ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Α’ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΙΧΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΜΑΣ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΚΠΟΝΗΣΗ: ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ - NIKOS KARAGIANNIS ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ: Μ. ΔΟΥΣΗ, Μ. ΝΟΜΙΚΟΣ

ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Μ. ΔΟΥΣΗ, Μ. ΝΟΜΙΚΟΣ, Α. Κ. ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016
Copyright © Καραγιάννης Νικόλαος, 2016

Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved.

Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανοµή της παρούσας εργασίας, εξ ολοκλήρου ή

τµήµατος αυτής, για εµπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η ανατύπωση, αποθήκευση και διανοµή για σκοπό
µη κερδοσκοπικό, εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η πηγή
προέλευσης και να διατηρείται το παρόν µήνυµα. Ερωτήματα που αφορούν τη χρήση της εργασίας για
κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να απευθύνονται προς τον συγγραφέα.

Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που περιέχονται σε αυτό το έγγραφο εκφράζουν τον συγγραφέα και
δεν πρέπει να ερµηνευθεί ότι αντιπροσωπεύουν τις επίσηµες θέσεις του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης.
Περιεχόμενα
Πρόλογος .........................................................................................................................................................................................5
Περίληψη .........................................................................................................................................................................................7

ΜΕΡΟΣ Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ .

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ ....................................................................................................................8
1.1 Η ιστορική εξέλιξη της Δράμας .......................................................................................................................................9
- Εισαγωγή ..................................................................................................................................................................9
- Προϊστορικοί χρόνοι, Κλασική εποχή, Ελληνιστική περίοδος, Ρωμαϊκή εποχή...................................................................9
- Βυζαντινοί χρόνοι ......................................................................................................................................................10
- Οθωμανική περίοδος .................................................................................................................................................10
- Σύγχρονη ιστορία ......................................................................................................................................................11
1.2 Η αρχιτεκτονική στη Δράμα............................................................................................................................................12
- Γενικό πλαίσιο .............................................................................................................................................................12
- Η αρχιτεκτονική στη Δράμα από τον 19ο αιώνα ...........................................................................................................13
2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ.............................................................................................................................................14
2.1 Διαχρονική ανάλυση .....................................................................................................................................................15
2.2 Το βυζαντινό τείχος της Δράμας και η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς .......................................................17
2.3 Συγχρονική ανάλυση .....................................................................................................................................................18
2.4 Το άμεσο περιβάλλον του κτιρίου ................................................................................................................................20
3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ............................................................................................................................................................................22
3.1 Η οικογένεια Δάκου.......................................................................................................................................................23
3.2 Το ιστορικό του κτιρίου ................................................................................................................................................24
4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ .........................................................................................................................................................26
4.1 Μεθοδολογία προσέγγισης της επιτόπιας εργασίας ....................................................................................................27
4.2 Περιγραφή του κτιρίου..................................................................................................................................................30
5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ..................................................................................................................................................44
6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ..........................................................................................................................50
6.1 Εισαγωγή .......................................................................................................................................................................51
6.2 Επαφή με το τείχος .......................................................................................................................................................51
6.3 Τυπολογική ανάλυση.....................................................................................................................................................52
6.4 Μορφολογικη ανάλυση ................................................................................................................................................56
6.5 Επιμέρους μορφολογικά στοιχεία.................................................................................................................................58
6.6 Ζωγραφικός διάκοσμος..................................................................................................................................................59
7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ..............................................................................................................................................................60
7.1 Εισαγωγή.......................................................................................................................................................................61
7.2 Θεμελίωση ...................................................................................................................................................................61
7.3 Περιμετρικές τοιχοποιίες..............................................................................................................................................62
7.4 Εσωτερικές τοιχοποιίες ................................................................................................................................................64
7.5 Οπλισμένο σκυρόδεμα .................................................................................................................................................64
7.6 Κονιάματα ....................................................................................................................................................................65
7.7 Δάπεδα .........................................................................................................................................................................66
7.8 Εξώστες.........................................................................................................................................................................67
7.9 Οροφές .........................................................................................................................................................................67
7.10 Στέγη ............................................................................................................................................................................68
7.11 Κλιμακοστάσια.............................................................................................................................................................70
7.12 Μεταλλικές διατομές...................................................................................................................................................72
 7.13 Κουφώματα ..................................................................................................................................................................72
7.14 Κατασκευές στην αυλή.................................................................................................................................................76
7.15 Ο χώρος μέσα στο τείχος..............................................................................................................................................77
8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ................................................................................................................................................................................78
8.1 Εισαγωγή.......................................................................................................................................................................79
8.2 Δυτική όψη ...................................................................................................................................................................79
8.3 Ανατολική όψη..............................................................................................................................................................80
8.4 Νότια όψη......................................................................................................................................................................82
8.5 Βόρεια όψη....................................................................................................................................................................83
8.6 Ισόγειο...........................................................................................................................................................................84
8.7 Όροφος Α’.....................................................................................................................................................................86
8.8 Όροφος Β’......................................................................................................................................................................88
8.9 Στέγη..............................................................................................................................................................................90
8.10 Περιβάλλων χώρος.......................................................................................................................................................92
9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ...............................................................................................................................................................................120
9.1 Συμπεράσματα ............................................................................................................................................................121
9.2 Αξιολόγηση ..................................................................................................................................................................123

ΜΕΡΟΣ Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ .

10. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ......................................................................................................................128
10.1 Προθέσεις και στόχοι ................................................................................................................................................129
10.2 Παράμετροι σχεδιασμού ...........................................................................................................................................129
11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ.........................................................................................................................................................130
11.1 Γενικά..........................................................................................................................................................................131
11.2 Κτιριολογικό πρόγραμμα............................................................................................................................................131
11.3 Ένταξη του νέου κτιριολογικού προγράμματος στο κτίριο........................................................................................131
12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ...............................................................................................................................................134
12.1 Εισαγωγή....................................................................................................................................................................135
12.2 Περιβάλλων χώρος.....................................................................................................................................................135
12.3 Ισόγειο........................................................................................................................................................................135
12.4 Όροφος Α’...................................................................................................................................................................140
12.5 Όροφος Β’ ....................................................................................................................................................................143
12.6 Όψεις..........................................................................................................................................................................145
13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ.................................................................................................................................150
13.1 Εργασίες αποκατάστασης γενικού χαρακτήρα...........................................................................................................151
- Περιβάλλων χώρος................................................................................................................................................151
- Ισόγειο...................................................................................................................................................................151
- Α’ όροφος .............................................................................................................................................................152
- Β’ όροφος..............................................................................................................................................................152
- Εξώστες.................................................................................................................................................................153
- Στέγη......................................................................................................................................................................153
13.2 Δομικές ενισχύσεις....................................................................................................................................................154
- Θεμελίωση............................................................................................................................................................154
- Ξύλινα δομικά στοιχεία.........................................................................................................................................154
- Τοιχοποιίες............................................................................................................................................................154
- Οπλισμένο σκυρόδεμα..........................................................................................................................................155
- Σύνδεση του κτιρίου με το τείχος..........................................................................................................................155
Βιβλιογραφία................................................................................................................................................................................156
Πρόλογος

Η παρούσα διπλωματική εργασία ξεκίνησε μετά από τη πρό- Κατά την παραμονή μας στη Δράμα για τη συλλογή των απα- Πέραν όμως των επίσημων εμπλεκόμενων φορέων, πολύτι-
ταση για διεπιστημονική συνεργασία εκ μέρους της συμφοιτήτριάς ραίτητων στοιχείων για την εκπόνηση των διπλωματκών μας εργα- μη για την διερεύνηση του κτιρίου υπήρξε και επαφή μας με κα-
μου πολιτικού μηχανικού Ελίνας Ποπωβίδου το καλοκαίρι του 2015. σιών, κρίσιμη και άκρως υποστηρικτική υπήρξε η συνεργασία με τοίκους της Δράμας. Έτσι, ο κ.Κάζης και ο κ.Μπέγγας, οι οποίοι από
Είχε προηγηθεί η πρωτοβουλία της τότε προϊσταμένης της Εφορεί- τους αρμόδιους τοπικούς φορείς. προσωπικό ενδιαφέρον για την ιστορία του τόπου τους είναι συλ-
ας Αρχαιοτήτων Δράμας κας. Νικολαΐδου να το παρουσιάσει ως πι- Έτσι, από μεριάς του Δήμου Δράμας στον οποίο ανήκει το λέκτες ιστορικών φωτογραφιών και αρχείων, μας διέθεσαν απλόχε-
θανό θέμα διπλωματικής εργασίας κατά τη διάρκεια της πρακτικής κτίριο της μελέτης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ.Κωτούλα, δη- ρα αρχειακό υλικό και πληροφορίες και συνέβαλαν σημαντικά στη
άσκησης ομάδας φοιτητών. μοτικό σύμβουλο και τον κ.Πανταζίδη αρχιτέκτων μηχανικό της τε- προσπάθεια μας.
Το προσωπικό μου ενδιαφέρον για διεπιστημονική προσέγ- χνικής υπηρεσίας του Δήμου, για την άμεση ανταπόκρισή τους σε Σημαντική και ιδιαίτερα χρήσιμη υπήρξε και η επαφή με
γιση της διπλωματικής εργασίας αλλά και το ίδιο το αντικείμενο κάθε υλικοτεχνική μας ανάγκη, στη διαθεση εργατικού δυναμικού μέλη της οικογένειας Δάκου τα οποία έζησαν στο κτίριο και από
μελέτης, ως ένα διατηρητέο κτίριο του 20ου αιώνα κατά τα πρότυ- για χειρονακτικές εκσκαφές, για τη διάθεση χρήσιμου πληροφορι- τους οποίους είχαμε την ευκαιρία να μάθουμε για την ιδιαίτερη
πα του νεοκλασσικισμού αποτέλεσαν τους καθοριστικούς παράγο- ακού υλικού αλλά και την απαραίτητη παροχή καταλύματος. ιστορία του κτιρίου, της οικογένειας και την οργάνωση της ζωής στο
ντες για να ανταποκριθώ θετικά στη πρόταση της συμφοιτήτριάς Ως προς την τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας, θα ήθε- εσωτερικό της κατοικίας. Η Φωτεινή Δάκου μάλιστα, είχε την διάθε-
μου. Στη πρώτη διερευνητική επίσκεψη, οι ιδιαιτερότητες του κτι- λα να ευχαριστήσω τον προϊστάμενο κ.Παπαδόπουλο για τον χρό- ση να μας προσφέρει χρήσιμο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό και
ρίου και η πρόθεση των αρμόδιων φορέων για την επανάχρησή του νο, τις πληροφορίες και τη διευκόλυνση που μας παρείχε σε θέματα την ευχαριστούμε θερμά.
πολλαπλασίασαν το ενδιαφέρον. εξοπλισμού καθώς επίσης και τους εξειδικευμένους συντηρητές της Τέλος, πολύτιμη βοήθεια μας παρείχε ο κ.Θανάσης Ηλούσης
υπηρεσίας κα.Τερεζάκη και κ.Καρνέζο για την συμβολή τους στην δι- όπως και όλη η οικογένεια Ηλούση καθόλη τη παραμονή μας στη
Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς την συμφοιτήτριά ερεύνηση του ζωγραφικού διακόσμου στους εσωτερικούς χώρους Δράμα και τους ευχαριστούμε θερμά.
μου Ελίνα Ποπωβίδου για την εξαιρετική και γόνιμη συνεργασία του κτιρίου. Αναλόγως θα ήθελα να ευχαριστήσω την προϊσταμένη
μας, για το ενδιαφέρον και τη διάθεση της να αντιμετωπίζουμε από της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας, κα. Δαδάκη και τον πολιτικό
κοινού κάθε προβληματισμό. Πολύτιμη υπήρξε και η ανιδιοτελής μηχανικό της ίδιας υπηρεσίας κ.Πέϊκο για τη παροχή υλικοτεχνικού
βοήθεια από τον συμφοιτητή μας αγρονόμο-τοπογράφο μηχανικό, εξοπλισμού και πληροφοριακού υλικού καθώς και την προϊσταμέ-
Φίλιππο Στεφάνου χάρης στον οποίο έγινε η τοπογραφική αποτύ- νη της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατο-
πωση του κτιρίου και τον ευχαριστούμε θερμά. λικής Μακεδονίας και Θράκης, κα.Διαγουμά για την παροχή πληρο-
Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω θερμά τους επιβλέποντες φοριακού υλικού και την άδεια εισόδου, παραμονής και εργασιών
καθηγητές μου, τον ομότιμο καθηγητή του τμήματος Αρχιτεκτόνων στο κτίριο, καθώς και διενέργησης διερευνητικών τομών.
Μηχανικών Α.Π.Θ. κ.Μιχάλη Νομικό και την επίκουρη καθηγήτρια
του τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Α.Π.Θ. κα.Μαρία Δούση, η
πολύτιμη καθοδήγηση των οποίων, υπήρξε καταλυτική για την εκ-
πόνηση της διπλωματικής εργασίας. Εξίσου σημαντικές και άκρως
ενδιαφέρουσες υπήρξαν και οι κοινές συναντήσεις που πραγματο-
ποιήθηκαν με τον ομότιμο καθηγητή του τμήματος Πολιτικών Μη-
χανικών Α.Π.Θ κ. Αθανάσιο-Κοσμά Στυλιανίδη ως επιβλέπων καθη-
γητής της συμφοιτήτριάς μου Ελίνας Ποπωβίδου, και τον οποίο θα
ήθελα να ευχαριστήσω επίσης.
Περίληψη

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματοποιήθηκε στο εξώστη. Η γειτνίαση αυτή, σε συνδυασμό με το αρχιτεκτονικό του νωνούσε το κτίριο με τον οπωρώνα από την άλλη μεριά του βυζα-
πλαίσιο του Δ.Π.Μ.Σ. «Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση ύφος, ανάγουν το ιστορικό κτίριο στο μοναδικό δείγμα αυτού του ντινού περιβόλου.
Μνημείων Πολιτισμού» της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελεί- τύπου δόμησης για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μακεδο- Κατά την ολοκλήρωση της ανάλυσης και τεκμηρίωσης της
ου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Αντικείμενο της εργασί- νίας και υπογραμμίζουν την ιστορική του αξία. υφιστάμενης κατάστασης του κτιρίου, αξιολογήθηκαν όλα τα δεδο-
ας αποτελεί η μελέτη αποκατάστασης και επανάχρησης του διατη- Στην αρχική του φάση, το κτίριο είχε μεικτή χρήση. Τα δύο μένα και διατυπώθηκαν τα συμπεράσματα που χρησιμοποιήθηκαν
ρητέου κτιρίου στη Δράμα. Συνιστά την αρχιτεκτονική προσέγγιση πρώτα επίπεδα λειτούργησαν ως αποθήκη καπνού, ενώ στο τρίτο ως κατευθυντήριοι άξονες για την επόμενη φάση, στο νέο πλαίσιο
μίας διεπιστημονικής συνεργασίας με την πολιτικό μηχανικό Ελίνα ως η κατοικία της οικογένειας Δάκου. Τη περίοδο της Βουλγαρικής λειτουργίας του κτιρίου.
Ποπωβίδου η οποία παράλληλα, στη δική της διπλωματική εργα- κατοχής της Δράμας (1941-1944), αποτέλεσε τη κατοικία του Βούλ- Η πρόταση για την νέα χρήση αφορά την έδρα της τοπικής
σία, εστίασε στη δομοστατική επάρκεια του κτιρίου και στον ανα- γαρου αντιδημάρχου, ενώ από το 1960 μέχρι το 1999 λειτούργη- Εφορείας Αρχαιοτήτων, ΕΦΑ Δράμας, η οποία κρίθηκε ως συμβατή
σχεδιασμό του φέροντα οργανισμού του. Η εκπόνηση της εργασί- σε ως το κτίριο της Ασφάλειας Δράμας. Έκτοτε εγκαταλείπεται και και ήπια ενώ δύναται η αρμονική ένταξή της στο συγκεκριμένο ιστο-
ας οργανώνεται σε δύο μέρη. Στο Α’ μέρος παρατίθεται η ανάλυση περνάει στην ιδιοκτησία του Δήμου Δράμας το 2004. Από το 1987 ρικό κτίριο. Ταυτόχρονα, ο δημόσιος χαρακτήρας και η καθημερινή
και τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης του κτιρίου, ενώ στο είναι χαρακτηρισμένο έργο τέχνης με προστασία και του περιβάλ- ζωή στους χώρους του, αποτελούν σημαντικά στοιχεία της περαι-
Β’ μέρος περιγράφονται οι αρχιτεκτονικές προτάσεις για το πλαί- λοντος χώρου του από το ΥΠΠΟ. τέρω πορείας του κτιρίου. Επίσης η διάρθρωση των επιμέρους λει-
σιο της νέας λειτουργίας του, καθώς και οι επεμβάσεις της δομικής Κατά τη διερεύνηση του κτιρίου, ολοκληρώθηκε η γεωμε- τουργιών της υπηρεσίας στους χώρους του κτιρίου, ευνοεί και την
αποκατάστασής του. τρική αποτύπωση και παράχθηκαν τα σχέδια της υφιστάμενης κα- φιλοξενία πολιτιστικών εκδηλώσεων ευρύτερου ενδιαφέροντος.
Η ανάλυση και τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης ξε- τάστασης, διαπιστώθηκαν οι μετασκευές που έλαβαν χώρα σε δι- Η αρχιτεκτονική πρόταση αποσκοπεί στην ανάδειξη της αρ-
κίνησε με τις εργασίες πεδίου. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν τρεις αφορετικές περιόδους, αναλύθηκαν τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χιτεκτονικής αξίας του κτιρίου η οποία σχετίζεται με ζητήματα μορ-
περίοδοι επισκέψεων στο κτίριο, οι πρώτες δύο από κοινού με την χαρακτηριστικά του, τεκμηριώθηκε η κατασκευαστική λογική που φολογίας, τυπολογίας της σχέσης του με το βυζαντινό τείχος καθώς
πολιτικό μηχανικό Ελίνα Ποπωβίδου και τον τοπογράφο μηχανικό το διέπει, καθώς και οι φθορές από το πέρασμα του χρόνου. Αξί- και της ιστορικής του αξίας. Επίσης, η δημιουργία ενός περιβάλλο-
Φίλιππο Στεφάνου. Η επί τόπου έρευνα διήρκησε συνολικά περί τις ζει να αναφερθεί ότι η αρχική διπλή χρήση του κτιρίου, ως κατοι- ντος εργασίας που καλύπτει τις σύγχρονες ανάγκες για την λειτουρ-
30 μέρες. Η πρώτη περίοδος έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 2015, η κία και αποθήκη καπνού, εκφράζεται στο εσωτερικό των επιπέδων γία της νέας χρήσης αποτέλεσε εξίσου πρωταρχικό στόχο.
δεύτερη το Μάρτιο του 2016 και η τρίτη τον Σεπτέμβριο του 2016. του, τόσο σε θέματα μορφής όσο και τυπολογίας, ενώ σημαντικές
Το κτίριο μελέτης βρίσκεται στη παλιά πόλη της Δράμας, επί της διαφοροποιήσεις αφορούν και την κατασκευαστική δομή των δύο
οδού Ναυάρχου Κουντουριώτου 18. Αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα, ενοτήτων.
ενώ καλύπτεται από ξύλινη κεραμοσκεπή. Η επιφάνεια κάθε ορό- Έτσι, στα δύο πρώτα επίπεδα επικρατεί ο βιομηχανικός χα-
φου φτάνει τα 190 τ.μ., ενώ το οικόπεδο καλύπτει περί τα 425τ.μ. ρακτήρας των ενιαίων χώρων με αδρές επιφάνειες, ενώ στο επί-
Η ανέγερσή του από τον καπνέμπορο Γιαννούλη Δάκο τοποθετείται πεδο της κατοικίας ακολουθούνται τα κλασσικιστικά πρότυπα και
στο διάστημα 1925-1927. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο δείγμα του νε- η πολυτελής διακόσμηση. Αυτή η αντίθεση εμφανίζεται και στην
οκλασικισμού όπως αυτός διαμορφώθηκε στη περιοχή της Δράμας εξωτερική εικόνα του κτιρίου με τις επιμελημένες κλασσικιστικές
εκείνη τη περίοδο. όψεις δίπλα στην αδρή επιφάνεια του βυζαντινού τείχους. Αντίστοι-
Η βασική ιδιαιτερότητα του κτιρίου είναι η δομική σχέση χα, ως προς την κατασκευαστική λογική, στα δύο πρώτα επίπεδα
του με το βυζαντινό τείχος της Δράμας. Στα δύο πρώτα επίπεδα συνλειτουργούν η φέρουσα περιμετρική λιθοδομή με τον φέροντα
εφάπτεται με τον οχυρωματικό περίβολο ο οποίος λειτουργεί ως οργανισμό οπλισμένου σκυροδέματος υπό τη μορφή εσωτερικού
τέταρτος τοίχος του κτίσματος, ενώ το τρίτο επίπεδο υπερβαίνει το πλαισίου, ενώ το τρίτο επίπεδο κατασκευάζεται αποκλειστικά με
ύψος του μνημείου, η στέψη του οποίου χρησιμοποιείται για την φέρουσες πλινθοδομές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρ-
έδραση της ανατολικής εξωτερικής τοιχοποιίας και τη δημιουργία ξη του χώρου στο εσωτερικό του τείχους μέσω του οποίου επικοι-


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

1.1 Η ιστορική εξέλιξη της Δράμας Προϊστορικοί χρόνοι, Κλασική εποχή, Ελληνιστική περίοδος, Ρω-
μαϊκή εποχή
Εισαγωγή
Στην ευρύτερη περιοχή της Δράμας, παρουσιάζονται ενδεί-
Η πόλη της Δράμας βρίσκεται στο δίκτυο των αστικών κέ- ξεις οίκησης από την Παλαιολιθική εποχή ενώ εμφανίζεται σημα-
ντρων της βορείου Ελλάδας που δημιουργήθηκαν με την χάραξη ντικός αριθμός μικρών οικισμών από την Νεολιθική εποχή. Είναι
της Εγνατίας οδού. Πιο συγκεκριμένα, η Δράμα αναπτύχθηκε στον επίσης διαπιστωμένη ανασκαφικά η ύπαρξη οικισμού κατά τους
οδικό άξονα Βορρά - Νότου που συνέδεε τους Φιλίππους με την ιστορικούς χρόνους στο χώρο της σύγχρονης πόλης της Δράμας ενώ
Εγνατία οδό, και την ορεινή ενδοχώρα της Ανατολικής Μακεδονί- προκύπτει η διαρκής εγκατάσταση στον οικισμό στα χρόνια της ρω-
ας με το λιμάνι της Καβάλας. Ως προς την γεωμορφολογία της ευ- μαιοκρατίας. Την εποχή αυτή ο οικισμός γνώρισε μεγάλη ανάπτυ-
ρύτερης περιοχής, βορείως, η Δράμα περιβάλλεται από τους ορει- ξη και πιθανότατα αποτελούσε μία κώμη στη σφαίρα επιρροής της
νούς όγκους της Ανατολικής Μακεδονίας, που είναι ταυτόχρονα αποικίας των Φιλίππων.
και τα σύνορα της Ελλάδας με τη Βουλγαρία ενώ νοτίως, απλώ-
νεται η εύφορη πεδιάδα του ποταμού Αγγίτη μέχρι το κόλπο της
εικ.2: Απόσπασμα γεωφυσικού χάρτη της Ελλάδας.
Καβάλας.
Η πόλη της Δράμας είναι κτισμένη αμφιθεατρικά από τη
βάση του λόφου Κορύλοβο με συνολική υψομετρική διαφορά 40
μέτρων και κλίσεις μέχρι και 15% στα βόρεια τμήματα. Η υδρο-
γραφία στο εσωτερικό της πόλης είναι ιδιαίτερα πλούσια και χω-
ρίζεται σε τρία σύνολα: τις πηγές με το ρέμα της Αγίας Βαρβάρας,
τον ξεροχείμαρρο Τσάι (η σημερινή οδός 19ης Μαΐου) και το ρέμα
Καλλιφύτου. Με πληθυσμό σχεδόν 45.000 μόνιμους κάτοικους, η εικ.5&6: Αρχαιολογικά ευρύματα στη περιοχή της Δράμας.

Δράμα είναι η 9η μεγαλύτερη πόλη της Βόρειας Ελλάδας και η μι-

κρότερη πρωτεύουσα νομού της Ανατολικής Μακεδονίας και Θρά-
κης. Το όνομα Δράμα συναντάται για πρώτη φορά σε κείμενα από
τον 9ο αι. μ.Χ. Οι απόψεις των ειδικών για την προέλευση του ονό-
εικ.3: Οι υδάτινες περιοχές στη πόλη της Δράμας.
ματος διίστανται. Οι όροι «Διράμα», «Δίρρεμα» ή «Ύδραμα» εί-
ναι κάποιοι πιθανοί όροι προέλευσης του σημερινού ονόματος της
πόλης.

εικ.4: Η περιοχή της Δράμας κατά την αρχαιότητα. εικ.7: Αρχαιολογικές θέσεις στον αστικό χώρο της Δράμας.
εικ.1: Η ρωμαϊκή Εγνατία οδός.

9
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

Βυζαντινοί χρόνοι Οθωμανική περίοδος Οι πρώτες αναφορές σχετικά με την εικόνα της πόλης και
την καθημερινή ζωή των κατοίκων της γίνονται από τους ξένους πε-
Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες με πληροφορίες για τον οι- Με την κατάκτηση των νέων εδαφών και των πόλεων από ριηγητές με πρώτο τον Εβλιά Τσελεμπή το 1667 και κατόπιν από
κισμό ανήκουν στην βυζαντινή περίοδο. Καλύπτει έκταση περίπου τους Τούρκους, ξεκινάει και ο εποικισμός τους για να παγιωθεί η τους Έλληνες. Η εμπορική δραστηριότητα της πόλης αναπτύσσεται
40 στρεμμάτων, είναι οχυρωμένος με ισχυρά τείχη και αριθμεί πε- επικυριαρχία τους. Δεν υπάρχουν πληροφορίες από επίσημες πη- με 300 μαγαζιά κατά μήκος του ξεροχείμαρρου Τσάι. Από τον 18ο
ρίπου στους 1.500-2.000 κατοίκους Ένας βασικός οδικός άξονας γές για τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας στη Δράμα. Κατά τον αιώνα εμφανίζεται το εξωτερικό εμπόριο προς τις παραδουνάβι-
με κατεύθυνση Ανατολής - Δύσης διχοτομεί τον οικισμό ενώ στα 15ο και 16ο αιώνα καταγράφεται έντονη οικονομική δραστηριότη- ες χώρες ενώ από το 1871 εξάγει μαλλί από το λιμάνι της Καβάλας
σημεία τομής του με τον οχυρωματικό περίβολο τοποθετούνται τα από τεχνίτες και εμπόρους καθώς και από τη καλλιέργεια βαμ- προς τη Γαλλία. Στις αρχές του 19ου αιώνα η οικονομία της πόλης
οι δύο πύλες του οικισμού. Κατά την πολυτάραχη υστεροβυζαντι- βακιού. Σε απογραφή του 1464 ο πληθυσμός είναι 1450 κάτοικοι. βασίζεται στη καλλιέργεια ρυζιού, καπνού και βαμβακιού, στις εξα-
νή περίοδο, η ισχυρή οχύρωση και η στρατηγικής σημασίας θέση Από το 17ο αιώνα η Δράμα είναι η πρωτεύουσα μίας ευρύτερης δι- γωγές βαμβακιού και ρυζιού και στη μεταποιητική δραστηριότητα
της Δράμας, την καθιστούν σημαντικό κάστρο και αλλάζει συχνά οικητικής περιφέρειας μέχρι το τέλος της Οθωμανικής κυριαρχίας. με κλωστήρια, βαφεία και βυρσοδεψεία. Μέχρι τα μέσα του 19ου
χέρια. Από το 1204, διαρκείς πολιορκίες μεταξύ Φράγκων, Βυζαντι- αιώνα το κύριο προϊόν παραγωγής είναι το βαμβάκι. Παράλληλα
νών, Βουλγάρων και Σέρβων ταλαιπωρούν την πόλη για να περάσει λόγω των αναταραχών από την Ελληνική Επανάσταση, κάτοικοι
τελικά υπό την Οθωμανική κυριαρχία το 1373 ή κατά μία άλλη εκ- της Βέροιας και της Νάουσας μετακινούνται στη περιοχή της Δρά-
δοχή, το 1384. μας αναζητώντας ασφαλή και ειρηνική διαβίωση. Το 1860 οι πόλη
έχει 7.000 κατοίκους. Από το 1850 και μετά κυριαρχεί η καλλιέργεια
του καπνού και γίνονται εξαγωγές προς τις ισχυρές ευρωπαϊκές χώ-
ρες. Οι ευκαιρίες για εργασία στη Δράμα, προκαλούν κύμα μετα-
νάστευσης από κατοίκους της Ηπείρου. Το 1882 οι κάτοικοι της πό-
λης ανέρχονται σε 10.000. Το 1895 συνδέεται με το σιδηροδρομικό
δίκτυο Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινούπολης. Στις αρχές του 20ου αι-
ώνα η Δράμα συνεχίζει να είναι το κέντρο μιας από τις μεγαλύτε-
ρες περιοχές καπνοπαραγωγής για την Τουρκία. Από το 1900 πέραν
από τις χώρες της Ευρώπης, εξάγεται καπνός και προς την Αμερική.

εικ.8: Ο βυζαντινός οικισμός της Δράμας. εικ.9: Το Σαντζάκι της Δράμας. εικ.10: Το σιδηροδρομικό δίκτυο Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης.

10
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

Σύγχρονη ιστορία Με τη Μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των

πληθυσμών, ο αριθμός των κατοίκων της Δράμας αυξάνεται σημα-
Κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο 1912-13 οι σύμμαχοι Ελλάδα ντικά ενώ οι Τούρκοι και οι υπόλοιπες μειονότητες εγκαταλείπουν
- Σερβία - Βουλγαρία απελευθερώνουν την Δράμα η οποία περνά- την πόλη. Το 1928 στη Δράμα κατοικούν 29.339 ενώ το 1931 ο πλη-
ει υπό την διοίκηση της Βουλγαρίας. Το 1913 με τον Β’ Βαλκανικό θυσμός φτάνει στους 33.000 κατοίκους. Στο τέλος της δεκαετίας του
πόλεμο η Ελληνική πλευρά εκτοπίζει τους Βούλγαρους και δίνει τέ- ‘20 ξεκινάει η καπνική κρίση με δυσκολότερες χρονιές το 1930, το
λος στην 1η Βουλγαρική κατοχή. Το 1913 ο πληθυσμός λόγω Βαλκα- 1931 και το 1932. Η βαθιά κρίση και η ανεργία επηρεάζει όλους τους
νικών πολέμων μειώθηκε στους 13.000 κάτοικους (2.500 Ελληνες, επαγγελματικούς κλάδους και την οικονομική δραστηριότητα της
10.500 Τούρκοι). Το 1914 έγινε η πρώτη εγκατάσταση προσφύγων πόλης, ενώ η ανάκαμψη αρχίζει να διαφαίνεται το 1933 και έπειτα.
και ο πληθυσμός αυξήθηκε στους 20.000 κάτοικους με 8-9.000 Κατά τη διάρκεια του Β’Π.Π. οι Γερμανοί κατακτητές παραχωρούν
Τούρκους. Η οικονομία της πόλης συνεχίζει την ανοδική της πορεία. στη Βουλγαρία το δικαίωμα κατάληψης της Ανατολικής Μακεδονί-
Υπάρχουν 7 καπνεμπορικοί οίκοι και απασχολούνται 3000 εργάτες, ας και Θράκης από το 1941-1944. Οι συνέπειες της 3ης και τελευταί-
ενώ η ανάπτυξη ανακόπτεται κατά τον Α’Π.Π. με την 2η Βουλγαρική ας Βουλγαρικής κατοχής για τη ζωή των κατοίκων της Δράμας και
κατοχή από το 1916 έως το 1918. Από το 1918 και κατά τη δεκαετία των γύρω περιοχών υπήρξαν οδυνηρές. Με τη λήξη του πολέμου
εικ.13: Ιστορική φωτογραφία κατά την Βουλγαρική κατοχή στη Δράμα.
του ‘20 η οικονομία της πόλης φτάνει στο αποκορύφωμα της με κύ- και την οριστική απελευθέρωση της Δράμας, ξεκινάει το τελευταίο
ρια απασχόληση τη καλλιέργεια και επεξεργασία του καπνού που κεφάλαιο της σύγχρονής ιστορίας της πόλης, με την ανοικοδόμηση,
έχει εκτοπίσει τις υπόλοιπες καλλιέργειες. Ο καπνός είναι και το μο- τον εκσυγχρονισμό και την σταδιακή οικονομική της ανάκαμψη.
ναδικό εξαγώγιμο προϊόν της περιοχής.

εικ.14&15: Καπνεργάτες σε ώρα εργασίας.

εικ.11&12: Η Ελληνική επικράτεια πριν και μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. εικ.16: Καπνεργάτες. εικ.17: Η καπναποθήκη της εταιρείας «Έρμαν Σπήρερ και Σία».

11
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

1.2 Η αρχιτεκτονική στη Δράμα Ταυτόχρονα, η προτυποποίηση του νέου ρυθμού, και η με-
τάδοσή του στην επαρχία, οδηγεί στην εμφάνιση μορφών και μο-
Γενικό πλαίσιο τίβων στις όψεις λαϊκών σπιτιών δημιουργώντας μία άλλη έκφρα-
ση του ρυθμού, αυτή του «λαϊκού κλασικισμού». Η απλοποιημένη
Ο 19ος αιώνας στον Ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από την αυτή έκφραση είχε διάδοση σε όλη την ελληνική επικράτεια, ενώ
επικράτηση του νεοκλασικισμού και του μορφολογικού πλουραλι- στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού, ο νεοκλασικισμός
σμού που τον διαδέχθηκε. Στις Ευρωπαϊκές χώρες έχει ήδη εξαπλω- ενισχύθηκε και από το επίσημο τουρκικό κράτος. Η Κωνσταντινού-
θεί από τον 18ο αιώνα. Η διάδοσή του στην Ελλάδα συνέπεσε χρο- πολη στο τέλος του 19ου αιώνα υπήρξε ένα σημαντικό εμπορικό
νικά με την ανασύσταση του ελληνικού κράτους και ταυτίστηκε με κέντρο, πεδίο ανταγωνισμού των γαλλικών και γερμανικών εταιρει-
την εθνική αναγέννηση και την αναβίωση, του ελληνικού μεγαλεί- ών, οι οποίες ανεγείρουν τις κτιριακές εγκαταστάσεις τους σύμφω-
ου. Ταυτόχρονα αποτελεί έναν ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Οι πό- να με τα ευρωπαϊκά στυλ. Στην Κωνσταντινούπολη η τάση που επι-
λεις αλλάζουν πρόσωπο καθώς τα σπίτια από την εποχή της τουρ- κρατεί είναι η εκλεκτικιστική αρχιτεκτονική με προσαρμοσμένη την
κοκρατίας αντικαθίσταται από άλλα με έναν ρυθμό που έρχεται παραδοσιακή τεχνική. Οι πιο γνωστοί ξένοι αρχιτέκτονες που εργά- εικ.20: Τα ανάκτορα της Αθήνας.

από την ανεπτυγμένη Ευρώπη. Οι αρχιτέκτονες της εποχής εμπνέ- ζονται στην Κωνσταντινούπολη, ακολουθούν τα νεοκλασικά πρότυ-
ονται από το ιστορικό περιβάλλον. Η Αθήνα γίνεται το κέντρο του πα. Η νέα τάση εισάγεται μέσω της μεσαίας τάξης των εμπόρων για
νεοκλασικισμού και τα κτίρια της αποτελούν πρότυπα για τις επαρ- να ενσαρκώσει την ιδέα της κοσμικότητας από την Ευρώπη. Αυτή
χιακές πόλεις. Δημόσια κτίρια και ιδιωτικά μέγαρα ανεγείρονται η νέα τάση γίνεται πρότυπο και επεκτείνεται πέραν της τουρκικής
σε νεοκλασικό ρυθμό. Η απλότητα της κατασκευής, η λιτότητα της πρωτεύουσας και στις υπόλοιπες πόλεις της Οθωμανικής επικρά-
μορφής και ο σεβασμός στην ανθρώπινη κλίμακα αντανακλούν στο τειας. Αυτό ισχύει και για τις υπόδουλες περιοχές του βόρειο-ελ-
αστικό περιβάλλον της πρωτεύουσας. λαδικού χώρου όπου η έκφραση του νεοκλασικισμού αποτελεί μία
διέξοδο ενίσχυσης της ελληνικότητας και της σύνδεσης τους με την
υπόλοιπη απελευθερωμένη Ελλάδα.

εικ.21:Το αρχαιολογικό μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

εικ.18: Νεοκλασική κατοικία στη Αθήνα. εικ.19: Αναπαράσταση της Ακαδημίας Αθηνών, 1887 εικ.22: Το διοικητήριο της Θεσσαλονίκης.

12
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

Η αρχιτεκτονική στη Δράμα από τον 19ο αιώνα του 1924, η «οικία Τζήμου» του 1925 και άλλα ιδιωτικά κτίρια. Τα
τελευταία κτίρια σχεδίασε και κατασκεύασε ο Αυστριακός αρχιτέ-
Μετά το καταστροφικό σεισμό του 1829, η Δράμα ανοικοδο- κτονας Konrad von Villas, ο οποίος έδρασε στην ευρύτερη περιοχή
μείται με σαφείς επιδράσεις των αρχιτεκτονικών τάσεων που επι- της Δράμας και της Καβάλας κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου
κρατούν την εποχή αυτή. Κατά τον 19ο αιώνα, κυριαρχεί ο παραδο- αιώνα. Η δράση του, όπως άλλων ξένων και Ελλήνων αρχιτεκτόνων
σιακός τύπος της διώροφης κατοικίας με το σαχνισί στον όροφο. Το της εποχής, συνέβαλλε ιδιαίτερα στην εξέλιξη της αρχιτεκτονικής
ισόγειο είναι μια αυστηρή λιθόκτιστη κατασκευή με μικρά ανοίγμα- της πόλης της Δράμας.
τα ενώ ο όροφος είναι ελαφρότερη από τσατμά ή μπαγδατί και φέ- εικ.30: Δημόσια Οθωμανική Σχολή.
ρει πολλά και μεγάλα ανοίγματα. Η μετάβαση από τη παραδοσιακή
στην νεοκλασική αρχιτεκτονική είναι σταδιακή και εμπεριέχει τόσο
την μακρόχρονη συνύπαρξη των δύο τάσεων όσο και τη διαμόρφω-
ση σύνθετων μορφών από τον συνδυασμό τους.
Ο πρώτος τύπος της μεταβατικής αυτής περιόδου εμπεριέ-
χει τη πρόθεση συμμετρίας στη κάτοψη, ενώ στην όψη τονίζεται η
έννοια της οριζοντιότητας και ο διαχωρισμός των επιπέδων χωρίς εικ.31: Ελληνικά Εκπαιδευτήρια εικ.32: Δημαρχείο.

όμως να καταργείται η προεξοχή του σαχνισιού με σκοπό την απλο-

ποίηση των όγκων. Το επόμενο στάδιο είναι η διαμόρφωση αυστη-
ρής ογκομετρίας με καθαρά ορθογώνια κτίσματα χωρίς προεξοχές.
Οι όψεις του ισογείου διακοσμούνται με τραβηχτά επιχρίσματα και
τονίζονται οι ακμές του ορόφου με ξύλινες παραστάδες. Τα παρά-
θυρα πλαισιώνονται με ανάγλυφη επεξεργασία του επιχρίσματος
και οι ποδιές τους διακοσμούνται. Στη περαιτέρω εξέλιξη, οι όψεις
αποκτούν συμμετρική οργάνωση με κεντρικό εξώστη στον όροφο εικ.33: Οικία Τζήμου εικ.34: Οικία Αναστασιάδη.

