατιέλο, και Διον. Ορφανό
πήρε μέρος στην πολιορκία και παράδοση της Μονεμβασίας 23
Ιουνίου 1821 και του Νεοκάστρου 7 Αυγούστου 1821.
83.-Πανάς Δανιήλ
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Πήρε μέρος στην
πολιορκία του Νεοκάστρου στις 7 Αυγούστου 1821. Από τα Σπαρτιά.
84.-Πανάς Παναγής
Συμμετοχή στον Ιερό Λόχο. Πρωταγωνιστής μαζί με άλλους
Κεφαλλονίτες στις θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά των Τούρκων στο
Γαλάτσι. Από τα Σπαρτιά.
85.-Πανάς Μαρίνος
Σκοτώθηκε σε ηλικία 19 ετών σε συμπλοκή με τους Τούρκους στον
Άγιο Σώστη Ηλείας. Από τα Σπαρτιά.
86.-Πανάς Σπυρίδων
Συμμετείχε με τμήμα Κεφαλλήνων στην πολιορκία του Νεοκάστρου
7 Αυγούστου 1821, στην νίκη στο Κομπότι της Άρτας και στη μάχη
του Πέτα 4 Ιουλίου 1822, επικεφαλής 200 περίπου Κεφαλλονιτών.
Στην τελευταία μάχη τραυματίστηκε καθώς και πολλοί μαχητές
σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν. Από τα Σπαρτιά.
87.-Παπαδάτος Ζήσιμος

73
Λοχίας του τακτικού Στρατού. Μπήκε μαζί με τον Φαβιέρο από τους
πρώτους στην Ακρόπολη.
88.-Παπα-Μαρκόπουλος
Ενεργός προσφορά στον αγώνα.
89.-Πετρίκης Γεώργιος
Ιθακήσιος. Διακρίθηκε στη μάχη του Γαλατσίου στις 1 Μαΐου 1821,
όταν οι Τούρκοι επεχείρησαν να ανακαταλάβουν την πόλη.

90.-Πιτσαμάνος Γεράσιμος
Ζωγράφος – Αρχιτέκτονας Κεφαλλονίτης της διασποράς
ενταγμένος στην Φιλική Εταιρεία
91.-Ποταμιάνος Ευάγγελος
Συμμετοχή στην Φιλική Εταιρεία. Το 1823 η επαναστατική
κυβέρνηση του αναθέτει μαζί με τον Ηλία Πανά τη φύλαξη του
Ναυπλίου.
92.-Ραζής Ανδρέας
Συνδρομητής της Φιλικής Εταιρείας
93.-Ραζής Χρύσανθος
Κληρικός. Ενεργός προσφορά στον αγώνα.
94.-Ραυτόπουλος Ιωάννης
Ηγήθηκε τμήματος 50 Κεφαλλήνων μαζί με Αιγινήτες, Σαλαμίνιους
και 30 Φιλέλληνες , και ενισχύουν τους Αθηναίους στην πολιορκία
της Ακρόπολης, μέχρι και την παράδοση της, 9 Ιουνίου 1822.
95.-Ροσόλυμος Παναγής
Κεφαλλονίτης της διασποράς ενταγμένος στην Φιλική Εταιρεία
96.-Συνοδινός Στέλιος
Παίρνει μέρος στις μάχες του Χαϊδαρίου στις 5, 8 και 9 Αυγούστου
1826, κατά του Κιουταχή, με το Επτανησιακό σώμα.
97.-Σφαέλος Ανδρέας
Από την Εικοσιμία. Κεφαλλονίτης της διασποράς ενταγμένος στην
Φιλική Εταιρεία. Έλαβε μέρος στην επανάσταση των Ηγεμονιών.
Εμπειρότατος ναυτικός διοικεί στόλο 13 πλοίων, που τα
περισσότερα τα είχε αρπάξει από τους Τούρκους. Προσβάλει τον
εχθρό στο Γαλάτσι και αφού διέσπασε τις Τουρκικές γραμμές με