και δύο άξονες παραθύρων εκατέρωθεν. Συχνά ο κεντρικός άξονας

τονίζεται με διακοσμητική επίστεψη.
Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου ανεγεί-
ρονται δημόσια και ιδιωτικά κτίσματα που αποτελούν ολοκληρω-
μένες αρχιτεκτονικές συνθέσεις επηρεασμένες από τον νεοκλα-
σικισμό οι οποίες λειτουργούν ως πρότυπα για την ανάπτυξη του
ρυθμού που επικράτησε οριστικά την επόμενη χρονική περίοδο.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα των δημόσιων αυτών κτιρίων εί-
ναι τα «Εκπαιδευτήρια της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας» του
1907, το «Παλαιό Δημοτικό Νοσοκομείο» και η «Δημόσια Οθωμανι-
κή Σχολή» της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα και το κτίριο της
Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας του 1929. Αντίστοιχα, κτίσματα ιδι-
ωτικής πρωτοβουλίας αποτελούν η καπναποθήκη Πορτοκάλογλου
εικ.23-29: Τα στάδια εξέλιξης της λαϊκής αρχιτεκτονικής στη Δράμα. εικ.35: Η καπναποθήκη της εταιρείας «Έρμαν Σπήρερ και Σία».
του 1904, η καπναποθήκη της εταιρείας «Έρμαν Σπήρερ και Σία»

13


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

2.1 Διαχρονική ανάλυση νά δαιδαλώδη δρομάκια-αδιέξοδα για τη πρόσβαση στο εσωτερικό

των ιδιοκτησιών και διαπλατύνσεις που καταλήγουν στη κεντρικό
Το κτίριο της οικογένειας Δάκου βρίσκεται στο ανατολικό οδό. Τα κτίσματα είναι τοποθετημένα στη περίμετρο των οικοπέ-
τμήμα του παραδοσιακού πυρήνα της πόλης και σε επαφή με το βυ- δων ενώ στο εσωτερικό σχηματίζονται αυλές. Τα μουσουλμανικά
ζαντινό τείχος. Ως εκ τούτου, η ευρύτερη περιοχή του κτιρίου ταυ- τεμένη βρίσκονται σε περίοπτες θέσεις στις διασταυρώσεις των
τίζεται με το ιστορικό και εμπορικό κέντρο της Δράμας. Συνεπώς, η οδών.
διαχρονική ανάλυση της περιοχής του, σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό Η τρίτη πολεοδομική ενότητα της αγοράς, διαφοροποιείται
με την οικιστική εξέλιξη του συνόλου της πόλης. ως προς την χρήση από τις άλλες δύο περιοχές αφού περιλαμβά-
Έτσι, ενώ εντός του πολεοδομικού ιστού της Δράμας, υπάρ- νει το εμπορικό κέντρο και εξυπηρετεί το σύνολο του πληθυσμού
χουν αρκετές ενδείξεις για την ύπαρξη οικισμού από τους προϊστο- της πόλης. Τον 17ο αιώνα εκτείνεται κατά μήκος της όχθης του χει-
ρικούς χρόνους, δεν επαρκούν για τον προσδιορισμό της έκτασης μάρρου αλλά με τη πάροδο του χρόνου αναπτύσσεται δυτικά προς
και του μεγέθους του. Η κατασκευή της πρώτης οχύρωσης στη βυ- στους πρόποδες του λόφου που βρίσκεται το κάστρο και ανατολικά
εικ.5: Η Οθωμανική συνοικία. εικ.6: Η περιοχή της αγοράς.
ζαντινή περίοδο πιστοποιεί τη θέση και τα όρια του οικισμού την μέχρι τη σημερινή πλατεία Ελευθερίας.
εποχή αυτή. Δεν έχει διαπιστωθεί πότε άρχισε η επέκταση εκτός Το 1884 και μετά, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του
των τειχών αλλά η αμυντική τους χρήση έπαψε να υφίσταται από τουρκικού κράτους, ανεγείρονται στη Δράμα μεγάλα δημόσια κτί-
την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους. Στα μέσα του 17ου αι- ρια που περιβάλουν την τουρκική συνοικία χωρίς να γίνουν επεμ-
ώνα η πόλη έχει ήδη επεκταθεί έξω από τα τείχη και στις περιγρα- βάσεις στο εσωτερικό του ιστού. Το 1894-95 κατασκευάζεται ο σι-
φές του ο Εβλιά Τσελεμπή περιγράφει δύο περιοχές κατοικίας, την δηροδρομικός σταθμός στα νότια της πόλης, ενώ στην περιοχή της
χριστιανική και την μουσουλμανική συνοικία, μία περιοχή αγοράς αγοράς κατασκευάζονται καταστήματα και πανδοχεία που ανήκουν
και τον κήπο ως χώρο αναψυχής. σε έλληνες και τούρκους επιχειρηματίες. Τα νέα οικοδομικά τετρά-
Η Χριστιανική συνοικία καταλαμβάνει μία έκταση εντός γωνα αυτής της περιοχής είναι μικρά και έχουν σχετικά κανονικό
των τειχών και μίας μικρής ζώνης εκτός των τειχών. Χαρακτηριστι- σχήμα, ενώ οι πυρκαγιές την έπληξαν αρκετές φορές.
κό στοιχείο της πολεοδομικής της δομής είναι η οργάνωση ως προς Ο βασικός πολεοδομικός χαρακτήρας με τις δύο διακεκρι-
έναν κεντρικό άξονα που τη διασχίζει εγκάρσια με κατεύθυνση εικ.1-3: Χάρτης και φωτογραφίες τμημάτων του τείχους.
μένες περιοχές κατοικίας και την ενδιάμεση ζώνη του διοικητικού
Ανατολής - Δύσης και πάνω του αναπτύσσονται τα κοινωφελή και και εμπορικού κέντρου της πόλης κατά μήκος του χειμάρρου παρα-
κοινόχρηστα κτίρια της Χριστιανικής κοινότητας. Ο ιστός χαρακτη- μένει ο ίδιος μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Η επικοινωνία εκα-
ρίζεται επίσης, από οικοδομικά τετράγωνα μικρού και μεγάλου με- τέρωθεν του χειμάρρου γίνεται με λίθινες γέφυρες ενώ οι βασικοί
γέθους με ακανόνιστο σχήμα και δαιδαλώδης δρόμους. Λόγω της άξονες οργάνωσης του χώρου της πόλης είναι η Βενιζέλου, η Μ.
έντονης στενότητας χώρου, πολλά κτίσματα ανεγείρονται σε επα- Αλεξάνδρου και μία τρίτη προς το σιδηροδρομικό σταθμό.
φή με το τείχος ή πάνω σε αυτό. Η τμηματική κατεδάφιση του τεί- Μετά την απελευθέρωση, οι αλλαγές στη οργάνωση της
χους ευνοεί την επέκταση του οικισμού και προσφέρει άφθονο οι- πόλης οφείλονται σε δύο βασικούς παράγοντες, στη ραγδαία
κοδομικό υλικό. μεταβολή της πληθυσμιακής κατάστασης και στην ανάγκη για
Η μουσουλμανική συνοικία ή αλλιώς το «Βαρός», αναπτύσ- εκσυγχρονισμό.
σεται στο ανατολικό τμήμα της πόλης, σε επαφή με το κεντρικό οδι- Οι Βαλκανικοί πόλεμοι και η Μικρασιατική καταστροφή
κό άξονα της Μ. Αλεξάνδρου. Ο πολεοδομικός ιστός χαρακτηρίζεται προκαλούν μεγάλο κύμα προσφύγων ενώ ταυτόχρονα αποχωρούν
από μεγάλα ακανόνιστου σχήματος οικοδομικά τετράγωνα με στε- εικ.4: Επακτάσεις της Δράμας εκτός των τειχών κατά την Οθωμανική περίοδο. οι μουσουλμάνοι. Η εγκατάσταση των προσφύγων γίνεται στη περι-

15
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

φέρεια της πόλης σε ακατοίκητες εκτάσεις. Το 1914 οι πρώτοι πρό- Από το 1923 έχει ήδη θεσπισθεί από το Ελληνικό κράτος δι-
σφυγες από τη Στανήμαχο και το Ορτάκιοϊ, εγκαθίστανται στους άταγμα σχετικό με την ανανέωση των ελληνικών πόλεων και επι-
ομώνυμους συνοικισμούς. Για το δεύτερο κύμα προσφύγων από βάλλει τη σύνταξη νέων πολεοδομικών σχεδίων. Τον Οκτώβρη του
το 1924 μέχρι το 1931 δημιουργούνται νέοι συνοικισμοί που περι- 1928 αναστέλλονται όλες οι οικοδομικές εργασίες μέχρι την ολο-
βάλλουν περιμετρικά τον παραδοσιακό πυρήνα της πόλης. Η μορ- κλήρωση, τον έλεγχο και την έγκριση του νέου σχεδίου πόλεως τον
φολογία του αστικού ιστού των επεκτάσεων χαρακτηρίζεται από Απρίλιο 1930. Ο επανασχεδιασμός της πόλης με στόχο την ποιοτική
ευθύγραμμες χαράξεις Ιπποδάμειου συστήματος με κανονικά ορ- της αναβάθμιση, αγνοεί τη μορφολογία του υπάρχοντος παραδο-
θογώνια οικοδομικά τετράγωνα. Η επέκταση της πόλης με άξονα σιακού ιστού και προκαλεί θύελλα αντιδράσεων. Η οργάνωση του
την άμεση στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων, πραγμα- νέου σχεδίου γίνεται κεντροβαρικά ως προς την πλατεία, η οποία
τοποιήθηκε αποσπασματικά χωρίς κάποιο συνολικό πολεοδομικό αυξάνει το μέγεθος της δυσανάλογα με τις επεκτάσεις της πόλης,
σχεδιασμό. Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν ασυνέχειες στον υποβαθμίζεται ο ιστορικός βασικός άξονας της Βενιζέλου και προ-
πολεοδομικό ιστό που δημιουργούν προβλήματα επικοινωνίας των τείνεται ένας καινούργιος άξονας, της λεωφόρου Αγίας Σοφίας, που
εικ.8: Η περιοχή της αγοράς.
κατοίκων. ρυμοτομεί μεγάλο πλήθος κτισμάτων και τμήματος του βυζαντινού
Ο παραδοσιακός πολεοδομικός ιστός διατηρείται κατά την τείχους. Τα μνημεία της πόλης πέραν από τον ναό της Αγίας Σοφί-
ανοικοδόμηση της δεκαετίας του ’20 αφού ακολουθείται η υφιστά- ας αγνοούνται από το νέο σχέδιο και πολλά μουσουλμανικά τεμέ-
μενη ρυμοτομία με τοπικές διανοίξεις και διαπλατύνσεις. Η πρώην νη ρυμοτομούνται. Στη χριστιανική συνοικία ακολουθείται σχετικά
μουσουλμανική συνοικία, μετά την αποχώρηση των τούρκων κατοί- η μορφολογία του ιστού ενώ στη μουσουλμανική η προτεινόμενη
κων της, δεν έχει εποικιστεί λόγω ιδιοκτησιακών προβλημάτων. Ο επέμβαση είναι ισοπεδωτική. Προτείνεται ένα νέο αστικό πλέγμα
εκσυγχρονισμός της πόλης στη συνείδηση των κατοίκων έχει να κά- ορθογώνιων οικοπέδων με κάθετες διασταυρώσεις οδών. Η πρό-
νει με την μορφολογία του οδικού δικτύου που λόγω προβλημάτων ταση συμβαδίζει με τις σύγχρονες πολεοδομικές αντιλήψεις και το
υλοποίησης προσωρινά αναστέλλεται. ζήτημα του «εξελληνισμού» της πόλης, δεν αντιμετωπίζει όμως ση-
εικ.9: Η οδός Βενιζέλου. εικ.10: Τα δικαστήρια.
μαντικά ζητήματα ως προς την σύνδεση με τον πυρήνα της πόλης
και τη ρύθμιση των χρήσεων των νέων συνοικισμών. Οι τροποποιή-
σεις του σχεδίου που ακολούθησαν, αφορούσαν τη μείωση του με-
γέθους της πλατείας και των διαστάσεων των οδών, τις διανοίξεις
και την ένταξη των γύρω περιοχών, χωρίς όμως τη διευθέτηση για
τα ρυμοτομούμενα τμήματα της πόλης και τα μνημεία της. Η εφαρ-
μογή του σχεδίου προσκρούει στις αποζημιώσεις που απαιτούνται
για τις απαλλοτριώσεις και μέχρι σήμερα γίνονται οι απαραίτητες
τροποποιήσεις για την προσαρμογή του στην υφιστάμενη κατάστα-
ση. Το αποτέλεσμα είναι η διάσωση ορισμένων μνημείων και μεγά-
λου μέρους του ιστορικού κτιριακού αποθέματος της πόλης.

εικ.7: Η πρώτη Χαρτογράφηση της πόλης της Δράμας το 1918. εικ.11: Η πρώτη Χαρτογράφηση της πόλης της Δράμας το 1918.

16
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

2.2 Το βυζαντινό τείχος της Δράμας και η χους δίπλα στο προς μελέτη κτίριο, είχε τοποθετηθεί το ιστορικό
διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς ρολόι της Δράμας, το οποίο αναφέρεται στις περιγραφές του Εβλιά
Τσελεμπή του 17ου αιώνα. Αποτέλεσε ορόσημο και αξιοθέατο της
Κατά την οικιστική εξέλιξη της πόλης, προκύπτει ότι η δια- πόλης, μέχρι το 1945 όταν και απομακρύνθηκε αλόγιστα.
χρονική αντίληψη για το βυζαντινό τείχος από το σύνολο της πολι- Σε ότι αφορά το βυζαντινό τείχος της Δράμας στην παρού-
τείας ταυτίζεται με τη διακοπή του αστικού ιστού που θα πρέπει σα κατάσταση, πρόσφατα ολοκληρώθηκαν οι εργασίες συντήρησής
να διευθετηθεί ως πρόβλημα, παρά ως ένα μνημείο προς ανάδει- του και υπάρχει πρόθεση ανάδειξης του περιβάλλοντος χώρου του.
ξη και διατήρηση. Από την εποχή που έχασε την οχυρωματική του
χρήση, το τείχος αντιμετωπίζεται ως πηγή οικοδομικού υλικού ή ως
τέταρτος τοίχος για την οικονομία της κατασκευής των σπιτιών, ενώ
όπου είναι απαραίτητο και ταυτόχρονα εφικτό, κατεδαφίζεται. Η
νέα πρόταση για την πόλη του 1930 με την ρυμοτόμηση τμήματος
του τείχους αποτυπώνει τη θεσμική τοποθέτηση της πολιτείας εκεί-
εικ.12: Οι χαράξεις του νέου σχεδίου πόλεως στη περιοχή της Χριστιανικής νης της εποχής απέναντι στο βυζαντινό μνημείο. Ταυτόχρονα, επι-
συνοικίας. Τονίζεται η θέση του κτιρίου και το βυζαντινό τείχος.
κυρώνει την απουσία οποιουδήποτε πλαισίου προστασίας του μνη-
μείου απέναντι στη ιδιωτική μεταχείριση.
Η αντιμετώπιση των τειχών ως μνημεία που χρίζουν προ- εικ.14&15: Παραδείγματα των «Καστρόπληκτων της Θεσσαλονίκης».

στασίας αποτελεί αρκετά μεταγενέστερη συνθήκη στον ελλαδικό

χώρο. Τα Βυζαντινά τείχη της Δράμας χαρακτηρίστηκαν «ιστορικό
διατηρητέο μνημείο» με απόφαση της Ελληνικής πολιτείας το 1962,
όπως και αυτά της Θεσσαλονίκης. Με τη θέσπιση του πλαισίου
προστασίας όμως, δημιουργείται η ανάγκη της διαχείρισης και των
κατασκευών που βρίσκονται σε επαφή με τα βυζαντινά μνημεία.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των «Καστρόπληκτων»
στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης η οποία σχετίζεται ιστορικά με
εικ.16: Παράδειγμα κτιρίου σε επαφή με το τείχος στη Δράμα (δεν σώζεται).
την μετακίνηση των πληθυσμών τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι-
ώνα, όπως αντίστοιχα συνέβη και στη Δράμα. Και στις δύο περι-
πτώσεις τα προσφυγικά κτίσματα μαρτυρούν την ιστορία της πό-
λης, αποτελούν φάσεις του ίδιου του βυζαντινού μνημείου και
ταυτόχρονα δημιουργούν ένα ενιαίο ιστορικό σύνολο άξιο προς δι-
ατήρηση. Παρόλα αυτά, οι πρακτικές διαχείρισης της ιδιαίτερης αυ-
τής πτυχής της πολιτιστικής κληρονομιάς, δεν συμβαδίζουν πάντα
με αυτήν την άποψη.
Μία επίσης ιδιαίτερη περίπτωση κατασκευής στα τείχη της
Δράμας, αποτελεί «Ο πύργος του ρολογιού». Στον πύργο του τεί-
εικ.13: Οι χαράξεις του νέου σχεδίου πόλεως στη περιοχή της Οθωμανικής συνοικίας εικ.17&18: Το ιστορικό ρολόι της Δράμας (δεν σώζεται).

17
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Σε ότι αφορά την εικόνα της ευρύτερης περιοχής του κτιρί-

2.3 Συγχρονική ανάλυση ου, ο πολεοδομικός ιστός στην άλλοτε βυζαντινή συνοικία, έχει δια-
τηρηθεί σε μεγάλο βαθμό. Στο εσωτερικό, η ανέγερση αρκετών πο-
Η πόλη της Δράμας σήμερα, έχει την εικόνα μίας σύγχρονης λυκατοικιών αλλοιώνει την εικόνα της περιοχής αλλά τόσο η χρήση
μικρής πόλης που ζει με τοπικούς και ήρεμους καθημερινούς ρυθ- της αμιγούς κατοικίας, η διατήρηση πολλών χαμηλών κτιρίων αλλά
μούς. Οι καλλιέργεια των εύφορων εκτάσεων παραμένει μία βασική και η αραιή κυκλοφορία οχημάτων, ενισχύουν τον χαρακτήρα της
δραστηριότητα περιαστικά, όπως και η κτηνοτροφία. Η παραγωγή γειτονιάς. Ταυτόχρονα, στους κεντρικούς άξονες η χρήση του λιανι-
τυροκομικών και αλλαντικών προϊόντων όπως και κρασιού κάνουν κού εμπορίου στα ισόγεια όπως και της κατοικίας στους ορόφους,
γνωστή τη Δράμα στην ευρύτερη περιοχή της βόρειας Ελλάδας. Χά- επίσης διατηρείται. Από την άλλη, η εικόνα της εγκατάλειψης κτιρί-
ρις στο ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον του ευρύτερου γεωγραφικού ων αποτελεί συχνό φαινόμενο σε όλο το φάσμα του παραδοσιακού
χώρου, αλλά και της περιοχής των πηγών της Αγίας Βαρβάρας στη ιστού.
καρδιά της πόλης, η Δράμα αποτελεί επίσης τουριστικό προορισμό.
Σε αυτό συμβάλλει αρκετά και η ετήσια διοργάνωση του ευρωπαϊ-
κού φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους που λαμβάνει χώρα στη πόλη εικ.20&21: Σύγχρονες απόψεις της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου.
της Δράμας και η καθιερωμένη διοργάνωση της χριστουγεννιάτι-
κης «Ονειρούπολης» στο Δημοτικό Κήπο. Παράλληλα, η ψυχαγω-
γία, η εστίαση, το εμπόριο και οι διάφορες υπηρεσίες συνθέτουν
την επαγγελματική δραστηριότητα των κατοίκων της πόλης.

εικ.22&24: Σύγχρονες απόψεις της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου. εικ.25-29: Σύγχρονες απόψεις της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου.

εικ.19: Δορυφορική άποψη του ιστορικού κέντρου της Δράμας. Τονίζεται η θέση εικ.30-34: Διάγραμμα συγχρονικής ανάλυσης της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου.
του κτιρίου. Δομημένο-Αδόμητο Ύψη ορόφων Χρήσεις γης ισογείου Χρήσεις γης ορόφων

18
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Προσεγγίζοντας την περιοχή της αγοράς, το δομημένο περι-

βάλλον διατηρείται σε μεγάλο βαθμό αλλά κυριαρχούν οι χρήσεις
της εστίασης και της ψυχαγωγίας. Τα πολυσύχναστα ξενοδοχεία και
πανδοχεία, είτε έχουν μετατραπεί σε χώρους νυχτερινής διασκέδα-
σης ή καταρρέουν ερειπωμένα. Στο επίπεδο των ορόφων της περι-
οχής της αγοράς επίσης επικρατεί η απουσία χρήσης.
Ως προς τον κεντρικό άξονα της 19ης Μαΐου, ο άλλοτε ξερο-
χείμαρος Τσάι με τα μικρομάγαζα στις όχθες του, παρά την πλήρη
αλλαγή της εικόνας του με την ανέγερση αρκετών πολυόροφων πο-
λυκατοικιών μεταπολεμικά, έχει διατηρήσει τον εμπορικό του χα-
ρακτήρα και μάλιστα κάθε Πέμπτη μετατρέπεται σε υπαίθρια λαϊ-
κή αγορά. Ιστορικές κατασκευές

Ανατολικά της 19ης Μαΐου εκτείνεται η κάποτε μουσουλμα-

νική περιοχή από την οποία διασώζονται μόνο ελάχιστα τεμένη και
κάποια δημόσια κτίρια της τελευταίας περιόδου της Οθωμανικής
κυριαρχίας. Ο εκσυγχρονισμός της πόλης στα μέσα του 20ου αιώνα
άλλαξε παντελώς την εικόνα της περιοχής σε επίπεδο μορφολογίας
ιστού, πυκνότητας δόμησης, κοινωνικής σύστασης αλλά και χρήσης
γης.

εικ.35-39: Σύγχρονες απόψεις της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου. εικ.40-44: Ιστορικά κτίρια στην ευρύτερη περιοχή του κτιρίου. εικ.45-48: Ιστορικά κτίρια στην ευρύτερη περιοχή του κτιρίου.

19
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

2.4 Το άμεσο περιβάλλον του κτιρίου

Πλησίον του κτιρίου της οικογένειας Δάκου, τόσο η παρου-

σία σημαντικών βυζαντινών μνημείων, όσο και ένα πλήθος αξιόλο-
γων κτιρίων από το παρελθόν, στοιχειοθετούν τις επάλληλες φά-
σεις του ιστορικού χαρακτήρα της περιοχής και κρίνεται σκόπιμη
μία σύντομη αναφορά.
Ως προς τα βυζαντινά μνημεία, τα τείχη και ο ναός της Αγί-
ας Σοφίας χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα ενώ ο ναός των Ταξι-
εικ.50: Το κτίριο και το άμεσο περιβάλλον του. Άποψη από το καμπαναριό της
αρχών από τον 14ο. Η παλιά Μητρόπολη της Δράμας, με την οποία Αγίας Σοφίας.
ολοκληρώνεται την παρουσία των ναών στον ιστορικό πυρήνα χρο-
νολογείται στα μέσα του 19ου αιώνα.
Σε ότι αφορά την προσέγγιση στο κτίριο, ήδη επί της οδού
Βενιζέλου και πριν την διασταύρωση της με την οδό Κουντουριώ-
του έντονη παρουσία έχουν τα ιστορικά ξενοδοχεία από την εποχή
του οθωμανικού εξευρωπαϊσμού. Τα τρία από τα τέσσερα είναι σε
αχρηστία ενώ το τέταρτο λειτουργεί ως καφέ-μπαρ. Στη κορυφή της εικ.54&55: Πανδοχεία επι της οδού
Βενιζέλου.
διασταύρωσης βρίσκεται το κτίριο του ιστορικού καφενείου «Ελευ-
εικ.56: Το ιστορικό καφενείο «Ελευθερία».
θερία». Ένα εξαιρετικό δείγμα εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής, κτι-
σμένο το 1907 από την Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Δράμας. Εξ’
αρχής λειτούργησε ως εντευκτήριο και χρησιμοποιήθηκε ως κέντρο
εικ.51: Ναός των Ταξιαρχών. εικ.52: Παλιά και νέα Μητρόπολη Δράμας.
οργάνωσης του Μακεδονικού Αγώνα. Πήρε το όνομα του μετά την
απελευθέρωση και από το 1995, πέραν από το ίδιο το κτίριο, είναι
προς διατήρηση και η χρήση του ως καφενείο.

εικ.49: Τμήμα του τείχους πλησίον του κτιρίου. εικ.53: Ναός της Αγίας Σοφίας. εικ.57: Δορυφορική άποψη του άμεσου περιβάλλοντος του κτιρίου. Τονίζεται η
θέση του κτιρίου.

20
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Η εικόνα της οδού Κουντουριώτου προσφέρει πολύ εύγλωτ-

τα τόσο την διατήρηση του ιστορικού ιστού, όσο και τις διαφορε-
τικές εκφάνσεις της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής από τα τέλη του
19ου αιώνα στις πρώτες δεκαετίες του 20ου. Έτσι, το πρώτο κτίσμα
που συναντά κανείς είναι ένα παραδοσιακό κτίριο με την χαρακτη-
ριστική προεξοχή του ορόφου (σαχνισί), το επόμενο είναι ένα κτί-
ριο κατά τα νεοκλασικά πρότυπα πιθανότατα της δεκαετίας του ’30,
ενώ το αμέσως επόμενο, το οποίο γειτνιάζει με το κτίριο της οικογέ-
νειας Δάκου, είναι η οικία Σκουλίδη, κτισμένη το 1909 με ιδιαίτερα
επιμελημένη διακόσμηση. Το επόμενο κτίσμα είναι ένα τούρκικο
διώροφο σπίτι με προεξέχον όροφο πιθανότατα κτισμένο προ του εικ.58&59: Η οδός Κουντουριώτου και το τούρκικο κτίσμα στο εσωτερικό της.

1900 το οποίο ανήκε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Δάκου. Ανά-

εικ.64&65: Οικία Μπούμπουρα και νεοκλασικό κτίσμα.
μεσα σε αυτό και την οικία Σκουλίδη, δημιουργείται μία στενή πά-
ροδος που οδηγεί στην θύρα εισόδου του οικοπέδου της οικογένει-
ας Δάκου. Η πάροδος αυτή, διακρίνεται σε όλους τους ιστορικούς
χάρτες και αποτελεί στοιχείο διατήρησης του παραδοσιακού ιστού.
Στη συνέχεια της οδού, υπάρχει μία διπλοκατοικία στα βόρεια της
οικίας Δάκου, κτισμένη τη δεκαετία του ’30, ενώ περνώντας στην
οδό Αγίας Σοφίας αισθητή παρουσία στο χώρο έχει η οικία Μπά-
μπουρα. Το κτίριο αυτό ανεγέρθηκε το 1927 από τον Ανέστη Μπά-
μπουρα, καπνέμπορο και συνέταιρο του Γιαννούλη Δάκου. Δίπλα
σε αυτό, βρίσκεται άλλο ένα αρκετά αξιόλογο δείγμα εκλεκτικιστι-
κής αρχιτεκτονικής των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα, ενώ επί
της οδού Βενιζέλου ένα κτίριο ειδικής χρήσης και ιδιαίτερης αρχι-
εικ.60&61: Νεοκλασικά κτίρια επί της οδού Κουντουριώτου.
τεκτονικής είναι ο κινηματογράφος «Ολύμπια». Πιθανόν το κτίριο
αρχικά να κατασκευάστηκε ως καπναποθήκη, τη δεκαετία του ’20.
Το 1928 λειτούργησε ως κινηματογράφος με την ονομασία «Μέγας»
ενώ το 1940 ονομάζονταν ήδη «Ολύμπια». Αποκατεστημένο σήμε-
ρα, με τη διατήρηση της χρήσης του κινηματογράφου, αποτελεί ένα
συμπαγές στερεό με καθαρά νεοκλασικό χαρακτήρα.

εικ.62&63: Τούρκικο κτίσμα επί της οδού Κουντουριώτου. εικ.66: Κινηματογράφος «Ολύμπια».

21


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

3.1 Η οικογένεια Δάκου

Η ιστορία της οικογένειας Δάκου ξεκινάει στα τέλη Για να στεγάσει τόσο την οικογένεια αλλά και την επι-
του 19ου αιώνα με την εγκατάσταση στην ευρύτερη περιοχή χείρησή του, αποκτά ένα οικόπεδο στην περιοχή της Αγίας
της Δράμας, τριών αδερφών από την Ήπειρο. Κατοικούν στον Σοφίας μέσα στον ιστορικό πυρήνα της Δράμας και κτίζει στα
οικισμό της Καλλιθέας, 26χλμ έξω από την πόλη της Δράμας μέσα τη δεκαετίας του ’20 μία πολυτελή, ευμεγέθη κατα-
και αλλάζουν τα αρχικά τους ονόματά σε Κομβόκης, Στόικος σκευή. Παράλληλα, είναι ιδιοκτήτης μίας έκτασης 4000τ.μ.
και Δάκος. Ο γιος του τελευταίου με το όνομα Γιαννούλης που την χρησιμοποιεί ως χώρο στάθμευσης των φορτηγών
Δάκος εγκαταλείπει το επάγγελμα του τσαγκάρη στη Καλ- του, είναι συνιδιοκτήτης του ξενοδοχείου «Θεσσαλονίκη»
λιθέα και αναζητάει την τύχη του στη Δράμα. Η οικονομική ενώ διαχειρίζεται και το ξενοδοχείο «Μακεδονία». Κατά την
ανάπτυξη στις αρχές του αιώνα προσφέρουν αρκετές ευκαι- διάρκεια της Βουλγαρικής κατοχής (1941-1944) η οικογένεια
ρίες και καταφέρνει να κάνει περιουσία ως καπνομεσίτης, εγκαθίσταται στην Θεσσαλονίκη και επιστρέφει με την απε-
μεταφορέας και έμπορος καπνού. Συνέταιρός του υπήρξε ο λευθέρωση της Δράμας. Από τότε, η οικογένεια μεγαλώνει, ο
Ανέστης Μπάμπουρας οποίος απεβίωσε το 1927. Με τη γυ- Γιαννούλης Δάκος φεύγει από τη ζωή το 1950, ενώ οι απόγο-
ναίκα του Φωτεινή Δάκου, δημιουργούν μία πολυμελή οικο- νοι του κατοικούν σήμερα στην Δράμα, την Θεσσαλονίκη και
γένεια από έξι παιδιά. την Αθήνα.

εικ.1: Ο Γιαννούλης Δάκος και μέλη της οικογένειας του στον ανατολικό εξώστη εικ.2: Άποψη του κτιρίου από νοτιοδυτικά γύρω στο 1928. Αρχείο Κάζης.
της κατοικίας τους. Αρχείο οικογένειας Δάκου.

23
 εικ.2: Άποψη του κτιρίου από νοτιοδυτικά γύρω στο 1928. Αρχείο Κάζης.
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

3.2 Το ιστορικό του κτιρίου Το 1960 το κτίριο ενοικιάζεται στην Ασφάλειας Δρά-
μας. Το ισόγειο χρησιμοποιούνταν ως αποθήκη ενώ ο Β΄ όρο-
Η άδεια του κτιρίου εκδίδεται το 1924 και η ανέγερ- φος για γραφεία της υπηρεσίας καθ’ όλη τη διάρκεια της
σή του γίνεται σε οικόπεδο που εφάπτεται με το βυζαντινό εγκατάστασης της. Ο ενδιάμεσος όροφος, αρχικά λειτούργη-
τείχος. Η κατασκευή του διαρκεί κατά τα χρόνια 1926-1927. σε ως κοιτώνες των αστυνομικών, το 1982 μετατράπηκε σε
Στην ιδιοκτησία του Γιαννούλη Δάκου εντάσσεται και το υφι- γυμναστήριο της Ασφάλειας ενώ από το 1988 λειτούργησε
στάμενο διώροφο τούρκικο σπίτι επί της οδού Κουντουριώ- και αυτός ως χώρος γραφείων. Στο μεταξύ, η οικογένεια Δά-
του πλευρικά της εισόδου στο οικόπεδο. Αντίστοιχα, το οι- κου, πουλάει το 1973 το τούρκικο κτίσμα στο μπροστά μέρος
κόπεδο από την ανατολική πλευρά του τείχους ανήκει επίσης του οικοπέδου στους σημερινούς ιδιοκτήτες. Τον Ιανουάριο
στον νέο ιδιοκτήτη, και λειτουργεί ως οπωρώνας της οικογέ- 1986 μέλη της οικογένειας αιτούνται προς την 4η Εφορεία
νειας, ενώ επικοινωνεί με την οικία δια μέσου του τείχους. Νεωτέρων Μνημείων τον χαρακτηρισμό της οικίας τους ως
εικ.5&6: Μέλη της οικογένειας φωτογραφίζονται στο εξωτερικό κλιμακοστάσιο. διατηρητέας. Τον Σεπτέμβριο του 1986 το Τοπικό Συμβούλιο
Το νέο κτίριο έχει τρία επίπεδα από τα οποία τα δύο πρώ- Αρχείο οικογένειας Δάκου.
τα χρησιμοποιούνται ως αποθήκη καπνού, ενώ στο τρίτο κα- Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης αποφασίζει την κήρυξη
τοικεί η οικογένεια. Από το 1941 μέχρι το 1944, επιτάσσεται του κτιρίου ως έργου τέχνης καθώς επίσης και τη προστα-
από τους Βούλγαρους κατακτητές και λειτουργεί ως κατοικία σία του περιβάλλοντα χώρου του, ενώ η αντίστοιχη υπουρ-
του Βούλγαρου αντιδημάρχου. Με την απελευθέρωση περ-
νάει και πάλι στην ιδιοκτησία της οικογένειας Δάκου η οποία
επανεγκαθίσταται στο τρίτο επίπεδο του σπιτιού, ενώ χρησι-
μοποιείται και το τούρκικο διώροφο κτίσμα.

εικ.3: Άποψη της αυλής. Αρχείο εικ.4: Η οικοδομική άδεια του κτιρίου. εικ.7: Άποψη του κτιρίου από βορειοανατολικά τη Δεκαετία του ‘70. Αρχείο Μπέγγα.
οικογένειας Δάκου. Αρχείο οικογένειας Δάκου.

24
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

γική απόφαση λαμβάνεται το 1987. Το 1996, κατόπιν αιτήμα-

τος των ιδιοκτητών, εκπονείται μελέτη αποκατάστασης των
όψεων από τον αρχιτέκτονα Ιωάννη Ματσίνη, η οποία όμως
δεν εγκρίνεται από την 4η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων [6]
και δεν υλοποιείται. Το 1999 η Ασφάλεια Δράμας αφήνει το
κτίριο και μετεγκαθίσταται στη σημερινή της έδρα. Έκτοτε,
η οικία Δάκου παραμένει ακατοίκητη. Το 2004 το κτίριο πω-
λείται από την οικογένεια στον Δήμο Δράμας, στον οποίον
ανήκει μέχρι και σήμερα με την εγκατάλειψη να επιβαρύνει
κάθε μέρα την εικόνα του κτιρίου. εικ.9&10: Μέλη της οικογένειας φωτογραφίζονται στον ανατολικό εξώστη και
στο εσωτερικό κλιμακοστάσιο κατά τη δεκαετία του ‘50. Αρχείο οικογένειας
Το οικόπεδο από την ανατολική πλευρά του τείχους Δάκου.
ανήκει μέχρι σήμερα στους απογόνους του Γιαννούλη Δάκου
και είναι υπό καθεστώς απαλλοτρίωσης από το Δήμο.

εικ.8: Άποψη της δυτικής όψης του κτιρίου κατά την δεκαετία του ‘90. εικ.12: Άποψη του Ξεροχείμαρρου Τσάϊ κατά τη δεκαετία του ‘30. Πίσω από τον βυζαντινό πύργο με το ιστορι-
κό ρολόι, διακρίνεται η οικία Δάκου. Αρχείο Μπέγγα.

25


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

4.1 Μεθοδολογία προσέγγισης της επι- Παράλληλα με την αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστα-
τόπιας εργασίας σης του κτιρίου έλαβε χώρα και η διερεύνηση της κατασκευαστικής
του δομής. Προς αυτήν την κατεύθυνση πραγματοποιήθηκαν τριά-
Η ανάλυση και τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης ξε- ντα εννιά διερευνητικές τομές που μοιράστηκαν στο ισόγειο και τον
κίνησε με τις εργασίες πεδίου. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν τρεις Α’ όροφο. Για τη διενέργεια των διερευνητικών τομών χρησιμοποιή-
περίοδοι επισκέψεων στο κτίριο, μαζί με την πολιτικό μηχανικό Ελί- θηκαν ως εξοπλισμός μικρές και μεγάλες σκάλες, καλέμια, κατσαβί-
να Ποπωβίδου και τον τοπογράφο μηχανικό Φίλιππο Στεφάνου. Η δια, σφυριά, γάντια & επιγονατίδες εργασίας. Λήφθηκαν δείγματα
επί τόπου έρευνα διήρκησε συνολικά, περί τις 30 μέρες. Η πρώτη πλίνθων κονιαμάτων δόμησης και υλικών επίχρισης. Η ανάλυση αυ-
περίοδος έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 2015, η δεύτερη το Μάρτιο τών των υλικών δόμησης, πραγματοποιήθηκε σε δεύτερη φάση σε
του 2016 και η τρίτη τον Σεπτέμβριο του 2016. εργαστήρια του τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Α.Π.Θ. Αποτυ-
Πρώτα πραγματοποιήθηκε η αρχιτεκτονική αποτύπωση πώθηκαν τα δάπεδα ανά χώρο, ενώ στα ξύλινα δάπεδα μετρήθηκαν
αξιοποιώντας τα συμβατικά μέσα αποτύπωσης που υπήρχαν δι- οι διατομές και οι αποστάσεις των πατόξυλων. Όπου κρίθηκε άμε-
αθέσιμα όπως μετροταινία, αλφαδολάστιχο, νήμα της στάθμης, σα αναγκαίο, έγιναν επεμβάσεις καθαρισμού της βλάστησης για
ηλεκτρονικό αποστασιόμετρο, επιπεδομετρητής, προφιλόμετρο, την αποκάλυψη και την διερεύνηση των δομικών στοιχείων. Κατά
παχύμετρο κα. Με την μέθοδο αυτή, μετρώντας οριζόντιες και δι- τη διερεύνηση αποκαλύφθηκαν τρεις χώροι που είχαν σφραγιστεί
αγώνιες αποστάσεις σε κάθε χώρο καθώς και τα πάχη των τοίχων, με δρομικές πλινθοδομές και φωτογραφήθηκε το εσωτερικό τους.
αποτυπώθηκαν και σχεδιάστηκαν οι κατόψεις του Β’ ορόφου και Λεπτομερής φωτογράφηση έγινε για όλους τους χώρους, τις διε-
της στέγης. Στη συνέχεια με τη συμβολή του τοπογράφου πραγμα- ρευνητικές τομές και τα δείγματα ώστε να υπάρχει μία πλήρης φω-
τοποιήθηκε τοπογραφική αποτύπωση έχοντας στη διάθεσή μας τον τογραφική τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης. Παράλληλα,
γεωδαιτικό σταθμό NPL-350 και τον απαραίτητο ανακλαστήρα. Με με την παραχώρηση εξοπλισμού και εργατικού δυναμικού από τον
την τοπογραφική μέθοδο αποτυπώθηκαν το ισόγειο και ο Α’ όρο- Δήμο Δράμας, πραγματοποιήθηκαν χειρονακτικές εκσκαφές ως δι-
φος. Με φωτογραμμετρική αποτύπωση πραγματοποιήθηκε η απο- ερευνητικές τομές στη θεμελίωση.
τύπωση των όψεων. Με τον γεωδαιτικό σταθμό προσδιορίστηκαν
οι συντεταγμένες όλων των φωτοσταθερών, ενώ με το τηλεκατευ-
θυνόμενο ελικόπτερο PHANTOM 3 λήφθηκαν εξωτερικές φωτο-
γραφίες των όψεων. Στη συνέχεια με κατάλληλη επεξεργασία, έγι-
νε η αναγωγή και η σύνθεση των φωτογραφιών ώστε να προκύψει
το τρισδιάστατο μοντέλο του κτιρίου αλλά και οι ορθοανοιγμένες
οπτικές του με τη μετρητική πληροφορία.

εικ.1&11: Φωτογραφίες από τις επιτόπιες εργασίες.

27
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

Για την εκτίμηση της αντοχής των δομικών στοιχείων από Στη τρίτη και τελευταία επίσκεψη στο κτίριο, κατόπιν συνεν-
οπλισμένο σκυρόδεμα, αφού προηγήθηκε η μέτρηση των διατομών νόησης τόσο με την ΕΦΑ Δράμας για την πρόθυμη συμβολή εξει-
όλων των δομικών στοιχειών του φορέα Ο/Σ, πραγματοποιήθηκαν δικευμένου προσωπικού της, όσο και με τον Δήμο Δράμας για την
κρουσιμετρήσεις στις δοκούς και τα υποστυλώματα του ισογείου παροχή ικριωμάτων, έλαβε χώρα η διερεύνηση του ζωγραφικού δι-
και του Α’ ορόφου. Με τον ανιχνευτή οπλισμού επιχειρήθηκε να ακόσμου στους χώρους του Β’ ορόφου. Περισσότερες από δεκαπέ-
προσδιοριστεί ο αριθμός του διαμήκους και του εγκάρσιου οπλι- ντε διερευνητικές τομές διενεργήθηκαν σε τοιχοποιίες και οροφές,
σμού και οι αποστάσεις μεταξύ των διαδοχικών ράβδων όπλισης. με ειδικό εξοπλισμό και τεχνικές, ενώ μετά την αποκάλυψή του ζω-
Διερευνήθηκε επίσης και η σχέση του κτιρίου με το τείχος. Ολοκλη- γραφικού διακόσμου, ακολούθησε λεπτομερής φωτογράφηση και
ρώνοντας και την δεύτερη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε η οπτική αναλύθηκαν τα γενικά χαρακτηριστικά του. Επίσης, έγινε διερεύ-
παρατήρηση και ο σχολιασμός της παθολογίας ανά επίπεδο και νηση των αρχικών χρωματισμών στις επιφάνειες των εξωτερικών
χώρο. όψεων του κτιρίου. Παράλληλα, με ειδικά υπόβαθρα που δημιουρ-
γήθηκαν κατά την προεργασία, έγινε η πολεοδομική ανάλυση της
ευρύτερης περιοχής και παράχθηκαν οι σχετικοί χάρτες. Επίσης,
λήφθηκαν λεπτομερείς μετρήσεις στα κουφώματα και στα ειδι-
κά μορφολογικά στοιχεία των όψεων για να παραχθούν τα σχέδια
λεπτομερειών.
Σε όλο το διάστημα της επιτόπιας εργασίας στη Δράμα
πραγματοποιήθηκε σειρά συναντήσεων και συνεντεύξεων με μέλη
της οικογένειας Δάκου που έζησαν στο κτίριο, συλλέκτες ιστορικών
φωτογραφιών, γείτονες και κατοίκους της ευρύτερης περιοχής, ενώ
εντοπίστηκε όλη η σχετική με την ιστορία του κτιρίου βιβλιογρα-
φία και φωτογραφικό αρχειακό υλικό για την πλήρη ιστορική τεκ-
μηρίωσή του. Σε συνεννόηση με την αρμόδια εφορεία [1] υπήρξε
πρόσβαση σε σχέδια παλαιότερης χρωματολογικής μελέτης [2], και
έγγραφα σχετικά με τις διαδικασίες κήρυξής του. Σε συνεννόηση με
τον Δήμο Δράμας προμηθευτήκαμε χάρτη χρήσεων γης και εδαφο-
λογικές μελέτες για την ευρύτερη περιοχή της Δράμας, ενώ και η
ΕΦΑ Καβάλας μας παρείχε πρόθυμα υλικοτεχνικό εξοπλισμό, πλη-
ροφορίες σχετικά με το βυζαντινό τείχος και τεχνικά έγγραφα.
Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν, ταξινομήθηκαν και ακο-
λούθησε η επεξεργασία τους με την καθοδήγηση των επιβλεπόντων
καθηγητών, κα.Δούση και κ.Νομικό, για να ολοκληρωθεί η αναλυτι-
κή τους παρουσίαση με τη σύνταξη του παρόντος τεύχους.

εικ.12&26: Φωτογραφίες από τις επιτόπιες εργασίες.

28
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

εικ.27: Τρισδιαστατο μοντέλο της ευρύτερης περιοχής του κτιρίου. Προϊόν φωτογραμμετρικής μεθόδου του Αγρ.Τοπογραφου Φίλιππου Στεφάνου. εικ.28&29: Ορθοανοιγμένες όψεις του κτιρίου.
Η ανατολική (πάνω) και η Δυτική (κάτω).Προϊόν φωτογραμμετρικής μεθόδου του
Αγρ.Τοπογραφου Φίλιππου Στεφάνου.

εικ.30: Ορθοανοιγμένη βόρεια όψη του κτιρίου. Προϊόν φωτογραμμετρικής εικ.31: Τρισδιαστατο μοντέλο του κτιρίου. Προϊόν φωτογραμμετρικής μεθόδου του Αγρ.Τοπογραφου Φίλιππου Στεφάνου..
μεθόδου του Αγρ.Τοπογραφου Φίλιππου Στεφάνου.

29
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

4.2 Περιγραφή του κτιρίου

Το κτίριο είναι τοποθετημένο σε επαφή με το βυζαντι-

νό τείχος της Δράμας, στο βάθος του οικοπέδου επί της οδού
Ναυάρχου Κουντουριώτου 18. Αναπτύσσεται σε τρία επίπε-
δα, ισόγειο, Α’ και Β’ όροφος, ενώ καλύπτεται από ξύλινη κε-
ραμοσκεπή. Η επιφάνεια κάλυψης του κάθε ορόφου φτάνει
τα 190 τ.μ., ενώ το οικόπεδο βρίσκεται στο οικοδομικό τε-
τράγωνο με αριθμό 26 (Ο.Τ.26) και καλύπτει περί τα 425τ.μ.

εικ.33&34: Απόψεις της αυλής από τον δυτικό εξώστη.

εικ.32: Ορθοφωτοχάρτης της περιοχής του κτιρίου. Προϊόν φωτογραμμετρικής εικ.35: Δυτική όψη του κτιρίου. εικ.36&37: Εσωτερική και εξωτερική άποψη της αυλόθυρας.
μεθόδου του Αγρ.Τοπογραφου Φίλιππου Στεφάνου.

30
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

εικ.38: Νότια όψη του κτιρίου. εικ.39: Ανατολική όψη του κτιρίου.

εικ.41: Δυτική όψη του κτιρίου.

εικ.40: Ανατολική όψη του κτιρίου. εικ.42: Βορειοδυτική άποψη του κτιρίου από drone.

31
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

Πιο αναλυτικά η στάθμη του δαπέδου του ισογείου εί-

ναι υποβαθμισμένη σε σχέση με τη στάθμη του περιβάλλο-
ντος χώρου της αυλής κατά 37εκ. Η πρόσβαση στον κυρίως
χώρο του ισογείου Ι1 γίνεται από τη ξύλινη δίφυλλη θύρα που
βρίσκεται στο κέντρο της δυτικής όψης του κτιρίου. Πρόκει-
ται για έναν ενιαίο χώρο, ύψους 2,85μ., που στο κεντρικό μέ-
ρος του αναπτύσσεται ένα πλαίσιο από οπλισμένο σκυρόδε- εικ.45: Κλιμακοστάσιο στο χώρο Ι8.
μα, με τέσσερα υποστυλώματα, ενώ στη νοτιοδυτική γωνία
του υπάρχει ξύλινο κλιμακοστάσιο, με κλεισμένη όμως την
πρόσβαση στο επόμενο επίπεδο. Εξωτερικά, στη βόρεια εσο-
χή της αυλής υπάρχει ξεχωριστή πρόσβαση σε τρεις χώρους
του ισογείου. Η πρώτη είσοδος στα δεξιά αφορά το χώρο Ι2
κάτω από το εξωτερικό κλιμακοστάσιο. Η δεύτερη τον χώρο
Ι3 που αποτελεί τμήμα του Ι1 και η τρίτη είσοδος στο βάθος εικ.44: Άποψη του χώρου Ι7.
του υπαίθριου διαδρόμου, κάτω από την χαρακτηριστική έν-
δειξη «ΠΛΥΝΤΗΡΙΟΝ» οδηγεί στους χώρους υγιεινής Ι4 που
είναι σε επαφή με το τείχος. Στη νότια εσοχή της αυλής, η ξύ-
λινη μονόφυλλη θύρα οδηγεί στο χώρο Ι5, σχήματος Γ, που
εικ.46: Σφραγισμένη θύρα στο χώρο Ι6. εικ.47: Κλιμακοστάσιο στο χώρο Ι1.
επίσης εφάπτεται με το τείχος. Στο εσωτερικό του, από ένα
στενό άνοιγμα γίνεται πρόσβαση στον χώρο Ι6 που βρίσκε-
ται μέσα στο τείχος. Ο τελευταίος παρουσιάζει ένα σφραγι-
σμένο άνοιγμα που αντιστοιχεί στην ανατολική επιφάνεια
του οχυρωματικού περιβόλου. Μεταξύ των χώρων Ι4 και Ι5
υπάρχουν άλλοι δύο χώροι σε επαφή με το βυζαντινό μνη-
μείο, ο Ι7 και ο Ι8. Ο πρώτος βρίσκεται πίσω από τοιχοποι-
ία του χώρου Ι1, ενώ ο Ι8 που εμπεριέχει ένα δεύτερο ξύλινο
κλιμακοστάσιο βρίσκεται πίσω από τοιχοποιία του χώρου Ι4.
Οι δύο χώροι επικοινωνούν μέσω ανοίγματος μεταξύ τους,
χωρίς όμως να επιτρέπεται η πρόσβαση σε αυτούς από άλ-
λους χώρους.

εικ.43: Εσωτερική άποψη της εισόδου του ισογείου. εικ.48: Εσωτερική άποψη του κεντρικού χώρου Ι1 του ισογείου.

32
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

33
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

Η πρόσβαση στον Α’ όροφο εξασφαλίζεται μέσω του

εξωτερικού κλιμακοστασίου το οποίο οδηγεί στην κεντρική
περίτεχνη δίφυλλη θύρα εισόδου. Στον χώρο ΙΙ1, βρίσκεται
το κεντρικό εσωτερικό ξύλινο κλιμακοστάσιο για την επικοι-
νωνία μεταξύ των ορόφων Α’ και Β’. Ο χώρος ΙΙ2 πίσω από
το κλιμακοστάσιο φέρει τον εξοπλισμό ενός κρατητηρίου, με
την μεταλλική ερμητική είσοδο, τα απαραίτητα κάγκελα και
το αποχωρητήριο. Οι υπόλοιποι χώροι του Α’ ορόφου (χώροι
ΙΙ3-ΙΙ7) χωρίζονται μεταξύ τους με ξύλινους ψευδότοιχους
και έχουν εσωτερικό ύψος 3.00μ. Σε αντιστοιχία του χώρου
Ι5 του ισογείου, στον Α’ όροφο υπάρχει ο χώρος ΙΙ10, ενώ ο
χώρος του κλιμακοστασίου ΙΙ11 που αντιστοιχεί στο χώρο Ι8
του ισογείου είναι και σε αυτό το επίπεδο κλεισμένος με τοι-
χοποιία από το χώρο ΙΙ2
εικ.49: Κλιμακοστά-
σιο στο χώρο ΙΙ11.

εικ.50: Εξωτερικό εικ.51: Εσωτερικό κλιμακο- εικ.52: Θύρα εισόδου στο

κλιμακοστάσιο. στάσιο. κρατητήριο ΙΙ2.

εικ.53&54: Εσωτερικές απόψεις των χώρων ΙΙ1 και ΙΙ3 του Α’ ορόφου.

34
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

Ο Β’ όροφος είναι ιδιαίτερα ψηλοτάβανος με ύψος

3,90μ. και επιμερίζεται σε ευρύχωρες αίθουσες. Παρά την
ύπαρξη διαδρόμων κίνησης, η πρόσβαση σε κάποιες αίθου-
σες γίνεται δια μέσου άλλων αιθουσών. Στο πυρήνα του
επιπέδου υπάρχει η κεντρική σάλα με το πολύφυλλο υα-
λοστάσιο, η οποία οδηγεί προς τους τρεις εξώστες του κτιρί-
ου, ανατολικό, νότιο και δυτικό. Μεταξύ των χώρων ΙΙΙ8 και
ΙΙΙ10, υπάρχει εσωτερικό παράθυρο επικοινωνίας. Η πρόσβα-
ση στο χώρο της στέγης, γίνεται μέσω πτυσσόμενης ξύλινης
σκάλας από το χώρο ΙΙΙ11. Η πλειοψηφία των χώρων του Β’
Ορόφου φέρει ζωγραφικό διάκοσμο, που σήμερα δεν είναι
εμφανής λόγω των μεταγενέστερων χρωματισμών των επι-
φανειών των τοίχων.

εικ.56: Πανοραμική θέα από τον ανατολικό

εξώστη.

εικ.55: Άποψη του Πολύθυρου

από το χώρο ΙΙΙ7.

εικ.57&58: Εσωτερικές απόψεις των χώρων ΙΙΙ8 και ΙΙΙ4 του Β’ ορόφου.

35
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

εικ.61: Μηχανισμός κλίμακας ανόδου στο

χώρο της στέγης.

εικ.59&60: Κλίμακα ανόδου στο χώρο της στέγης.

εικ.63: Μηχανισμός
κλίμακας ανόδου
στο χώρο της
εικ.62: Άποψη του εσωτερικού χώρου της στέγης. στέγης.

εικ.64&65: Εσωτερικές απόψεις των χώρων ΙΙΙ8 και ΙΙΙ4 του Β’ ορόφου.

36
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

εικ.66: Βορειοανατολική άποψη της στέγης από drone.

εικ.67: Βορειοδυτική άποψη της στέγης από drone.

37
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

38
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

39
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

40
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

41
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

42
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

43


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

Kατόπιν διερεύνησης, στο κτίριο της οικογένειας Δάκου δεν Ξεκινώντας την περιγραφή των μετασκευών αυτών από το
διαπιστώθηκαν οικοδομικές φάσεις, ενώ αντίθετα φαίνεται να κα- ισόγειο, μεταγενέστερες είναι οι τοιχοποιίες που δημιουργούν τον
τασκευάστηκε εξολοκλήρου από την αρχική κατασκευή. Παρόλα χώρο Ι3 διαχωρίζοντάς τον από τον Ι1. Για την πρόσβαση στο χώρο
αυτά, όμως, παρουσιάζει αρκετές μετασκευές σε διάφορες χρονι- αυτό, πραγματοποιήθηκε η διάνοιξη του παραθύρου στη βόρεια
κές περιόδους. Αυτές οι επεμβάσεις σχετίζονται με την εσωτερι- πλευρά και η μετατροπή του σε άνοιγμα εισόδου χωρίς όμως μία
κή διάρθρωση των χώρων λόγω μεταβολής των λειτουργικών ανα- επιμελή διευθέτηση της αποδιοργανωμένης λιθοδομής. Αυτή η με-
γκών, καθώς και με τοπικές επισκευές εσωτερικών ή εξωτερικών τασκευή πραγματοποιήθηκε κατά τη περίοδο της χρήσης του κτι-
στοιχείων της κατασκευής λόγω φθοράς. ρίου από την Ασφάλεια Δράμας, όπως άλλωστε προκύπτει από
την χρήση των δομικών υλικών από διάτρητους οπτόπλινθους και
εικ.3-5: Διάνοιξη παραθύρου στο χώρο Ι3, σφράγιση θύρας στο χώρο Ι6 και μετα-
γενέστερη πλινθοδομή στην ανατολική τοιχοποία του χώρου Ι1.
από τσιμεντοκονίαμα. Αισθητή είναι και σφράγιση του παραθύρου
στην βόρεια πλευρά κοντά στην βορειοδυτική γωνία. Σε αυτή την
περίπτωση όμως η δόμηση από τους συγκεκριμένους συμπαγείς
οπτόπλινθους αλλά και η χρήση ασβεστοκονιάματος, μαρτυρά αρ-
κετά πρώιμη επέμβαση η οποία πιθανόν να σχετίζεται με την κατα-
σκευή του εξωτερικού κλιμακοστασίου το οποίο κλείνει το παρά-
θυρο αχρηστεύοντάς το. Άλλες μεταγενέστερες τοιχοποιίες επίσης
από συμπαγείς οπτόπλινθους είναι και αυτές που διαμορφώνουν
τους επιπλέον χώρους στο εσωτερικό του Ι4, όπως και οι πλινθο-
δομές που σφραγίζουν τους χώρους Ι7 και Ι8. Αυτές οι επεμβάσεις,
πιθανότατα σχετίζονται με τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της Ασφά-
εικ.1&2: Σφράγιση παραθύρου και μεταγενέστερες τοιχοι- λεια Δράμας στο κτίριο τη δεκαετία του ’60 καθώς ταυτίζονται πε-
ίες στο ισόγειο του κτιρίου.
ρισσότερο με τις λειτουργικές ανάγκες της υπηρεσίας, παρά με αυ-
τές της οικογένειας Δάκου. Μία επέμβαση που επίσης τοποθετείται
μετά την ενοικίαση του κτιρίου στην Ασφάλεια Δράμας, [1] είναι το
σφράγισμα του ανοίγματος του χώρου Ι6 στην ανατολική πλευρά
του τείχους. Τέλος, δεν είναι γνωστό αν αρχικά υπήρχαν κιγκλιδώ-
ματα στα νότια παράθυρα του χώρου του ισογείου, αλλά αυτά που
υπάρχουν σήμερα αφενός δεν έχουν καμία κατασκευαστική συσχέ-
τιση με τα αυθεντικά της δυτικής όψης, και αφετέρου ταιριάζουν
αρκετά με το ύφος τμήματος ασφάλειας.

εικ.6&7: Μεταγενέστερη πλινθοδομή στο χώρο Ι4 και κλιμακοστάσιο στο χώρο Ι8.

45
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

Στο επόμενο επίπεδο, ο μόνος χώρος που έχει διατηρηθεί

από την αρχική φάση είναι ο χώρος της εισόδου. Ο χώρος ΙΙ2 έχει δι-
αμορφωθεί ως κρατητήριο με την απαραίτητη ερμητική μεταλλική
θύρα, τα εσωτερικά κάγκελα και το αποχωρητήριο. Για τον περιορι-
σμό των κρατουμένων κτίστηκε το παράθυρο του βόρειου τοίχου
και έκλεισε η πρόσβαση στο κλιμακοστάσιο με πλινθοδομή. Από
άποψη κατασκευής πιθανότατα είναι σύγχρονες επεμβάσεις με τις
πλινθοδομές που σφραγίζουν τους χώρους Ι7 και Ι8 στο κάτω επί-
πεδο. Στον κυρίως χώρο του Α’ ορόφου έχουν δημιουργηθεί επιμέ- εικ.15&16: Τοίχος σφράγισης του κλιμακοστασίου και το κλιμακοστάσιο πίσω
από το χώρο Ι2.
ρους χώροι από ξυλότοιχους με τζαμένια παράθυρα. Επίσης, στο
χώρο ΙΙ5 έχει κλείσει με ξύλινες σανίδες το άνοιγμα στο δάπεδο που
επέτρεπε την πρόσβαση από το ξύλινο εσωτερικό κλιμακοστάσιο
του ισογείου. Τα παράθυρα της δυτικής όψης διατηρούν τα σκούρα
τους και αυτά της βόρειας όψης τα αρχικά τους κιγκλιδώματα. Από
την άλλη, τα παράθυρα της νότιας όψης δεν έχουν σκούρα, ενώ τα εικ.13: Σφράγιση παραθύρου του χώρου Ι2. εικ.14: Κατασκευές στο χώρο Ι2.

δύο ακραία έχουν κιγκλιδώματα διαφορετικής τεχνοτροπίας, με

αυτό του χώρου ΙΙ10 να είναι προγενέστερο.

εικ.8-10: Μεταγενέστεροι διαχωριστικοί ξυλότοιχοι στους του Α’ορόφου.

εικ.11&12: Σφράγιση ανόδου του κλιμακοστασίου του χώρου Ι1 προς τον χώρο ΙΙ5.

46
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

Στον Β’ όροφο έχει διατηρηθεί η αρχική οργάνωση των χώ-

ρων, ενώ οι μόνες μεταγενέστερες επεμβάσεις είναι η τοποθέτηση
της τζαμωτής δίφυλλης θύρας στην άνοδο της σκάλας και η ξύλι-
νη κατασκευή στο χώρο ΙΙΙ11 κάτω από το άνοιγμα πρόσβασης στο
χώρο της στέγης. Η διερεύνηση στη δεύτερη περίπτωση, έδειξε ότι
η μονόφυλλη ανάγλυφη ταμπλαδωτή θύρα της μεταγενέστερης κα-
τασκευής, αρχικά ανήκε στο διπλανό άνοιγμα μετάβασης από το
χώρο ΙΙΙ1 στο χώρο ΙΙΙ11. Στο χώρο ΙΙΙ10 όπου αρχικά ήταν ο χώρος
εικ.22: Μεταγενέστερη τοποθέτηση κεραμικών εικ.23&24: Ίχνος απομάκρυνσης πάγκου κουζίνας και μεταγενέστερη οροφή από
της κουζίνας παρατηρείται διαφοροποίηση στην επίστρωση από πλακιδίων στο χώρο ΙΙΙ12. ραμποτέ στο χώρο ΙΙΙ10.
τσιμεντοπλακίδια ενισχύοντας την υποψία προϋφιστάμενου κτι-
στού πάγκου. Επίσης στην οροφή του ίδιου χώρου αλλά και του
χώρου ΙΙΙ3, έχει γίνει αντικατάσταση του αρχικού μπαγδατί από σα-
νιδωτή ραμπωτέ οροφή. Επίσης, στον χώρο ΙΙΙ12 τα πλακίδια του
δαπέδου όπως και τα επιτοίχια είναι μεταγενέστερα. Ακόμα, στις
εσωτερικές επιφάνειες, στις περισσότερες από τις οποίες αρχικά
υπήρχαν τοιχογραφίες και οροφογραφίες, πραγματοποιήθηκαν
ενιαίοι επιχρωματισμοί που κάλυψαν το ζωγραφικό διάκοσμο πριν
την δεκαετία του ’60 από την ίδια την οικογένεια. Αιτίες αυτής της
επέμβασης, πιθανόν να ήταν η αδυναμία συντήρησής της διακό-
σμησης των επιφανειών ή απλώς η σκόπιμη αλλαγή της αισθητικής
εικ.19&20: Μεταγενέστερο
των εσωτερικών χώρων. Μεταγενέστερα φυσικά συνεχίστηκαν οι κούφωμα στην άνοδο του
επάλληλες στρώσεις από επιχρωματισμούς ανά περιόδους. εσωτερικού κλιμακοστασίου
στο χώρο ΙΙΙ1.

εικ.17&18: Επικαλύψεις του ζωγραφικού διάκοσμου στους χώρους του Β’ ορόφου εικ.21: Μεταγενέστερη κατα-
και του εσωτερικού κλιμακοστασίου στο χώρο ΙΙ1. σκευή στο χώρο ΙΙΙ11.

47
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

Εξωτερικά, ο ανατολικός και νότιος εξώστης, είχαν κτιστό

στηθαίο με μπαλούστρες. Πιθανόν λόγω φθοράς, αντικαταστάθη-
καν από μεταλλικό κιγκλίδωμα με οριζόντιες ράβδους τη δεκαετία
του ’70. Μία επίσης σημαντική επέμβαση στο κτίριο έχει να κάνει
με τη στέψη του. Αρχικά, υπήρχε στηθαίο εγκιβωτισμού της στέγης
με διακοσμητική επίστεψη στον κεντρικό άξονα της δυτικής όψη.
Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες των μελών της οικογένειας Δά-
κου, το στηθαίο καθαιρέθηκε πριν το 1950 και προεκτάθηκε η στέ-
γη ελαφρώς προς τα έξω στη σημερινή της εικόνα. Με την μετατρο-
πή αυτή, προέκυψαν περεταίρω αλλοιώσεις τόσο της μορφής, όσο
και των δομικών υλικών του κτιρίου. Χαρακτηριστικά παραδείγμα-
τα είναι τα μεταλλικά λούκια και οι επιπλέον υδρορροές που δια-
τρέχουν τις όψεις, αλλά και ο εγκλωβισμός των νερών τις βροχής
σημειακά στη κεραμοσκεπή λόγω επέκτασης των κατώτερων σει-
ρών των κεραμιδιών. Άλλες επεμβάσεις οι οποίες αλλοιώνουν την εικ.26: Μεταγενέστερο μεταλλικό κιγκλίδωμα στον ανατολικό εξώστη. εικ.28: Αρχικό κλιμακοστασιο επικοινωνίας του κτιρίου με την ανατολική πλευρά
του τείχους. Λήψη του 2012. Αρχείο ΕΦΑ Καβάλας.
μορφή των όψεων του κτιρίου είναι μία πληθώρα από ηλεκτρολο-
γικές εγκαταστάσεις, ένας σωλήνας ύδρευσης που εξέρχεται από το
χώρο ΙΙΙ2, μια μεταλλική σωληνωτή κουπαστή και ένα προστέγα-
σμα από στραντζαριστή λαμαρίνα στο πλατύσκαλο του εξωτερικού
κλιμακοστασίου στη βόρεια όψη, μία μεταλλική βάση για καπνο-
δόχο σόμπας στη νότια και η μεταλλική εργοταξιακού χαρακτήρα
κατασκευή ως καγκελόπορτα στη θύρα του ισογείου. Σε αδιευκρίνι-
στη χρονική περίοδο έχει απομακρυνθεί και η ξύλινη κουπαστή του
κιγκλιδώματος του εξωτερικού κλιμακοστασίου.
Τέλος μία επέμβαση που έγινε στην ανατολική επιφάνεια
του τείχους, στο πλαίσιο συ-
ντήρησης του από την τοπική
ΕΦΑ το 2013, είναι η απομά-
κρυνση του κλιμακοστασίου
από οπλισμένο σκυρόδεμα,
το οποίο οδηγούσε από το
χώρο Ι6 στον οπωρώνα της
οικογένειας στην ανατολική

εικ.25: Αρχικό στηθαίο με μπα-

λούστρες στον ανατολικό εξώστη.
Αρχείο οικογένειας Δάκου. εικ.27: Αρχικό στηθαίο εγκιβωτισμού της στεγης με διακοσμητική επίστεψη στην εικ.29: Οπωρώνας, εξωτερικό κλιμακοστάσιο και στηθαίο ανατολικού εξώστη.
δυτική όψη και στηθαίο με μπαλούστρες στο νότιο εξώστη. Αρχείο οικογένειας Δεκαετία ‘70. Αρχείο Μπέγγα.
Δάκου. Άρχειο Κάζη.

48
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΚΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΟΨΗΣ

49


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

6.1 Εισαγωγή 6.2 Επαφή με το τείχος Στο κτίριο της οικογένειας Δάκου πέραν από τις παραπάνω
πρακτικές επέμβασης στο τείχος, είχε κατασκευαστεί και μία κλί-
Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του κτιρίου γίνεται εύκολα αντιλη- Στα τέλη του 19ου αιώνα, χάρις στην οικονομική της ανά- μακα από οπλισμένο σκυρόδεμα επί της ανατολικής πλευράς του
πτός. Αρχικά η σχέση του με το τείχος το καθιστούν μοναδικό στην πτυξη και την ειρηνική διαβίωση, η Δράμα αποτελεί πόλο έλξης οι- μνημείου, η οποία οδηγούσε στον οπωρώνα της οικογένειας και η
ευρύτερη περιοχή. Από την άλλη, η αρχιτεκτονική του, που παρα- κονομικών μεταναστών και προσφύγων. Ταυτόχρονα, λόγω της οποία καθαιρέθηκε το 2013 σε εργασίες συντήρησης του τείχους
πέμπει στα κλασσικιστικά πρότυπα αστικής κατοικίας, προκαλεί έντονης στενότητας χώρου, πολλά κτίσματα ανεγείρονται σε επα- από την τοπική ΕΦΑ. Συνεπώς, το τμήμα αυτό του μνημείου παρεμ-
ενδιαφέρον τόσο λόγο της τοποθέτησης του κτιρίου στο χώρο όσο φή με το τείχος ή πάνω σε αυτό. Ο οχυρωματικός περίβολος , έχο- βάλλονταν της ιδιοκτησίας της οικογένειας. Σήμερα αποτελεί το
και ως προς τη μεικτή του χρήση κατοικίας-αποθήκης καπνού. Ακό- ντας χάσει τον αμυντικό του χαρακτήρα, είτε κατεδαφίζεται τοπι- μοναδικό σωζόμενο δείγμα μίας κατά τα άλλα γενικευμένης πρα-
μα, η ιδιότυπη ογκομετρία του αποτελεί άλλο ένα στοιχείο της ιδι- κά, ή προσφέρεται ως πηγή έτοιμου οικοδομικού υλικού, ή και ως κτικής δόμησης επί του βυζαντινού τείχους στη Δράμα.
αιτερότητας του κτιρίου. τέταρτος τοίχος των νέων κατασκευών. Αυτή η γενικευμένη πρα-
Η τυπολογική και μορφολογική ανάλυση που ακολουθούν κτική πιθανώς συνεχίστηκε και κατά τις επόμενες δεκαετίες με τα
γίνονται επί της αρχικής μορφής του κτιρίου. επάλληλα κύματα εισροής προσφύγων. Η οικονομία και η ταχύτη-
τα της κατασκευής έπαιζαν τον σημαντικότερο ρόλο στην κάλυψη
της στεγαστικής ανάγκης, σε βάρος πολλές φορές, της ποιότητας
δόμησης των κτισμάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αντίστοιχων
κατασκευών είναι τα «Καστρόπληκτα» του βυζαντινού τείχους της
Άνω Πόλης της Θεσσαλονίκης για τα οποία έγινε λόγος σε προηγού- εικ.2: Ίχνη δόμησης σε επαφή με το τείχος της Δράμας. εικ.3: Υλικό από το
τείχος σε δεύτερη.
μενο κεφάλαιο.
Από την εικόνα της οικία των αδερφών Δάκου, τόσο λόγω
μεγέθους της κατασκευής, όσο και της πολυτέλειάς της, δεν παρου-
σιάζει ομοιότητες με αυτές τις περιπτώσεις. Αντίθετα, συγγενικά
παραδείγματα κατασκευών βρίσκονται επί του ρωμαϊκού-βυζαντι-
νού τείχους της Φιλιππούπολης στη γειτονική Βουλγαρία.
Παρά τις διαφορές τους, κοινός παρονομαστής και στις
δύο περιπτώσεις, ευτελούς και επιμελούς δόμησης σε επαφή με εικ.4: Παράδειγμα κτιρίου σε επαφή με εικ.5: Παράδειγμα δόμησης επί του
το τείχος στη Δράμα (δεν σώζεται). βυζαντινού τείχους στην Φιλιππούπολη
τα τείχη, είναι η αντιμετώπιση του βυζαντινού μνημείου ως μέρος της Βουλγαρίας.
της ιδιοκτησίας και η προσαρμογή του στις λειτουργικές ή κατα-
σκευαστικές ανάγκες της νέας κατασκευής. Η δημιουργία εσοχών,
ανοιγμάτων ή ολόκληρων χώρων στο σώμα του τείχους αποτελούν
πάγιες πρακτικές, όπως επίσης η συντήρηση του συγκεκριμένου
τμήματος ή ενδεχομένως και η μερική κατεδάφισή του από τους
ιδιοκτήτες. Αυτό, όπως προαναφέρθηκε, προκύπτει από μία συνο-
λικότερη αντίληψη των τειχών από την πολιτεία μέχρι τα μέσα του
20ου αιώνα.

εικ.1: Βυζαντινό τείχος και οικία Δάκου. εικ.6: Παρaδείγματα δόμησης επί του βυζαντινού τείχους στην Φιλιππούπολη
της Βουλγαρίας.

51
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

6.3 Τυπολογική ανάλυση Ως αποτέλεσμα αυτής της διάταξης είναι η δημιουργία ενός
άνετου χώρου αυλής, μετά την είσοδο στο οικόπεδο, ο οποίος επε-
Η οικία της οικογένειας Δάκου είναι ένα τριώροφο κτίσμα κτείνεται πλευρικά του κτιρίου με στενούς υπαίθριους διαδρόμους.
μεικτής χρήσης, αποθήκης καπνού στα δύο πρώτα επίπεδα και κα- Η πλευρική οριοθέτηση του οικοπέδου με ψηλούς μαντρότοιχους
τοικίας στο τρίτο. Στη γενική του εικόνα, το κτίριο διακρίνεται από σε συνδυασμό με το βυζαντινό τείχος στο βάθος του οικοπέδου,
τα πρότυπα της αστικής οικίας με πρόθεση αυστηρής και συμπα- προσδίδουν εσωστρέφεια στο επίπεδο της αυλής και μετατρέπουν
γούς ογκομετρίας. Ως προς την τυπολογική του διερεύνηση, δεν το κτίριο στο βασικό αν όχι μοναδικό, στοιχείο του χώρου.
ταυτίζεται απόλυτα με κάποιο συγκεκριμένο τύπο αλλά διέπεται Οι δύο διαφορετικές χρήσεις έχουν ξεχωριστή είσοδο. Η απο-
από αρκετές αναγνωρίσιμες αρχές οργάνωσης των επιμέρους χρή- θήκη καπνού έχει απευθείας πρόσβαση από την δίφυλλη εξώθυρα
σεων και χώρων του. στο ισόγειο, ενώ στην κατοικία οδηγεί η πλευρική είσοδος του κτι-
Αρχικά το οικόπεδο του κτιρίου δεν έχει μέτωπο στο δρό- ρίου στην οποία καταλήγει το γωνιακό εξωτερικό κλιμακοστάσιο.
μο, παρά μία στενή δίοδο που του παρέχει πρόσβαση, και η οποία
όπως τονίστηκε σε προηγούμενο κεφάλαιο αποτελεί στοιχείο δια-
τήρησης του παραδοσιακού ιστού. Συνεπώς ούτε το κτίριο έχει τη
δυνατότητα της διάταξής του σε μέτωπο δρόμου. Αντ’αυτού, το κτί-
ριο τοποθετείται στη στενή πλευρά και στο βάθος του οικοπέδου
με μία συμμετρική κλιμακωτή διαμόρφωση των όγκων του. Πιο συ-
γκεκριμένα, η αρχική κυβόμορφη διάταξη του κτιρίου, αυξάνει στα-
διακά κατά πλάτος μέχρι το σημείο επαφής του με το τείχος.
εικ.8: Δυτική όψη του κτιρίου.
εικ.10&11: Πλευρικοί μαντρότοιχοι της αυλής.

κατοικία
αποθήκη καπνού

εικ.7: Έδραση του κτιρίου επί του τείχους.

εικ.9: Αρχική μεικτή χρήση του κτιρίου. εικ.12: Ακμές του κτιρίου.

52
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Στο εσωτερικό του κτιρίου η αποθήκη στο ισόγειο ακολουθεί

τη τυπική λειτουργική διάταξη των βιομηχανικών χώρων. Έτσι, είναι
ένας ενιαίος χώρος με ελεύθερα υποστυλώματα στο κέντρο και τα
απαραίτητα ανοίγματα φωτισμού. Στην νοτιοδυτική γωνία, για την
εσωτερική λειτουργική ενοποίηση των δύο επιπέδων της αποθήκης
ΙII12 ΙII13
τοποθετείται γωνιακό κλιμακοστάσιο. Τα γωνιακά τμήματα του ισο- Ι4 ΙI2
Ι2 ΙII2 ΙII11
γείου σχήματος Γ που βρίσκονται σε επαφή με το τείχος (Ι4 και Ι5), ΙI1
ΙII10
εξυπηρετούν βοηθητικές χρήσης και χώρους κίνησης. Έχουν ξεχωρι- ΙII3 ΙII1
στή πρόσβαση από τα στενά τμήματα της αυλής, ενώ υπάρχει και
ΙI3 ΙII5 ΙII4
Ι1 ΙII8
στα δύο θύρα επικοινωνίας από τον κεντρικό ενιαίο χώρο της ισό-
γειας αποθήκης. Στο χώρο Ι5, υπάρχει εσοχή για την αποθήκευση ΙII6 ΙII7
της καύσιμης ξυλείας και είναι ταυτόχρονα ο προθάλαμος του χώ-
ΙII9
ρου Ι6 που οδηγεί στο περιβόλι της οικογένειας που βρίσκεται στην Ι5 ΙI10
Ι6
άλλη μεριά του τείχους. Στον Ι4, ο χώρος εισόδου λειτουργεί ως
πλυσταριό ενώ εντός του τοποθετείται εσωτερικό δεύτερο κλιμα-
κοστάσιο που οδηγεί σε βοηθητικό χώρο του Α’ ορόφου πίσω από
το χώρο εισόδου με το κεντρικό κλιμακοστάσιο. Συμπερασματικά, Α ΟΡΟΦΟΣ Β ΟΡΟΦΟΣ
ο χώρος Ι4 αποτελεί την βοηθητική είσοδο της υπηρεσίας του σπι- ΙΣΟΓΕΙΟ
τιού, με ξεχωριστή πρόσβαση από την αυλή που τοποθετείται στο
βάθος του κτιρίου όπως προτάσσουν τα πρότυπα της αστικής οικί-
ας. Ταυτόχρονα, με μία δεύτερη κίνηση μέσω των χώρων Ι6, Ι5 και Ι1
γίνεται η μεταφορά και η αποθήκευση των προϊόντων του οπωρώ-
να στο εσωτερικό της οικίας αποφεύγοντας την διέλευση από τους
υπαίθριους χώρους της αυλής.

εικ.13: Βιομηχανικός χαρακτήρας στο εσωτερικό του ισογείου. εικ.14&15: Χώρος Ι5. εικ.16&17: Χώρος Ι4 και Ι10.

53
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Στο επίπεδο του Α’ ορόφου, ο χώρος της εισόδου ΙΙ1 προ-

σφέρεται για την διοχέτευση των κινήσεων. Αρχικά, μπροστά της
τοποθετείται το εσωτερικό κλιμακοστάσιο ως επέκταση του εξω-
τερικού, μετατρέποντας τον χώρο της εισόδου ως προέκταση του
εξωτερικού πλατύσκαλου και υπογραμμίζοντας την βασική χρήση
της εισόδου αυτής ως είσοδο προς το ανώτερο επίπεδο της κατοι-
κίας. Πίσω από το εσωτερικό κλιμακοστάσιο, ο χώρος ΙΙ2 είναι βοη-
θητικός χώρος της υπηρεσίας του σπιτιού στον οποίο καταλήγει η
βοηθητική σκάλα ανόδου από τον χώρο Ι4. Από τον χώρο της εισό-
δου παρέχεται επίσης πρόσβαση και στο χώρο της αποθήκης του Α’
ορόφου μέσω δίφυλλης τζαμωτής θύρας. Στο δεύτερο επίπεδο της
αποθήκης επαναλαμβάνεται ο ενιαίος χαρακτήρας με τα ελεύθερα
υποστυλώματα στο κέντρο, παρουσία περισσότερου φωτός. Ο χώ-
ρος ΙΙ10, πιθανότατα κάποιας βοηθητικής χρήσης αντιστοιχεί στο ΙΣΟΓΕΙΟ Α ΟΡΟΦΟΣ Β ΟΡΟΦΟΣ
χώρο Ι5 του ισογείου.

βοηθητικοί χώροι εξώστες

αποθήκη καπνού δωμάτια κατοικίας

πρόσβαση στη κατοικία υγροί χώροι κατοικίας

χώροι υπηρεσίας

κοινόχρηστοι χώροι κατοικίας

εικ.18-21: Χώρος ΙΙ1. εικ.22&23: Εσωτερικές απόψεις χώρων του Β’ ορόφου.