74
τέσσερα πλοία αποσύρεται στο ποταμό Προύθο.Έπεσε πολεμώντας
στο Σκουλένι.
98.- Σφαέλος Δημήτριος. Δραστήριο μέλος της Φιλικής
Εταιρείας. Καταγόταν από την Κεφαλλονιά αλλά πολύ νέος
εγκαταστάθηκε στη Βλαχία, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο.
Κατηχήθηκε μεταξύ των πρώτων στους σκοπούς της Φιλικής
Εταιρείας (1814) και ενδιαφέρθηκε ενεργά για την επιτυχία της. Το
1819 στάλθηκε στο νησί Αντιγόνη από τους ιθύνοντες της
Εταιρείας για να σκοτώσει το φιλικό Αναγνώστη Δεληγιάννη, επειδή
υπήρχαν υπόνοιες ότι ήταν προδότης αλλ’ απέτυχε στην αποστολή
του, μολονότι τον χτύπησε με μαχαίρι. Αργότερα όμως, σε
συνεργασία με τον Ευμορφόπουλο και τον Καραβία σκότωσε έναν
άλλο προδότη, τον Κυριάκο Καμαρινό (20 Φεβρουαρίου 1820).

99.- Τυπαλδος Ιωάννης (18ος – 19ος αι.). Σπούδασε ιατρική στην

Ιταλία και τη Γαλλία και εξελίχθηκε σε έναν από τους καλύτερους
γιατρούς της Κωνσταντινούπολης με μεγάλη φήμη και επιρροή
ανάμεσα στους οθωμανούς μεγιστάνες της αυλής του σουλτάνου
Σελίμ. Το 1804 διορίστηκε πρεσβευτής της Τουρκίας στη Βιέννη
και, όταν ο Μ. Σούτσος εξελέγη ηγεμόνας της Βλαχίας, του ανέθεσε
το υπουργείο των Εξωτερικών της ηγεμονίας και τον διόρισε
ταυτόχρονα καϊμακάμη της Μικρής Βλαχίας με έδρα την Κραϊόβα.
Το 1821, επειδή βοήθησε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και την ελληνική
επανάσταση στη Βλαχία, αναγκάστηκε να καταφύγει στην Αυστρία,
από όπου στη συνέχεια πήγε στην Κεφαλλονιά. Πέθανε στο Ληξούρι

100-Τυπάλδος-Κοζάκης Αγαθάγγελος
Το 1815 εξελέγη μητροπολίτης Κεφαλληνίας, ενώ το 1817 μυήθηκε
στη Φιλική Εταιρεία, της οποίας υπήρξε δραστήριο μέλος. Ανέλαβε
μάλιστα να προωθήσει ένοπλους Κεφαλλονίτες στην Πελοπόννησο.
Η δραστηριότητά του προκάλεσε τη δυσφορία των Άγγλων, οι
οποίοι τον καταδίκασαν σε εξορία. Τότε, έφυγε για τη Βενετία, όπου
γνώρισε τον αυτοκράτορα της Αυστρίας και τον τσάρο της Ρωσίας
Αλέξανδρο A’. Το 1824, αφού ακολούθησε τον τσάρο στη Ρωσία,
διορίστηκε επίσκοπος Κριμαίας και, το 1834 απέκτησε τη ρωσική
ιθαγένεια. Ο Αγαθάγγελος διακρίθηκε στον Κριμαϊκό πόλεμο και
τιμήθηκε με το ρωσικό στρατιωτικό παράσημο του Αγίου Γεωργίου
(το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου ιδρύθηκε στην Κριμαία με δικές
του δαπάνες). Όταν τελείωσε ο Κριμαϊκός πόλεμος, εγκαταστάθηκε
στα Ιεροσόλυμα (1856), όπου έζησε για την υπόλοιπη ζωή του
101.-Τυπάλδος-Κοζάκης Γεώργιος