54
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Στο επόμενο επίπεδο του Β’ ορόφου, αναπτύσσεται η κα- Χαρακτηριστική είναι η χρήση των αξόνων που οδηγούν
τοικία της οικογένειας Δάκου. Εδώ, ανατρέπεται η διάταξη του ενι- στους εξώστες διαμέσου κοινόχρηστων χώρων ενώ τα ιδιωτικά δω-
αίου χώρου που κυριαρχεί στα κατώτερα επίπεδα και επικρατούν μάτια διατάσσονται στις επιμέρους γωνίες γύρω από την κεντρι-
τα κλασικιστικά πρότυπα. Η κλιμακωτή διαμόρφωση του περιγράμ- κή σάλα. Στη βορειοανατολική γωνία τοποθετούνται οι υγροί χώροι
ματος του κτιρίου που προαναφέρθηκε, μεταφράζεται στο επίπεδο της κουζίνας, του λουτρού και του αποχωρητηρίου που εξυπηρε-
αυτό σε τρεις ζώνες διεύθυνσης Βορρά-Νότου με επάλληλη αύξηση τούνται από ξεχωριστό διάδρομο που καταλήγει σε μία θύρα προς
του μήκους τους από την δυτική προς την ανατολική. Η κεντρική, τον ανατολικό εξώστη. Στην αρχική φάση λειτουργίας της κατοικίας,
στην οποία γίνεται και η άνοδος στο επίπεδο αυτό, έχει μικρότερο ως ιδιωτικά δωμάτια πιθανότατα χρησίμευσαν οι χώροι ΙΙΙ3, ΙΙΙ6 και
πλάτος από τις πλευρικές και φέρει εγκάρσιο πολύφυλλο υαλοστά- ΙΙΙ9. Ο χώρος ΙΙΙ10 ήταν ο χώρος της κουζίνας με κτιστό πάγκο στον
σιο. Οι χώροι στις πλευρικές ζώνες δημιουργούνται με εγκάρσιες ανατολικό τοίχο, και επικοινωνούσε με τον χώρο ΙΙΙ8 που ήταν ο χώ-
τοιχοποιίες. ρος της τραπεζαρίας μέσω του εσωτερικού παραθύρου. Η κεντρική
σάλα ΙΙΙ4, πιθανά να χρησίμευε ως το καθημερινό καθιστικό που δι-
εικ.25: Η πανοραμική θέα από τον δυτικό εξώστη.
ευρύνονταν όταν άνοιγε το πολύφυλλο υαλοστάσιο προς τον χώρο
ΙΙΙ7 ο οποίος θα αποτελούσε και το επίσημο καθιστικό. Αυτή η διάρ-
θρωση της λειτουργίας του σπιτιού άλλαξε με την αύξηση των με-
λών της οικογένειας τη δεκαετία του ‘50. Ενδεικτικά, οι χώροι ΙΙΙ6,
ΙΙΙ7, ΙΙΙ8 και ΙΙΙ9, σύμφωνα με τις περιγραφές των απογόνων της οι-
κογένειας λειτούργησαν ως ιδιωτικά δωμάτια, ο ΙΙΙ3 μετατράπηκε
σε τραπεζαρία, ενώ ο ΙΙΙ4 παρέμεινε καθιστικό. Η περίπτωση του
χώρου ΙΙΙ2 που υπήρξε το δωμάτιο του προσωπικού, αποτελεί την
μόνη τυπολογική παραφωνία κατά τα κλασικιστικά πρότυπα. Πέ-
ραν από το γεγονός ότι η τοποθέτηση του ανατρέπει την αξονικότη-
τα στο χώρο ανόδου ΙΙΙ1, εμποδίζει και την ανάπτυξη του χώρου της
κεντρικής εισόδου ΙΙ1 σε διπλό ύψος όπως είθισται για την ανάδει- εικ.26: Η πανοραμική θέα από τον νότιο εξώστη.
ξη τόσο του κλιμακοστασίου όσο και της ευρύτητας του χώρου της
ίδιας της εισόδου.
Μία σημαντική διαφοροποίηση που συμβαίνει στο επίπε-
δο αυτό σε σχέση με τα άλλα δύο επίπεδα, είναι η περιμετρική και
ανεμπόδιστη οπτική άνεση που προσφέρεται προς όλες τις κατευ-
θύνσεις του ευρύτερου αστικού τοπίου.

εικ.24: Το πολύθυρο του Β’ ορόφου. εικ.27: Ο χώρος ΙΙΙ2.

55
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

6.4 Μορφολογική ανάλυση Η επάλληλη εκατέρωθεν ανάπτυξη του κτιρίου προσεγγίζο- Ο διαχωρισμός της δυτικής όψης σε τρεις οριζόντιες ζώνες
ντας το τείχος, και ο τονισμός των ακμών του, επιτρέπουν την ανά- τονίζεται επίσης και με την διαφορετική επεξεργασία της επιφάνει-
Ως προς την μορφολογική του προσέγγιση, το κτίριο ακο- γνωση της κύριας όψης σε διακριτά επίπεδα. Έτσι, σε πρώτο επί- ας κάθε ζώνης. Έτσι, στο επίπεδο του ισογείου οι επιφάνειες σχη-
λουθεί τα κλασικιστικά πρότυπα με διακοσμητικές εκλεκτικιστικές πεδο το κτίριο προβάλλει ως ένας συμπαγής όγκος κατακόρυφης ματίζονται από αδρό, πεταχτό επίχρισμα ενώ δημιουργούνται ορι-
επιδράσεις, ενώ η μοναδική όψη που αναπτύσσεται πλήρως η μορ- ανάπτυξης ενισχύοντας τον αστικό του χαρακτήρα και αποκολλώ- ζόντιες τραβηχτές σκοτίες. Το χρώμα στις αδρές περιοχές σύμφωνα
φολογία αυτή, είναι η δυτική, η οποία είναι και η κύρια όψη του ντας από τα υπόλοιπα πίσω τμήματα που δημιουργούν μία ιδεατή με τις προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων της οικίας ήταν αρχικά
κτιρίου. πλατυμέτωπη κατασκευή. σκούρο γκρι, κάτι που συμφωνεί και με τις φωτογραφίες της δεκαε-
Η οργάνωση της όψης αυτής γίνεται σε τρεις οριζόντιες ζώ- τίας του ’50. Στα ανοίγματα, τα οποία είναι αισθητά μικρότερα από
νες που διαχωρίζονται με προεξέχουσες ταινίες και γείσο. Στην ανώ- αυτά των επόμενων επιπέδων, απουσιάζει η διακόσμηση ενώ γίνε-
τερη ζώνη η όψη ολοκληρώνεται με το στηθαίο εγκιβωτισμού της ται αναπαράσταση σφηνοειδών λίθων στο υπέρθυρο.
στέγης. Παράλληλα κυριαρχεί η αξονική παράθεση των ανοιγμά-
των και η συμμετρία. Η είσοδος του ισογείου, ο εξώστης του Β’ ορό-
φου και η διακοσμητική επίστεψη του στηθαίου εγκιβωτισμού της
στέγης τονίζουν τον κεντρικό κατακόρυφο άξονα συμμετρίας, ενώ
με τις γωνιακές ψευδοπαραστάδες δίνεται έμφαση στις ακμές του
κτιρίου.

εικ.29: Οριζόντιες ζώνες οργάνωσης της κύριας όψης. εικ.31&32: Αρχική επεξεργασία του επιχρίσματος της κύριας όψης.
Αρχείο οικογένειας Δάκου.

εικ.30: Κατακόρυφοι άξονες ανοιγμάτων της κύριας όψης. εικ.33: Σημερινή άποψη του επιχρίσματος της κύριας όψης.
εικ.28: Η δυτική όψη του κτιρίου.

56
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

Η δυτική όψη στη ζώνη του Α’ ορόφου διαμορφώνεται με

τραβηχτά ανοιχτόχρωμα επιχρίσματα και κοσμείται με οριζόντι-
ους αρμούς. Στις γωνίες τοποθετούνται ψευδοπαραστάδες με κυ-
φώσεις ίδιας επεξεργασίας και χρώματος με το πεταχτό επίχρισμα
της όψης του ισογείου ενώ τα παράθυρα πλαισιώνονται με διακο-
σμητικά τραβηχτά πλαίσια και επαναλαμβάνεται η αναπαράσταση
σφηνοειδών λίθων στο υπέρθυρό τους.
Στην επιφάνεια του Β’ ορόφου γίνεται χρήση τριπτού επί-
πεδου επιχρίσματος ενώ η περίτεχνη διακόσμηση επικεντρώνεται
στα ανοίγματα και στις γωνίες. Τα παράθυρα εκτός από τα τραβη-
χτά πλαίσια κοσμούνται και με απλά γραμμικά γείσα που φέρουν
στο κέντρο τους ανάγλυφα κοσμήματα. Η εξωστόθυρα κοσμείται
με πλαίσιο από δύο ψευδοπαραστάδες και γείσο αντίστοιχο των
εικ.37: Επιμέρους μορφολογικά στοιχεία στην ανατολική όψη.
παραθύρων. Το κόσμημα στο γείσο της εξωστόθυρας είναι στο τύπο
του θυρέου ενώ αυτό στα παράθυρα περιβάλλεται από φυλλοβό-
λους κλάδους. Στα δύο άκρα τοποθετούνται επίσης ψευδοπαρα-
στάδες με κατακόρυφες ραβδώσεις και κορινθιακά επίκρανα, όμοι-
οι με αυτούς της εξωστόθυρας. Η επεξεργασία της ζώνης του Β’
ορόφου επεκτείνεται περιμετρικά σε όλες τις πλευρές του κτιρίου
σε αντίθεση με αυτές των δύο πρώτων επιπέδων που εμφανίζονται
μόνο στη κύρια-δυτική όψη.
Αξίζει να αναφερθεί ότι το οπτικό αποτέλεσμα της μορφολο-
γικής σύνθεσης της κύριας όψης, δημιουργεί μία στιβαρή βάση ενώ
όσο αναπτύσσεται καθ’ ύψος το κτίριο ελαφραίνει και εμπλουτίζε-
ται με εκλεπτυσμένα διακοσμητικά στοιχεία. Σε ότι αφορά τις υπό-
λοιπες όψεις, απουσιάζει η ομοιομορφία, η κανονικότητα, η συμ-
μετρία και εν μέρει η αξονικότητα.

εικ.34-36: Επιμέρους στοιχεία του γλυπτού διακόσμου των όψεων. εικ.38: Πλαίσιο παραθύρου και λοιπή διακόσμηση στη κύρια όψη. εικ.39: Διαφοροποίηση της διακόσμησης στα τρία επίπεδα της κύριας όψης.

57
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

6.5 Επιμέρους μορφολογικά στοιχεία ενώ το τρίφυλλο φτάνει μέχρι το ύψος των υπολοίπων εσωτερικών
θυρών. Οι εσωτερικές θύρες είναι επίσης ξύλινες με ανάγλυφους
Πέραν από αυτά που ήδη αναφέρθηκαν, υπάρχουν αρκετά ταμπλάδες, δίφυλλες ή μονόφυλλες, και το ίδιο ισχύει και στις εξω-
μορφολογικά στοιχεία που συμβάλλουν στην αισθητική ολοκλήρω- στόθυρες, οι οποίες είναι όλες δίφυλλες, με τη διαφορά ότι σε αυ-
ση του κτιρίου. τές προστίθεται και ανακλινόμενος φεγγίτης
Έτσι, τα κουφώματα είναι ξύλινα με ξύλινα σκούρα γαλλι- Τα δάπεδα του σπιτιού παρουσιάζουν ενδιαφέρον μόνο στο
κού τύπου στα περισσότερα ανοίγματα των ορόφων ενώ στο ισό- επίπεδο της κατοικίας. Πρόκειται για ξύλινα δάπεδα σε διάταξη
γειο έχουν τοποθετηθεί μεταλλικά κιγκλιδώματα από σφυρήλατο ιχθυάκανθου τα οποία βρίσκονται στους χώρους ΙΙΙ1, ΙΙΙ4, ΙΙΙ5, ΙΙΙ7
σίδηρο. Τα παράθυρα διαφοροποιούνται ανά επίπεδο. Αυτά του και ΙΙΙ8. Αξιόλογα δάπεδα είναι επίσης αυτά που διαμορφώνονται
ισογείου να είναι απλά δίφυλλα, του Α΄ ορόφου δίφυλλα με δύο από διακοσμημένα τσιμεντοπλακίδια τόσο στους εσωτερικούς χώ-
πτυχές στο κάθε φύλλο και με ανακλινόμενο φεγγίτη, ενώ του Β΄ ρους ΙΙΙ10, ΙΙΙ11 και ΙΙΙ12, όσο και στα δάπεδα των οροφών
ορόφου δίφυλλα με ανακλινόμενο φεγγίτη. Από τις εξώθυρες, ιδι-
εικ.45-47: Εξωτερικό κλιμακοστάσιο.
αίτερα αξιόλογη είναι η κεντρική δίφυλλη θύρα εισόδου στον Α’
όροφο. Είναι τοποθετημένη σε εσοχή και φέρει περίτεχνη ξυλόγλυ-
πτη διακόσμηση.
Ο ελεύθερος εξώστης της δυτικής όψης έχει συμπαγή κοιλό-
κυρτα φουρούσια και μεταλλικό κιγκλίδωμα από σφυρήλατο σίδη-
ρο. Ο νότιος εξώστης που στηρίζεται σε δύο πλίνθινους πεσσούς,
έχει κτιστό στηθαίο από μπαλούστρες, όπως και ο ανατολικός εξώ- εικ.50: Τσιμεντοπλακίδια εξωστών.
στης επί του τείχους.
Το εξωτερικό κλιμακοστάσιο αποτελείται από ολόσωμες εικ.40: Παράθυρο Α’ ορόφου. εικ.41&42: Παράθυρο ισογείου. εικ.48: Κικγλίδωμα νότιου εξώστη.
μωσαϊκές βαθμίδες και έχει μεταλλικό στηθαίο από σφυρήλατο σί-
δηρο με ξύλινη κουπαστή. Το δάπεδο της αυλής είναι διαμορφωμέ-
νο με τσιμεντοπλακίδια ανάγλυφης διακόσμησης.
εικ.51: Τσιμεντοπλακίδια εσωτε-
Η αυλόθυρα του οικοπέδου είναι επίσης από σφυρήλατο σί-
ρικών χώρων Β’ ορόφου.
δηρο και στην διακοσμητική της επίστεψη έχει ως κεντρικό θέμα τα
αρχικά του ιδιοκτήτη Γιαννούλη Δάκου. Οι πεσσοί που την στηρί-
ζουν είναι κατασκευασμένοι από διακοσμητικούς συμπαγείς πλίν-
θους με εκφορική διάταξη στη στέψη τους.
Στο εσωτερικό του σπιτιού, αξιόλογα μορφολογικά στοιχεία
εικ.52: Τσιμεντοπλακίδια αυλής.
εκτός από τη δίφυλλη θύρα εισόδου στον ενιαίο χώρο της αποθή-
κης του Α’ ορόφου είναι και τα, επίσης αυθεντικά εσωτερικά κου-
φώματα του Β’ ορόφου. Τα πολύφυλλα υαλοστάσια της κεντρικής
σάλας είναι ξύλινα με ανάγλυφους ταμπλάδες. Το εξάφυλλο εκτεί-
νεται καθ’ύψος με επιπλέον σταθερά υαλοστάσια μέχρι την οροφή
εικ.44: Είσοδος στο χώρο ΙΙ3 από το εικ.53: Τσιμεντοπλακίδια εσωτε-
εικ.43: Κύρια είσοδος στο κτίριο. εικ.49: Μεταλλική αυλόθυρα.
χώρο ΙΙ1. ρικών χώρων Β’ ορόφου.

58
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

6.6 Ζωγραφικός διάκοσμος

Κατόπιν διερεύνησης προέκυψε ότι ο ζωγραφικός διάκο-

σμος αποτελείται από διαφορετικά σταμπωτά ζωγραφικά μοτίβα
ανά χώρους. Έτσι στο χώρο ΙΙΙ1 υπάρχουν κατακόρυφες ζώνες από
γεωμετρικά σχήματα. Στο χώρο ΙΙΙ3 βρέθηκε τμήμα από φυτική δι-
ακόσμηση σε οριζόντια διάταξη και με γεωμετρική ταινία στο άνω
τμήμα των τοιχοποιιών. Στον χώρο ΙΙΙ6 ανάμεσα στις γεωμετρικές
ζώνες παρεμβάλλονται φυτικά θέματα ενώ υπάρχει και πασαμέντο
στη χαμηλή ζώνη της τοιχοποιίας. Στη κεντρική σάλα τόσο στο άνω
μέρος της τοιχοποιίας όσο και στην οροφή υπάρχει η αναπαράστα-
ση από ξύλινους πήχεις. Στο δωμάτιο ΙΙΙ8 βρέθηκε αναπαράστα-
ση ξύλινων επενδύσεων μέχρι το άνω μέρος των τοιχοποιιών όπου
υπάρχει μία οριζόντια ζώνη από φυτικό θέμα. Στο χώρο ΙΙΙ9 διαφαί-
νεται η ύπαρξη πασαμέντου ορθογώνιων πλαισίων με καμπύλες
γωνίες ενώ στον ΙΙΙ11 από ξύλινες κατακόρυφες σανίδες. Στον χώρο
ΙΙΙ2, ενδεχομένως λόγω της χρήσης του ως δωμάτιο του υπηρετικού
προσωπικού, απουσιάζει η διακόσμηση. Στο χώρο του κλιμακοστα-
σίου διαπιστώθηκαν δύο επάλληλα στρώματα ζωγραφικού διακό-
σμου. Στο πρώτο φαίνεται μία διαγώνια ζωγραφική ταινία με φυτι-
κό θέμα να ακολουθεί τη πορεία ανόδου του κλιμακοστασίου ενώ
σε όλη την επιφάνεια του τοίχου έχει ζωγραφιστεί μεταγενέστερα,
διακόσμηση με γεωμετρικά σχήματα κατακόρυφης διάταξης.

εικ.54: Ζωγραφικός διάκοσμος στο εσωτερικό κλιμακοστάσιο. εικ.55-65: Ζωγραφικός διάκοσμος στους εσωτερικούς χώρους του κτιρίου.

59


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.1 Εισαγωγή 7.2 Θεμελίωση

Όπως έχει αναφερθεί, το κτίριο εξελίσσεται σε τρία επίπε- Για τη διερεύνηση των χαρακτηριστικών της θεμελίωσης του
δα και στέφεται από κεραμοσκεπή. Πέραν της ιδιότυπης κάτοψης κτιρίου, πραγματοποιήθηκαν εκσκαφές [1] από τις οποίες προέκυ-
του, το περίγραμμα της οποίας δεν αποτελεί ένα καθαρό γεωμετρι- ψε ότι τα δύο διαφορετικά είδη κατακόρυφων δομικών στοιχείων
κό σχήμα, στο κτίριο λαμβάνουν χώρα δύο ακόμα βασικές κατα- που συνυπάρχουν στο ισόγειο, δηλαδή οι λιθοδομές και τα υποστυ-
σκευαστικές ιδιαιτερότητες. Η πρώτη είναι η σχέση του με το τείχος λώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα θεμελιώνονται με διαφορετικό εικ.2: Διαπλάτυνση στη βάση της
λιθοδομής.
κατά την οποία στα δύο πρώτα επίπεδα το κτίριο εφάπτεται με το τρόπο το καθένα.
βυζαντινό μνημείο, ενώ στο επίπεδο του Β’ ορόφου, η ανατολική Στη βάση των λιθοδομών του ισογείου παρατηρείται χαρα-
τοιχοποιία του κτιρίου, εδράζεται πάνω στη στέψη του τείχους. Η κτηριστική διαπλάτυνση 16-17εκ., η οποία φτάνει μέχρι 50εκ. ψη- εικ.3: Λεπτομέρεια θεμελίωσης λιθοδομής.

δεύτερη ιδιαιτερότητα του κτιρίου είναι το μεικτό κατασκευαστικό λότερα από το δάπεδο του χώρου Ι1. Η διαπλάτυνση αυτή, φαίνεται
του σύστημα από περιμετρική φέρουσα λιθοδομή και εσωτερικό πως εδράζεται πάνω σε στρώση λίθων και πλίνθων συνδεδεμένων
φέρων οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα. Η ανάλυση της κα- με πηλό. Στη στρώση αυτή του υποστρώματος ο πηλός λειτουργεί
τασκευαστικής δομής γίνεται ανά δομικό στοιχείο και διατρέχει το ως συνδετικό υλικό, αλλά η παρουσία του ξεπερνά τις μικρές ανα-
κτίριο ανά επίπεδο ξεκινώντας από το ισόγειο. λογίες ενός συνδετικού κονιάματος που συναντώνται στις κοινές
λιθοδομές. Από μία πρόσθετη μικρότερη τομή που πραγματοποιή-
θηκε εξωτερικά, δίπλα στη νότια όψη του κτιρίου, προκύπτει ότι η
διαπλάτυνση στην βάση της λιθοδομής είναι αμφίπλευρη. Το πλά-
εικ.4&5: Διερευνητικές τομής θεμελίωσης. Εσωτερικά-Εξωτερικά.
τος της διαπλάτυνσης στη θέση αυτή μετρήθηκε ίσο με 11-12εκ. Το
βάθος εκσκαφής περιορίστηκε στα 0,70m, με το μέτωπο της δια-
πλάτυνσης να συνεχίζεται στο βάθος αυτό.
Τα υποστυλώματα επίσης παρουσιάζουν αύξηση των δι-
αστάσεων τους με τη χαρακτηριστική διαμόρφωση τους σε σχή-
μα πέδιλου, στο κατώτερο τμήμα τους και πάνω από την επιφά-
νεια του εδάφους. Το πέδιλο αυτό, φαίνεται να εδράζεται σε μια
βάση πάχους περί τα 20εκ. η οποία στο σημείο της διερευνητικής
εκσκαφής εμφανίζει μέτωπο σε απόσταση περίπου 80εκ. από το
εικ.6: Διερευνητική τομή εικ.7: Διαπλάτυνση στη βάση του υπο-
υποστύλωμα και δομείται από ένα τσιμεντόδεμα με αδρανή μεγέ- θεμελίωσης. Εσωτερικά. στηλώματος Ο/Σ.
θους σκύρων. Κάτω από την στρώση αυτή υπάρχει μια στρώση από Παρά τις διερευνητικές τομές που πραγματοποιήθηκαν στη
λιθόδεμα το οποίο συντίθεται από μεγαλύτερου μεγέθους λίθους θεμελίωση, δε μπορεί να εξαχθεί ένα γενικευμένο συμπέρασμα για
με συνδετικό ασβεστοτσιμεντοκονίαμα. Η στρώση αυτή έχει πά- αυτήν. Απαιτείται μεγαλύτερος αριθμός διερευνητικών εκσκαφών
χος 30εκ. Ακολουθεί μια στρώση λιθοδομής με συνδετικό πηλοκο- εσωτερικά και εξωτερικά του κτιρίου. Επιπρόσθετα για την εύρεση
νίαμα, πάχους 1,10-1,20μ. Τo συνολικό βάθος εκσκαφής έφτασε τα του βάθους θεμελίωσης απαραίτητο είναι η διερευνητική τομή να
1,70μ., χωρίς να διαπιστωθεί μέχρι το βάθος αυτό η στάθμη έδρα- φτάσει έως αυτό, κάτι που ήταν πρακτικά αδύνατο για εκσκαφή με
σης της θεμελίωσης. χειρωνακτική εργασία

εικ.1: Δομική σχέση του κτιρίου με το τείχος.

61
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.3 Περιμετρικές τοιχοποιίες τελεί ένα πλίνθινο παραπέτασμα στη βόρεια πλευρά του ανατολι-
κού εξώστη, το οποίο είναι από μπατική πλινθοδομή η οποία όμως
Η καθ’ ύψος ανάπτυξη του κτιρίου, με εξαίρεση την ανατο- δεν εμπλέκεται με την περιμετρική τοιχοποιία. Πιθανότατα κατα-
λική όψη και τους εξώστες στην νότια και δυτική όψη διατηρεί στα- σκευάστηκε σε δεύτερο χρόνο για να προστατεύσει το χώρο του
θερό περίγραμμα. Έτσι, οι περιμετρικές τοιχοποιίες αναπτύσσονται εξώστη από τους βορινούς ανέμους. Επίσης, στην ανατολική τοιχο-
οπτοπλινθοδομή πάχους ποιία, παρατηρήθηκε και η μη διατήρηση σταθερού πλάτους στο
κατακόρυφα, είναι επιχρισμένες και, όπως αναφέρθηκε, φέρουσες.
40εκ. σημείο της προεξοχής. Η μόνη εξήγηση για κάτι τέτοιο που μπορεί
Στα επίπεδα του ισογείου και του Α’ ορόφου αποτελούνται από αρ-
γολιθοδομή ενώ του Β’ ορόφου από οπτοπλινθοδομή. να δοθεί είναι από κατασκευαστική αστοχία.
Η λιθοδομή του ισογείου έχει πάχος 58-63εκ. και πέραν της Μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση σε σχέση με τη περιμετρι-
διαπλάτυνσης στη βάση της που αναλύθηκε προηγουμένως, στο κή τοιχοποιία και την ιδιομορφία της κάτοψης του κτιρίου, είναι ότι
τμήμα της νότιας όψης που έχει καταπέσει το επίχρισμα και έχει οι λιθοδομές του ισογείου και του Α’ ορόφου δείχνουν να δημιουρ-
αποκαλυφθεί η λιθοδομή, παρατηρούνται διαζώματα από δύο σει- γούν ένα κλειστό σχήμα το οποίο αφήνει εκτός του, τους χώρους Ι5,
ρές συμπαγών σκαφοειδών οπτόπλινθων. Ακόμα, στο ύψος της στέ- Ι4, Ι8 και ΙΙ10, ΙΙ11, ΙΙ12 αντίστοιχα. Οι χώροι αυτοί κλείνουν από δύο
ψης των ανοιγμάτων και σε όλο το πλάτος της λιθοδομής, διατρέ- επιπλέον κλάδους λιθοδομής, ένας για κάθε πλευρά, οι οποίοι δια-
χει περιμετρικό σενάζ σκυροδέματος, ύψους 20εκ., το οποίο κατά μορφώνουν και το εξωτερικό περίγραμμα του κτιρίου. Η μορφολο-
πλάκα Ο/Σ πάχους 15εκ. γία, λοιπόν, της περιμετρικής τοιχοποιίας στα δύο πρώτα επίπεδα,
την διερεύνηση βρέθηκε να είναι άοπλο. Η λιθοδομή του ισογεί-
ου επεκτείνεται καθ’ ύψος με το ίδιο πάχος και στο επίπεδο του αποκτά δύο σκέλη στις περιοχές επαφής με το τείχος ενώ στο τρίτο
πρέκι Ο/Σ πάχους 20εκ.
Α’ ορόφου. Εξαιρέσεις αποτελούν ο βόρειος τοίχος του χώρου ει- επίπεδο διατηρεί μόνο το εξωτερικό περίγραμμα με προστιθέμενο
σόδου ΙΙ1 και τμήμα της νότιας τοιχοποιίας του χώρου ΙΙ2 που εί- σε αυτό την επιπλέον ανατολική όψη.
ναι πλινθοδομές πάχους 40εκ. καθώς και τμήμα της δυτικής πλευ- Κάτι που επίσης πρέπει να αποσαφηνιστεί είναι η δομική
ράς του χώρου ΙΙ10 που είναι πλινθοδομή πάχους 30εκ., όλες από σχέση του κτιρίου με το τείχος στα δύο πρώτα επίπεδα. Η διερεύ-
συμπαγείς οπτόπλινθους. Στις περιμετρικές τοιχοποιίες του Α’ ορό- νηση έδειξε ότι η ανατολική επιφάνεια εσωτερικά ταυτίζεται με τη
φου, οι διερευνητικές τομές υπέδειξαν την απουσία περιμετρικού βυζαντινή τοιχοποιία η οποία στη περίπτωση του Α’ ορόφου έχει
σενάζ ενώ άνωθεν των ανοιγμάτων υπάρχουν πρέκια από οπλισμέ- αργολιθοδομή πάχους 60εκ. επιχριστεί. Αυτό σημαίνει ότι στη περιοχή επαφής με το τείχος,
νο σκυρόδεμα σε όλο το πλάτος της τοιχοποιίας. Στο επίπεδο του οι λιθοδομές του κτιρίου εμπλέκονται τοπικά με την βυζαντινή η
περιμετρικό σενάζ σκυροδέ-
Β’ ορόφου οι περιμετρικές τοιχοποιίες εδράζονται στην υποκείμε- οποία παίρνει το ρόλο της τέταρτης πλευράς που κλείνει το περί-
ματος πάχους 20εκ.
νη πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα και είναι υπερμπατικές πλιν- γραμμα του κτιρίου.
θοδομές πάχους 40εκ. από συμπαγείς σκαφοειδής οπτόπλινθους.
Λόγω της ύπαρξης τοιχογραφιών και οροφογραφιών στους επιμέ-
ρους χώρους του Β’ ορόφου, δεν έγιναν διερευνητικές τομές εσωτε-
ρικά. Η μοναδική διερευνητική τομή η οποία έγινε εξωτερικά, από
τον νότιο εξώστη, στο ήδη αποσαρθρωμένο επίχρισμα στο σημείο
του γείσου, υπέδειξε την απουσία περιμετρικού σενάζ. Ενδιαφέρον
αργολιθοδομή πάχους 90εκ.
παρουσιάζει η τοξωτή διάταξη των πλίνθων που αποκαλύπτεται σε
σημείο που έχει καταπέσει το επίχρισμα πάλι στον νότιο εξώστη.
Ιδιάζουσα περίπτωση τοιχοποιίας στο επίπεδο του Β’ ορόφου απο-
εικ.8: Σχέδιο κατακόρυφης κατασκευαστικής τομής. εικ.9: Διαπλάτυνση στη βάση της λιθοδομής του ισογείου.

62
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

Ι4 ΙII12 ΙII13
Ι2 ΙI2
ΙII11
ΙII2
ΙI1
Ι3 Ι8 ΙI11
ΙI8 ΙII3 ΙII1 ΙII10
ΙI4
ΙI3
Ι7 ΙII5 ΙII4
Ι1 ΙI7
ΙII8

ΙI5
ΙII6 ΙII7
ΙI6 ΙI9

ΙII9
Ι5 Ι6 ΙI10

ΙΣΟΓΕΙΟ Α ΟΡΟΦΟΣ Β ΟΡΟΦΟΣ

αργολιθοδομή πάχους 60εκ.

οπτοπλινθοδομή πάχους 40εκ. (με συμπαγείς οπτόπλινθους)
οπτοπλινθοδομή πάχους 25εκ. (με συμπαγείς οπτόπλινθους)
οπτοπλινθοδομή πάχους 14εκ. (με συμπαγείς οπτόπλινθους)
υποστηλώματα οπλισμένου σκυροδέματος 41x41εκ.
οπτοπλινθοδομή πάχους 25εκ. (με διατρητους οπτόπλινθους)
εικ.13: Λεπτομέρεια πλινθοδομής στο εικ.14: Εξωτερική πλινθοδομή του Β’
μπαγδατί 12,5εκ. νότιο εξώστη. ορόφου.

ξυλότοιχοι πάχους 10εκ.

εικ.10-12: Διαγραμματικές κατόψεις κατασκευαστικής δομής του κτιρίου.

εικ.15: Διερεύνηση ανώθυρου του Α’ εικ.16: Εξωτερική πλινθοδομή του Β’

ορόφου. εικ.17: Αποκάλυψη περιμετρικής πλινθοδομής του Β’ ορόφου
ορόφου.

63
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.4 Εσωτερικές τοιχοποιίες 7.5 Οπλισμένο σκυρόδεμα

Στο εσωτερικό, οι τοιχοποιίες τόσο του ισογείου όσο και του Ο φέρων οργανισμός από οπλισμένο σκυρόδεμα αναπτύσ-
Α’ ορόφου, που λειτουργούσαν αρχικά ως ενιαίοι χώροι, είναι απο- σεται στο ισόγειο και στον Α’ όροφο. Παρουσιάζει σχετική ομοι-
τέλεσμα μετασκευών. Έτσι, οι τοιχοποιίες που «σφραγίζουν» τους ομορφία και κανονικότητα. Αποτελείται από τέσσερα υποστυ-
χώρους Ι7 και Ι8 από τους χώρους Ι1 και Ι4 αντίστοιχα, είναι δρομι- λώματα, τετράγωνης διατομής περίπου 31x31εκ. σε διάταξή που
κές μη φέρουσες πλινθοδομές πάχους 14εκ. από συμπαγής οπτό- δημιουργεί ένα εσωτερικό πλαίσιο, στο κέντρο κάθε επιπέδου, δι-
πλινθους, όπως και οι δύο εσωτερικές τοιχοποιίες στο χώρο Ι4, ενώ αστάσεων 3,35x3,40μ. περίπου, το οποίο συνδέεται με την περιμε-
οι τοιχοποιίες που διαχωρίζουν τον χώρο Ι3 από τον χώρο Ι1 όντας τρική τοιχοποιία διαμέσου των υπερκείμενων δοκών. Χαρακτηρι-
επίσης δρομικές μη φέρουσες πλινθοδομές πάχους 25εκ., είναι από στική είναι η τριγωνική ενίσχυση του κόμβου στο σημείο έδρασης
διάτρητους οπτόπλινθους. Στο επίπεδο του Α΄ ορόφου, οι επιμέρους των δοκών στη στέψη των υποστυλωμάτων, προκειμένου να αυ-
χώροι δημιουργήθηκαν από ξυλότοιχους με εξαίρεση το τοίχο που ξηθεί η επιφάνεια έδρασης της δοκού. Το στοιχείο αυτό συναντά-
χωρίζει το χώρο της εισόδου ΙΙ1 από τον ΙΙ3 και τα δύο πλευρικά σκέ- εικ.20: Διερεύνηση πλίνθινων διαχω- ται σε πολλές πρώιμες κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα και
ριστικών τοίχων στο ισόγειο. εικ.21: Δομικά στοιχεία στο χώρο Ι2.
λη του που είναι κατασκευασμένος από μπαγδατί πάχους 12,5εκ. πιθανότατα να σχετίζεται με τη μορφολογία των αντίστοιχων ξύλι-
και το τμήμα της νότιας τοιχοποιίας του χώρου ΙΙ2 που αποτελεί με- νων κατασκευών δοκού επί στύλο όπου για τον ίδιο λόγο τοποθε-
τασκευή και είναι δρομική μη φέρουσα πλινθοδομή πάχους 14εκ. τούνταν το ξύλινο «μαξιλάρι». Από την διερεύνηση προέκυψε ότι η
από συμπαγής οπτόπλινθους. Σε ότι αφορά τις εσωτερικές τοιχο- ενίσχυση αυτή του κόμβου δεν έχει οπλισμό.
ποιίες του Β’ ορόφου, διατηρούνται από την αρχική κατασκευή του Στο επίπεδο του ισογείου τα δομικά στοιχεία από Ο/Σ είναι
κτιρίου και αποτελούνται από μπατικές φέρουσες πλινθοδομές πά- ανεπίχριστα. Οι τέσσερις δοκοί διασταυρώνονται ανά ζεύγη στα
χους 25εκ. και δρομικές μη φέρουσες πλινθοδομές πάχους 14εκ., υποστυλώματα και καταλήγουν στη περιμετρική τοιχοποιία στο
όλες από συμπαγείς οπτόπλινθους. Οι φέρουσες μπατικές είναι οι ύψος που βρίσκεται το σενάζ. Το ζεύγος με διεύθυνση Ανατολής -
δύο τοιχοποιίες στο κέντρο του επιπέδου διεύθυνσης Βορρά-Νότου Δύσης στη περιοχή κοντά στο τείχος, εδράζεται στις υποκείμενες
και όλες οι υπόλοιπες είναι δρομικές διαχωριστικές τοιχοποιίες. λιθοδομές και καταλήγει μαζί τους στη βυζαντινή λιθοδομή. Η προ-
εικ.22&23: Σημείο γειτνίασης διαχωριστικού τοίχου από μπαγδατί και περιμετρι- σέγγιση στο σημείο επαφής με το τείχος δεν ήταν εφικτή και μόνο
κής λιθοδομής στο χώρο ΙΙ1.
από την οπτική παρατήρηση δεν προέκυψε κάποιο συμπέρασμα με
βεβαιότητα για την συνδεσμολογία των δοκών και των λιθοδομών
με το μνημείο αλλά πιθανότατα, όπως προαναφέρθηκε, θα υπάρ-
χει μία τοπική δομική εμπλοκή. Ανά διάταξη οι δοκοί δείχνουν να
έχουν όμοια διατομή. Έτσι το ζεύγος των δοκών με διεύθυνση Ανα-
τολής - Δύσης έχει κρέμαση 30εκ. και πλάτος 25εκ. ενώ το άλλο ζεύ-
γος έχει αντίστοιχα κρέμαση 25εκ. και πλάτος 20εκ. Ίσως η διαφο-
ροποίηση αυτή να οφείλεται στο γεγονός ότι το ενισχυμένο ζεύγος
φέρει και ξύλινες δοκούς του υπερκείμενου δαπέδου ενώ το άλλο
ζεύγος απλώς ολοκληρώνει το πλαίσιο του φέροντος οργανισμού
από Ο/Σ.
εικ.24: Διαχωριστικοί ξυλότοιχοι εικ.25: Εσωτερικές πλινθοδομές στον Β’
εικ.18&19: Διερεύνηση πλίνθινου διαχωριστικού τοίχου στο ισόγειο. στον Α’ όροφο. όροφο.

64
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

Στο επόμενο επίπεδο, η βασική μορφολογία διατηρείται και 7.6 Κονιάματα

εμπλουτίζεται με επιπλέον δοκούς. Αυτή η πρόσθεση επιμέρους
δοκών οπλισμένου σκυροδέματος αλλά όχι και υποστυλωμάτων, Τα κονιάματα των αρχικών ανωδομών του κτιρίου, τόσο τα
οδηγεί σε μία πύκνωση που διαταράσσει τοπικά την κανονικότη- δομικά-συνδετικά, όσο και τα επιχρίσματα, όπως έδειξε και η χημι-
τα του πλαισίου, ενώ στη συνδεσμολογία των δομικών στοιχείων κή εργαστηριακή ανάλυση, είναι αμιγώς ασβεστοκονιάματα. Πηλο-
πέραν από την διάταξη δοκού επί στύλο, προστίθεται και τη διά- κονιάματα και τσιμεντοδέματα παρατηρήθηκαν μόνο στη θεμελί-
ταξη δοκού επί δοκού με τη συνεπαγόμενη ιεράρχηση των δοκών ωση των κατακόρυφων δομικών στοιχείων όπως προαναφέρθηκε,
εικ.29: Δοκοί Ο/Σ στον Α’ όροφο.
σε κύριες και δευτερεύουσες. Επιπλέον, η συνδεσμολογία με την ενώ τσιμεντοκονιάματα παρατηρούνται στις μεταγενέστερες τοι-
περιμετρική τοιχοποιία, απουσία περιμετρικού σενάζ, γίνεται με χοποιίες από διάτρητους οπτόπλινθους που δημιουργούν το χώρο
απευθείας «χάντρωση» των δοκών στην λιθοδομή ενώ προκύπτουν Ι3.
περιπτώσεις στις οποίες η θέση της δοκού βρίσκεται πάνω από το Τα επιχρίσματα στις εξωτερικές τοιχοποιίες έχουν πάχος
πρέκι των ανοιγμάτων. Η περιοχή που διαταράσσεται η κανονικό- 3εκ. και σε πολλές περιπτώσεις που έχουν καταπέσει στο παρελ-
τητα της διάταξης των δοκών από Ο/Σ του επιπέδου αυτού, είναι θόν, φαίνεται ότι έχουν γίνει συμπληρώσεις από τσιμεντοκονιάμα-
αυτή των χώρων που γειτνιάζουν με το τείχος. Η πιθανότερη εξήγη- τα. Επίσης διαπιστώθηκαν διαδοχικές στρώσεις επιχρίσματος που
ση αυτής της πύκνωσης του πλέγματος των δοκών στην οροφή του ενδεχομένως να αντιστοιχούν σε διαφορετικές φάσεις ή επιδιορ-
εικ.28: Υποστήλωμα Ο/Σ στο ισόγειο. εικ.30: Υποστήλωμα Ο/Σ στον Α’ όροφο.
Α’ ορόφου είναι ίσως η ανάγκη στήριξης της υπερκείμενης πλάκας θώσεις. Στις εσωτερικές αρχικές τοιχοποιίες του κτιρίου, οι οποίες
από οπλισμένο σκυρόδεμα πάχους 15εκ. είναι οι μπαγδατότοιχοι του Α’ ορόφου και εσωτερικές πλινθοδο-
μές του Β΄ορόφου, τα επιχρίσματα δεν ξεπερνούν τα 2-2,5εκ.
Τα δομικά κονιάματα στις λιθοδομές παρουσιάζουν τυπικό
εύρος ως προς το πάχος τους, και αντίστοιχα στις πλινθοδομές το
πάχος των αρμών κυμαίνεται μεταξύ 1-2εκ. Από την εργαστηριακή
ανάλυση, προέκυψε ότι η αντοχή τους είναι αρκετά ασθενής με τι-
μές που αντιστοιχούν σε πηλοκονιάματα.

αργολιθοδομή πάχους 60εκ.

ξύλινες δοκοί
ΟΡΟΦΗ ΙΣΟΓΕΙΟΥ ΟΡΟΦΗ Α ΟΡΟΦΟΥ υποστηλώματα και δοκοί οπλισμένου σκυροδέματος
οπτοπλινθοδομή πάχους 40εκ. (με συμπαγείς οπτόπλινθους)
εικ.26&27: Διαγραμματικές κατόψεις κατασκευαστικής δομής του κτιρίου.

65
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.7 Δάπεδα την αδρή επιφάνεια του σκυροδέματος, η μείωση του τριξίματος
των ξύλινων στοιχείων ή η δυνατότητα σταθεροποίησής τους με κά-
Σε ότι αφορά τα δάπεδα, τόσο η μορφολογία τους, όσο και ποια καρφιά. Οι ξύλινες δοκοί τοποθετούνται ανά αποστάσεις των
η κατασκευαστική τους λογική, παρακολουθούν το αρχικό λειτουρ- 40-50εκ. χωρίς αποστάτες και τοποθετούνται μία για κάθε ενδιά-
γικό διάγραμμα του κτιρίου. Έτσι, στα δύο πρώτα επίπεδα που η μεσο. Τόσο κάτω από τις ξύλινες δοκούς, στην οροφή του ισογεί-
αρχική χρήση ήταν της αποθήκης καπνού, τα δάπεδα αποτελούνται ου, όσο και πάνω στις ξύλινες σανίδες του δαπέδου του Α’ ορόφου,
από ξύλινα αδρά σανιδώματα ενώ στο ανώτερο επίπεδο, επικρα- έχουν τοποθετηθεί φύλλα ινοσανίδας πάχους 3χιλ. και επιπλέον
τεί η πολυτέλεια που αρμόζει σε μία νεοκλασική αστική οικία. Στη αυτών, στη περίπτωση του δαπέδου, τρεις στρώσεις μουσαμά.
σημερινή τους εικόνα τα δάπεδα του Α’ και του Β’ ορόφου είναι Στον Β’ όροφο, τα δάπεδα εδράζονται πάνω στη πλάκα από
καλυμμένα με επάλληλα στρώματα μουσαμά, μία επέμβαση που οπλισμένο σκυρόδεμα πάχους 15εκ. που διαχωρίζει τις δύο αρχικές
σχετίζεται με τη λειτουργία του κτιρίου ως Ασφάλεια Δράμας. λειτουργίες, της κατοικίας και της αποθήκης καπνού. Στους χώρους
Αναλυτικότερα, στο ισόγειο τα δάπεδα αποτελούνται από της κατοικίας υπάρχουν δύο είδη δαπέδων, τα ξύλινα και αυτά με
ευτελείς διαμορφώσεις επί του εδάφους. Έτσι, στο κυρίως χώρο Ι1, τα τσιμεντοπλακίδια. Τα ξύλινα δάπεδα χωρίζονται σε δύο επιμέ-
πρόκειται για πρόχειρο σανίδωμα από μαδέρια πάχους 2,5εκ. και εικ.31&32: Ξύλινο δάπεδο στο ισόγειο. ρους κατηγορίες, τα σανιδωτά και αυτά με το σχέδιο ιχθυάκανθου.
φάρδους που κυμαίνεται από 18-32εκ. το οποίο εδράζεται στο έδα- Στους χώρους ΙΙΙ2, ΙΙΙ3, ΙΙΙ6 και ΙΙΙ9 που βρίσκονται τα πρώτα, σανί-
φος με δοκίδες διατομής 7x4εκ. Στο χώρο Ι3 έχει γίνει μία διαμόρ- δες πλάτους 12,5εκ. και πάχους 2,5εκ. στηρίζονται πάνω σε ξύλινα
φωση με τσιμεντοκονία, ενώ στο χώρο Ι4 λόγω της μεταγενέστερης δοκαράκια διαστάσεων 4x4εκ. τα οποία είναι σε επαφή με τη πλά-
χρήσης του ως αποχωρητήριο, πάνω στην αντίστοιχη τσιμεντοκο- κα Ο/Σ. Τα πολυτελή ξύλινα δάπεδα με το ιδιαίτερο σχέδιο βρίσκο-
νία έχουν τοποθετηθεί κεραμικά πλακίδια δαπέδου. Από την άλλη, νται στους χώρους ΙΙΙ1, ΙΙΙ4, ΙΙΙ5, ΙΙΙ7 και ΙΙΙ8. Σε αυτά, πάνω σε ξύλινα
στους χώρους Ι2, Ι5, Ι6, Ι7 και Ι8 δεν φαίνεται να υπάρχει καμία δια- πηχάκια διαστάσεων 2x4εκ. που βρίσκονται σε επαφή με τη πλά-
μόρφωση επί του εδάφους ή αλλιώς, η οποιαδήποτε διαμόρφωση εικ.33: Ξύλινο δάπεδο στον Α’ όροφο. εικ.34: Ξύλινο δάπεδο στον Β’ όροφο. κα Ο/Σ, τοποθετούνται λεπτές ξύλινες σανίδες πάχους 2,5εκ. για να
δαπέδου είναι καλυμμένη με αποθέσεις διάφορων δομικών και ορ- δημιουργηθεί η επιφάνεια που θα εδράσει το διακοσμητικό ξύλι-
γανικών υλικών σε αρκετό βάθος. νο δάπεδο. Τα επιμέρους ξύλινα πηχάκια που τοποθετούνται κου-
Στο επίπεδο του Α’ ορόφου η κατασκευαστική λογική των μπωτά (ραμπωτέ) σε διαγώνιες ζώνες κάθετα μεταξύ τους, για τη
δαπέδων είναι περισσότερο ομοιόμορφη. Ξύλινες σανίδες πλάτους δημιουργία του σχεδίου, έχουν διαστάσεις 4x29εκ. και πάχος 2εκ.
13,5εκ. και πάχους 2,5εκ., οι οποίες είναι διατεταγμένες στη διεύ- Στους υπόλοιπους χώρους βρίσκονται τα δάπεδα με τα τσιμεντο-
θυνση Ανατολής - Δύσης, καρφώνονται σε ξύλινες δοκούς διατο- πλακίδια. Στους ΙΙΙ10, ΙΙΙ11 και ΙΙΙ13 διατηρούνται τα αυθεντικά τα
μής 7x18εκ. και εγκάρσιας διάταξης, οι οποίες είναι τοποθετημέ- εικ.35: Ξύλινο δάπεδο στον Β’ όροφο. εικ.36: Τσιμεντοπλακίδια στον Β’ όροφο. οποία έχουν γεωμετρικό σχέδιο ενώ στον ΙΙΙ12 έχουν αντικαταστα-
νες πάνω στις δοκούς από οπλισμένο σκυρόδεμα της οροφής του θεί από άλλα κεραμικά πλακίδια δαπέδου. Και το δύο είδη πλακι-
ισογείου. Το μήκος των ξύλινων δοκών είναι περίπου 4,50μ. ώστε δίων έχουν διαστάσεις 20x20εκ. με τα αυθεντικά να υπερέχουν ως
να μπορεί να γεφυρώσει τις αποστάσεις μεταξύ των υποκείμενων προς την αισθητική.
εγκάρσιων δομικών στοιχείων. Εστιάζοντας στην στήριξη των ξύλι-
νων δοκών πάνω στις δοκούς από Ο/Σ, διαπιστώθηκε η ύπαρξη μίας
ξύλινης σανίδας πάχους 2,5εκ. τοποθετημένη πάνω και αξονικά στη
δοκό από Ο/Σ. Πιθανές ερμηνείες ίσως είναι η ομαλότερη έδραση
των ξύλινων δοκών για την αποφυγή του τραυματισμού τους από εικ.37: Τσιμεντοπλακίδια στην αυλή. εικ.38: Τσιμεντοπλακίδια στους εξώστες.

66
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.8 Εξώστες 7.9 Οροφές

Στο επίπεδο του Β΄ ορόφου υπάρχουν τρεις εξώστες , στην Η οροφή του κυρίως χώρου του ισογείου Ι1, αποτελείται
ανατολική, στη νότια και στη δυτική όψη. Δημιουργούνται από από το πλέγμα των δοκών οπλισμένου σκυροδέματος και την ινο-
την προέκταση της πλάκας από οπλισμένο σκυρόδεμα που υπάρ- σανίδα στα ενδιάμεσα φατνώματα. Στον χώρο Ι2, η οροφή είναι η
χει στο σύνολο του επιπέδου και ο καθένας έχει διαφορετική στή- ανεπίχριστη επιφάνεια από τη πλάκα Ο/Σ του εξωτερικού κλιμα-
ριξη. Ο ανατολικός εξώστης βρίσκεται πάνω από το τείχος και για κοστασίου. Στο χώρο Ι3 φαίνεται η μερική κάλυψη των ξύλινων δο-
εικ.40: Οροφή στο χώρο Ι3. εικ.41: Οροφή στο χώρο ΙΙΙ9.
τη στήριξή του έχει δημιουργηθεί μία βάση από επιπλέον λιθοδο- κών του υπερκείμενου δαπέδου από την επιφάνεια της ινοσανίδας,
μή ύψους 75-95εκ. στην βόρεια πλευρά του έχει τοποθετηθεί ένα ενώ στον Ι4 καλύπτονται από ραμποτέ ψευδοροφή συνθετικών σα-
πλίνθινο παραπέτασμα για το οποίο έχει γίνει ήδη αναφορά. Ο νό- νιδών. Στους χώρους Ι5 και Ι7 στην οροφή εμφανίζονται σε πλήρη
τιος εξώστης έχει δύο πλευρές ελεύθερες και φαίνεται να στηρίζε- ανάπτυξη οι ξύλινες δοκοί ενώ στον Ι6 η ανεπίχριστη επιφάνεια
ται σε 2 πλίνθινα υποστυλώματα που καταλήγουν στον μαντρότοι- πλάκας από οπλισμένο σκυρόδεμα. Στον Α’ όροφο οι οροφές όλων
χο. Ο δυτικός εξώστης στηρίζεται σε δύο συμπαγή φουρούσια. Το των χώρων στοιχειοθετούνται από το πλέγμα των δοκών από Ο/Σ
δάπεδο και στους τρεις εξώστες είναι το αυθεντικό και αποτελεί- και τις ενδιάμεσες επιχρισμένες επιφάνειες της υπερκείμενης πλά-
ται από τσιμεντοπλακίδια, αντίστοιχων διαστάσεων και σχεδίου με κας από Ο/Σ. Τέλος, στο τελευταίο επίπεδο οι οροφές είναι όλες
αυτά στους εσωτερικούς χώρους. Τα κιγκλιδώματα στον ανατολικό από μπαγδατί εκτός από τους χώρους ΙΙΙ3 και ΙΙΙ10 όπου έχουν τοπο-
και τον νότιο έχουν αντικατασταθεί με νεώτερα ευτελή ενώ ο δυ- θετηθεί μεταγενέστερες ξύλινες οροφές από ραμποτέ σανίδωμα.
τικός εξώστης διατηρεί σε καλή κατάσταση το υψηλής αισθητικής
μεταλλικό κιγκλίδωμά του από σφυρήλατο σίδηρο.

εικ.42: Άποψη δυτικού εξώστη.

εικ.39: Άποψη νότιου εξώστη. εικ.43: Άποψη ανατολικού εξώστη. εικ.44: Άποψη της οροφής στο κεντρικό χώρο του ισογείου.

67
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.10 Στέγη κόμβοι. Μεταξύ των δοκών ράχης διατάσσονται αμείβοντες ανά
αποστάσεις. Σε ορισμένους αμείβοντες γίνεται ειδική διαμόρφωση
Ο φέρων οργανισμός της στέγης βρίσκεται στο χώρο πάνω με λοξό αναβολέα πιθανόν για την ομαλότερη διοχέτευση της ώθη-
από την οροφή του Β’ ορόφου και η γενική του εικόνα παρουσιάζει ση που ασκείται από τους αμείβοντες στην περιμετρική πλινθοδο-
κανονικότητα και ομοιομορφία. Πρόκειται για μία τετράριχτη στέ- μή και την ηπιότερη ροή των νερών της στέγης.
γη σε ότι αφορά τη στέγαση του κυρίως όγκου του κτιρίου, ενώ με Τεγίδες διατομής 4x6εκ. καρφώνονται πάνω στους αμεί-
μικρότερες τρίριχτες στέγες υλοποιείται η στέγαση των 4 τμημάτων βοντες ανά περίπου 35εκ. Επί των τεγίδων στερεώνονται τα κερα-
που εξέχουν του τετραγώνου της κάτοψης. Τα τέσσερα τμήματα με μίδια, χωρίς την παρεμβολή πετσώματος ή κάποιας άλλης υγρο-
τις τρίριχτες στέγες συναρμόζουν με το κυρίως τετράριχτο τμήμα μονωτικής στρώσης. Οι συνδέσεις μεταξύ των ξύλινων στοιχείων
της στέγης. υλοποιούνται με ήλους.
Ο φέρων οργανισμός της στέγης αποτελείται από ξύλινα δο- Στο οριζόντιο επίπεδο ανά 40-45εκ. είναι διατεταγμένες σε
μικά στοιχεία. Κύριοι φορείς στήριξής της αποτελούν τα δύο ψαλί- διεύθυνση Ανατολής - Δύσης, ξύλινες δοκοί διατομής 9,5x5εκ. που
δια που βρίσκονται περί το μέσον της κάτοψης. Το κάθε ψαλίδι συ- εδράζονται στις υποκείμενες πλινθοδομές. Η έδραση υλοποιείται
νίσταται από δύο αμείβοντες διατομής 7x15εκ. για τη διαμόρφωση με τα δοκάρια να εισχωρούν έως και 16εκ. στο εσωτερικό της περι-
των κλίσεων της τετράριχτης στέγης. Ο κάθε αμείβοντας εδράζεται μετρικής τοιχοποιίας. Για να γεφυρώσουν τη μεγάλου μήκους συ-
στο ένα άκρο του στην περιμετρική υπερμπατική τοιχοποιία του Β’ νολική απόσταση από τις απέναντι πλευρές τις περιμετρικής τοι-
Ορόφου, ενώ στο άλλο άκρο στηρίζεται στον κεντρικό ορθοστά- χοποιίας, χρησιμοποιούνται τρεις σειρές από ξύλινες δοκούς, όσα
τη διατομής 13x16εκ. Ενδιάμεσα παρεμβάλλονται ένας μικρότερος και τα υποκείμενα ανοίγματα, οι οποίες τοποθετούνται σε παρά-
ορθοστάτης διατομής 7x15εκ. και μια αντηρίδα διατομής 7x16εκ., θεση. Στα σημεία επαφής τους πάνω από τις μπατικές πλινθοδομές
που λειτουργούν ως πρόσθετα σημεία στήριξης του αμείβοντα. συνδέονται με ήλους. Οι δοκοί αυτές, πέραν από τη στήριξη των
Κάτω από τους ορθοστάτες υπάρχει οριζόντια δοκός, για κάθε ψα- οροφών από μπαγδατί του υποκείμενου ορόφου, δημιουργούν και
λίδι, διατομής 16x16εκ. που εδράζεται στις δύο εσωτερικές μπατι- την υποδομή έδρασης ξύλινων σανίδων πλάτους 25εκ. και πάχους
κές τοιχοποιίες του Β’ ορόφου. Τα δύο ψαλίδια συνδέονται μεταξύ 2,5εκ.
τους στο άνω μέρος των κεντρικών τους ορθοστατών, με δύο οριζό- Σε ότι αφορά το είδος της ξυλείας των δομικών στοιχείων
ντιες δοκούς διατομής 5x10εκ. Επίσης, διαπιστώθηκε η ύπαρξη ξύ- της στέγης πρόκειται κατά κύριο λόγο για πριστή ξυλεία κωνοφό-
λινης δοκού-ποταμού στην περιοχή έδρασης των αμειβόντων στην ρων με ορισμένες περιπτώσεις πελεκητής και ημιπελεκητής. Οι δι-
περιμετρική τοιχοποιία. ατομές των επί μέρους δομικών στοιχείων που προαναφέρθηκαν
Δοκοί ράχης διατομής 8x18εκ. τοποθετούνται στις διαγώ- αποτελούν ενδεικτικές μέσες τιμές.
νιες ακμές της κεντρικής τετράριχτης στέγης ξεκινώντας από τη
κορυφή των κεντρικών ορθοστατών των ψαλιδιών και καταλήγο-
ντας στο ανώτερο επίπεδο της περιμετρικής πλινθοδομής, καλύ-
πτοντας οριζόντια απόσταση περίπου 8 μέτρων και κατακόρυφη
2,70μ.Πάνω στη πορεία τους και σε οριζόντια απόσταση περίπου
2,60μ διαμορφώνεται τοπικά ένας κόμβος με πρόσθετο ορθοστάτη
διατομής 12x10εκ. και διαγώνιες αντηρίδες διατομής 6x16εκ. που
αντιστηρίζουν την δοκό ράχης. Συνολικά υπάρχουν τέσσερις τέτοιοι
εικ.45: Κατασκευή της στέγης. Λεπτομέρεια σχεδίου τομής Β. εικ.46: Κατασκευή της στέγης. Λεπτομέρεια σχεδίου τομής Α.

68
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

εικ.47-51: Δομικά στοιχεία της στέγης. εικ.52-53: Εξωτερικές απόψεις της στέγης.

69
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.11 Κλιμακοστάσια Στο χώρο Ι8 βρέθηκε ακόμα ένα ξύλινο κλιμακοστάσιο που
οδηγούσε από το επίπεδο του ισογείου στο επίπεδο του Α’ ορόφου
Ως προς τις κατακόρυφες επικοινωνίες μεταξύ των επιπέ- στην αντιδιαμετρική γωνία του κτιρίου με το προηγούμενο. Λόγω
δων, όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν τέσσερα κλιμακοστάσια και περιορισμού στην πρόσβαση αυτού του χώρου η διερεύνηση έγινε
μία σκάλα ανόδου στον χώρο της στέγης. μόνο μέσω φωτογραφιών και προκύπτει να είναι αντίστοιχης κατα-
Πρώτο κλιμακοστάσιο που γίνεται αντιληπτό, είναι αυτό σκευαστικής λογικής.
που οδηγεί από τον υπαίθριο χώρο της αυλής στην θύρα εισόδου Το τέταρτο κλιμακοστάσιο είναι αυτό που οδηγεί από το
στον Α’ όροφο του κτιρίου. Πρόκειται για μία κτιστή κατασκευή από χώρο εισόδου του Α’ ορόφου στο επίπεδο του Β’ ορόφου. Είναι και
ολόσωμες μωσαϊκές βαθμίδες, τοποθετημένες επάνω σε κεκλιμέ- αυτό εξολοκλήρου ξύλινο χωρίς πλατύσκαλο και στρέφεται με κα-
νη πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Για τη στήριξη του κεκλιμέ- μπύλη τροχιά ανόδου στη γωνία απέναντι από την θύρα εισόδου.
νου τμήματος της πλάκας Ο/Σ του κλιμακοστασίου, χρησιμοποιού- Η καμπυλόσχημη κουπαστή του στηρίζεται σε ξύλινα κοιλόκυρτα
νται μεταλλικά μπουντρέλια, ένα στο βόρειο σόκορό της, ύψους κολωνάκια, ενώ οι προεξέχουσες απολήξεις των πατημάτων του
10,5εκ. και ένα δεύτερο εγκάρσια στο άνω άκρο της. Το δεύτερο έχουν και αυτές μία κοιλόκυρτη μετάβαση στα ρίχτια ενώ παρατη-
μπουντρέλι γεφυρώνει την απόσταση μεταξύ της περιμετρικής λι- ρούνται και μεταλλικές λάμες προστασίας της ευαίσθητης γωνίας.
θοδομής του κτιρίου με έναν πλίνθινο πεσσό και στηρίζει τόσο Στη πλευρά του τοίχου υπάρχει μεταλλική κουπαστή που τοποθε-
το κεκλιμένο τμήμα ανόδου, όσο και το οριζόντιο τμήμα της πλά- τήθηκε μεταγενέστερα. Το πλάτος της σκάλας είναι 1,00μ., το ρί-
κας Ο/Σ που αντιστοιχεί στο πλατύσκαλο του κλιμακοστασίου. Το χτι στους αναβαθμούς είναι σταθερό στα 19εκ. και το πάτημα στα
εξωτερικό κλιμακοστάσιο στρέφεται γύρω από την βόρειο-δυτική 29εκ. Πρόκειται για μία κομψή και επιμελημένη κατασκευή.
γωνία του κτιρίου και με δρομική οπτοπλινθοδομή στην ελεύθε-
ρη πλευρά του βόρειου σκέλους της, δημιουργείται ο χώρος Ι2 από
κάτω της. Το πλάτος της σκάλας είναι 1,30μ., το ρίχτι στους αναβαθ- εικ.54&55: Εξωτερικό κλιμακοστάσιο. εικ.56&57: Είσοδος και εσω-
τερική άποψη του χώρου Ι2.
μούς είναι σταθερό στα 17,5εκ. και το πάτημα στα 29εκ. Πρόκειται
για μία επιμελημένη κατασκευή με επιστρώσεις από τσιμεντοπλα-
κίδια διακοσμημένα με γεωμετρικά σχέδια στα πλατύσκαλά της και
με περίτεχνο μεταλλικό κιγκλίδωμα.
Στο εσωτερικό του ισογείου διακρίνεται ένα δεύτερο κλιμα-
κοστάσιο στην νότιο-δυτική γωνία. Αυτό είναι εξολοκλήρου ξύλι-
νο από πριστή ξυλεία κωνοφόρων και παρείχε πρόσβαση από το
ισόγειο στον Α’ όροφο. Το κλιμακοστάσιο αυτό είναι επίσης γωνι-
ακό αλλά χωρίς πλατύσκαλο. Το πλάτος της σκάλας είναι 1,20μ.,
το ρίχτι στους αναβαθμούς είναι σταθερό στα 18εκ. και το πάτημα
στα 30εκ. Πρόκειται για μία απλοϊκή αισθητικά κατασκευή χωρίς
επενδύσεις, στηθαίο ή κάποια κουπαστή, αλλά παρόλα αυτά αρκε-
τά σταθερή. Κατά την χρήση του κτιρίου από την Ασφάλεια Δράμας
έκλεισε το άνοιγμα της σκάλας στο επίπεδο Α’ ορόφου και η σκάλα
έπαψε να χρησιμοποιείται. εικ.58&59: Εξωτερικό κλιμακοστάσιο.
εικ.60&61: Απόψεις του εσωτερικού κλιμακοστασίου στο χώρο Ι1.
Λεπτομέρεις.

70
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

εικ.65-67: Απόψεις του εσωτερικού κλιμακοστασίου στο χώρο IΙ1.

Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, η πρόσβαση στο χώρο της σε ύψος 1,40 από το δάπεδο, βρίσκεται ένας μεταλλικός μηχανι-
στέγης γίνεται με μία ξύλινη σκάλα από το χώρο ΙΙΙ11 του Α’ ορό- σμός με υποδοχή για κάποιο εξάρτημα τύπου μανιβέλας. Περιστρέ-
φου. Η ιδιαιτερότητά της έγκειται στο γεγονός ότι είναι μία πτυσσό- φοντάς την χειροκίνητα, περιστρέφεται ένα μεταλλικό κυλινδρικό
μενη σκάλα με μηχανισμό. Πιο συγκεκριμένα, η σκάλα αυτή απο- στοιχείο κατακόρυφης διάταξης το οποίο διαπερνά την οροφή και
τελείται από δύο σκέλη. Το πρώτο είναι γαντζωμένο στο χείλος του καταλήγει σε ένα γρανάζι. Μέσω του γραναζιού αυτού, μεταδίδεται
ανοίγματος στην οροφή του Β’ ορόφου με δυνατότητα περιστρο- η περιστροφική κίνηση σε ένα άλλο οριζόντιο κυλινδρικό στοιχείο
φικής κίνησης, ενώ το δεύτερο σκέλος εφάπτεται στο πρώτο και με το οποίο ξετυλίγει ένα σχοινί δεμένο στο κινητό σκέλος της πτυσσό-
κύλιση μπορεί να λειτουργήσει ως επέκταση του μήκους της σκά- μενης σκάλας. Με αυτό τον τρόπο η σκάλα που οδηγεί στη στέγη
λας. Σε σημείο του τοίχου στο χώρο ΙΙΙ11 κάτω από το άνοιγμα και μπορεί εύκολα να μαζεύει και να αποθηκεύεται ώστε να μην εμπο-
δίζει την κίνηση στο επίπεδο του Β’ ορόφου. Η ξύλινη κατασκευή με
την πόρτα κάτω από το άνοιγμα της οροφής, που υπάρχει σήμερα
και αποτελεί μετασκευή της Ασφάλειας Δράμας, κλείνει το χώρο
για την πλήρη περιστροφή της σκάλας ώστε να κατέλθει στο κατάλ-
ληλο σημείο.

εικ.62-64: Απόψεις του εσωτερικού κλιμακοστασίου στο χώρο Ι8. εικ.68&69: Απόψεις της κλίμακας ανόδου στο χώρο IΙΙ10. εικ.70: Μηχανισμός της κλίμακας ανόδου στο χώρο της στέγης.

71
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.12 Μεταλλικές διατομές 7.13 Κουφώματα

Στην οροφή του χώρου ΙΙ10 και μέσα στο σώμα της πλάκας Τα κουφώματα παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία και αντι-
Ο/Σ, βρέθηκαν 2 μεταλλικές διατομές πλάτους 6εκ. σε απόσταση στοιχούν σε διάφορα στάδια της χρήσης του κτιρίου.
μεταξύ τους 80εκ. Τα στοιχεία αυτά γεφυρώνουν την απόσταση με- Ξεκινώντας την ανάλυση από τις θύρες, στο επίπεδο του
ταξύ της λιθοδομής του κτιρίου και του βυζαντινού τείχους. Αντί- ισογείου, είναι όλες ξύλινες. Η θύρα εισόδου του χώρου Ι1 είναι δί-
στοιχη μεταλλική διατομή βρέθηκε και στην στέψη της δρομικής φυλλη ταμπλαδωτή. Η θύρα εισόδου στον χώρο Ι5 και η και η εσω-
τοιχοποιίας που χωρίζει το χώρο Ι4 από το χώρο Ι8 και χρησιμεύει τερική θύρα επικοινωνίας του χώρου Ι1 με τον Ι5 είναι ταμπλαδωτές
στη στήριξη των ξύλινων δοκών του υπερκείμενου δαπέδου στο ση- μονόφυλλες. Οι θύρες που υπάρχουν στο χώρο Ι4 είναι μονόφυλ-
μείο του ξύλινου κλιμακοστασίου. λες ραμπωτέ και μεταγενέστερες. Στο επόμενο επίπεδο ξεχωρίζουν
η εξωτερική δίφυλλη ξύλινη τζαμωτή με φεγγίτη και ιδιαίτερα δια-
κοσμημένη θύρα εισόδου στον Α’ όροφο καθώς και η επίσης ξύλινη
δίφυλλη τζαμωτή και διακοσμημένη που οδηγεί στον χώρο ΙΙ3, και
οι δύο από την αρχική κατασκευή του κτιρίου. Ιδιαίτερο χαρακτήρα
εικ.74: Mεταλλική διατομή στήριξης του εξωτερικού κλιμακοστασίου. προσδίδει και η μεταλλική μονόφυλλη θύρα εισόδου στο χώρο ΙΙ2
ο οποίος λειτούργησε ως κρατητήριο κατά την περίοδο χρήσης του
κτιρίου από την Ασφάλεια Δράμας. Οι υπόλοιπες θύρες του Α’ ορό-
φου είναι μονόφυλλες ξύλινες ταμπλαδωτές με τζάμι ή χωρίς και εί-
ναι μεταγενέστερες. Στο τρίτο επίπεδο, όλες οι θύρες είναι ξύλινες
με τις περισσότερες να είναι και οι αρχικές. Η δίφυλλη ταμπλαδωτή
με τζάμι θύρα στο ανώτερο σημείο της σκάλας είναι μεταγενέστε-
ρη. Οι υπόλοιπες εσωτερικές θύρες διαφοροποιούνται ως προς το
ύψος τους και είναι δίφυλλες ή μονόφυλλες ταμπλαδωτές με ιδι-
αίτερα ανάγλυφους ή επίπεδους ταμπλάδες. Ιδιαίτερη παρουσία
έχουν τα πολύφυλλα υαλοστάσια με ανάγλυφους ταμπλάδες στο
χώρο ΙΙΙ4. Οι εξωστόθυρες που υπάρχουν στο επίπεδο αυτό είναι
όλες δίφυλλες ταμπλαδωτές με τζάμι και φεγγίτη στο άνω μέρος
εικ.75&76: Mεταλλική διατομή στήριξης του πλατύσκαλου του εξωτερικού κλι-
μακοστασίου.
εκτός από την μονόφυλλη στο χώρο ΙΙΙ11. Σε όλες τοποθετούνται
σκούρα γαλλικού τύπου.

εικ.71-73: Διερεύνηση μεταλλικών διατομών στην οροφή του χώρου ΙΙ10. εικ.77&78: Mεταλλική διατομή στήριξης ξύλινω δοκών στο χώρο Ι8.

72
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

Ως προς τα παράθυρα που είναι όλα ξύλινα, οι βασικοί τύ-

ποι είναι τρεις και απαντούν ένας σε κάθε επίπεδο. Στο ισόγειο είναι
ο τύπος του απλού δίφυλλου και εξωτερικά έχει μεταλλικά κάγκε-
λα. Στον Α’ όροφο είναι δίφυλλο που το κάθε φύλλο έχει 2 πτυχώ-
σεις ενώ υπάρχει και ανακλινόμενος φεγγίτης από πάνω. Εξωτερικά
όταν δεν επιβάλλεται η χρήση κάγκελου λόγω εύκολης πρόσβασης,
τοποθετούνται ξύλινα σκούρα γαλλικού τύπου. Στο τρίτο επίπεδο
τα παράθυρα είναι δίφυλλα με φεγγίτη και με περισσότερο επιμε-
λημένες διατομές ως προς την σφράγιση τους. Εξωτερικά έχουν και
αυτά σκούρα γαλλικού τύπου.

εικ.79-90: Εσωτερικά και εξωτερικά κουφώματα στο κτίριο.

73
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

ΣΧΕΔΙΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ ΚΟΥΦΩΜΑΤΩΝ

74
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΟΥΦΩΜΑΤΩΝ

75
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.14 Κατασκευές στην αυλή Στον υπαίθριο χώρο της αυλής, οι διαμορφώσεις των χα-
μηλών επιπέδων εκατέρωθεν της γραμμικής πορείας που οδηγεί
Κατασκευαστικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αυλότοιχος που στο κτίριο γίνονται από λιθοδομές πλάτους 45εκ., με λεπτή στρώ-
χωρίζει την ιδιοκτησία από τα εκατέρωθεν γειτονικά οικόπεδα. Με ση σκυροδέματος στη στέψη τους και συνολικού ύψους 50εκ. Στον
συνολικό ύψος 2,70-2,80μ. προσφέρει σημαντική ιδιωτικότητα στη βόρειο αυλότοιχο υπάρχει και μία διαμόρφωση βρύσης από δια-
λειτουργία της αυλής. Δομικά αποτελείται από μία λιθοδομή πά- κοσμητικές πλίνθους εξωτερικής χρήσης. Τα δάπεδα της αυλής
χους 55-60εκ. μέχρι το 1,70μ. περίπου ύψος από το έδαφος. Το υπό- επιστρώνονται με τσιμεντοπλακίδια διαστάσεων 20x20εκ. με δια-
λοιπο 1μ. ολοκληρώνεται από μπατική οπτοπλινθοδομή , ενώ ανά κοσμητικό σχέδιο.
2μ. ενισχύεται από πλίνθινα κολωνάκια διαστάσεων 40x25εκ. Η
όλη κατασκευή επιχρίεται με ασβεστοκονιάματα.
Αρκετό ενδιαφέρον έχει και η κατασκευή της εισόδου στο
οικόπεδο. Αποτελείται από τρεις πλίνθινους πεσσούς διατομής
40x50εκ. από συμπαγείς διακοσμητικούς πλίνθους εξωτερικής χρή- εικ.93: Άποψη του βόρειου αυλότοιχου. εικ.94: Άποψη της αυλής.

σης με εκφορικό σύστημα στη στέψη δύο στρώσεων, συνολικού

ύψους 2,40μ. Στα ενδιάμεσα τμήματά των πεσσών τοποθετείται η
δίφυλλη μεταλλική αυλόθυρα και δίπλα της μεταλλικό κιγκλίδωμα.
Σε επαφή με τον τρίτο πεσσό διασώζεται τμήμα από τον πλίνθινο
αυλότοιχο οποίος έχει χάσει επίσης το αρχικό του επίχρισμα.
εικ.95: Άποψη της αυλόθυρας. εικ.96: Τσιμεντοπλακίδια της αυλής.

εικ.91&92: Απόψεις του νότιου αυλότοιχου. εικ.97: Το επίπεδο της αυλής. Λεπτομέρεια από το σχέδιο της Τομής Α.

76
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

7.15 Ο χώρος μέσα στο τείχος

Σε ότι αφορά το χώρο Ι6 που βρίσκεται μέσα στο τείχος,

αποτελεί μία αρκετά ιδιάζουσα περίπτωση χώρου που χρίζει περε-
ταίρω διερεύνησης ως προς το πώς δημιουργήθηκε.
Από κατασκευαστικής προσέγγισης, στα εσωτερικά του τοι-
χώματα διακρίνονται οι στρογγυλεμένοι λίθοι από το χείμαρρο Τσάι
που συναντώνται και σε άλλα σημεία από κατάρρευση του τείχους.
Στην οροφή του χώρου αυτού, υπάρχει πλάκα από οπλισμένο σκυ-
ρόδεμα που καλύπτει όλο το πλάτος του τείχους με πάχος 35εκ. Οι
συνθήκες χύτευσής της είναι προς το παρόν άγνωστες αλλά οπωσ-
δήποτε απαιτείται κάποια χωρική άνεση από επάνω της, χωρίς να
είναι ξεκάθαρο το αν υπάρχει σήμερα τέτοιος ελεύθερος χώρος ή
όχι. Στο κέντρο του χώρου και κάθετα στις εσωτερικές πλευρές του
τείχους, υπάρχει τοιχίο από οπλισμένο σκυρόδεμα πάχους 15εκ. το εικ.100: Άποψη του σφραγισμένου
Ι5 Ι6 ανοίγματος στο χώρο Ι6.
οποίο πιθανότατα τοποθετήθηκε για να ενισχύσει τη στήριξη της ΙΣΟΓΕΙΟ
υπερκείμενης πλάκας. Αδιευκρίνιστος, από την άλλη, παραμένει
ο λόγος της τοποθέτησης μπουντρελιού διαστάσεων 9x20εκ. μέσα
στο σώμα της πλάκας Ο/Σ το οποίο εξέχει κατά 1,42μ. στο χώρο Ι5
και είναι σε οριζόντια διάταξη, όπως και περεταίρω διερεύνησης
χρίζει η ύπαρξη οπών στην λιθοδομή, που μοιάζουν με δοκοθήκες
πάνω ακριβώς από τη πλάκα Ο/Σ στην όψη του τείχους από το χώρο εικ.101: Τοιχείο Ο/Σ στο χώρο Ι6. εικ.102: Εξωτερκή άποψη του σφρα-
γισμένου ανοίγματος του χώρου Ι6.
Ι5. Επίσης, οι λιθοδομές που κλείνουν τις δύο πλευρές του τείχους
μοιάζουν με τις λιθοδομές του κτιρίου τόσο ως προς τη μέθοδο δό-
μησης όσο και ως προς το πλάτος τους ενώ οι ίδιοι οι λίθοι, όντας
λαξευτοί, διαφοροποιούνται από αυτούς στις εσωτερικές εγκάρ-
σιες πλευρές του χώρου. Ακόμα, στις γωνίες χρησιμοποιούνται
πλίνθοι ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιούνται και στα
ανοίγματα του κτιρίου για την ορθότερη διευθέτηση της γωνίας. Τέ-
λος, ο χώρος αυτός έχει δύο ανοίγματα πλάτους 61εκ. και 63εκ. Το
πρώτο είναι η πρόσβαση στο χώρο Ι6 από τον Ι5 και το δεύτερο που
έχει σφραγιστεί με δρομική πλινθοδομή από συμπαγείς σκαφοει-
δής οπτόπλινθους αποτελούσε την έξοδο προς την άλλη μεριά του
τείχους στον οπωρώνα μέσω εξωτερικού κλιμακοστασίου.

εικ.98&99: Απόψεις της εισόδου στο χώρο Ι6 από τον χώρο Ι5. εικ.103: Εξωτερκή άποψη του σφραγισμένου ανοίγματος του χώρου Ι6.