75
(Ληξούρι 1792 – Αθήνα 1867). Αγωνιστής του 1821. Μαθήτευσε στη
σχολή των Κυδωνιών, με δάσκαλο τον Βενιαμίν τον Λέσβιο.
Αργότερα, σπούδασε ιατρική και φιλοσοφία στην Πάντοβα και στο
Παρίσι, ενώ εξελέγη μέλος της παρισινής Ακαδημίας Επιστημών και
άλλων πνευματικών ιδρυμάτων. Από το 1817, άσκησε την ιατρική
στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες και, το 1820, μυήθηκε στη Φιλική
Εταιρεία, όπου έδρασε κάνοντας εράνους και δημοσιεύοντας
επαναστατικά κείμενα. Συνέταξε τη γνωστή προκήρυξη του
Αλέξανδρου Υψηλάντη (24 Φεβρουαρίου 1821) που καλούσε το
έθνος στην Επανάσταση. Μετά την καταστροφή του Ιερού Λόχου,
ακολούθησε τον Υψηλάντη στην αγωνιζόμενη Ελλάδα, συνετέλεσε
στην παράδοση των Τούρκων του Νεοκάστρου (7 Αυγούστου 1821)
προστατεύοντάς τους παράλληλα από τη μανία των πολιορκητών
και δαπάνησε την περιουσία του (150.000 χρυσές δραχμές) για τον
Αγώνα. Το 1837 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, οπότε του ανατέθηκε
η σύσταση του Νομισματικού Μουσείου και της Εθνικής
Βιβλιοθήκης, της οποίας διετέλεσε έφορος (1834-62). Δημοσίευσε
πολλά κείμενα με ιατρικά, φιλοσοφικά και εκπαιδευτικά θέματα και
εξέδωσε σε επτά τόμους (1845-53) τις μεταφράσεις σανσκριτικών
κειμένων του Δημητρίου Γαλανού. Στη B’ Εθνική Συνέλευση εξελέγη
πληρεξούσιος και, το 1861, διορίστηκε γερουσιαστής..
102.-Τυπάλδος-Φορέστης Ιωάννης
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί
103.-Τυπάλδος-Χαριτάτος Μαρίνος
Ληξουριώτης. Το Σεπτέμβρη του 1821 με μια επίλεκτη ομάδα
Κεφαλλονιτών βρίσκεται κάτω από τις διαταγές του Θ.
Κολοκοτρώνη στη πολιορκία και στην κατάληψη της Τριπολιτσάς.
104- Τυπάλδος Δημήτριος (1791 – 1872). Σπούδασε ιατρική στην
Πάντοβα και στο Παρίσι και εργάστηκε ως χειρουργός στην
Κεφαλλονιά, στην Αλεξάνδρεια, στην Κωνσταντινούπολη και στη
Μύκονο. Παράλληλα ασχολήθηκε με την ποίηση και έγραψε πολλά
αξιόλογα λυρικά και σατιρικά ποιήματα στα ιταλικά. Όταν ξέσπασε
η ελληνική Επανάσταση του 1821, βρισκόταν στο Παρίσι. Αμέσως
πήγε στην Κεφαλλονιά, συγκρότησε στρατιωτικό σώμα από 100
άντρες και πέρασε στην Πελοπόννησο, όπου ενώθηκε με τους
επαναστάτες. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις κατά των Τούρκων
στην Τρίπολη, στο Μεσολόγγι, στην Πάτρα, στην Κόρινθο, στα
Τρίκορφα και στο Βραχώρι και κατόπιν διορίστηκε αρχίατρος στη
στρατιά του Υψηλάντη με τον βαθμό του συνταγματάρχη. Μετά το
τέλος της Επανάστασης του 1821 γύρισε στην Κεφαλλονιά, την
οποία όμως υποχρεώθηκε γρήγορα να εγκαταλείψει από φόβο
μήπως συλληφθεί από τους Άγγλους, οι οποίοι έβλεπαν εχθρικά την
πατριωτική δράση του. Στην αρχή πήγε στην Αίγυπτο, όπου έγινε

76
ιδιαίτερος γιατρός του αντιβασιλιά της, και έπειτα στην
Κωνσταντινούπολη, στην Οδησσό και στη Βραΐλα. Αργότερα γύρισε
στην Αθήνα και από κει στην Κεφαλλονιά, όπου έζησε έως τον
θάνατό του.
105.-Φωκάς Γεράσιμος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί. Μετέφερε με το πλοίο
του στην Κυλλήνη, το εκστρατευτικό σώμα των Αδελφών Μεταξά.
Πήρε μέρος στη μάχη του Λάλα 13 Ιουνίου 1821. Επίσης στο πλάι
του Γκούρα στην Αθήνα τον Ιούνιο και Ιούλιο 1826 στην αντίσταση
κατά του Κιουταχή.
106.-Φωκάς Αναστάσιος
Συμμετοχή στην Φιλική εταιρεία στο Νησί
104.-Φωκάς-Πετράτος Διονύσιος
Πλοίαρχος από τη Λειβαθώ. Μετέφερε πολεμοφόδια στους
πολιορκητές της Πάτρας.
107.-Χέλμης Αθανάσιος
Συμμετείχε στη μάχη του Λάλα 13 Ιουνίου 1821. Παίρνει μέρος το
1825 στις μάχες της Κορίνθου.
108.-Χοϊδας Δημήτριος
Αιχμαλωτίστηκε στη μάχη του Δραγατσανίου, φυλακίστηκε 2
χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, πολέμησε στην Κόρινθο