77


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.1 Εισαγωγή 8.2 Δυτική όψη μαίνεται σε ύψος 60-100εκ. περιμετρικά στην όψη του ισογείου
και εμφανίζεται με σημάδια μούχλας και βιολογικής φθοράς, φου-
Η παθολογία του κτιρίου παρουσιάζεται με εκτεταμένες Η δυτική όψη είναι η κύρια όψη του κτιρίου και η περισσότε- σκώματα, αποχρωματισμοί και εξανθήματα από τα άλατα του εδά-
μορφολογικές και δομικές φθορές τόσο στις όψεις όσο και στους ρο επιμελημένη. Σε αυτήν την όψη παρατηρείται έντονη παθολογία φους. Εμφανείς είναι και οι τοπικές συμπληρώσεις με τσιμεντοκο-
εσωτερικούς χώρους κάθε επιπέδου. Βασικοί παράγοντες της εμ- από την προσπίπτουσα βροχή και την ανερχόμενη υγρασία όπως νιάματα σε σημεία προγενέστερης κατάρρευσης, οι οποίες όμως
φάνισής της αποτελούν η επισφαλής αρχική κατασκευή όσο και η και πολλές επεμβάσεις συντήρησης. παρουσιάζουν εκ νέου ρηγματώσεις και αποκολλήσεις αφήνοντας
φυσική φθορά που επιφέρει ο χρόνος με την επιδείνωση της κατά- Σε ότι αφορά τα επιχρίσματα, οι εντονότερες φθορές εμφα- την υγρασία να εισέλθει στο εσωτερικό του επιχρίσματος.
στασης διατήρησης κατά τα χρόνια της εγκατάλειψης μετά το 2000. νίζονται άνωθεν των γραμμικών προεξεχουσών ταινιών που διαχω- Έντονη παθολογία από την υγρασία και τη φυσική φθορά
Η ανθρώπινη επέμβαση και οι μετασκευές κατά τη διάρκεια της ρίζουν τα τρία επίπεδα. Στα σημεία αυτά, όπως και σε άλλα αντί- του χρόνου παρουσιάζουν και τα ανάγλυφα διακοσμητικά στοι-
ζωής του κτιρίου έχουν επηρεάσει την κατάσταση του, αλλά σε μι- στοιχα, η ροή του νερού εμποδίζεται και η παραμένουσα υγρασία χεία. Έτσι εκτός από τα φουσκώματα και τους αποχρωματισμούς
κρότερο βαθμό. προκαλεί φουσκώματα και καταρρεύσεις του επιχρίσματος. Το φαι- στις οριζόντιες ζώνες του επιχρίσματος των δύο πρώτων επιπέδων,
Γενικά, ως κυρίαρχη αιτία φθορών, φαίνεται να είναι η υγρα- νόμενο της κατάρρευσης παρατηρείται σε μεγαλύτερο βαθμό στο τμηματικές απώλειες υλικού παρουσιάζονται στις οριζόντιες προ-
σία η οποία έχει προσβάλει το κτίριο συνδυαστικά με πολλούς τρό- τμήμα της όψης του Β’ ορόφου, σε σχέση με τα δύο πρώτα επίπε- εξέχουσες ταινίες που διαχωρίζουν τα επίπεδα. Τα τραβηχτά δια-
πους, άμεσα υπό τη μορφή προσπίπτουσας βροχής στις όψεις, ως δα στα οποία επικρατούν κυρίως φουσκώματα. Στην έδραση του κοσμητικά πλαίσια γύρω από τα παράθυρα έχουν περιορισμένες
κατερχόμενη διαμέσου της στέγης στους εσωτερικούς χώρους, με κτιρίου έντονη παρουσία έχει η ανερχόμενη υγρασία η οποία κυ- αποκολλήσεις και τα γείσα των τριών ανοιγμάτων του Β’ ορόφου
έμμεσο τρόπο από την επαφή του κτιρίου με το βυζαντινό τείχος
και τέλος ως ανερχόμενη υγρασία από το έδαφος. Αισθητή παρου-
σία, επίσης, έχουν και οι αρκετές δομικές ρωγμές λόγω κατασκευα-
στικής αστοχίας.
Η περιγραφή της παθολογίας επιλέγεται να γίνει ξεχω-
ριστά για κάθε όψη του κτιρίου και κατόπιν σε κάθε επίπεδο της
κατασκευής, εστιάζοντας στα εντονότερα και χαρακτηριστικότε-
ρα προβλήματα που αυτή παρουσιάζει. Ταυτόχρονα, γίνεται μια
προσπάθεια να ομαδοποιηθούν οι βλάβες ανά κατηγορία δομικού
στοιχείου. Αναλύονται, επίσης, τόσο οι δομικές βλάβες, όσο και οι
μορφολογικές φθορές του κτιρίου κάνοντας μία προσπάθεια προ-
σέγγισης των αιτιών τους.

εικ.1: Ανερχόμενη υγρασία εδάφους και έντονη βλάστηση στο έπίπεδο της
εικ.2: Σχέδιο παθολογίας της δυτικής όψης. εικ.3: Φθορές στα επιχρίσματα της δυτικής όψης.
αυλής.

79
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ακόμα λιγότερες αλλά φέρουν αρκετές ρηγματώσεις. Οι δύο ψευ- 8.3 Ανατολική όψη
δοπαραστάδες στις γωνίες του ίδιου επιπέδου διατηρούν μόνο το
επίκρανο τους ενώ οι αντίστοιχοι εκατέρωθεν της εξωστόθυρας δι- Η ανατολική όψη λόγω της δεσπόζουσας και περίοπτης θέ-
ατηρούν και τη βάση τους. σης της πάνω στο βυζαντινό τείχος είναι επίσης αρκετά διακοσμη-
Στον εξώστη της δυτικής όψης, έντονη είναι η απώλεια του μένη αλλά ταυτόχρονα λόγω του διακοσμητικού ανάγλυφου καθί-
επιχρίσματος καθ’ όλο το μήκος του σόκορού του αφήνοντας εκτε- σταται και αρκετά ευάλωτη στην παθογόνα υγρασία.
θειμένη την πλάκα οπλισμένου σκυροδέματος. Στη κάτω επιφάνεια Σε ότι αφορά τα επιχρίσματα, εύκολα μπορούν να αναγνω-
του, το επίχρισμα παρουσιάζει αποχρωματισμούς, φουσκώματα ριστούν οι αποχρωματισμοί που καλύπτουν σχεδόν όλη την επι-
και καταρρεύσεις όπου αποκαλύπτεται και τμήμα του οξειδωμένου φάνεια της ανατολικής όψης πλην του ανώτερου επιπέδου που
οπλισμού. Στο δάπεδό του διατηρούνται χωρίς αποκολλήσεις και προστατεύεται από το γείσο της στέγης. Ακόμα, η παραμένουσα
απώλειες τα αρχικά τσιμεντοπλακίδια αλλά επικρατεί η ανάπτυ- υγρασία στο δάπεδο του ανατολικού εξώστη απορροφάται από τα
ξη βιολογικής φθοράς. Το μεταλλικό κιγκλίδωμα εμφανίζει περιορι- δομικά στοιχεία και προκαλεί εκτεταμένα φουσκώματα και απο-
σμένες οξειδώσεις. κολλήσεις επιχρίσματος. Το φαινόμενο είναι εντονότερο στο αρι-
Αναφορικά με τα κουφώματα, πέραν από τις γενικευμένες στερό τμήμα της όψης όπου επιδεινώνεται λόγω μίας ελεύθερης
εικ.5&6: Καταρρεύσεις επιχρισμάτων.
αποφλοιώσεις των ελαιοχρωματισμών τους, και το σκέβρωμα της υδρορροής στο λούκι περισυλλογής των νερών της στέγης. Το ίδιο
ξυλείας τους έχουν καθαιρεθεί το ένα από τα δύο παραθυρόφυλλα ισχύει σε κάθε θέση εγκατεστημένης υδρορροής όπου η συγκέ-
του δεξιού παραθύρου του Β’ ορόφου όπως και τα δύο παραθυρό- ντρωση της υγρασίας επιφέρει έντονη παθολογία σε κάθε δομικό ή
φυλλα του αντίστοιχου παραθύρου του Α’ ορόφου. Τα κάγκελα των μορφολογικό στοιχείο.
δύο παραθύρων του ισογείου βρίσκονται σε αρκετά καλοσυντηρη- Ανάλογες φθορές παρατηρούνται στον πλίνθινο τοίχο που
μένη κατάσταση. είναι καθετα τοποθετημένος στο βόρειο τμήμα της ανατολικής
Τέλος, μικροφθορές και αλλοιώσεις της συνολικής εικόνας όψης. Στην νότια πλευρά του στηρίζεται η μεταγενέστερη μεταλλι-
της όψης προκαλούν οι στηρίξεις καλωδίων και άλλων στοιχείων σε κή υδρορροή και παρατηρούνται έντονες φθορές υγρασίας ενώ στο
αρκετά σημεία. σόκορό του έχει καταρρεύσει συνολικά το επίχρισμα και έχουν απο-
καλυφθεί οι πλίνθοι σε ήδη προχωρημένο στάδιο κυψέλωσης.
Η παθολογία στα μορφολογικά στοιχεία παρακολουθεί την
εξάπλωση και την ένταση των φθορών στο σύνολο της όψης. Έτσι η
εικ.7: Διάβρωση επιχρισμάτων και λοιπές φθορές. παραστάδα της αριστερής γωνίας παρουσιάζει μεγαλύτερης έκτα-
σης κατάρρευση υλικού, κυρίως στο τμήμα του κορμού της, σε σχέ-
ση με τις υπόλοιπες που οι εντονότερες φθορές περιορίζονται στις
βάσεις τους. Τα πλαίσια των παραθύρων επίσης εμφανίζουν φθο-
ρές κυρίως στα κατώτερα τμήματά τους ενώ τα γείσα των ανοιγμά-
των όπως και τα επίκρανα των ψευδοπαραστάδων, αποχρωματι-
σμούς και μικρορηγματώσεις.

εικ.4: Φθορές στα επιχρίσματα της δυτικής όψης. εικ.8: Ανερχόμενη υγρασία εδάφους στη λιθοδομή του ισογέιου.

80
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Τα κουφώματα παρουσιάζουν τυπικές φθορές λόγω υγρασί-

ας, αποφλοιώσεις ελαιοχρωματισμών, σκέβρωμα και σήψη της ξυ-
λείας τους καθώς και αποδιοργάνωση και απώλεια στελεχών από
τα παραθυρόφυλλα.
Εξετάζοντας την κατάσταση του ανατολικού εξώστη, παρα-
τηρείται απομείωση του δομικού συνδετικού κονιάματος και περι-
ορισμένη απώλεια λίθων και πλίνθων της λίθινης βάσης του πάνω
στο τείχος. Στο δάπεδό του, η φυτική βλάστηση είναι σε αρκετά
προχωρημένο βαθμό καθώς έχει εισχωρήσει και μέσα σε μεγάλες
ρηγματώσεις της επιφάνειάς του αλλά και στο επίχρισμα της όψης.
Από τις ίδιες ρηγματώσεις εισέρχεται και το νερό της βροχής και
ποτίζει τόσο το ίδιο το τείχος όσο και τα δομικά στοιχεία των κατώ-
τερων επιπέδων του κτιρίου. Τέλος το υφιστάμενο κιγκλίδωμα του
εξώστη, πέραν της απώλειας στήριξής του στην νότιοανατολική γω-
νία του κτιρίου χαρακτηρίζεται από εκτεταμένες οξειδώσεις.

εικ.9-11: Απόψεις φθορών της ανατολικής όψης.

εικ.12: Κατάρρευση επιχρίσματος της εικ.13: Ρωγμή στο δάπεδο και ανάπτυξη
εικ.14: Σχέδιο παθολογίας ανατολικής όψης.
νοτιοανατολικής γωνίας. βλάστησης στον ανατολικό εξώστη.

81
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.4 Νότια όψη από τους αποχρωματισμούς και την βιολογική φθορά, παρουσιά-
ζουν και εκτεταμένα φουσκώματα και ρηγματώσεις. Το ίδιο ισχύ-
Η παθολογία που εμφανίζεται στις προηγούμενες όψεις ει και στα υπόλοιπα ανάγλυφα μορφολογικά που βρίσκονται στην
επαναλαμβάνεται και στις άλλες δύο, ίσως όμως με περισσότερη ζώνη της υγρασίας όπως το γείσο και η δεξιά παραστάδα της εξω-
ένταση. Αυτό πιθανότατα οφείλεται σε τρεις παράγοντες. Ο πρώ- στόθυρας. Η προεξέχουσα ταινία που προβάλει στο επίπεδο της
τος είναι η επαφή των όψεων αυτών με το τείχος. Ο δεύτερος είναι πλάκας του Β’ ορόφου, εμφανίζει επίσης πολλές απώλειες υλικού
η γεωμετρία της στέγης και της διάταξης των όγκων του κτιρίου που τόσο στη περιοχή κοντά στο τείχος όσο και κοντά στην υδρορροή
δημιουργούν κλειστές γωνίες στις οποίες μπορεί εύκολα να εγκλω- της νοτιοδυτικής γωνίας του κτιρίου. Στη ποδιά του μεσαίου παρα-
βιστεί η υγρασία και ο τρίτος είναι η σχέση του κτιρίου με τον ψηλό θύρου του Α’ ορόφου εμφανίζεται επικάθιση οξείδωσης από με-
μαντρότοιχο που εντείνει την στενότητα του χώρου στα κατώτερα ταλλικό μπουρί σόμπας.
επίπεδα και περιορίζει τον αερισμό ευνοώντας την ανάπτυξη υγρα- εικ.18&19: Φθορές στο επίχρισμα από τα λούκια της στέγης.

σίας και βιολογικής φθοράς.

Έτσι σε ότι αφορά τη νότια όψη, μεγάλης έκτασης καταπτώ-
σεις επιχρισμάτων εμφανίζονται στην περιοχή που γειτνιάζει με το
τείχος. Η περιοχή των φθορών ξεκινάει από την δεξιά άνω γωνία και
όταν φτάνει στο επίπεδο του εδάφους καλύπτει όλο το πλάτος του
τμήματος του κτιρίου που είναι σε επαφή με το τείχος. Πέραν από
την αποκάλυψη των δομικών στοιχείων (πλίνθων, λίθων) η φθορά εικ.17: Ανερχόμενη υγρασία εδάφους.

επεκτείνεται και περεταίρω στα συνδετικά κονιάματα. Eπίσης, στην

μεσαία κατακόρυφη ζώνη και συγκεκριμένα στη κλειστή γωνία που
έχει τοποθετηθεί η υδρορροή στο επίπεδο του Β’ ορόφου, παρατη-
ρείται έντονη υγρασία που έχει οδηγήσει σε μεγάλου εύρους φθο-
ρές. Στην νοτιοδυτική γωνία του κτιρίου και σε όλο το ύψος της νό- εικ.15: Φθορές στο επίχρισμα της
νοτιοανατολικής γωνίας.
τιας όψης, είναι τοποθετημένη μία ακόμη υδρορροή η οποία όμως
έπαψε να είναι συνδεδεμένη με το λούκι της στέγης και να παρα-
λαμβάνει στο εσωτερικό της τα νερά της βροχής. Ως συνέπεια, τα
νερά αυτά τρέχουν πάνω της και ποτίζουν την επιφάνεια της τοι-
χοποιίας. Στο ισόγειο παρατηρείται ανερχόμενη υγρασία σε όλο το
μήκος της όψης, φτάνοντας έως 1,50μ από το επίπεδο του εδάφους
και προκαλώντας τους αναμενόμενους αποχρωματισμούς, απο-
σαρθρώσεις, και αποκολλήσεις επιχρισμάτων.
Η παραπάνω φθοροποιός κατάσταση της υδρορροής έχει
ευνοήσει την παθογένεια και στα διακοσμητικά μορφολογικά στοι-
χεία της γωνίας του κτιρίου. Η ψευδοπαραστάδα του Β’ ορόφου
έχει απολέσει αρκετό υλικό από το κορμό της ενώ και οι διατάξεις
των γωνιόλιθων από αρτιφισιέλ του υποκείμενου επιπέδου εκτός εικ.16: Φθορές στο επίχρισμα από την
εικ.20: Σχέδιο παθολογίας νότιας όψης.
υγρασία του τείχους

82
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Σε ότι αφορά τα κουφώματα, στον Β’ όροφο είναι εμφανή Τα μορφολογικά διακοσμητικά στοιχεία της βόρειας όψης
η απώλεια των σκούρων του αριστερού παραθύρου ενώ σημαντι- βρίσκονται σε αρκετά κακή κατάσταση με αρκετές απώλειες υλι-
κές φθορές διακρίνονται στην εξωστόθυρα και ακόμα περισσότε- κού, φουσκώματα και ρηγματώσεις. Τα κουφώματα επίσης φέρουν
ρες στο δεξιό παράθυρο. Τα κιγκλιδώματα των παραθύρων του Α’ έντονη παθολογία με σκέβρωση και σήψη της ξυλείας τους, απώλει-
ορόφου παρουσιάζουν ιδιαίτερη οξείδωση. ες στελεχών των σκούρων και οξείδωση των μεταλλικών κιγκλιδω-
Ο νότιος εξώστης αποτελεί την επιφάνεια απορροής των μάτων όπου υπάρχουν. Το εξωτερικό κλιμακοστάσιο παρουσιάζει
όμβριων της υδρορροής με αποτέλεσμα να εμφανίζει εκτεταμέ- διάβρωση και βιολογική φθορά της επιφάνειας των τσιμεντοπλα-
νες φθορές. Η φυτική βλάστηση στη περιοχή κοντά στην υδροροή, κιδίων, τοπική απώλεια υλικού των αναβαθμών. Αισθητή είναι και
οι έντονες αποκολλήσεις επιχρίσματος, η βιολογική φθορά σε όλη η ανάπτυξη φυτικής βλάστησης στο δεύτερο σκέλος ανάβασης του
την επιφάνεια του και η απώλεια αρκετών τσιμεντοπλακιδίων συ- κλιμακοστασίου. Τέλος, το μεταλλικό κιγκλίδωμα του, εκτός από τις
νοψίζουν την εικόνα στην επιφάνειά του ενώ εμφανής είναι και η περιορισμένες οξειδώσεις δείχνει να έχει υποστεί αρκετές παρα-
οξείδωση του κιγκλιδώματος του. Το σόκορο έχει απογυμνωθεί και μορφώσεις από ανθρώπινη παρέμβαση.
αρκετό υλικό από την πλάκα οπλισμένου σκυροδέματος έχει κα-
ταπέσει αφήνοντας εκτεθειμένους τους ήδη οξειδωμένους οπλι-
σμούς. Η κατάσταση στη κάτω επιφάνειά του είναι ακόμα χειρό- εικ.23: Φθορές στις εξωτερικές πλινθοδομές από τα λούκια της στέγης.
τερη. Η έκταση της αποκόλλησης του επιχρίσματος και η οξείδωση
των οπλισμών καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της. Ρηγματώσεις και
τοπικές αποκολλήσεις του επιχρίσματος παρατηρούνται και στα
πλίνθινα υποστηλώματα του εξώστη καθώς και στη υποκείμενη
δοκό από οπλισμένο σκυρόδεμα.

8.5 Βόρεια όψη

εικ.21: Ανερχόμενη υγρασία εδάφους.
Η βόρεια όψη παρουσιάζει αντίστοιχη παθολογία με την νό-
τια άλλα ίσως πιο έντονη λόγω του δυσμενέστερου προσανατο-
λισμού της. Έτσι, τα επιχρίσματα κοντά στο τείχος, στις κλειστές
γωνίες και στα σημεία θέσεων των υδρορροών παρουσιάζουν εκτε-
ταμένες φθορές υπό την μορφή αποχρωματισμών, βιολογικών επι-
καθίσεων, φουσκωμάτων και αποκολλήσεων. Οι διάφορες υδρορ-
ροές, λοιπές υδραυλικές οδεύσεις και το μεταλλικό στέγαστρο
πάνω από το πλατύσκαλο της εισόδου, πέραν από την μορφολο-
γική αλλοίωση της όψης, προκαλούν και δομικές φθορές στο επί-
χρισμα. Επίσης, η ένωση του τοίχου του ανατολικού εξώστη με την
υπόλοιπη βόρεια όψη, παρουσιάζει δομική ρωγμή που οφείλεται
στην ελλιπή κατασκευαστική του σύνδεση.

εικ.22: Απώλεια επιχρίσματος. εικ.24: Σχέδιο παθολογίας βόρειας όψης.

83
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.6 Ισόγειο

Η ανάλυση της παθολογίας του φέροντα οργανισμού από

οπλισμένο σκυρόδεμα στο επίπεδο του ισογείου, γίνεται στο χώρο
Ι1, όπου βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη. Στις δοκούς ξεχωρίζουν οι
φάσεις διάστρωσης του σκυροδέματος, ενώ τα ευμεγέθη αδρανή
στις επιφάνειες των δομικών στοιχείων μαρτυρούν τη κακή κοκ- εικ.25&26: Ρηγματώσεις του περιμετρικού διαζώματος σκυροδέματος.
κομετρική διαβάθμιση των χρησιμοποιούμενων αδρανών. Επίσης,
εμφανείς είναι οι φωλιές στις επιφάνειες των δομικών στοιχείων
λόγω της κακής συμπύκνωσης του σκυροδέματος, ενώ ρωγμές εμ-
φανίζονται σε διάσπαρτες περιοχές του σενάζ, με συνέπεια τον κα-
εικ.31: Δομική ρωγμή από δια-
τακερματισμό του. Χαρακτηριστική και συχνά εμφανιζόμενη μορ- φοροποίηση υλικών δόμησης.
φή βλάβης στα δομικά στοιχεία Ο/Σ του ισογείου, είναι αυτή των
εικόνων [ΧΧΧ] με ρωγμή που ξεκινάει από την άνω ίνα της δοκού και εικ.32: Αποδιοργάνωση λιθοδο-
φτάνει ως το μέσον της. μής λόγω διανοιξης παραθύρου
εικ.27: Ρηγματώσεις δοκών Ο/Σ. στο χώρο Ι2.
Αναφορικά με τις τοιχοποιίες, η ανερχόμενη υγρασία από εικ.28&29: Ανερχόμενη υγρασία στο
εσωτερικό του ισογείου.
το έδαφος είναι έντονη σε όλους τους χώρους του ισογείου. Η δι- Παραμένοντας στον ίδιο χώρο, η επαφή δύο διαφορετικών
ακριτή γραμμή που εμφανίζεται περιμετρικά, υποδεικνύει το επί- υλικών και τρόπων δόμησης στην ανατολική τοιχοποιία, της αρχι-
πεδο μέχρι το οποίο έχει ανέλθει η υγρασία. Επίσης, στο χώρο Ι1, κής λιθοδομής και της μεταγενέστερης δρομικής πλινθοδομής, έχει
φθορές από υγρασία διαγράφουν την περιοχή επαφής του εξωτερι- ως αποτέλεσμα την εμφάιση δομικής ρωγμής. Άλλες ρωγμές, πιθα-
κού κλιμακοστασίου με την τοιχοποιία. Οι αποχρωματισμοί, η διά- νόν δομικές, είναι όσες παρατηρούνται επιφανειακά στο επίχρισμα
βρωση, τα φουσκώματα και η τελική κατάπτωση του επιχρίσματος κοντά στη στέψη του τοίχου. Παρά το γεγονός ότι θα μπορούσαν να
σε αρκετά σημεία αποτελούν τις συνήθεις μορφές παθολογίας στις αναγνωριστούν ως επιφανειακές ρωγμές, οι περισσότερες από αυ-
τοιχοποιίες του ισογείου και θα μπορούσαν να αποδοθούν στους τές διαπιστώθηκε ότι συνδέονται με δομικές ρωγμές του περιμετρι-
κύκλους ύγρανσης-ξήρανσης ή/και στους κύκλους προσβολής από κού σενάζ.
τα άλατα που περιέχονται στο νερό που προέρχεται από το έδα- Στην οροφή του χώρου Ι2 κάτω από το εξωτερικό κλιμακο-
φος. Παρατηρούνται επίσης κατά τόπους απώλειες λίθων στις εμ- στάσιο είναι εμφανείς οι διαβρωμένοι οπλισμοί. Η υγρασία έχει
φανείς διαπλατύνσεις των λιθοδομών. Ακόμα, η πρόχειρη διάνοιξη επίσης διαβρώσει τις μεταλλικές διατομές που αποτελούν μέρος
παραθύρου σε είσοδο του χώρου Ι3 στην βόρεια πλευρά έχει αφή- του δομικού συστήματος πλευρικά του κλιμακοστασίου. Ανάλο-
σει αποδιοργανωμένη την λιθοδομή. γη εικόνα διάβρωσης και διόγκωσης οπλισμών παρατηρείται στην
οροφή από πλάκα Ο/Σ του χώρου Ι6, στο εσωτερικό του τείχους. Η
υγρασία έχει προσβάλει σε τέτοιο βαθμό το δομικό στοιχείο της
πλάκας, που ορισμένες περιοχές φαίνονται κορεσμένες σε νερό. Η
κακή διαβάθμιση αδρανών με εμφανείς τις μεγάλες κροκάλες στην
επιφάνεια του δομικού στοιχείου, αποτελούν χαρακτηριστικά της
ποιότητας κατασκευής του σκυροδέματος της εποχής αυτής.
εικ.30: Ίχνη υγρασίας από το εξωτερικό κλιμακοστάσιο στο εσω-
τερικό του ισογείου.

84
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Στον διπλανό χώρο Ι5 έντονα είναι αντίστοιχα τα προβλήμα-

τα υγρασίας που οδηγούν στη σήψη της ξυλείας του υπερκείμενου
ξύλινου πατώματος. Η σήψη είναι τόσο προχωρημένη σε κάποια ση- Ι4
Ι2
μεία, που έχει προκαλέσει απομείωση των ξύλινων διατομών. Στις Ι3
τοιχοποιίες η έντονη υγρασία έχει προκαλέσει την ανάπτυξη φυτι- Ι8
κών οργανισμών, με τις χαρακτηριστικές εικόνες των πράσινα χρω- Ι7
Ι1
ματισμένων λιθοδομών. Τα προβλήματα φθοράς λόγω υγρασίας
στους χώρους αυτούς θα μπορούσαν να αποδοθούν στην προβλη-
ματική κατασκευαστική σύνδεση του κτιρίου με το τείχος. Τέλος,
στην οροφή του χώρου Ι3 παρατηρούνται κατακαθίσεις λευκών Ι5 Ι6

αλάτων στην ξύλινη κατασκευή του υπερκείμενου δαπέδου.

εικ.35&36: Διάβρωση οπλισμών στην οροφή του χώρου Ι6.

εικ.33&34: Σήψη ξύλινων δοκών στην οροφή του

εικ.37: Σχέδιο παθολογίας. Τομή Β.
χώρου Ι5.

85
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.7 Όροφος Α’ Ως προς τις βλάβες από ρωγμές, γίνεται μια προσπάθεια
ομαδοποίησης των δομικών ρωγμών που εμφανίζονται στις τοιχο-
Τα σημαντικότερα προβλήματα παθολογίας των δομικών ποιίες. Στον χώρο του κλιμακοστασίου παρατηρείται η διαγώνια
στοιχείων οπλισμένου σκυροδέματος του Α’ Ορόφου είναι η διά- ρωγμή μικρού εύρους. Επίσης, μικρούς εύρους οριζόντια ρωγμή
βρωση των οπλισμών των δοκών, κατόπιν απώλειας της επικάλυψης παρατηρείται σε άλλη θέση της τοιχοποιίας του κλιμακοστασίου.
τους. Ο μηχανισμός εμφάνισης αυτής της μορφής φθοράς ξεκινά Έχει αφετηρία το άκρο του ανοίγματος με κατεύθυνση προς τη γω-
όταν με την πάροδο του χρόνου αρχίσει η οξείδωση του οπλισμού νία Α. Δομικές ρωγμές παρατηρούνται στην διεπιφάνεια επαφής
που οδηγεί στη διόγκωσή του. Οι διογκωμένοι οπλισμοί ασκούν πι- διαφορετικών υλικών (μπαγδατί-λιθοδομή, πλινθοδομή με λιθοδο-
εικ.38: Φθορές στην πλάκα Ο/Σ στην οροφή του εικ.39: Απώλεια στήριξης εσω-
έσεις στην επικάλυψη με συνέπεια ρηγματώσεις, εκτίναξή της επι- μή) στους χώρους ΙΙ1, ΙΙ2 και ΙΙ10. Σε τοιχοποιίες των χώρων ΙΙ4, ΙΙ7
χώρου ΙΙ2. τερικού κλιμακοστασίου.
κάλυψης ή/και απόσπαση τεμαχίων σκυροδέματος. Το αποτέλε- και ΙΙ8 παρατηρήθηκαν διαγώνιες διαμπερείς ρωγμές.
σμα συχνά είναι οι οπλισμοί να εμφανίζονται απογυμνωμένοι από Σημαντική παθολογία παρουσιάζει και το εσωτερικό κλιμα-
την προστατευτική επικάλυψη. Όταν αυτό συμβεί, οι οπλισμοί εί- κοστάσιο. Η ξυλεία του παρουσιάζει προβλήματα σήψης και από-
ναι πια πλήρως εκτεθειμένοι στις συνθήκες περιβάλλοντος και στη σχισης διατομών, ενώ συνολικά η κατασκευή, φαίνεται να έχει χά-
συνέχεια η φθορά επιταχύνεται ραγδαία. Η κακή διαβάθμιση των σει τη σύνδεσή της με την παρακείμενη τοιχοποιία. Ως αποτέλεσμα,
αδρανών με παρουσία ευμεγέθων κόκκων στη μάζα του σκυροδέ- εικ.42: Φθορές στην τοιχοποιία εσωτε- το κλιμακοστάσιο έχει επισφαλή στήριξη.
ρικά από την εισέρχουσα υγρασία του Η παθολογία στα δάπεδα του Α’ ορόφου είναι περιορισμένη
ματος, όπως φαίνεται στις πιο κάτω εικόνες, ευνοεί την εμφάνιση ανοίγματος.
και την εξέλιξη του φαινομένου. Απώλεια της επικάλυψης των οπλι- με εξαίρεση τους χώρους που εφάπτονται το τείχος και το χώρο του
σμών παρατηρείται στις δοκούς και στις πλάκες του φέροντος συ- κλιμακοστασίου. Έτσι, στο τμήμα του δαπέδου πίσω από το κλιμα-
στήματος της κατασκευής. κοστάσιο, εμφανίζεται έντονη υγρασία η οποία προέρχεται από τη
Σε ότι αφορά τις τοιχοποιίες, οι συχνότερες επιφανειακές στέγη. Αντίστοιχης έντασης φθοράς από υγρασία παρατηρείται στο
βλάβες είναι τα φουσκώματα και οι αποφλοιώσεις των χρωματι- δάπεδο του χώρου ΙΙ7 προερχόμενη από την ανατολική τοιχοποιία
σμών. Οι καταρρεύσεις επιχρισμάτων εντοπίζονται σε μεγάλη έκτα- που ταυτίζεται με το τείχος. Στο χώρο ΙΙ10 η κατάσταση του ξύλινου
ση στους χώρους που είναι σε επαφή με το τείχος και στο χώρο δαπέδου που εφάπτεται στο τείχος είναι αρκετά κακή. Η σήψη σε
του κλιμακοστασίου όπου επικρατεί έντονη παθολογία από την προχωρημένο στάδιο των ξύλων της κατασκευής του δαπέδου έχει
κατερχόμενη υγρασία της στέγης. Σημειακά, στις ίδιες περιοχές η οδηγήσει σε σημαντική απομείωση της διατομής τους και σε απώ-
παθολογία έχει εισχωρήσει στα δομικά κονιάματα αποσαρθρώνο- λεια στήριξης του δαπέδου, το οποίο στη θέση αυτή παρουσιάζει
ντας τα. Στο χώρο του κλιμακοστασίου η διάβρωση έχει προσβάλει αισθητή κλίση.
ακόμα και τις πλίνθους της εξωτερικής τοιχοποιίας σε τέτοιο βαθμό Στις οροφές των χώρων του Α’ ορόφου πέραν των εκτεταμέ-
ώστε να κονιορτοποιούνται με ελαφρά πίεση. Στο χώρο Ι10 εμφα- νων αποφλοιώσεων των επιχρωματισμών, παρατηρούνται φθορές
νίζεται βιολογική φθορά στους αποκαλυμμένους λίθους της επιφά- από υγρασία στις περιοχές που γειτνιάζουν με το τείχος και σε συ-
νειας του τείχους. γκεκριμένα σημεία που σχετίζονται με την κατερχόμενη υγρασία
από τη στέγη. Έτσι, στην οροφή του χώρου ΙΙ2 εμφανίζεται οξει-
δωμένο τμήμα οπλισμού σε περιοχή απώλειας υλικού της πλάκας
από οπλισμένο σκυρόδεμα. Αντίστοιχα στο χώρο ΙΙ10 παρατηρείται
εικ.40&41: Φθορές στα επιχρίσματα έντονη διάβρωση, πτώση υλικού και βιολογική φθορά, ενώ πιο επι-
του εσωτερικού κλιμακοστασίου από τα φανειακές φθορές συναντώνται στους χώρους ΙΙ4, ΙΙ6 και ΙΙ7.
νερά της στέγης. Αποκάλυψη τοιχογρα- εικ.43&44: Δομική ρωγμή από διαφο-
φιών. ροποίηση υλικών δόμησης.

86
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΙI2
ΙI1
ΙI4 ΙI8 ΙI11
ΙI3
ΙI7
ΙI5
ΙI6
ΙI9

ΙI10

εικ.45&46: Φθορές στο χώρο ΙΙ7 από την υγρασία του τείχους.

εικ.47-49: Δομικές ρωγμές στη λιθοδομή.

εικ.50: Υγρασία στην οροφή του χώρου

II6.

εικ.51&52: Παθολογία στα δομικά στοιχεία του χώρου ΙΙ10 από την υγρασία του εικ.53: Σχέδιο παθολογίας. Τομή Α.
τείχους.

87
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.8 Όροφος Β’ Οι ελαφρού τύπου φθορές στις οροφές είναι οι εκτεταμέ-

νες αποφλοιώσεις των χρωματισμών. Εξίσου συχνά συναντώνται οι
Η παθολογία στις τοιχοποιίες του Β’ ορόφου έχει μεγάλη ρηγματώσεις στην επιφάνεια των οροφών και οι καταπτώσεις των
έκταση και σε κάποιους χώρους ιδιαίτερη ένταση. Η κατερχόμενη επιχρισμάτων τους. Συνήθης αιτία είναι η υγρασία που έχουν απορ-
υγρασία από τη στέγη έχει ποτίσει όλες σχεδόν τις τοιχοποιίες του ροφήσει από την στέγη. Η μακροχρόνια επίδραση του φαινομένου
επιπέδου αυτού, προκαλώντας πληθώρα φθορών. Έτσι, επικρα- έχει επιφέρει φθορές στα υλικά, ενώ διάσπαρτες οπές έχουν προ-
τούν εκτεταμένες αποφλοιώσεις και φουσκώματα των επιχρωμα- κληθεί σε αρκετές οροφές, που καθιστούν ακόμη ευκολότερη τη δί-
τισμών σε όλους τους χώρους, ενώ στο χώρο ΙΙΙ9 παρατηρούνται οδο της υγρασίας στους υποκείμενους χώρους.
και σημαντικές καταπτώσεις επιχρισμάτων. Επιπρόσθετα και επι- Σε ότι αφορά τα δάπεδα, οι επάλληλες στρώσεις μουσαμά
βαρυντικά δρα και η παρουσία των υδρορροών σε εξωτερικούς τοί- έχουν λειτουργήσει αποτρεπτικά στις επιφανειακές φθορές αλλά
χους που καταλήγουν σε εξώστες. Απουσία όμως συστήματος απο- και επιβαρυντικά λόγω του μη αερισμού των ξύλινων επιφανειών.
στράγγισης, τα νερά συγκεντρώνονται στις γωνίες και λιμνάζουν Έτσι, σοβαρές φθορές από την υγρασία συναντώνται στα σημεία
στους εξώστες, επιβαρύνοντας τοίχους που γειτνιάζουν με την ευά- που λιμνάζουν τα νερά που διαπερνούν τη στέγη, στις περιοχές κο-
λωτη περιοχή. ντά σε εξωστόθυρες ή σε παράθυρα από τα οποία διέρχεται η βρο-
Πέραν όμως των επιφανειακών αυτών φθορών, στις περισ- χή. Ιδιαίτερη διάβρωση του ξύλινου δαπέδου παρατηρείται στους
σότερες τοιχοποιίες συναντώνται ρωγμές διαφόρων ειδών. Μια χώρους ΙΙΙ2, ΙΙΙ3, ΙΙΙ7, ΙΙΙ8 και ΙΙΙ9 ενώ πιο επιφανειακή είναι στους ΙΙΙ1,
ομαδοποίηση και περιγραφή των ρωγμών αυτών επιχειρείται στη ΙΙΙ4, ΙΙΙ5 και ΙΙΙ6. Τέλος, καλή κρίνεται και η κατάσταση διατήρησης
συνέχεια. Διαμπερείς ρωγμές πάνω από τα ανοίγματα παρατηρού- των δαπέδων από τσιμεντοπλακίδια των χώρων ΙΙΙ10, ΙΙΙ11 και ΙΙΙ13.
εικ.54&55: Φθορές στη βορειοδυτική γωνία του χώρου ΙΙΙ3 από τη υγρασία της
νται στην τοιχοποιία μεταξύ των χώρων ΙΙΙ1 και ΙΙΙ3. Διαμπερής ρωγ-
στέγης.
μή με κατακόρυφη διεύθυνση παρατηρείται επίσης πάνω από το
άνοιγμα στην τοιχοποιία μεταξύ των χώρων ΙΙΙ4 και ΙΙΙ8. Άλλες συ-
ΙII12
χνά εμφανιζόμενες ρωγμές στις πλινθοδομές του Β’ ορόφου, είναι ΙII13
οι χαρακτηριστικές καμπτικές ρωγμές που ξεκινούν από τα ανώ- ΙII2 ΙII11
φλια και τα κατώφλια των ανοιγμάτων, όπως αυτές στις παρακάτω
εικόνες από τους χώρους ΙΙΙ5, ΙΙΙ8, ΙΙΙ10. Σοβαρή δομική ρωγμή εντο- ΙII3 ΙII10
ΙII1
πίζεται στο ανατολικό τμήμα της κατασκευής, που δείχνει να επα-
ναλαμβάνεται σε τοιχοποιίες των χώρων ΙΙΙ8, ΙΙΙ10, ΙΙΙ11. Η ρωγμή ΙII4
έχει διεύθυνση κατακόρυφη. Το εύρος της μετρήθηκε περί το μέσον ΙII5 ΙII8
του ύψους του τοίχου στον χώρο ΙΙΙ8 και κυμαίνεται μεταξύ 5-8mm,
ενώ βαίνει αυξανόμενο προς τη στέψη του τοίχου.
ΙII7
ΙII6
ΙII9

εικ.56: Δομική ρωγμή στην πλινθοδομή του υπέρθυρου του ανοίγματος και ρηγ-
ματώσεις στο μπαγδατί της οροφής του χώρου ΙΙΙ4

88
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

εικ.57-65: Φθορές στα δομικά στοιχεία των χώρων του Β’ ορόφου.

89
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.9 Στέγη

Η κατάσταση διατήρησης της στέγης και η αδυναμία της να

αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα όμβρια ύδατα, εξηγεί αρκετά
από τα προβλήματα που εμφανίζονται τόσο στις εξωτερικές όψεις
όσο και στους εσωτερικούς χώρους του Β’ ορόφου.
Έτσι, η εικόνα της στέγης εξωτερικά περιγράφεται με την
θραύση αρκετών κεραμιδιών και την αποδιοργάνωση της διάταξης
τους σε διάφορα σημεία, την συσσώρευση αποσαθρωμένων κονι-
αμάτων και λοιπών οικοδομικών υλικών στα λούκια και την κατάρ-
ρευση καμινάδων. Επίσης, υπάρχουν σημεία στα οποία, από τη γε-
ωμετρία της η στέγη περιορίζει τη διαφυγή των όμβριων προς τα
λούκια. Ως αποτέλεσμα τα λιμνάζοντα νερά εισέρχονται στο εσωτε-
ρικό του κτιρίου και προσβάλουν τα δομικά του στοιχεία.
εικ.67: Αποδιοργάνωση κεραμιδιών και εγκλωβισμός ομβρίων υδάτων. εικ.71: Λιγισμός τεγίδων στέγης.
Στο εσωτερικό της στέγης εμφανίζονται σημάδια υγρασί-
ας από τα νερά της βροχής. Η στεγάνωση της στέγης περιορίζε-
ται σε στρώση κεραμιδιών πάνω από τις τεγίδες, χωρίς την ύπαρξη
οποιασδήποτε ενδιάμεσης στεγανοποιητικής στρώσης. Πάντως δεν
παρατηρήθηκαν προβλήματα σήψης ή/και απομείωσης των διατο-
μών λόγω της υγρασίας. Ρόζοι και σχισμές στις ξύλινες διατομές
συναντώνται κατά τόπους. Βέλη κάμψης παρατηρήθηκαν σε ορι-
σμένες τεγίδες. Γενικότερα όμως η κατάσταση διατήρησης του φέ-
ροντα οργανισμού της στέγης κρίνεται καλή.

εικ.68: Φθορές στη πλινθοδομή από την υγρασία της υδρορροής. εικ.72&73: Ίχνη υγρασίας στα δομικά στοιχεία της στέγης.

εικ.66: Κατάρρευση καπνοδόχων στη στέγη. εικ.69&70: Εγκλωβισμός ομβρίων υδάτων. εικ.74: Εγκλωβισμός ομβρίων υδάτων στην στέγη.