ΙΙ.-ΠΑΞΙΝΟΙ ΜΑΧΗΤΕΣ77

1) Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΤΟΥΜΑΣ.
(εφημ. Κερκυραϊκά νέα αριθ. 1359/1978 και Ηχώ των Παξών αριθ.
89/1980).
2) Ο Γεώργιος Λιναράς. (Στην εφημερίδα Παξοί αριθ. 223/1939)
3) Ο Γεώργιος Δαλιέτος. (Παξινά ιστορικά σημειώματα του κ.
Ζερμπά, σελ. 67 και Ηχώ των Παξών αριθ. 107-108/82).
Ήταν ναυτικός, είχε ιδιόκτητο ποταμόπλοιο στην Μολδαβία. Με την
κήρυξη της επανάστασης κατατάγεται στο στρατό του Υψηλάντη,
μετέχει της μάχης του Γαλαζίου και χάνει το ένα χέρι του. Έρχεται
στην Ελλάδα, αγοράζει μια γολέτα και σαν πλοίαρχος υπηρετεί την
επανάσταση.

77
ΠΗΓΉ : Ιωάννης Δόικας « Παξινά Ιστορικά Μελετήματα
Συμμετοχή των Παξινών στην επανάσταση της Ελλάδας το 1821»
77
4) Ο καπετάν Κυριάκος Παξινός. (Παξινά ιστορικά μελετήματα, σελ.
68, Ηχώ 103/8 ). Ιδιοκτήτης και κυβερνήτης σκούνας που ανήκε στο
στόλο της Ύδρας. Με τη σκούνα του μετέφερε κατά την διάρκεια
του αγώνα, υλικά και τροφές για τον ελληνικό στόλο.
5) Ο Ανδρέας Κόνταρης.
(ΠΗΓΗ:Ο κ. Γεράσιμος Τράνακας στην "Ηχώ των Παξών" αριθ.
26/1974, 156/86, 159/87)
6) Ο Δωρόθεος Μηλιώτης του Σπυρίδωνος. (Εφημ. Παξοί αριθ.
3/1925).

7) Φώτιος Ανεμογιάννης, επικεφαλής 70 εθελοντών παξινών

συμμετείχε στον αγώνα του '21 και έδειξε ξεχωριστή ανδρεία στις
μάχες του Λάλα, Γαστούνης, Πύργου και Πατρών (Λίμπρο ντ' όρο Σ.
Κατσαρού Τ. 3, σελ. 85) και
8) Ο Παξινός Γεώργιος Ανεμογιάννης Ο ΠΥΡΠΟΛΗΤΉς .
Όχι περισσότερο ήρωας από τους άλλους αγωνιστές, ο Γεώργιος
Παξινός, είναι ο πιο γνωστός στο πανελλήνιο. Γι' αυτόν έχουν
γράψει: ο Θεόδωρος Βελλιανίτης στην εγκυκλοπαίδεια της μεγάλης
Ελλάδος, ο Σ. Βερύκιος στο βιβλίο του "Επτανησιακοί παλμοί και
αγώνες του '21", ο Διονύσιος Κόκκινος στη σελ. 343, στην εφημ.
Παξοί, αριθ. 23/1926, 91-93/1929, 113/1930, 200/1965, 213/1966
και Ηχώ των Παξών αριθ. 37/1975, 50-51/1976 και 70/1978 35/75,
98/81, 115/88, 158/86, 166/87, 168/87, 184/89 κ.λπ. Επίσης ο
Οικονόμου έχει γράψει το μυθιστόρημα "Φλεγόμενο Φλάμπουρο".
Το άγαλμά του στολίζει την ανατολική είσοδο του λιμανιού του
Γαΐου και την πόλη της Ναυπάκτου που βρήκε τραγικό θάνατο.
Στη βάση του αδριάντος του στους Παξούς, είναι χαραγμένο το
στερνό τραγούδι του, που το πήραν τα κύματα και τόριξαν στις
ακτές των Παξών, παρηγοριά, στη γλυκειά αρραβωνιαστικιά του,
Κωνσταντίνα Λέκκα.

"Ελευθεριά ζητάτε μωρ' αδέλφια

κι εγώ δια την πίστη μου, θέλ' αποθάνω πρώτος
μα τη γλυκειά πατρίδα μας
αν δεν καεί ο φλόκος.
Ο φλόκος κάηκε.