90
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

εικ.75: Σχέδιο παθολογίας οροφών του Β’ ορόφου. εικ.76: Σχέδιο παθολογίας της στέγης εξωτερικά.

91
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

8.10 Περιβάλλων χώρος

Στον υπαίθριο χώρο του οικοπέδου, σε σημείο του γραμμι-

κού διαδρόμου έχει υποχωρήσει το υπέδαφος συμπαρασέρνοντας
την επίστρωση με τα τσιμεντοπλακίδια. Επίσης, επικρατεί η γενι-
κευμένη ανάπτυξη βλάστησης φθείροντας τα δομικά υλικά τόσο
της αυλής όσο και του κτιρίου. Ακόμα, στο νότιο αυλότοιχο, παρα-
τηρείται εκτεταμένη κατάρρευση των επιχρισμάτων. Τέλος, στην εί-
σοδο οι πλίνθινοι πεσσοί έχουν αποκολλημένους πλίνθους και τα
μεταλλικά κιγκλιδώματα παρουσιάζουν οξείδωση.

εικ.77: Αυλόθυρα και τμήμα αυλότοιχου.

εικ.78: Κατασκευές στην αυλή. εικ.79: Υποχώρηση δαπέδου στην αυλή. εικ.80&81: Απώλεια επιχρίσματος νότιου αυλότοιχου και ανάπτυξη βλάστησης
στο δάπεδο της αυλής.

92
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

εικ.82&83: Απώλεια επιχρίσματος νότιου αυλότοιχου και ανάπτυξη βλάστησης εικ.84-86: Απώλεια επιχρίσματος βόρειου αυλότοιχου και ανάπτυξη βλάστησης στο δάπεδο της αυλής.
στο δάπεδο της αυλής.

93
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-1

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

ρηγματώσεις

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

94
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

95
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-2

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

96
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

97
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-3

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

98
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

99
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-4

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

100
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

101
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-5

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

102
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

103
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-6

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

104
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

105
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-7

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

κατάρευση επιχρίσματος

106
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

107
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-8

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

κατάρευση επιχρίσματος

διαμπερής ρωγμή

108
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

109
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-9

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

κατάρευση επιχρίσματος

κατάρευση επιχρίσματος

110
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

111
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-10

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

112
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

113
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-11

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

ρηγματώσεις κονιάματων

114
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

115
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-12

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

υγρασία

κατάρευση επιχρίσματος

ρηγματώσεις κονιάματων

116
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

117
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ ΧΩΡΟΥ ΙΙΙ-13

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΦΘΟΡΩΝ

ρηγματώσεις επιχρωματισμών

αποφλοιώσεις επιχρωματισμών

118
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

119


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

9.1 Συμπεράσματα

Κατά τη φάση της ανάλυσης και τεκμηρίωσης της οικίας Δά- ΙII12 ΙII13
Ι4 ΙI2
Ι2 ΙII2 ΙII11
κου, προέκυψαν αρκετά στοιχεία τόσο για την πορεία του κτιρίου ΙI1
μέσα στο χρόνο, την αρχιτεκτονική του αξία αλλά και την κατάστα- ΙII10
ΙII3 ΙII1
ση διατήρησής του.
Βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αρχιτεκτονική αξία του κτι- ΙI3 ΙII5 ΙII4
Ι1 ΙII8
ρίου έγκειται τόσο στις επιμέρους ποιότητες που εμπεριέχονται
ΙII6 ΙII7
σε αυτό, όσο και στο συνδυασμό των διαφορετικών στοιχείων που
το συνθέτουν. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζοντας το κτίριο σε επίπε- ΙII9
Ι5 Ι6 ΙI10
δο μορφής, η εικόνα της ευμεγέθους και πολυτελούς αστικής κα-
τοικίας, έρχεται σε αντίφαση τόσο με την επαφή της στο βυζαντι-
νό τείχος όσο και με τη χρήση της αποθήκης καπνού. Εξωτερικά, Β ΟΡΟΦΟΣ
ΙΣΟΓΕΙΟ Α ΟΡΟΦΟΣ
η στιλιστικά επιμελημένη όψη του κτιρίου με την εκλεπτυσμένη εικ.2: Διαγραμματικές κατόψεις της αρχικής μορφής του κτιρίου.
διακόσμηση, εφάπτεται στις αδρές επιφάνειες του οχυρωματικού
περιβόλου. Στο εσωτερικό, η μεικτή χρήση του κτιρίου, εκφράζεται
Επιπλέον, η δόμηση του κτιρίου επί του τείχους, πέραν από
με την απλότητα της εσωτερικής διαμόρφωσης σε ενιαίους χώρους
τη σημαίνουσα θέση του για την ευρύτερη περιοχή, το καθιστά μο-
αποθήκης στα δύο πρώτα επίπεδα, ενώ στο τρίτο, επικρατεί η πο-
ναδικό δείγμα μίας συγκεκριμένης κατηγορίας δόμησης, και ως εκ
λυτέλεια της κατοικίας η οποία αρθρώνεται σε ευρύχωρες σάλες
τούτου, αποτελεί ιστορική παρακαταθήκη για ολόκληρη την πόλη
και εκπληρώνει τις προσδοκίες που δημιουργεί η εξωτερική εικόνα
της Δράμας.
του κτιρίου.
Σε επίπεδο τυπολογικής ανάλυσης της αρχικής μορφής του
κτιρίου, η διάρθρωση των εσωτερικών χώρων υπαγορεύεται από
τις δύο διαφορετικές χρήσεις της αρχικής λειτουργίας του κτιρίου.
Έτσι, στα δύο πρώτα επίπεδα της αποθήκης επικρατούν οι ενιαίοι
χώροι, ενώ στο τρίτο επίπεδο της κατοικίας η οργάνωση των επιμέ-
ρους χώρων γίνεται κατά τα κλασσικιστικά πρότυπα. Έτσι, στον Β’
όροφο παρατηρείται η χρήση συμμετρίας, αξόνων που διασταυρώ-
νονται στην κεντρική σάλα και οδηγούν σε εξώστες, ενώ τα ιδιωτι-
κά δωμάτια και οι υγροί χώροι τοποθετούνται στις τέσσερις γωνί-
ες.
Η μοναδική τυπολογική ασυμβατότητα με τα πρότυπα της
αστικής οικίας, είναι η ύπαρξη του χώρου ΙΙΙ2, ο οποίος περιορίζει
την ευρυχωρία στον υποκείμενο χώρο της εισόδου και την ανάπτυ-
ξή του σε διπλό ύψος, ενώ ταυτόχρονα ανατρέπει την συμμετρία
στο επίπεδο του Β’ ορόφου.

εικ.1: Ανατολική όψη του κτιρίου. εικ.3: Μορφολογικά στοιχεία στην δυτική όψη του κτιρίου.

121
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Η κατασκευαστική δομή του κτιρίου, διέπεται από την συ-

νύπαρξη και συνλειτουργία δύο διαφορετικών δομοστατικών φο-
ρέων. Της περιμετρικής τοιχοποιίας και του εσωτερικού πλαισίου
από οπλισμένο σκυρόδεμα. Την κανονικότητα της κατασκευαστικής
ΙII12
ΙII13
λογικής, διαταράσσει η ύπαρξη του βυζαντινού τείχους το οποίο
παίζει το ρόλο της περιμετρικής λιθοδομής για τα δύο πρώτα επί- ΙII2 ΙII11
πεδα, στα οποία και εξελίσσεται ο φέρων οργανισμός από οπλισμέ-
ΙII3 ΙII10
νο σκυρόδεμα. Στο τρίτο επίπεδο, το οποίο διαφοροποιείται, στο ΙII1
εσωτερικό αναλαμβάνουν φέρουσες μπατικές πλινθοδομές ενώ
και στη περίμετρο την λιθοδομή των δύο πρώτων επιπέδων, αντι- ΙII4
καθιστά φέρουσα πλίνθινη τοιχοποιία. ΙII5 ΙII8
εικ.4: Διαταξη δοκών Ο/Σ. Οροφή ισογείου - οροφή Α’ ορόφου.
Σε δεύτερο επίπεδο ανάλυσης, οι επιμέρους διαφοροποι-
ήσεις του φέροντα οργανισμού από οπλισμένο σκυρόδεμα, μετα- ΙII7
ξύ των επιπέδων του ισογείου και του Α’ ορόφου, τόσο ως προς ΙII6
την μορφολογία του, όσο και ως προς την συνδεσμολογία του με ΙII9
την περιμετρική φέρουσα λιθοδομή καθώς και οι σημειακές ενισχύ-
σεις με μεταλλικές δοκούς προσθέτουν μία επιπλέον ιδιοτυπία στη
κατασκευαστική λογική του κτιρίου. Επιπλέον, κατασκευαστικές
αστοχίες όπως η έκκεντρη έδραση της ανατολικής τοιχοποιίας επί
του τείχους και η μη διατήρηση σταθερού πάχους στο «σπάσιμο» εικ.5: Κάτοψη Β’ ορόφου. Κατασκευαστική αστοχία στη περιμετρική πλινθοδομή.
της, προκαλούν προβληματισμούς.
Τέλος, χαρακτηριστικό του ιδιαίτερου χαρακτήρα του κτι-
ρίου είναι και η ύπαρξη του χώρου Ι6 στο εσωτερικό του τείχους.
Ο χώρος αυτός, οδηγούσε στον οπωρώνα της οικογένειας Δάκου,
μέσω ανοίγματος στην ανατολική επιφάνεια του τείχους και εξωτε-
ρικής κλίμακας. Για τη δημιουργία του, πιθανότατα έγιναν εκτετα-
μένες εργασίες στο τείχος, δεδομένου ότι η οροφή του αποτελεί-
ται από μία πλάκα οπλισμένου σκυροδέματος που διατρέχει όλο το
πλάτος του βυζαντινού μνημείου.

εικ.6: Σφράγιση ανοίγματος του χώρου Ι6 στην επιφάνεια του τείχους. εικ.7: Κλίμακα από Ο/Σ για την κάθοδο στον οπωρώνα της οικογένειας.
Αρχείο ΕΦΑ Καβάλας -Θάσου.

122
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

9.2 Αξιολόγηση από την υγρασία, ενώ το κλιμακοστάσιο έχει υποστεί σημαντικές
παραμορφώσεις και παρουσιάζει απώλεια στήριξης. Επίσης, ο ζω-
Για να ολοκληρωθεί το στάδιο της ανάλυσης και τεκμηρί- γραφικός διάκοσμος που διαπιστώθηκε κάτω από αρκετά στρώμα-
ωσης, είναι απαραίτητη η αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστα- τα επιχρωματισμών στους χώρους του Β’ ορόφου, αποτελείται από
σης του κτιρίου, από τα συμπεράσματά της οποίας θα προκύψουν σταμπωτά γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα, κρίνεται ως ένα ιδιαίτε-
οι κατευθύνσεις και οι περιορισμοί του σχεδιασμού της πρότα- ρα αξιόλογο στοιχείο του κτιρίου και χρίζει περαιτέρω διερεύνη-
σης αποκατάστασης και επανάχρησής του. Βασικό άξονα αποτε- σης. Στο χώρο ΙΙ1 η αποκάλυψη του ζωγραφικού διακόσμου λόγω
εικ.11&12: Αξιόλογα δάπεδα εσωτερικών χώρων Β’ ορόφου.
λεί η ανάδειξη της αρχιτεκτονικής αξίας του κτιρίου και του ιδιαί- της αποφλοίωσης των επιχρωματισμών, εμφανίζει την επαλληλία
τερου χαρακτήρα του. Κύρια συστατικά αυτού του χαρακτήρα είναι διαφορετικών ζωγραφικών θεμάτων αλλά η προχωρημένη φθορά
οι αντιθέσεις σχετικά με την μορφή και την τυπολογία του κτιρίου του επιχρίσματος από την υγρασία έχει αλλοιώσει σε μεγάλο βαθ-
που αναλύθηκαν παραπάνω, καθώς και τα σημεία που αναδύουν μό και τη διακόσμηση.
την ιστορική αξία, την αυθεντικότητα και τη μοναδικότητά του. Πα-
ράλληλα, αξιολογείται και η κατάσταση διατήρησης των επιμέρους
στοιχείων.
Πιο συγκεκριμένα, ιδιαίτερα αξιόλογη κρίνεται η μορφολο- εικ.13-15: Ζωγραφικός διάκοσμος.
γία του κτιρίου καθώς και τα επιμέρους μορφολογικά στοιχεία του.
Η μορφολογική σύνθεση των όψεων στην πλήρη ανάπτυξή της, ακο-
λουθεί τα κλασικιστικά πρότυπα με διακοσμητικές εκλεκτικιστικές
επιδράσεις και αντανακλά τόσο την αυτοτελή αρχιτεκτονική αξία
του κτιρίου όσο και την ενδιαφέρουσα αντίθεσή του, με το βυζα- εικ.8: Ανάγλυφο πλαίσιο παραθύρου. εικ.9: Διακοσμητικό στοιχείο στην
ντινό τείχος. Η κατάσταση διατήρησης των μορφολογικών στοιχεί- ανατολική όψη.

ων στις όψεις εμφανίζει αρκετές φθορές. Τα επιχρίσματα έχουν αλ-

λοιωθεί κυρίως από την υγρασία ενώ στα διακοσμητικά υπάρχουν
και πολλές απώλειες υλικού. Τα κουφώματα πέραν από ορισμένες
απώλειες βρίσκονται σε σχετικά καλή κατάσταση, όπως και τα αυ- εικ.16: Μεταγενέστερες υδρορ-
ροές και λούκια.
θεντικά μεταλλικά κιγκλιδώματα. Ταυτόχρονα, ως ασύμβατα κρί-
νονται μέλη ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, μεταγενέστερες υδρορ-
ροές και λοιπά στοιχεία που αλλοιώνουν δομικά και μορφολογικά
τις όψεις του κτιρίου. Πέραν όμως από τα εξωτερικά μορφολογικά
στοιχεία του κτιρίου, σημαντικά κρίνονται και τα αυθεντικά μορφο-
λογικά στοιχεία στο εσωτερικό του. Αυτά είναι οι εσωτερικές θύρες,
τα πολύφυλλα υαλοστάσια και τα δάπεδα του Β’ ορόφου, καθώς
και το κεντρικό κλιμακοστάσιο στον χώρο της εισόδου ΙΙ1. Ως προς
τη κατάσταση διατήρησής τους, τα εσωτερικά κουφώματα είναι σε
αρκετά καλή κατάσταση, τα δάπεδα παρουσιάζουν τοπικές φθορές
εικ.10: Μορφολογικά στοιχεία στις όψεις του κτιρίου. εικ.17: Κιγκλίδωμα και δάπεδο εικ.18: Δίφυλλη πόρτα εισόδου στο κτίριο.
δυτικού εξώστη.

123
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Εξίσου σημαντική κρίνεται και η τυπολογία της αρχικής φά-

σης του κτιρίου. Η διαμόρφωση δηλαδή, των εσωτερικών χώρων
όπως την επέβαλλε η μεικτή χρήση κατοικίας-αποθήκης καπνού.
Ταυτόχρονα, για την ανάδειξη της αντίθεσης του βιομηχανικού χα-
ρακτήρα των δύο πρώτων επιπέδων, τόσο με το τρίτο επίπεδο της
κατοικίας, όσο και με την εξωτερική μορφολογική διαμόρφωση
του κτιρίου, είναι κρίσιμη η διατήρηση της αδρότητας των υλικών
στους ενιαίους χώρους της αποθήκης. Συνεπώς, ως ασύμβατες κρί-
νονται οι μεταγενέστερες πλινθοδομές στο ισόγειο και οι ψευτότοι-
χοι στον Α’ όροφο, ενώ στον Β΄ όροφο, ο χώρος ΙΙΙ2 αν και αρχικός,
αποτελεί τυπολογική αλλοίωση τόσο για το ίδιο το επίπεδο, όσο
και για τον υποκείμενο χώρο της εισόδου ΙΙ1. Η πλινθοδομή στη βό-
ρεια πλευρά του ανατολικού εξώστη πέραν της μη δομικής σύνδε-
σής της με την περιμετρική πλινθοδομή, η οποία οδήγησε στην εμ-
φάνιση διαμπερούς ρωγμής, αποτελεί στοιχείο που αλλοιώνει την
σαφήνεια του όγκου του κτιρίου επί της βόρειας όψης.
Επίσης, ιδιαίτερα σημαντική κρίνεται και η ανάδειξη της εικ.19&20: Επαφή του κτιρίου με το τείχος και πλίνθινος τοίχος στον ανατολικό εξώστη.
σχέσης του κτιρίου με το τείχος. Αυτή η σχέση εκφράζεται στα ση-
μεία επαφής των δύο ιστορικών κατασκευών τόσο μέσω της μορ-
φολογικής τους αντίθεσης, όσο και με τη προσαρμογή του βυζα-
ντινού μνημείου στις δομικές και λειτουργικές ανάγκες της οικίας
Δάκου. Συνεπώς, δεδομένου ότι η αρχική μορφολογία του κτιρίου
έχει κριθεί ήδη ως αξιόλογη, για την περαιτέρω ανάδειξη της σχέ-
σης του κτιρίου με το τείχος θα πρέπει να αναδειχθούν και οι πτυ-
χές του μετασχηματισμού του τείχους από τον αρχικό ιδιοκτήτη του
κτιρίου. Αυτές είναι η λειτουργία του ως τέταρτος τείχος του κτιρί-
ου, η χρήση του ως βάθρο επί του οποίου τοποθετείται ο ανατολι-
κός εξώστης και τέλος η αντιμετώπισή του ως ένα αυστηρό όριο
που μπορεί όμως να διατρηθεί και να φέρει άνοιγμα επικοινωνίας
προς την άλλη μεριά με τη ταυτόχρονη δημιουργία χώρου στο εσω-
τερικό του.

εικ.21: Ανατολική όψη. Έδραση του κτιρίου στο τείχος και δημιουργία ανατολικού εξώστη σε λίθινο βάθρο.

124
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Σε ότι αφορά την πορεία του κτιρίου μέσα στο χρόνο και
την χρήση του από την Ασφάλεια Δράμας, ως πιο αντιπροσωπευ-
τικό στοιχείο και άξιο διατήρησης κρίνεται η μεταλλική πόρτα του
κρατητηρίου.
Ως προς τον περιβάλλων χώρο του κτιρίου, αξιόλογο στοι-
χείο προς διατήρηση είναι η στενή πάροδος που σχηματίζεται με-
ταξύ των γειτονικών κτιρίων επί της οδού Κουντουριώτου η οποία
αποτελεί τμήμα διατήρησης του παραδοσιακού ιστού και δημιουρ-
γεί το στοιχείο της έκπληξης στη μετάβαση προς το κτίριο. Η αυλό-
θυρα επίσης κρίνεται αξιόλογη καθώς πέραν του ότι αποτελεί αυ-
θεντικό στοιχείο του κτιρίου είναι ιδιαίτερα διακοσμημένη. Επίσης,
το εξωτερικό κλιμακοστάσιο αποτελείται από επιμέρους ενδιαφέ-
ροντα διακοσμητικά στοιχεία όπως τα τσιμεντοπλακίδια στα πλα-
τύσκαλα, το μεταλλικό σφυρήλατο κιγκλίδωμα και τις ολόσωμες εικ.22&23: Μεταγενέστεροι ψευδότοιχοι στον Α’ όροφο. εικ.24: Μεταλλική θύρα κρατητηρίου. εικ.25: Αυλόθυρα εισόδου.
βαθμίδες μωσαϊκού, αποτελεί αξιόλογη κατασκευή και διατηρείται
σε σχετικά καλή κατάσταση. Η επίστρωση του δαπέδου της αυλής
γίνεται με διακοσμητικά τσιμεντοπλακίδια από την αρχική φάση
του κτιρίου, τα οποία εκτός από ένα σημείο υποχώρησης του υπε-
δάφους, διατηρούνται σε αρκετά καλή κατάσταση και είναι άξια
διατήρησης. Οι υπόλοιπες διαμορφώσεις αφορούν την οργάνωση
της φύτευσης και ενώ έχουν ενδιαφέρον δεν αποτελούν στοιχείο
απόλυτης προστασίας. Αντίθετα, η αίσθηση της εσωστρέφειας που
προσφέρουν οι δύο ψηλοί αυλότοιχοι σε συνδυασμό με το βυζαντι-
νό τείχος, κρίνεται ως ένα αξιόλογο στοιχείο που προσφέρει μία ιδι-
αίτερη σημασία τόσο στο βίωμα της μετάβασης στο εσωτερικό του
οικοπέδου, όσο και στο ρόλο του ίδιου του κτιρίου μέσα στο χώρο
της αυλής.

εικ.26: Ισόγειο. Στα αριστερά και στο βάθος οι τοιχοποιίες είναι μεταγενέστερες.

125
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

εικ.27: Τσιμεντοπλάκίδια αυλής.

εικ.28&29: Εξωτερικό κλιμακοστάσιο.

εικ.30: Συγκεντρωτικό διάγραμμα αξιολόγησης. Ισόγειο

126
Α. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

εικ.31: Συγκεντρωτικό διάγραμμα αξιολόγησης. Α’ όροφος. εικ.32: Συγκεντρωτικό διάγραμμα αξιολόγησης. Β’ όροφος.

127


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

10.1 Προθέσεις και στόχοι 10.2 Παράμετροι σχεδιασμού 7. Υπογραμμίζεται ο βιομηχανικός χαρακτήρας των χώρων της απο-
θήκης μέσω της διατήρησης της αδρότητας των υλικών των δομικών
Με την ολοκλήρωση της ανάλυσης και τεκμηρίωσης ξεκινά- Σύμφωνα με την αξιολόγηση και τα συμπεράσματα από το στοιχείων, ενώ ταυτόχρονα συντηρούνται τα εσωτερικά μορφολο-
ει το στάδιο της πρότασης αποκατάστασης και επανάχρησης με τη στάδιο της ανάλυσης-τεκμηρίωσης, προκύπτουν οι εξής σχεδιαστι- γικά στοιχεία του Β’ ορόφου καθώς και ο ζωγραφικός διάκοσμος
διατύπωση των γενικών αρχών και της φιλοσοφίας των επεμβάσε- κές κατευθύνσεις: ώστε να αναδειχθεί η διακοσμητική πολυτέλεια των χώρων της
ων. Η πρόταση θα πρέπει διέπεται από τις βασικές αρχές της απο- κατοικίας.
κατάστασης των ιστορικών κατασκευών δίνοντας έμφαση στην αρ- 1. Διατηρούνται και επαναχρησιμοποιούνται τα αυθεντικά στοι-
χιτεκτονική αξία και στον ιδιαίτερο χαρακτήρα του συγκεκριμένου χεία και υλικά του κτιρίου, στο βαθμό που είναι εφικτό από τη κα- 8. Αποκαλύπτεται η επιφάνεια του βυζαντινού τείχους στο εσωτε-
κτιρίου. τάσταση διατήρησής τους. Αντιμετωπίζονται οι διάφορες αιτίες πα- ρικό του κτιρίου για την ανάδειξη της σχέσης των δύο ιστορικών
Έτσι, βασικό στόχο αποτελεί η ανάδειξη της τυπολογίας και θολογίας και αποκαθίσταται δομικά το κτίριο. κατασκευών.
της μορφολογίας του ιστορικού κτιρίου, λαμβάνοντας υπ’όψιν την
δομοστατική του οργάνωση. Ταυτόχρονα, η ιστορική του αξία, η 2. Διατηρείται και αναδεικνύεται το κατασκευαστικό σύστημα του 9. Οι προτεινόμενες επεμβάσεις θα ενσωματώνονται αρμονικά
αυθεντικότητα και η μοναδικότητά του, αποτελούν στοιχεία που θα κτιρίου, καθώς, πέραν από δείγμα της οικοδομικής τεχνολογίας της στην συνολική εικόνα του κτιρίου ώστε να ενθαρρύνεται η μορφο-
πρέπει να εστιάσει ιδιαίτερα η πρόταση αποκατάστασης και επα- εποχής του, αποτελεί στοιχείο της άρρηκτης σχέσης του με το βυ- λογική του πληρότητα αλλά ταυτόχρονα θα προσδιορίζονται δια-
νάχρησης. Επίσης, ιδιαίτερα σημαντική και προς ανάδειξη, είναι η ζαντινό τείχος. κριτικά ως σύγχρονες επεμβάσεις.
σχέση του κτιρίου με το βυζαντινό τείχος καθώς και η μεικτή χρήση
κατοικίας-αποθήκης καπνού που είχε αρχικά. Ως προς τα δύο αυτά 3. Απομακρύνονται ασύμβατες μεταγενέστερες επεμβάσεις. 10. Διατηρείται η ιστορική ταυτότητα του κτιρίου ως προς την χρή-
ιδιαίτερα στοιχεία του κτιρίου, βασικό άξονα της πρότασης απο- ση του από την Ασφάλεια Δράμας με τη διατήρηση της μεταλλικής
τελεί η ανάδειξη των αντιθετικών χαρακτηριστικών του σε θέματα 4. Αποκαθίσταται η αρχιτεκτονική αξία του κτιρίου μέσα από τυπο- πόρτας του χώρου ΙΙ2 που λειτούργησε ως κρατητήριο.
μορφής και τυπολογίας. λογικές επεμβάσεις. Οι σημαντικότερες είναι η διατήρηση του ενι-
Ένα άλλο στοιχείο που αποτελεί ζήτημα ανάδειξης, είναι η αίου χαρακτήρα των χώρων της αποθήκης καπνού στα δύο πρώτα 11. Για την τήρηση της προσβασιμότητας στους χώρους του κτιρίου,
σχέση του κτιρίου με την ευρύτερη περιοχή και το αστικό περιβάλ- επίπεδα κατά την αρχική φάση λειτουργίας του κτιρίου και η κα- ο επανασχεδιασμός της αυλής προϋποθέτει τη δημιουργία ήπιας
λον. Παράλληλα, τόσο μέσω των αρχιτεκτονικών επεμβάσεων, όσο τάργηση του χώρου ΙΙΙ2. κλίσης πρόσβασης στο εσωτερικό του χώρου
και μέσω της νέας χρήσης του, θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί η
σχέση του με την τοπική κοινωνία. 5. Αποκαθίσταται η χωρική συσχέτιση μεταξύ των δύο πρώτων επι-
Η νέα χρήση του κτιρίου, θα πρέπει να είναι συμβατή, ήπια πέδων με την διάνοιξη κατάλληλης λειτουργικά οπής στο δάπεδο
και να εντάσσει αρμονικά τις σύγχρονες ανέσεις στους χρήστες του του Α΄ ορόφου, ενώ αντίστοιχα με την αποσφράγιση του ανοίγμα-
κτιρίου. Οι επεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο, θα πρέπει να εί- τος του χώρου Ι6 επί της ανατολικής όψης του τείχους, αποκαθί-
ναι υποστηρικτικές στο νέο πλαίσιο λειτουργίας του κτιρίου και σταται η επικοινωνία των οικοπέδων εκατέρωθεν του βυζαντινού
ταυτόχρονα να αναδεικνύουν τα αξιόλογα στοιχεία του χαρακτήρα μνημείου. Και στις δύο περιπτώσεις η επικοινωνία είναι υπαινικτική
του και τις ιδιαίτερες χωρικές σχέσεις που τον συνθέτουν. καθώς δεν προτείνεται άμεση πρόσβαση από την μια χωρική ενό-
Τέλος, η διαμόρφωση των εξωτερικών, όσο και των εσωτε- τητα στην άλλη.
ρικών χώρων, θα πρέπει να υποστηρίζει την μετακίνηση ατόμων με
κινητικές ιδιαιτερότητες (ΑΜΕΑ). 6. Αποκαθίσταται η μορφολογική διάπλαση των όψεων του κτιρίου
με την συντήρηση των υφιστάμενων και την ανάκτηση των επιμέ-
ρους μορφολογικών στοιχείων.

129


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

11.1 Εισαγωγή 11.2 Κτιριολογικό πρόγραμμα 11.3 Ένταξη του νέου κτιριολογικού προ-
γράμματος στο κτίριο
Σε ότι αφορά την νέα χρήση του κτιρίου, λόγω της ιδιοκτη- Οι λειτουργικές ανάγκες της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, όπως
σίας του από τη δημοτική αρχή, η λειτουργία του ως έδρα κάποιας διατυπώθηκαν από την διοίκηση της υπηρεσίας, έχουν ως εξής: Λειτουργικό διάγραμμα
δημόσιας υπηρεσίας δείχνει να είναι ένα αρκετά πιθανό σενάριο.
Από την αρχή της μελέτης εκδηλώθηκε το ενδιαφέρον από την Εφο- - Γραφείο Διεύθυνσης Από το κτιριολογικό πρόγραμμα, προκύπτει ένα λειτουργι-
ρεία Αρχαιοτήτων Δράμας για την εγκατάστασή της στο κτίριο, με- κό διάγραμμα με δύο βασικές ενότητες. Η πρώτη είναι η καθαρά
- Τμήμα Κλασσικών Αρχαιοτήτων
ταφέροντας σε αυτό την έδρα της από τους περιορισμένους χώρους γραφειακή χρήση της υπηρεσίας με συγκεκριμένο ωράριο λειτουρ-
του αρχαιολογικού μουσείου της πόλης όπου στεγάζεται στη πα- - Τμήμα Βυζαντινών Αρχαιοτήτων γίας και προσέλευση κοινού, ενώ η δεύτερη φιλοξενεί την αίθουσα
ρούσα φάση. - Τεχνική Υπηρεσία πολιτιστικών εκδηλώσεων με περισσότερο δημόσιο χαρακτήρα, και
Η επανάχρηση του κτιρίου από μία δημόσια υπηρεσία εξα- διευρυμένη θεματολογία. Στον χώρο αυτό, πέραν των προγραμμα-
- Γραμματεία
σφαλίζει την καθημερινή λειτουργία του και επαναπροσδιορίζει τη τισμένων συγκεντρώσεων για ανακοινώσεις και λοιπές εκδηλώσεις
σχέση του με την τοπική κοινωνία. Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη - Λογιστήριο στο πλαίσιο λειτουργίας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, είναι
υπηρεσία πέραν της αναβίωσης του δημόσιου χαρακτήρα του κτι- - Χώρος Σχεδιασμού και Συντήρησης επιθυμητό να φιλοξενούνται και αμιγώς καλλιτεχνικές εκδηλώσεις.
ρίου, ως υπηρεσία του Υπουργείου Πολιτισμού είναι απόλυτα συ- - Αίθουσα Βιβλιοθήκης Τέτοιες θα μπορούσαν να είναι προσωρινές εκθέσεις, φωτογραφι-
ναφής με θέματα της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και κές εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά σεμινάρια ενηλίκων, θεατρικές πα-
- Αίθουσα Συσκέψεων
της ανάδειξης του ιστορικού χαρακτήρα των κατασκευών εν γένει. ραστάσεις κ.α. Συνεπώς, το ωράριο λειτουργίας της πολυλειτουρ-
Επίσης, μία τέτοια χρήση κρίνεται συμβατή και ήπια ενώ δύναται η - Αίθουσα Πολιτιστικών Εκδηλώσεων γικής αίθουσας μπορεί να επεκταθεί και στις απογευματινές ώρες,
αρμονική ένταξή της στο συγκεκριμένο ιστορικό κτίριο. - Χώρος Αρχείου δίνοντας έτσι διαρκή χρήση και επισκεψιμότητα στο κτίριο.
Οι δύο αυτές διακριτές λειτουργικές ενότητες, των γραφει-
- Χώρος Υποδοχής
ακών αναγκών της υπηρεσίας και της αίθουσας εκδηλώσεων, το-
- Χώρος αναμονής
ποθετούνται στα διαφορετικά επίπεδα του κτιρίου με τον βέλτι-
- Κουζίνα στο δυνατό τρόπο. Στόχος είναι να επιτυγχάνεται η ανεμπόδιστη
- Αποθήκη λειτουργία των δύο ενοτήτων είτε ο χώρος πολλαπλών χρήσε-
ων λειτουργεί υποστηρικτικά για τις ανάγκες της υπηρεσίας, είτε
- Χώροι υγιεινής
ανεξάρτητα.

ΓΡΑΦΕΙΑΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΑΊΘΟΥΣΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΏΝ

ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΚΔΗΛΏΣΕΩΝ

+
131
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

Ισόγειο Β’ όροφος

Στον ενιαίο χώρο του ισογείου εντάσσεται η αίθουσα πολ- Στο τρίτο επίπεδο χωροθετούνται οι υπόλοιποι γραφειακοί μέσω δύο εξωστόθυρων. Αντίστοιχα ο απαραίτητος χώρος της κου-
λαπλών χρήσεων της υπηρεσίας. Η ανεξάρτητη είσοδός και η άμε- και διοικητικοί χώροι της υπηρεσίας. Έτσι, στον κεντρικό χώρο προς ζίνας τοποθετείται στην επίσης αρχική θέση του. Ο χώρος αυτός,
ση σχέση του χώρου αυτού με την ευρύχωρη εξωτερική αυλή, ευνο- το νότο με την πρόσβαση στον νότιο εξώστη τοποθετείται το γρα- εκτός από την εξυπηρέτηση του προσωπικού της υπηρεσίας, ενδεί-
ούν την διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων και την συνάθροιση φείο της γενικής διεύθυνσης, εκατέρωθεν του, τα τμήματα κλασ- κνυται και στην άμεση εξυπηρέτηση της αίθουσας συσκέψεων μέσω
κοινού. Έτσι η λειτουργία της ισόγειας αίθουσας μπορεί να επεκτα- σικών και βυζαντινών αρχαιοτήτων, ενώ ο χώρος σχεδιασμού και του εσωτερικού ανοίγματος, όπως ακριβώς συνέβαινε και κατά την
θεί πέραν του ωραρίου της υπηρεσίας χωρίς πρόβλημα. Ο χώρος συντήρησης καταλαμβάνει την βορειοδυτική γωνία. Η αίθουσα συ- αρχική λειτουργία της οικίας. Τέλος η εσωτερική διάταξη των χώ-
στην βορειοανατολική γωνία μετά από μικρές αλλά απαραίτητες σκέψεων στην οποία εντάσσεται και η χρήση της βιβλιοθήκης/ανα- ρων ολοκληρώνεται με την τοποθέτηση του ανελκυστήρα και των
προσαρμογές αποδίδεται στους υγρούς χώρους. Στον ίδιο χώρο το- γνωστήριου, τοποθετείται στον χώρο που αρχικά υπήρχε η κεντρι- υγρών χώρων στην βορειοανατολική γωνία όπου και προϋπήρχαν.
ποθετείται και ο ανελκυστήρας, μόνο που η πρόσβαση σε αυτόν κή τραπεζαρία της οικίας με την εκτόνωση στον ανατολικό εξώστη
γίνεται εξωτερικά από την αυλή. Ο χώρος κάτω από το εξωτερικό
κλιμακοστάσιο ενδείκνυται για χρήση μικρής αποθήκης. Στην νοτι-
οανατολική γωνία οι χώροι Ι5 και Ι6 είναι προσβάσιμοι για το κοινό,
και πέραν της βιωματικής εμπειρίας στην αντίληψη της σχέσης του
κτιρίου με το βυζαντινό τείχος, προσφέρονται για εκθεσιακή χρήση
με ιδιαίτερη μουσειολογική προσέγγιση.

Α’ όροφος

Στον Α’ όροφο, τοποθετούνται τα τμήματα της άμεσης εξυ-

πηρέτησης του κοινού. Έτσι, μετά την είσοδο στο κτίριο από το εξω-
τερικό κλιμακοστάσιο, στον ενιαίο χώρο τοποθετούνται το τμήμα
της γραμματειακής υποστήριξης, το λογιστήριο, η τεχνική υπηρε-
σία καθώς και ο χώρος για τον επιστάτη και τον οδηγό. Στον χώρο
σχήματος Γ στην νοτιοανατολική γωνία τοποθετείται το αρχείο της
υπηρεσίας σε άμεση σχέση με την γραμματεία και το λογιστήριο,
ώστε να έχει περιορισμένη και ελεγχόμενη πρόσβαση. Στον αντί-
στοιχο χώρο της βορειοανατολικής γωνίας επεκτείνονται κατακό-
ρυφα από το ισόγειο, ο ανελκυστήρας και οι υγροί χώροι ενώ στον
χώρο αυτό εντάσσεται και μία αποθήκη.

εικ.1: Διάγραμμα ένταξης του νέου κτιριολογικού προγάμματος. Ισόγειο.

132
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

εικ.2: Διάγραμμα ένταξης του νέου κτιριολογικού προγάμματος. Α’ όροφος. εικ.3: Διάγραμμα ένταξης του νέου κτιριολογικού προγάμματος. Β’ όροφος.