78
Περιεχόμενα
01.-ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ..........................................1
02.-Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ....................8
03.Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΣΤΟΝ
ΑΓΩΝΑ............................................................................ 17
03.1.ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ΚΑΙ Η
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ................................................................18
03.2.Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ...............................................21
03.2.1.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ :....................24
03.2.2.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΖΑΚΥΝΘΟ :...................24
03.2.3.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΞΟΥΣ :....................26
03.2.4.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑ :..............27
03.2.5.-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ :....................30
03.4.-Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ.................................................33
03.5.-Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ................................................................38
03.5.1. Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΗΝ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ:.................................................38
Ο ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ ΔΙΑΒΑΙΝΕΙ ΤΟΝ ΠΡΟΥΘΟ...................41
03.5.2.ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΜΑΧΕΣ-ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ........41
03.5.2.-Η έναρξη τη Επανάστασης............................43
03.5.3. Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ........44
03.5.4.-Η ΕΝ ΛΑΛΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ..47
03.5.5.-ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΤΩΝ..........56
04.5.6.-Ο ΠΑΞΙΝΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗΣ...........57
04.5.7.-ΟΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ....................................59
05.5.8.-Η ΛΕΥΚΑΔΑ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ.....................................60
05.5.9.-Ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΡΩΜΑΣ......................................61

79
06.-ΕΠΙΛΟΓΟΣ...............................................................63
07.-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...........................................................66
Ι.ΚΕΦΑΛΛΗΝΕΣ ΜΑΧΗΤΕΣ................................................66
ΙΙ.-ΠΑΞΙΝΟΙ ΜΑΧΗΤΕΣ.......................................................81
08.ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ:....................................85
Ο9.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:........................................................86

08.ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ:
Το βιβλίο ολόκληρο βρίσκεται στην
σύνδεση:https://drive.google.com/file/d/1ZV09VcMKKhXdldb5Ewv5Q
-_U9DV7Ew_D/view?usp=sharing
ΠΑΝΑΣ ΜΕΝΕΛΑΟΣ : « ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΟΥ ΔΡΑΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΝΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΙΕΡΟΝ ΥΠΕΡ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΤΗΣ
ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ 1821-1828»

80
81
Ο9.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

*ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ «ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ» εκδόσεις

Ι.ΣΙΔΕΡΗ,ΑΘΗΝΑΙ 2018.
*ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ « ΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΜΕ
ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Ε-ΒΟΟΚ 2020.
*ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ «ΟΙ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΤΕΣ ΓΙΑΤΡΟΙ ΤΟΥ
ΑΓΩΝΑ (1821)» Ε-ΒΟΟΚ 2021.
*ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ «ΤΟ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ
ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ.» Ε-ΒΟΟΚ 2020.
*ΕΛΕΝΗΣ ΑΓΓΕΛΟΜΑΤΗ-ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗ, Η Ιόνιος Ακαδημία, Το
χρονικό της ίδρυσης του πρώτου ελληνικού πανεπιστήμιου (1811-
1824), Αθήνα, 1997
*ΒΕΡΥΚΙΟΣ, ΣΠΥΡΟΣ στο βιβλίο του «Επτανησιακοί παλμοί και
αγώνες του 21» Έκδοση Ιδιωτική Σελίδες: 273 Έτος Έκδοσης: 1971
*ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ, «1821.Οι Μάχες των Ελλήνων για την
Ελευθερία», εκδόσεις HISTORICAL QUEST, 2016,

82
 *Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑΣ, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Αθήνα, Ερμής,
1977.
*ΑΧ.ΔΙΑΜΑΝΤΑΡΑ, «Έγγραφα Φιλικής Εταιρείας, Νισυριακά»,
Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος,
τομ. Θ'.
*ΖΕΡΒΟΣ-ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ, Η., "Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός",
Αθήνα, Σπύρος Μυλωνάς, 1964 [1850].
*ΚΟΥΚΚΟΥ, Ε., 1985, "Ιστορία των Επτανήσων από το 1797 μέχρι
την Αγγλοκρατία". Αθήνα, Παπαδήμας, 1985.
*ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΗΣ, ΠΑΣΧΑΛΗΣ (1985) Ιώσηπος Μοισιόδαξ. Οι
συντεταγμένες της βαλκανικής σκέψης τον 18ο αιώνα, Αθήνα:
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.
*ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΗΣ, ΠΑΣΧΑΛΗΣ (1996) Νεοελληνικός
Διαφωτισμός, Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
*Ν.ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗ ."Η εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη
διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας, 1816-1864", Σύλλογος προς
διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, Αθήνα 2002
*ΛΟΥΚΑΤΟΣ ΣΠΥΡΟΣ, «Κεφαλονίτες και Θιακοί μαχητικοί
πρωτοπόροι κατά την Επανάσταση στη Μολδοβλαχία», περ.
Κεφαλληνιακά Χρονικά, τ. 1 (1976), σσ. 51-63.
*MARX, K., 1858, "Το Πρόβλημα των Ιονίων Νήσων" (1858), στο Κ.
Marx, K. Fr. Engels, Fr., "Η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ανατολικό
Ζήτημα (1846-1890)", μετ.-επιμ. Παναγιώτης Κονδύλης, Αθήνα,
Γνώση, 1985.
*ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ-ΑΙΝΙΑΝ,«Φιλική Εταιρεία», στο:Αρχείο
Εμμανουήλ Ξάνθου,εκδ.Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της
Ελλάδος, Αθήνα, 1997
*ΜΟΣΧΟΝΑΣ, Ν., "Το Ιόνιο Κράτος και οι Αγώνες των
Επτανησίων", στην "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους", Αθήνα,
Εκδοτική Αθηνών.
*ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. Ν., "Ιστορία του Νέου Ελληνικού Κράτους",
Αθήνα, Χριστάκης, 1998
*ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Ιστορία της Κεφαλονιάς (1797-
1940), Αθήνα 2010.«Τετράπολις», Αργοστόλι 1999*ΠΑΝΑΣ, Π.,
"Βιογραφία *ΙΩΣΗΦ ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΥ", Αθήνα, Ζακυθινός-
Λυκιαρδόπουλος,-Δρακονταειδής, 1888
*Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, «Η Φιλική Εταιρεία: Οργανωτικές
προϋποθέσεις της εθνικής Επανάστασης», Ιστορία του Νέου
Ελληνισμού 1770-2000, τ.3, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα 2003,

83
*ΠΕΝΤΟΓΑΛΟΥ ΓΕΡΑΣΙµΟΥ, , Η Ιατρική Σχολή της Ιονίου
Ακαδηµίας (1824-1828,1844-1865), Θεσσαλονίκη, 1980.
*ΠΕΤΡΑΤΟΣ ΠΕΤΡΟΣ, «Ιθάκη και Ιθακήσιοι κατά την Επανάσταση
του 1821», περ. Οδύσσεια Κεφαλλονιάς-Ιθάκης, έτος 2009,
*ΣΟΥΡΗΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ, «Η Κεφαλληνία και ο Αγών της
ανεξαρτησίας», περ. Ηώς, αρ. 58-60 (1962),
*ΤΖΟΥΓΑΝΑΤΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ«Οι Επτανήσιοι Αγωνιστές στη Μάχη
του Λάλα» Αθήναι 1981
*ΤΥΠΑΛΔΟΣ-ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Ιστορία της Ιόνιας
Ακαδημίας, Εκδόσεις Ερμής, Αθήνα, 1982
*ΗΛΙΑ ΤΣΙΤΣΕΛΗ. Κεφαλληνιακά Σύμμικτα
*ΣΑΛΒΑΝΟΥ ΓΕΡΑΣΙµΟΥ – ΣΑΛΒΑΝΟΥ ΒΑΣΩΣ, Η Ιόνιος
Ακαδηµία. Ο ιδρυτής αυτής κόµις Γύλφορδ. Οι καθηγηταί και οι
σπουδασταί αυτής, Αθήναι, 1949.
*ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗ. Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως
*ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φ. ΤΟΜΠΡΟΣ, «Η πορεία της Φιλικής Εταιρείας στη
Μεσσηνία και τα μέλη της: Τεκμηριωτικές αναζητήσεις στο αρχείο
*ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΩΤΙΑΔΗΣ «Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821», ΕΚΔΟΣΕΙΣ
Σ.Ι. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ.
*Μ. ΦΕΡΕΤΟΣ, ΚΘ΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 16-18 Μαΐου
2008, Θεσσαλονίκη 2009.
*ΦΙΛΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ, Δοκίμιον ιστορικόν περί της Φιλικής
Εταιρείας, εν Ναυπλία 1834
*Henderson G. P., Η Ιόνιος Ακαδηµία, Κέρκυρα, 1980,
(Μετάφραση: Φ.Κ. Βώρος).

84