133


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

12.1 Εισαγωγή 12.3 Ισόγειο

Οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στο κτίριο, ακολουθούν τις Στου εσωτερικούς χώρους του ισογείου, με την καθαίρεση Ι1, παραμένει η μορφή του υφιστάμενου σανίδωματος, αλλά υπε-
προϋποθέσεις σχεδιασμού που αναφέρθηκαν παραπάνω. Συνοπτι- των μεταγενέστερων τοιχοποιιών, στον κυρίως χώρο Ι1 προσαρτώ- ρυψώνεται στο επίπεδο του ολόσωμου μωσαϊκού αναβαθμού στο
κά, οι επεμβάσεις αυτές γίνονται στο πνεύμα της ηπιότερης κατά το νται οι χώροι Ι3 και Ι7 και αποκτά την αρχική του ενότητα. Αποκα- κατώφλι της εισόδου. Αυτό γίνεται ώστε να εξισωθεί η υψομετρική
δυνατό ένταξης της νέας χρήσης αλλά και της ανάδειξης της αρχιτε- θίσταται η ποδιά του ανοίγματος του χώρου Ι3 μετατρέποντας το διαφορά με το εξωτερικό επίπεδο της αυλής και να διευκολυνθεί
κτονικής αξίας του κτιρίου. ξανά σε παράθυρο και τοποθετείται υαλοπίνακας. Απομακρύνονται η προσβασιμότητα. Τα δάπεδα στους υγρούς χώρους επενδύονται
τα δύο ξύλινα κλιμακοστάσια που οδηγούν στον Α΄ όροφο, αυτό της με κεραμικά πλακίδια, ενώ η πρόσβαση στον ανελκυστήρα γίνεται
12.2 Περιβάλλων χώρος νοτιοδυτικής γωνίας και αυτό του χώρου Ι8. Η απομάκρυνση των από τον υπαίθριο διάδρομο.
κλιμακοστασίων αυτών, τα οποία δεν αποτελούν αξιόλογα μορ- Στους χώρους της νοτιοδυτικής γωνίας τοποθετούνται νέα
Στο επίπεδο του ισογείου, αφετηρία αποτελούν οι επεμ- φολογικά στοιχεία του κτιρίου, γίνεται αφενός για την αξιοποίηση ξύλινα δάπεδα. Συγκεκριμένα στο χώρο Ι6, προτείνεται η απομά-
βάσεις στην αυλή. O επανασχεδιασμός της, εξυπηρετεί την μαζική των χώρων τους στο επίπεδο του Α΄ ορόφου και αφετέρου για την κρυνση του τοιχίου από Ο/Σ, η αποσφράγιση του ανοίγματος επί
εκτόνωση του κοινού από το εσωτερικό του κτιρίου ενώ μπορεί να ανεξάρτητη λειτουργία της αίθουσας εκδηλώσεων από την καθα- του τείχους και η δημιουργία μία μεταλλικής κατασκευής που εκτεί-
υποστηρίξει και την οργάνωση μίας υπαίθριας εκδήλωσης. Η δη- ρά γραφειακή ενότητα της νέας χρήσης του κτιρίου. Η αρχική εσω- νεται κατά 1,60μ. Στους χώρους αυτούς, προτείνεται μία μουσειο-
μιουργία ενός ενιαίου επιπέδου με διαμόρφωση της κλίσης ώστε τερική επικοινωνία των δύο επιπέδων της αποθήκης καπνού, με- λογική προσέγγιση της ιστορίας του κτιρίου, του τείχους, της ευρύ-
στην είσοδο του ισογείου να επιτυγχάνεται η ισοσταθμία του εξω- ταφράζεται με ένα κεντρικό τετράγωνο άνοιγμα στη ν οροφή του τερης περιοχής, καθώς και της δομικής σχέσης των δύο ιστορικών
τερικού με το εσωτερικό δάπεδο διευκολύνει την προσβασιμότητα. χώρου Ι1, στη περιοχή μεταξύ των τεσσάρων υποστυλωμάτων από κατασκευών με αντίστοιχα παραδείγματα. Ο χώρος Ι5 ενδείκνυ-
Οι νέες χαράξεις του υπαίθριου χώρου ακολουθούν μία διαβάθμι- οπλισμένο σκυρόδεμα. Το άνοιγμα αυτό, πέραν της αναφοράς στην ται για την ανάρτηση πληροφοριακού υλικού, ενώ ο επόμενος χώ-
ση που σχετίζεται με τη χρήση των επιφανειών τους. Η ζώνη που αρχική ενοποίηση των δύο επιπέδων, ενισχύει την αίσθηση της ευ- ρος εντός του τείχους, διατηρεί εμφανείς τις λίθινες επιφάνειές
περιβάλλει το κτίριο και αναφέρεται κυρίως σε μετακίνηση επεν- ρυχωρίας και τον φυσικό φωτισμό στον ισόγειο κεντρικό χώρο. Η του μνημείου, και χωρίς άλλη οπτική πληροφορία θα μπορούσε να
δύεται με κυβόλιθο, η αμέσως επόμενη που αναφέρεται σε στά- οπτική και η ακουστική επικοινωνία των δύο επιπέδων εμποδίζουν επενδύεται με ακουστική εγκατάσταση. Τέλος, η μεταλλική κατα-
ση διαμορφώνεται από ξύλινο δάπεδο ενώ στο όριο του οικοπέδου την μετατροπή της αίθουσας εκδηλώσεων σε έναν κλειστό και πλή- σκευή είναι ένα πρίσμα που προεξέχει για να υποδείξει στον εξω-
εξελίσσεται χώρος πρασίνου με χαμηλή βλάστηση. Η γραμμική πο- ρως απομονωμένο χώρο ενώ αναβαθμίζονται ποιοτικά και τα δύο τερικό παρατηρητή την ύπαρξη του χώρου εντός του τείχους και να
ρεία από την αυλόθυρα προς την είσοδο του ισογείου διατηρεί την επίπεδα. Επίσης, ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από αποτελέσει σημείο ενδιαφέροντος στην λίθινη επιφάνεια του οχυ-
επίστρωση με τα αυθεντικά τσιμεντοπλακίδια. τη γεωμετρία του ανοίγματος, είναι η ανάδειξη της καθ’ ύψος επέ- ρωματικού περιβόλου. Στο εσωτερικό της κατασκευής, οι πλευρικές
κτασης των τεσσάρων υποστυλωμάτων από οπλισμένο σκυρόδεμα. γυάλινες επιφάνειές επιτρέπουν στον επισκέπτη τόσο την θέα της
Σε ότι αφορά την ανάδειξη της κατασκευαστικής λογικής ευρύτερης περιοχής όσο και την ιδιαίτερη οπτική του βυζαντινού
αλλά και του βιομηχανικού χαρακτήρα των χώρων της αποθήκης κα- μνημείου. Επίσης, η σχεδιαστική αποκατάσταση του ιστορικού ρο-
πνού, διατηρείται η αδρότητα των υλικών. Στην οροφή απομακρύ- λογιού στη βόρεια γυάλινη επιφάνεια του πρίσματος αναδεικνύει
νονται τα μεταγενέστερα φύλλα από ινοσανίδα και αποκαλύπτο- μία ιδιαίτερη πτυχή της ιστορίας της Δράμας.
νται οι ξύλινες δοκοί της κατασκευής του υπερκείμενου δαπέδου.
Τα στοιχεία του φέροντα οργανισμού από οπλισμένο σκυρόδεμα
παραμένουν ανεπίχριστα, πέραν των περιπτώσεων που αναγκαστι-
κά ενισχύονται. Για την αποκάλυψη της σχέσης του βυζαντινού τεί-
χους με το κτίριο, παραμένουν εμφανείς οι επιφάνειές του, εκτός
από αυτές των χώρων υγιεινής. Σε ότι αφορά το δάπεδο του χώρου

135
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.1: Kάτοψη ισογείου. Υφιστάμενη κατάσταση.

136
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.2: Kάτοψη ισογείου. Πρόταση.

137
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.3: Εσωτερική άποψη ισογείου. Υφιστάμενη κατάσταση.

εικ.4: Εσωτερική άποψη ισογείου. Πρόταση.

138
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.6: Πρόταση για τους χώρους της νοτιοανατολικής γωνίας του ισογείου.

εικ.5: Εσωτερική άποψη οροφής ισογείου. Πρόταση. εικ.7: Εσωτερική άποψη του χώρου εντός του τείχους. Πρόταση.

139
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

12.4 Όροφος Α’

Στον Α’ όροφο, οι αρχιτεκτονικές προτάσεις ξεκινούν με την

αποκατάσταση του ενιαίου χαρακτήρα του χώρου της αποθήκης
καπνού. Αυτό επιτυγχάνεται με την απομάκρυνση των μεταγενέ-
στερων ξυλότοιχων και την συνένωση των χώρων ΙΙ3, ΙΙ4, ΙΙ5, ΙΙ6, ΙΙ7,
ΙΙ8 και ΙΙ9. Οι γραφειακοί χώροι των επιμέρους τμημάτων της υπη-
ρεσίας αρχαιοτήτων, οργανώνονται γύρω από το κεντρικό άνοιγμα,
αφήνοντας ένα διάδρομο κίνησης. Για την ακουστική απομόνωση
των επιμέρους τμημάτων τοποθετούνται υαλοστάσια με μεταλλι-
κό σκελετό τα οποία επιτρέπουν την ενιαία οπτική αντίληψη του
επιπέδου. Τα συρόμενα πλαίσια στη κεντρική ζώνη χρησιμεύουν
στην άμεση επικοινωνία των διπλανών τμημάτων. Αντίστοιχα υα-
λοστάσια τοποθετούνται μεταξύ των υποστυλωμάτων. Τοποθετού-
νται κατά μήκος των κύριων δοκών από οπλισμένο σκυρόδεμα και
συγκεκριμένα στο μέσον τους ώστε ο αντικατοπτρισμός να ολοκλη-
ρώνει την μορφή των στοιχείων από Ο/Σ. Το κάτω μέρος τους λει-
τουργεί ως στηθαίο ενώ τα συρόμενα πλαίσια προσαρμόζουν την
ακουστική επικοινωνία των δύο επιπέδων.
Όπως και στο επίπεδο του ισογείου, έτσι και στον Α΄ όρο-
φο, αποκαλύπτεται η σχέση του κτιρίου με το τείχος. Έτσι, στην
ανατολική τοιχοποιία του κεντρικού ενιαίου χώρου, καθαιρείται
εικ.8: Εσωτερική άποψη του επιπέδου του Α’ ορόφου.
το υφιστάμενο επίχρισμα και αναδεικνύεται η αδρή επιφάνεια του
βυζαντινού μνημείου. Αντίστοιχα για την απόδοση του αρχικού βι-
λεια Δράμας χωρίς να είναι λειτουργικά απαραίτητη. Για τη δημι- χώρο αυτό και επιτρέπεται η οπτική απόλαυση του κλιμακοστασί-
ομηχανικού χαρακτήρα του χώρου, καθαιρούνται τα επιχρίσματα
ουργία του χώρου της αποθήκης κατασκευάζεται νέο δάπεδο στο ου και των τοιχογραφιών. Έτσι η απομάκρυνση του χώρου ΙΙΙ2 πέ-
του φέροντα οργανισμού από οπλισμένο σκυρόδεμα και για τον
χώρο που προϋπήρχε το ξύλινο κλιμακοστάσιο και όπως και στους ραν της τυπολογικής αποκατάστασης, συμβάλλει και στην ποιοτική
ίδιο λόγο μετά από τοπικές επεμβάσεις συντήρησης, διατηρείται
υγρούς χώρους επιστρώνεται με κεραμικά πλακίδια. Για τον βέλτι- αναβάθμιση τόσο του ίδιου του χώρου της εισόδου όσο και του Β’
και το ξύλινο δάπεδο.
στο αερισμό των υγρών χώρων, απομακρύνεται η μεταγενέστερη ορόφου.
Ο χώρος στη σχήματος Γ στην βορειοανατολική γωνία επα-
πλινθοδομή που σφραγίζει το βόρειο παράθυρο.
νασχεδιάζεται ως χώρος για τον ανελκυστήρα, τους υγρούς χώ-
Επίσης, στο χώρο της εισόδου ΙΙ1, για λόγους τυπολογικής
ρους και μίας αποθήκης. Για την διευκόλυνση της πρόσβασης στους
αποκατάστασης προτείνεται η απομάκρυνση του υπερκείμενου
χώρους αυτούς από τον κεντρικό χώρο των γραφείων, διανοίγε-
χώρου ΙΙΙ2. Η επέμβαση αυτή, προσφέρει την απαραίτητη άνεση
ται νέα θύρα στη πλίνθινη τοιχοποιία που οδηγεί στο προθάλαμο
στον χώρο της εισόδου, επιτρέποντας την ανάπτυξή του σε διπλό
του ανελκυστήρα. Η υφιστάμενη μεταλλική θύρα του κρατητηρί-
ύψος, και υπογραμμίζει την άμεση σχέση του με το επίπεδο του
ου διατηρείται ως μαρτυρία της χρήσης του κτιρίου από την Ασφά-
Β΄ ορόφου. Ταυτόχρονα, βελτιώνονται οι συνθήκες φωτισμού στο

140
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.9: Εσωτερική άποψη του επιπέδου του Α’ ορόφου.

εικ.10: Kάτοψη Α’ ορόφου. Υφιστάμενη κατάσταση. εικ.11: Kάτοψη Α’ ορόφου. Πρόταση.

141
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.12: Τομή Β. Πρόταση.

142
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

12.5 Όροφος Β’

Στον Β’ όροφο, πέραν της απομάκρυνσης του χώρου ΙΙΙ2 που

αναλύθηκε, απομακρύνονται το μεταγενέστερο εσωτερικό υαλο-
στάσιο στην άνοδο του κλιμακοστασίου καθώς και η ξύλινη κατα-
σκευή στο χώρο ΙΙΙ11 κάτω από το άνοιγμα πρόσβασης στην στέγη.
Επίσης, κρίνεται απαραίτητη η νέα διαρρύθμιση των χώρων ΙΙΙ12
και ΙΙΙ13 για την ένταξη του ανελκυστήρα και των αποχωρητηρίων.
Τα αρχικά ξύλινα δάπεδα συντηρούνται ενώ για την ανάδειξη του
ζωγραφικού διακόσμου είναι απαραίτητη η εξειδικευμένη μελέτη
συντήρησης και αποκατάστασής του.

εικ.13: Kάτοψη B’ ορόφου. Υφιστάμενη κατάσταση. εικ.14: Kάτοψη B’ ορόφου. Πρόταση.

143
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.15: Τομή A. Πρόταση.

144
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

12.6 Όψεις

Όπως αναφέρθηκε, η μορφολογική διάπλαση των όψεων

του κτιρίου, αναδεικνύει τόσο την αρχιτεκτονική του αξία όσο και
την ενδιαφέρουσα αντίθεσή του με το βυζαντινό τείχος. Η πρόταση
αποκατάστασής τους, συνοψίζεται με την απομάκρυνση των ασύμ-
βατων στοιχείων, τη συντήρηση στα εναπομείναντα αξιόλογα επι-
μέρους μορφολογικά στοιχεία και την ανάκτηση των τεκμηριωμέ-
νων και ταυτόχρονα απαραίτητων για την μορφολογική πληρότητα
του κτιρίου.
Έτσι, απομακρύνονται όλες οι ηλεκτρολογικές εγκαταστά-
σεις, οι μεταγενέστερες υδρορροές και λοιπά στοιχεία που αλλοι-
ώνουν την μορφολογία των όψεων. Επίσης, τα μεταλλικά κιγκλιδώ-
ματα του νότιου και του ανατολικού εξώστη αντικαθίστανται από
χτιστά στηθαία με πλίνθινα κολωνάκια και πήλινες μπαλούστρες
όπως τεκμηριώνονται από τις φωτογραφίες αρχείου. Αντίστοιχα
ανακτάται το στηθαίο εγκιβωτισμού της στέγης μαζί με τη διακο-
σμητική του επίστεψη στην δυτική όψη σε μία πιο απλουστευμέ-
νη εκδοχή. Η χρωματική πρόταση των όψεων έγινε με πρόθεση της
ανάδειξης της μορφολογίας του κτιρίου, της αναφοράς στην αρχική
τονική διαβάθμιση των όψεών του και της ήπιας ένταξης στο περι-
βάλλον του.

εικ.16: Άποψη της ανατολικής όψης. Πρόταση. εικ.17: Άποψη της ανατολικής όψης. Υφιστάμενη κατάσταση.

145
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.18: Δυτική όψη. Πρόταση.

146
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.19: Ανατολική όψη. Πρόταση.

147
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.20: Βόρεια όψη. Πρόταση.

148
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

εικ.21: Νότια όψη. Πρόταση.

149


ΜΕΡΟΣ Α - ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ

2. Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

3. Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΚΟΥ

4. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ

5. ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ

7. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΔΟΜΗ

8. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

9. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΕΡΟΣ Β - ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

10. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ

12. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

13.1 Εργασίες αποκατάστασης γενικού

χαρακτήρα

Περιβάλλων χώρος

Στο χώρο της αυλής του κτιρίου, μετά από την απομάκρυν-
ση της βλάστησης και λοιπών αποθέσεων υλικών, απαραίτητη προ-
ϋπόθεση για τον επανασχεδιασμό, είναι η αποκατάσταση της υπο-
χώρησης που παρατηρείται στο έδαφος στον κεντρικό διάδρομο.
Επίσης, σε ότι αφορά τους πλευρικούς αυλότοιχους, μετά από την
καθαίρεση των σαθρών τμημάτων του επιχρίσματος και των επίσης
αποσαθρωμένων πλίνθων, γίνονται τοπικές συμπληρώσεις πλίν-
θων, αρμολογήματα και εφαρμογή νέων επιχρισμάτων. Απομακρύ-
νεται η βιολογική φθορά από τις επιφάνειες του εξωτερικού κλιμα-
κοστασίου και γίνονται εργασίες συντήρησης στο κιγκλίδωμά του
που αφορούν την αναμόρφωση των παραμορφωμένων μεταλλι-
εικ.1: Υποχώρηση δαπέδου στην αυλή. εικ.2: Επανασχεδιασμός της αυλής.
κών μελών, την αντιμετώπιση των οξειδωμένων επιφανειών, ενώ
ανακτάται και η ξύλινη κουπαστή. Κατά αντιστοιχία συντηρείται και
η μεταλλική αυλόθυρα.

Όψεις Ισόγειο

Στις όψεις του κτιρίου αποκαθίστανται οι σημαντικές φθο- Στις ανωδομές του ισογείου, σημαντική παθολογία προκα-
ρές στα επιχρίσματα με καθαιρέσεις των διαβρωμένων τμημάτων λεί η ανερχόμενη υγρασία εδάφους. Για την αντιμετώπισή της, προ-
από την υγρασία και εφαρμογή νέων κονιαμάτων. Για την αντιμετώ- τείνεται η δημιουργία περιμετρικής τάφρου αποστράγγισης που
πιση της ανερχόμενης υγρασίας από το έδαφος, η οποία επιφέρει αναφέρθηκε προηγουμένως καθώς και η διασφάλιση του περιορι-
φθορές τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά στις τοιχοποιίες, προτεί- σμού της υγρασίας στο σύνολο της επιφάνειας του δαπέδου. Απα-
νεται η κατασκευή περιμετρικής αποστραγγιστικής τάφρου. Η συ- ραίτητη επίσης, κρίνεται η πρόβλεψη του αερισμού των εσωτερι-
γκεκριμένη επέμβαση της τάφρου, ευνοείται από τη πρόταση της κών χώρων. Σε κάθε περίπτωση μία εξειδικευμένη μελέτη υγρασίας
υποβάθμισης του δαπέδου της εξωτερικής αυλής περιμετρικά του ενδείκνυται για τον ακριβή προσδιορισμό τόσο της εκδήλωσης όσο
κτιρίου. Αντίστοιχα, για την αποφυγή επανεμφάνισης υγρασίας και και της αντιμετώπισης της πολύπλευρης παρουσίας της υγρασίας
βιολογικής φθοράς στα ανώτερα τμήματα προβλέπεται η ορθή δι- συνολικά στο κτίριο.
οχέτευση των όμβριων υδάτων στην αποχέτευση μέσω σωληνώσε-
ων. Επίσης, οι μεταλλικές διατομές που παρουσιάζουν έντονη διά-
βρωση θα πρέπει να αντικατασταθούν ενώ στις πλινθοδομές που
έχουν αποσαρθρωθεί σε μεγάλο βαθμό, προβλέπονται τοπικές ερ-
εικ.3: Απώλεια επιχρίσματος νότιου αυλότοιχου και ανάπτυξη βλάστησης στο
γασίες ανακατασκευής. δάπεδο της αυλής.

151
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Α’ όροφος

Οι δομικές επεμβάσεις στον χώρο της εισόδου ΙΙ1 εστιάζουν

στην αποκατάσταση των εκτεταμένων φθορών από την υγρασία ΙI2
που διαπερνά την στέγη. Προϋπόθεση φυσικά είναι η αντιμετώπι- ΙI1
ση της υγρασίας κατά την είσοδό της στο κτίριο, κάτι που θα ανα- ΙI11
ΙI4 ΙI8
λυθεί παρακάτω. Επίσης, στον χώρο αυτό, λόγω της ύπαρξης τοι- ΙI3
χογραφιών, θα πρέπει πρώτα να γίνει πλήρης διερεύνησή τους με ΙI7
εξειδικευμένη μελέτη για την αποκατάσταση του ζωγραφικού δια- ΙI5
κόσμου συνολικά στο κτίριο. Έτσι, στο χώρο της εισόδου, αποκαθί- ΙI6 ΙI9
στανται τα αποσαθρωμένα από την υγρασία δομικά στοιχεία των
τοιχοποιιών καθώς παρουσιάζεται τοπική κατάρρευση επιχρισμά-
ΙI10
των, απώλεια δομικών κονιαμάτων και κονιορτοποίηση πλίνθων. Σε εικ.5: Υγρασία από τη στέγη στο εικ.6: Απώλεια στήριξης εσωτερικού
ότι αφορά το ξύλινο κλιμακοστάσιο, αποκαθίσταται η στήριξή του, εσωτερικό κλιμακοστάσιο. κλιμακοστασίου.
συντηρούνται τα ξύλινα στοιχεία του που εμφανίζουν επιφανειακή
εικ.4: Σχεδιάγραμμα εσωτερικών χώρων Α΄ορόφου.
φθορά ενώ αντικαθίστανται αυτά που παρουσιάζουν προχωρημέ-
νη σήψη.
Στους χώρους ΙΙ2,ΙΙσε επαφή με το τείχος, οι φθορές σχετί- Στην οροφή, καθαιρούνται οι αποφλοιωμένοι χρωματισμοί
ζονται με την υγρασία που προέρχεται από το βυζαντινό μνημείο. και αντικαθίστανται, ενώ στην περιοχή κοντά στον νότιο εξώστη
Αρχικά προσεγγίζεται η αντιμετώπιση της εμφάνισης της υγρασί- όπου παρουσιάζει έντονη υγρασία, αποκαθίσταται και το επίχρι-
ας αυτής, και κατόπιν αποκαθίστανται τα επιμέρους δομικά στοι- σμα. Η τελευταία επέμβαση έπεται της οριστικής αντιμετώπισης
χεία του κτιρίου. Τα ξύλινα πατώματα στους χώρους αυτούς, εμ- της υγρασίας που προέρχεται από τον νότιο εξώστη, η οποία θα
φανίζουν σημάδια σήψης. Ειδικά στη περίπτωση του χώρου ΙΙ10, το αναλυθεί παρακάτω.
δάπεδο πέραν της έντονης κλίσης παρουσιάζει και απώλεια στήρι-
ξης. Στο χώρο αυτό, μετά την αντικατάστασης των ξύλινων διατο- Β’ όροφος
μών του πατώματος, αποκαθίσταται η στήριξη του στο τείχος. Στις
υπόλοιπες περιπτώσεις δαπέδων σε επαφή με το τείχος, ανάλογα Στους εσωτερικούς χώρους του Β’ ορόφου, όπως και στο
με τη κατάσταση διατήρησής τους, τα ξύλινα στοιχεία αντικαθίστα- χώρο της εισόδου του Α’ ορόφου, λόγω της ύπαρξης ζωγραφικού
νται ή συντηρούνται για να επαναχρησιμοποιηθούν. Στην ανατο- διακόσμου στις τοιχοποιίες και τις οροφές, πριν γίνει οποιαδήποτε
λική τοιχοποιία του κεντρικού ενιαίου χώρου, καθαιρείται το επί- επέμβαση στις επιφάνειες αυτές, θα πρέπει να προηγηθεί η πλήρης
χρισμα για να αποκαλυφθεί και να αναδειχθεί η δομική σχέση του τεκμηρίωση μέσω εξειδικευμένης μελέτης ζωγραφικού διακόσμου.
κτιρίου με το βυζαντινό μνημείο, έχοντας εξασφαλίσει την οριστική Σε ότι αφορά τα δάπεδα, θα πρέπει να γίνει συντήρηση στο
αντιμετώπιση της υγρασίας και τη στεγανή λειτουργία του χώρου. μεγαλύτερο μέρος τους, καθώς και αρκετές ανακατασκευές στα ση-
Στους υγρούς χώρους και στο χώρο της αποθήκης μετά την αποκα- μεία που παρατηρείται προχωρημένη διάβρωση από την υγρασία.
τάσταση των επιχρισμάτων από την υγρασία και την αντιμετώπισή Τα σημεία αυτά είναι κυρίως κοντά στα ανοίγματα από τα οποία ει-
της παθογόνου αιτίας, τοποθετούνται ανθυγρές γυψοσανίδες. Στο σέρχεται η βροχή ή κάτω από οπές της οροφής από όπου εισέρχε-
χώρο ΙΙ10 ανακατασκευάζονται τα διαβρωμένα επιχρίσματα. ται το νερό της βροχής που διαπερνά την στέγη. εικ.7: Υγρασία στο χώρο ΙΙ10 από το τείχος.

152
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Εξώστες Στέγη

Οι επεμβάσεις στους εξώστες αφορούν αρχικά την απομά- Ως προς τη στέγη, πέραν των δομικών ενισχύσεων που ανα-
κρυνση της βλάστησης, την αποκατάσταση των αποδιοργανωμέ- λυθούν παρακάτω, οι επεμβάσεις γενικού χαρακτήρα εξωτερικά,
νων δαπέδων με τον καθαρισμό των σαθρών κονιαμάτων κάτω από αφορούν την απομάκρυνση των κατεστραμμένων απολήξεων των
τα τσιμεντοπλακίδια και την επανατοποθέτηση τους. Στο νότιο και καπνοδόχων, την επανατοποθέτηση των αποδιοργανωμένων κε-
δυτικό εξώστη γίνονται εργασίες αποκατάστασης της κάτω ίνας της ραμιδιών και την αντικατάσταση των σπασμένων και την ορθή δι-
πλάκας από οπλισμένο σκυρόδεμα με την καθαίρεση του αποσαρ- ευθέτηση της απορροής των όμβριων υδάτων στις υδρορροές. Η
θρωμένου επιχρίσματος και των διαβρωμένων οπλισμών και την επαναφορά του στηθαίου εγκιβωτισμού, προϋποθέτει την απομά-
αντικατάστασή τους από νέες ράβδους και εφαρμογή σκυρδέμα- κρυνση των τελευταίων σειρών από κεραμίδια, και την τοποθέτη-
τος με τελική επίχριση και βαφή. Ειδικά στη περίπτωση του νότι- ση νέων υδρορροών, ενώ απαραίτητη είναι η συχνή συντήρηση και
ου εξώστη αποκαθίσταται το επίχρισμα και στους δύο πλίνθινους ο καθαρισμός στα λούκια. Εσωτερικά, προτείνεται η τοποθέτηση
πεσσούς στήριξής του, ενώ ανοίγεται οπή στη επιφάνειά του για να υγρομόνωτικής μεμβράνης και θερμομόνωσης για να ενισχυθεί η
εικ.8: Νότιος εξώστης.
τον διαπεράσει ο μεταλλικός σωλήνας απορροής των όμβριων υδά- προστασία από την είσοδο της υγρασίας από τα νερά της βροχής
των της στέγης που θα καταλήγει στο έδαφος. Όπως αναλύθηκε στο εσωτερικό του κτιρίου.
στο κεφάλαιο της παθολογίας, τα παραμένοντα όμβρια της στέγης
στη επιφάνεια του νότιου εξώστη, υπήρξαν η αιτία εμφάνισης βλά-
στησης και βιολογικής φθοράς στην επιφάνεια του ίδιου του εξώ-
στη, αποσάρθρωσης των εξωτερικών επιχρισμάτων, δομικής φθο-
ράς στη πλάκα οπλισμένου σκυροδέματος του εξώστη, διάβρωσης
του ξύλινου δαπέδου του χώρου ΙΙΙ7 καθώς και της εμφάνισης της
υγρασίας στην οροφή του υποκείμενου εσωτερικού χώρου του ισο-
γείου. Με την διευθέτηση που περιγράφηκε παρά πάνω μειώνεται
δραστικά η επανεμφάνιση αυτών των φθορών.
Αντίστοιχα στον ανατολικό εξώστη, μετά την απομάκρυνση
της βλάστησης, κρίνεται σημαντική η απορροή των όμβριων με με-
ταλλικούς σωλήνες και κατάλληλες κλίσεις του δαπέδου, ενώ απα-
ραίτητη εργασία είναι η σφράγιση της διαμπερούς δομικής ρωγμής
στο δάπεδό του ώστε να σταματήσει η είσοδος των νερών της βρο-
χής στο εσωτερικό του τείχους. Η υγρασία αυτή διαποτίζει το εσω-
τερικό του τείχους και εκτός από την φθορά που προκαλεί στο ίδιο
το βυζαντινό μνημείο, όπως φάνηκε και στο κεφάλαιο της παθολο-
γίας, έχει προκαλέσει και πολλές φθορές στους εσωτερικούς χώ-
ρους του Α’ ορόφου οι οποίοι είναι σε επαφή με την λίθινη επιφά-
νειά του.

εικ.9: Ρωγμή στο δάπεδο και ανάπτυξη βλάστησης στον ανατολικό εξώστη. εικ.10: Φθορές στο επίχρισμα και ανάπτυξη βλάστησης στον νότιο εξώστη.

153
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

13.2 Δομικές ενισχύσεις Τοιχοποιίες

Οι ενισχύσεις του φέροντος οργανισμού αποτελούν προτά- Αναφορικά στις λιθοδομές των δύο πρώτων επιπέδων όπου
σεις της πολιτικού μηχανικού Ελίνας Ποπωβίδου και περιγράφονται παρατηρήθηκαν δομικές ρωγμές, προτείνονται μία σειρά από δομι-
αναλυτικά στο Β’ μέρος του τεύχους της διπλωματικής της εργασί- κές ενισχύσεις όπως ενέματα στις περιοχές των ρωγμών, βαθύ αρ-
ας με τίτλο «ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΦΕΡΟΝΤΟΣ ΟΡΓΑ- μολόγημα καθώς και μια συνολικότερη ομογενοποίηση της μάζας
ΝΙΣΜΟΥ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΑΔΕΛΦΩΝ ΔΑΚΟΥ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑ». της τοιχοποιίας με ενέματα. Στη διάνοιξη νέας θύρας στη πλινθο-
Οι επεμβάσεις αυτές για την ενίσχυση του φέροντος οργανι- δομή του Α’ ορόφου προτείνεται η ενίσχυση της τοιχοποιίας με ένα
σμού αναλύονται ανά δομικό στοιχείο. μεταλλικό πλαίσιο σε όλο το πάχος της.
Στις πλινθοδομές του Β΄ορόφου, λόγω του περιορισμού που
Θεμελίωση προκύπτει από την ύπαρξη του ζωγραφικού διακόσμου, προτείνε-
ται η ενίσχυση με τη κατασκευή ενός κλειστού μεταλλικού πλαισί-
Σε ότι αφορά την θεμελίωση προτείνεται η ενίσχυσή της με ου που θα διατάσσεται στο εσωτερικό του κτιρίου και παράλλη-
αβαθή υποθεμελίωση. λα προς την τοιχοποιία. Το εμφανές μέρος του μεταλλικού αυτού
πλαισίου, αποτελείται από κατακόρυφα γραμμικά μεταλλικά στοι-
εικ.11: Ενισχύσεις στα ξύλινα δομικά στοιχεία της στέγης.
Ξύλινα δομικά στοιχεία Σχέδιο πολ.μηχ. Ελίνας Ποπωβίδου.
χεία στις γωνίες των χώρων, τα οποία συνδέονται κάτω από τις
επενδύσεις των δαπέδων με την πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα,
Σε ότι αφορά τις επεμβάσεις στο ξύλινο δάπεδο του Α’ ορό- περισφίγγουν τις τοιχοποιίες με κατακόρυφους συνδέσμους, και δι-
φου, οι προτείνεται η αντικατάσταση των δοκών που παρουσιάζουν απερνόντας τις οροφές συνδέονται μεταξύ τους με οριζόντια με-
έντονη απομείωση των διατομών τους λόγω της προχωρημένης σή- ταλλικά στοιχεία στο χώρο της στέγης. Επίσης, προτείνεται η κατα-
ψης από την υγρασία. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται έντονα σκευή μεταλλικού διαζώματος στην στέψη των πλινθοδομών του Β’
στην οροφή του χώρου Ι5 λόγω της επαφής του χώρου αυτού με το ορόφου και η σύνδεσή του με το μεταλλικό πλαίσιο που προανα-
βυζαντινό τείχος. Επίσης, για την ενίσχυση της διαφραγματικής λει- φέρθηκε. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η ενιαία δομοστατική συ-
τουργίας του δαπέδου μετά από την διάνοιξη της οπής στο κέντρο μπεριφορά του τελευταίου επιπέδου.
του που αναφέρθηκε στις αρχιτεκτονικές προτάσεις, προτείνεται η Ακόμα, για την διαμόρφωση της ανάρτησης και του κουβου-
διάστρωση πρόσθετου σανιδώματος εγκάρσιας διάταξης προς το κλίου του ανελκυστήρα, που στον Β’ όροφο καταλαμβάνει τους χώ-
υφιστάμενο. ρους ΙΙΙ12 και ΙΙΙ13 διαστρώνεται πλάκα Ο/Σ στην στέψη των τοι-
Ως προς τη στέγη, διατηρείται το δομοστατικό της σύστημα χοποιιών των χώρων αυτών. Η πλάκα στηρίζεται στην περιμετρική
αλλά προτείνεται η αντικατάσταση των τεγίδων από νέες μεγαλύ- πλινθοδομή και σε 2 (δύο) πρόσθετους μεταλλικούς στύλους.
τερης διατομής. Επίσης, κρίνεται απαραίτητη η προσθήκη επιπλέ- Για την αντιμετώπιση της διαμπερούς ρωγμής στη πλινθο-
ον γραμμικών στοιχείων στο επίπεδο των ζευκτών με αντηρίδες και δομή μεταξύ των χώρων ΙΙΙ8 και ΙΙΙ10 προτείνεται απλό αρμολόγη-
διαγώνιες. Ακόμα για την ενίσχυση της δυσκαμψίας στο οριζόντιο μα, δεδομένου ότι οι παραπάνω ενισχύσεις θα έχουν αντιμετωπί-
επίπεδο, προτείνεται η προσθήκη αντιανέμιων συνδέσμων μεταξύ σει τα αίτια της αστοχίας.
των ψαλιδιών. Τέλος για την βελτίωση των συνδέσεων μεταξύ των
δομικών στοιχείων της στέγης προτείνεται η αντικατάσταση των
ήλων της υφιστάμενης κατάστασης με μεταλλικά ελάσματα. εικ.12: Μεταλλικές ενισχύσεις στην περιμετρική πλινθοδομή του Β΄ορόφου.
Κατασκευαστική λεπτομέρεια τομής της Πολ.μηχ. Ελίνα Ποπωβίδου.

154
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗΣ 13. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Οπλισμένο σκυρόδεμα Σύνδεση του κτιρίου με το τείχος

Σχετικά με τις επεμβάσεις στον φέρων οργανισμό από οπλι- Για την βέλτιστη δομοστατική συμπεριφορά του κτιρίου, εί-
σμένο σκυρόδεμα, λόγω της επάρκειάς του και ταυτόχρονα της πρό- ναι απαραίτητη η εξασφάλιση της δομικής σύνδεσής του με το τεί-
θεσης για την ανάδειξή του, στο επίπεδο του ισογείου δεν προτεί- χος. Έτσι, ως προς τις λιθοδομές προτείνεται η σύνδεσή τους με το
νονται δραστικές επεμβάσεις ενίσχυσης. Αντίστοιχα στο επίπεδο τείχος με μηχανικά μέσα, ενώ για το ξύλινο πάτωμα προτείνεται η
του Α’ ορόφου οι μεμονωμένες δοκοί που παρουσιάζουν ανεπάρ- σφήνωση των πατόξυλων στο τείχος. Η πλάκα οπλισμένου σκυρο-
κειες προτείνεται να ενισχυθούν με χρήση επικολλητών φύλλων δέματος της οροφής του Α’ ορόφου προτείνεται να επεκταθεί πάνω
από ινοπλισμένα πολυμερή. από το τείχος και να συνδεθεί με αυτό με μηχανικά μέσα.
εικ.13: Μεταλλικές ενισχύσεις στην περιμετρική πλινθοδομή του Β΄ορόφου. Ως προς τα επιμέρους στοιχεία, στο επίπεδο του ισογεί-
Κατασκευαστική λεπτομέρεια κάτοψης της Πολ.μηχ. Ελίνα Ποπωβίδου. ου, οι ρωγμές του περιμετρικού διαζώματος θα αντιμετωπιστούν
με κόλλες ή επισκευαστικά κονιάματα, μη συρρικνούμενα. Ιδιαίτε-
ρη μέριμνα επιβάλλεται στην ενίσχυση της πλάκας από οπλισμέ-
νο σκυρόδεμα στην οροφή του χώρου Ι6 στο εσωτερικό του τεί-
χους. Η έντονη διάβρωση του οπλισμού της σε συνδυασμό με την
απομάκρυνση του υφιστάμενου τοιχίου από οπλισμένο σκυρόδε-
μα για λειτουργικούς λόγους, καθώς και η ιδιάζουσα θέση του χώ-
εικ.14: Μεταλλικές ενισχύσεις στην περιμετρική πλινθοδομή του Β΄ορόφου. ρου αυτού στο εσωτερικό του βυζαντινού μνημείου, καθιστούν την
Κατασκευαστική λεπτομέρεια τομής της Πολ.μηχ. Ελίνα Ποπωβίδου.
πρόταση της ενίσχυσης ιδιαίτερα πολύπλοκη. Ενδεχομένως η νέα
κατασκευή του δαπέδου με μεταλλικά στοιχεία θα μπορούσε να
συνδυαστεί και με κατακόρυφα που δημιουργούν ένα τρισδιάστα-
το μεταλλικό πλαίσιο δομικής ενίσχυσης.
Στο επίπεδο του Α’ ορόφου, απαιτείται η επισκευή των υπερ-
θύρων ενώ σε περιπτώσεις όπως η δοκός οπλισμένου σκυροδέμα-
τος σε επαφή με το τείχος στο χώρο ΙΙ2, λόγω της έντονης διάβρω-
σής του οπλισμού της, ρηγμάτωσης και απώλειας σκυροδέματος,
κρίνεται απαραίτητη η καθαίρεση και ανακατασκευή της.
Επίσης, η πρόταση απομάκρυνσης του χώρου ΙΙΙ2 για την δι-
εύρυνση του χώρου της εισόδου ΙΙ1, προϋποθέτει τη κοπή της πλά-
κας του χώρου ΙΙΙ2 και της αντίστοιχης δοκού στο τμήμα της που
βρίσκεται κάτω από την πλάκα αυτή. Έτσι, η δοκός αυτή χάνει στο
ένα άκρο την στήριξή της στην περιμετρική τοιχοποιία. Η στήριξή
της αποκαθίσταται με την προσθήκη μιας μεταλλικής διατομής που
θα βρίσκεται στην στέψη του διαχωριστικού τοίχου από μπαγδα-
τί μεταξύ των χώρων ΙΙ1 και ΙΙ3 και θα στηρίζεται στα δύο άκρα της
εικ.15: Μεταλλικές ενισχύσεις στην περιμετρική πλινθοδομή του Β΄ορόφου.
στις πλευρικές υφιστάμενες δοκούς Ο/Σ.
Λεπτομέρεια κάτοψης.

155
Βιβλιογραφία
Η Δράμα. Ο νεοκλασσικισμός στην αστική ζωή της πόλης.
Δέσποινα Αϊβάζογλου-Δόβα
Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 2002.
Η αρχιτεκτονική του Konrad Jacob Josef von Vilas (1866-1929) στη Δράμα και την ευρύτερη περιοχή της (τέλη 19ου - αρχές 20ου αιώνα).
Κορνηλία Τρακοσοπούλου-Τζήμου
Δήμος Δράμας - Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α - ΤΕΕ-ΑΜ, Δράμα 2002-2003.
Εν Δράμα.
Ν.Ε.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 2002.
Δράμα. ΕΙκόνες και μνήμες της παλιάς πόλης.
Αθανάσιος Κάζης
Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 2013.
Η Δράμα και η περιοχή της. Ιστορία και Πολιτισμός. Τόμος Β2.
Οικιστική ανάπτυξη της Δράμας στη δεκαετία 1920-1930. Πληροφορίες, προβληματισμοί, εφαρμογές.
Δέσποινα Αϊβάζογλου-Δόβα
Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 1998.
Η Δράμα και η περιοχή της. Ιστορία και Πολιτισμός. Τόμος Β2.
Konrad von Vilas (1866-1929) Διείσδυση και αφοκοίωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής στη Δράμα και την ευρύτερη περιοχή της (Καβάλα, Θάσος, Χωριστή, Δοξάτο, Ροδολείβος, Πρώτη).
Κορνηλία Τρακοσοπούλου-Τζήμου
Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 1998.
Η Δράμα και η περιοχή της. Ιστορία και Πολιτισμός. Τόμος Α.
Δράμα: Από την Οθωμανική στη Νεοελληνική πόλη. Εξέλιξη της μορφολογίας του χώρου και αρχιτεκτονική.
Κορνηλία Τρακοσοπούλου-Τζήμου
Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 1989.
Ο εκσυχρονισμός της βορειοελλαδικής αρχιτεκτονικής & πόλης στον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου.
Κορνηλία Τρακοσοπούλου-Τζήμου
Διδακτορκή διατριβή ΕΜΠ, Αθήνα 2005.
Διατηρητέα κτίσματα της Δράμας.
Ομάδες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 3ου Γυμνασίου Δράμας & 2ου Γυμνασίου Δράμας.
Ν.Ε.ΠΟ.Τ.Α, Δράμα 2001.
Βυζαντιακά. Τόμος 11ος.
Τα βυζαντινα τείχη της Δράμας. Επιγραφικές μαρτυρίες.
Γ.Βελένης - Κ.Τριανταφυλλιδης.
Ανάτυπο, Θεσσαλονίκη 1991.

Αποτίμηση και ανασχεδιασμός φέροντος οργανισμού διατηρητέου κτιρίου αδελφών Δάκου στη Δράμα.
Ελίνα Ποπωβίδου
Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία
ΔΜΠΣ στη Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού ΑΠΘ 2016